De elektriciteitsopwekking uit fossiele brandstoffen in de 38 lidstaten van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) is met 19 procent gedaald ten opzichte van het historische piekniveau. Volgens recente cijfers wijst dit op een structurele verschuiving in de energievoorziening van ontwikkelde economieën, waarbij hernieuwbare energiebronnen de rol van fossiele brandstoffen in toenemende mate overnemen.

Opvallend is dat de daling niet het gevolg is van een lagere elektriciteitsvraag. Het totale stroomverbruik bleef tijdens de energietransitie stijgen, wat betekent dat windenergie en zonnekracht niet alleen het verlies aan fossiele productie compenseerden, maar ook voorzagen in extra vraag.

Steenkool kende de sterkste terugval. De stroomproductie uit steenkool daalde tussen 2007 en 2023 van 3.854 terawattuur naar 1.865 terawattuur. Dat betekende een afname van 52 procent. In dezelfde periode nam de productie uit windenergie en zonnekracht elfvoudig toe. Samen voegden deze bronnen 1.723 terawattuur aan extra elektriciteitsopwekking toe. Daarmee compenseren ze 87 procent van de terugval in steenkoolproductie.

De uitstoot van de elektriciteitssector nam mee af. De koolstofintensiteit van elektriciteit in de Oeso daalde tussen 2007 en 2023 van 479 gram per kilowattuur naar 341 gram. De totale uitstoot van de sector verminderde in die periode met 28 procent.

Zonnekracht

Zonnekracht is wereldwijd de snelst groeiende elektriciteitsbron. In 2025 steeg de mondiale productie met 30 procent tegenover het jaar voordien. Zonnekracht dekte daarbij 75 procent van de wereldwijde groei in elektriciteitsvraag. De kosten zijn daarbij sterk gedaald. Waar zonnekracht in 2010 nog aanzienlijk duurder was dan fossiele alternatieven, behoort zij inmiddels tot de goedkoopste vormen van nieuwe elektriciteitsopwekking.

De snelle groei van zonnekracht vergroot tegelijk het belang van energieopslag. Omdat zonnepanelen alleen overdag energie produceren, is opslag nodig om vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen. De prijzen van batterijen zijn de afgelopen tien jaar fors gedaald. Dit maakt grootschalige opslagprojecten economisch aantrekkelijker. Wereldwijd bereikte de inzet van energieopslag in 2025 een recordniveau.

Kernenergie blijft ondertussen een belangrijke aanvullende rol spelen. Anders dan windenergie en zonnekracht levert de nucleaire productie continu stroom, met een zeer lage uitstoot van koolstofdioxide over de volledige levenscyclus. In landen zoals Frankrijk vormt kernenergie nog steeds de ruggengraat van de elektriciteitsvoorziening. Tegelijk beperken hoge kosten en lange bouwtijden de uitbreiding van nieuwe kerncentrales.

De investeringsstromen bevestigen de omslag in de energiesector. Wereldwijde investeringen in duurzame energie bereikten in 2025 een record van 2,3 biljoen dollar. Dat bedrag ligt voor het tweede jaar op rij hoger dan investeringen in fossiele brandstoffen. Investeringen in fossiele energievoorziening daalden daarentegen, terwijl zowel Europa als de Verenigde Staten een verdere groei in investeringen in hernieuwbare energie noteerden.

Volgens analisten onderstrepen de cijfers dat de energietransitie in ontwikkelde economieën een structureel karakter heeft gekregen en dat hernieuwbare energie niet langer slechts een aanvulling vormt, maar steeds nadrukkelijker de basis van de elektriciteitsvoorziening wordt.

De oorlog in Iran versnelt wereldwijd de overgang naar hernieuwbare energie, doordat regeringen hun afhankelijkheid van kwetsbare energieleveringsketens willen verminderen. Dat stelt Simon Stiell, secretaris van het United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC), gezegd.

Volgens Stiell dwingen de sterk gestegen prijzen voor olie en gas overheden ertoe hun energiezekerheidsbeleid te herzien. Het International Energy Agency (IEA) verklaarde eerder dit jaar dat het conflict in het Midden-Oosten de mondiale vooruitzichten voor olieverbruik grondig heeft ontwricht, nu de vraag blijvende tekenen vertoont van verschuiving naar alternatieve energiebronnen.

Stiell stelde dat partijen die vasthouden aan fossiele brandstoffen onbedoeld bijdragen aan de wereldwijde groei van hernieuwbare energie. “Degenen die hebben gevochten om de wereld afhankelijk te houden van fossiele brandstoffen, geven onbedoeld extra vaart aan de wereldwijde opmars van hernieuwbare energie,” benadrukte Stiell. Volgens hem versterkt de oorlog in Iran een trend die al zichtbaar was. Investeringen in schone energie lagen vorig jaar naar verwachting al op het dubbele van investeringen in fossiele brandstoffen.

“Hernieuwbare energie biedt veiligere, goedkopere en schonere energie die niet gegijzeld kan worden door nauwe scheepvaartroutes of internationale conflicten,” gaf Stiell nog aan. “Steeds meer regeringen versnellen hun plannen voor hernieuwbare energie versnellen om nationale veiligheid, economische stabiliteit, concurrentievermogen en beleidsautonomie te versterken.”

Ook andere beleidsmakers zien een verband tussen de huidige energiecrisis en de energietransitie. De voormalige Australische premier Kevin Rudd stelde dat de stijgende kosten voor brandstof en elektriciteit consumenten ertoe kunnen aanzetten sneller over te stappen op duurzamere energiebronnen.

“Laten we de kans benutten die ontstaat door wat zich nu ontvouwt in Iran en de Straat van Hormuz en door de schok die werkende mensen wereldwijd ervaren als gevolg van voortdurende afhankelijkheid van koolwaterstoffen,” zei Rudd. “Burgers wereldwijd ervaren de directe gevolgen van de energie-onzekerheid. Mensen voelen de concrete angst van onzekerheid over hun energievoorziening en hun vermogen om bijvoorbeeld naar het werk te rijden.”

De ontwikkelingen onderstrepen volgens waarnemers op welke manier geopolitieke spanningen steeds nadrukkelijker een rol spelen in de wereldwijde energietransitie.

Topbestuurders van de grootste Amerikaanse nutsbedrijven ontvingen vorig jaar gemiddeld een loonsverhoging van 16 procent meer loon. Hun gemiddelde totale jaarvergoeding uitkwam op 12,3 miljoen dollar. Dat blijkt uit een nieuw onderzoek van het Amerikaanse Energy and Policy Institute (EPI), gebaseerd op een financiële analyse van de 51 grootste bedrijven uit de sector. De stijging komt op een moment dat consumenten worden geconfronteerd met hoge energierekeningen als gevolg van aanhoudende inflatie, de oorlog met Iran en de groei van datacenters.

In sommige Amerikaanse regio’s zijn energierekeningen sinds 2021 met tot wel 40 procent gestegen. Over het hele grondgebied van de Verenigde Staten werd vorig jaar bovendien 13 miljoen keer bij klanten de elektriciteit afgesloten. Ondanks die omstandigheden steeg de beloning van chief executives bij 38 nutsbedrijven. Dat vertegenwoordigde een gezamenlijke loonsverhoging van 82 miljoen dollar.

In het rapport wordt opgemerkt dat sommige bestuurders salarisverhogingen kregen, hoewel ze hun prestatiecriteria niet behaalden, onder meer op het gebied van stroomstoringen. Daarnaast beschikten veel leidinggevenden over privéjets, appartementen en andere extra voordelen waarvan de kosten vaak door klanten werden gedragen. Volgens onderzoeker Jonathan Kim roept dat vragen op over de rechtvaardigheid van de vergoedingen. Hij stelt dat consumenten in feite opdraaien voor de zeer hoge salarissen van topbestuurders.

Energieprijzen blijven een belangrijke factor in de aanhoudende inflatie. Tussen 2024 en 2025 betaalden Amerikaanse consumenten tot 6,7 procent meer voor elektriciteit. Sinds 2017 is de vergoeding van de chief executives in de nutssector gemiddeld met 47 procent gestegen. Dat is sneller dan zowel de inflatie als de lonen van werknemers. Klanten van de onderzochte bedrijven betaalden in die periode gezamenlijk meer dan 5 miljard dollar aan vergoedingen voor de chief executives.

De grootste salarisstijging was voor Bill Fehrman, topman van American Electric Power. Zijn compensatiepakket steeg met 23 miljoen dollar, ofwel 176 procent, tot 36,6 miljoen dollar. Daarna volgde Tim Cawley van Con Edison, wiens vergoeding met 4,9 miljoen dollar toenam tot ongeveer 20 miljoen dollar. Chris Womack van Southern Company ontving 4,3 miljoen dollar extra en kwam uit op 28 miljoen dollar. De vergoeding van Fehrman steeg terwijl het bedrijf 173.000 keer de dienstverlening aan klanten onderbrak.

Een woordvoerder van Con Edison verklaarde dat de vergoeding van bestuurders bedoeld is om het leiderschap, dat nodig is om een van de meest complexe energiesystemen ter wereld te beheren, aan te trekken en te behouden, de betrouwbaarheid van het netwerk te waarborgen en de doelstellingen voor duurzame energie te realiseren. Volgens het bedrijf is het grootste deel van de loonsverhoging prestatiegebonden en wordt deze vergoeding betaald door aandeelhouders.

Southern Company verklaarde dat het prestatiegerichte beloningsprogramma direct gekoppeld is aan de kernprioriteiten van het bedrijf, waarbij gewezen wordt op het leveren van duurzame, veilige, betrouwbare en betaalbare energie tegen zo laag mogelijke kosten. Volgens American Electric Power is de vergoeding grotendeels afhankelijk van het behalen van vijfjarige prestatiedoelstellingen door de chief executive.

Hogere tarieven

Veel chief executives ontvingen hun loonsverhoging terwijl zij tegelijkertijd prijsverhogingen voor klanten nastreefden. John Ketchum, topman van NextEra Energy, was vorig jaar de op twee na best betaalde chief executive uit de nutssector. Hij ontving een compensatiepakket van 24 miljoen dollar. Dochteronderneming Florida Power & Light vroeg vorig jaar toestemming aan toezichthouders voor een recordverhoging van de tarieven ter waarde van 6,9 miljard dollar.

Volgens het rapport hangt de situatie mede samen met de structuur van de sector. Veel nutsbedrijven opereren als gereguleerde monopolies, waardoor klanten vaak geen alternatief hebben voor hun leverancier van elektriciteit of gas. Toezicht vindt doorgaans plaats via staatscommissies voor nutsvoorzieningen, die worden geleid door politieke benoemingen en vaak als industriegezind worden beschouwd.

Hoewel de beloning van de chief executives slechts beperkt doorwerkt in de individuele energierekening, stellen critici dat de beloningsstructuur bestuurders aanzet tot winstmaximalisatie. Compensatiepakketten bestaan vaak uit bonussen, aandelen en andere prestatiebeloningen die gekoppeld zijn aan winst en aandeelhoudersrendement. Chris Gilmer-Hill, beleidsvoerder van de Michigan Environmental Justice Council, stelt dat de hoge bonussen vooral bedoeld zijn om de winsten van de aandeelhouders te vergroten. Dit vormt volgens hem de kern vormt van het probleem.

Tegelijkertijd hebben volgens Kim veel nutsbedrijven prikkels voor chief executives op het gebied van klantenservice, betrouwbaarheid, betaalbaarheid en duurzaamheid verminderd.

Sommige bestuurders kregen zelfs opslag ondanks tegenvallende prestaties. Zo ontving Jason Wells, chief executive van CenterPoint Energy, vorig jaar een verhoging van 2,6 miljoen dollar, hoewel hij volgens het rapport niet voldeed aan de betrouwbaarheidsnorm voor het aantal klanten met vier of meer incidenten met stroomuitval van langer dan vijf minuten.

Bob Frenzel, topman van Xcel, zou een maximale bonus voor klanttevredenheid hebben ontvangen nadat de beoordelingsdrempel was aangepast. Zijn totale vergoeding steeg vorig jaar met 3,1 miljoen dollar. Dat betekende een verhoging met 23 procent tegenover het jaar voordien, ondanks een toename van klachten van klanten en onderzoek door toezichthouders in Colorado en Minnesota. Volgens Kim worden normen voor klantresultaten verlaagd en vervangen door winstdoelstellingen.

Klanten van DTE Energy betaalden mee aan een salarisverhoging voor vertrekkend topman Jerry Norcia, die 14 miljoen dollar ontving. Ook zijn opvolger Joi Harris kreeg een hogere vergoeding en ontving bijna 7 miljoen dollar. Daarnaast hebben topbestuurders van het bedrijf toegang tot tickets voor sportevenementen en concerten en een bedrijfsappartement. Ook bij Consumers Energy steeg de vergoeding van chief executive Garett Rochow met 132.000 dollar, hoewel het bedrijf de prestatienormen op het gebied van klantbeleving en arbeidsveiligheid.

Toezichthouders en overheden ondernemen inmiddels stappen om de vergoedingen van topbestuurders te beperken. Zo wist procureur-generaal Dana Nessel van Michigan in 2024 met succes te voorkomen dat DTE Energy de kosten van reizen met privéjets van bestuurders zou doorberekenen in tariefsverhogingen.

In Maryland werd recent een wetgeving aangenomen die voorkomt dat klanten moeten betalen voor vergoedingen boven 110 procent van het salaris van de voorzitter van de publieke nutscommissie. Vergelijkbare voorstellen zijn besproken in onder meer Minnesota en Michigan. Volgens Kim groeit de politieke aandacht voor het onderwerp.

De Amerikaanse President Donald Trump beloofde tijdens zijn verkiezingscampagne van 2024 de energierekeningen te halveren, maar volgens een analyse van The Guardian uit april is die belofte niet nagekomen.

De afhankelijkheid van Chinese duurzame technologie maakt Europese landen kwetsbaar voor nationale veiligheidsrisico’s zoals cyberaanvallen, handelsbeperkingen en spionage. Dat staat in een rapport, opgesteld in opdracht van Loom, een nonprofit organisatie gericht op economische, ecologische en nationale veiligheidsvraagstukken. Het rapport werd geschreven door Michael Collins – voormalig adjunct-hoofd nationale veiligheidsstrategie bij het Britse Cabinet Office – en Michal Meidan, directeur van het China Energy Programme bij het Oxford Institute for Energy Studies.

In het rapport, gebaseerd op interviews met energiespecialisten en veiligheidsexperts, stelt dat Europese regeringen deze risico’s onvoldoende meewegen bij de invoering van Chinese duurzame technologie om de energievoorziening veilig te stellen en klimaatverandering aan te pakken.

Nadat de oorlog met Iran leidde tot de tweede energieschok in vijf jaar tijd, hebben veel Europese politici – onder wie Dan Jørgensen, Europees commissaris voor energie – betoogd dat hernieuwbare energie veiliger is dan fossiele brandstoffen, omdat deze minder gevoelig zou zijn voor prijsschommelingen en verstoringen in de toeleveringsketen.

China domineert echter de duurzame technologiesector. Het land produceert ongeveer 90 procent van de wereldwijde zonnepanelen, meer dan 80 procent van de windturbines en 80 procent van de batterijcellen. Daarnaast controleert het Aziatische land belangrijke delen van de toeleveringsketens voor zeldzame aardmetalen en halfgeleidermaterialen. Volgens Collins dreigen landen onbewust af te stevenen op een situatie waarin zij plotseling met een groot nationaal veiligheidsprobleem worden geconfronteerd.

“Landen moeten doorgaan met de energietransitie weg van fossiele brandstoffen, maar daarbij rekening houden met de risico’s en waar mogelijk hun toeleveringsketens diversifiëren”, beklemtoonde Michael Collins. “We willen niet de afhankelijkheid van de import van fossiele brandstoffen vervangen door een afhankelijkheid van Chinese koolstofarme technologie.”

Risico’s

Het rapport identificeert acht afzonderlijke risico’s die samenhangen met een te grote afhankelijkheid van Chinese groene technologie. Een van de grootste risico’s is volgens de auteurs verstoring van de toeleveringsketen. Zij stellen dat China waarschijnlijk de levering van koolstofarme technologie en componenten zal beperken. China heeft de afgelopen jaren in toenemende mate exportcontroles ingezet om invloed uit te oefenen via zijn positie in mondiale toeleveringsketens.

Ook wordt volgens de auteurs onvoldoende rekening gehouden met het risico is dat de Verenigde Staten Europa zouden kunnen dwingen Chinese technologie uit zijn energiesystemen te verwijderen, op straffe van invoerheffingen, sancties of verminderde veiligheidsgaranties. Daarbij wordt verwezen naar het besluit van het Verenigd Koninkrijk om Chinese telecombedrijf Huawei te weren uit zijn 5G-netwerk. Dat gebeurde na zware druk vanuit de Verenigde Staten.

Andere risico’s omvatten grootschalige verstorende aanvallen waarbij zogenoemde kill switches zouden kunnen worden gebruikt om zonnepanelen, windturbines en andere technologie op afstand uit te schakelen. Hoewel de auteurs stellen dat Chinese cyberactoren vrijwel zeker in staat zijn om op afstand toegang te verkrijgen tot in China geproduceerde of beheerde slimme hardware en software, achten zij de kans op een dergelijk scenario zeer klein. Het rapport wijst omvormers – die hernieuwbare energieprojecten verbinden met het elektriciteitsnet – aan als een bijzonder kwetsbaar onderdeel.

Chinese functionarissen verwerpen zorgen over afhankelijkheid van hun groene technologie. Volgens hen heeft China niet de intentie deze politiek in te zetten. Volgens hen verkleinen goedkope windturbines, zonnepanelen en andere hernieuwbare energieproducten juist het grotere risico van hoge koolstofuitstoot.

In 2023 meldde de Financial Times dat het Britse National Cyber Security Centre, onderdeel van de inlichtingendienst GCHQ, de National Grid adviseerde om onderdelen van een Chinees staatsgesteund bedrijf uit het Britse netwerk voor elektriciteitstransmissie te verwijderen vanwege bekommernissen rond cyberveiligheid. Britse veiligheidsdiensten hebben daarnaast de bredere rol van China in het Britse energiesysteem onderzocht.

Volgens Joss Garman, directeur van Loom, zouden de recente prijsschokken bij fossiele brandstoffen de Europese energietransitie moeten versnellen, maar ontstaan nieuwe gevaren omdat de goedkoopste route in overweldigende mate langs China loopt. Vorige maand wees het Verenigd Koninkrijk plannen af voor een Chinese windturbinefabriek in Schotland op grond van nationale veiligheidsbezwaren. Bij een Italiaanse aanbesteding vorig jaar werd geëist dat modules en omvormers voor nieuwe zonneprojecten van Chinese afkomst mochten zijn.

Collins benadrukte echter dat er een fundamenteel verschil bestaat tussen de risico’s van koolstofarme, op elektriciteit gebaseerde technologieën en fossiele brandstoffen. “Als de relatie met China verslechtert nadat de benodigde koolstofarme technologie al is geïnstalleerd, stort de economie niet binnen enkele dagen in, zoals we bij fossiele brandstoffen zien,” beklemtoonde Collins.

Kernafval, dat door zijn langdurige radioactiviteit – die duizenden jaren kan aanhouden – een groot milieuprobleem vormt, kan echter ook een duurzame route bieden voor een langdurige waterstofproductie. Dat blijkt uit een onderzoek van wetenschappers aan de University of Sharjah in de Verenigde Arabische Emiraten. Waterstof wordt momenteel beschouwd als een veelbelovende drager van duurzame energie en wetenschappers zoeken actief naar nieuwe methoden om het product aan te maken.

Wereldwijd neemt de hoeveelheid kernafval toe. Rekening houdend met verschillende niveaus van radioactiviteit, wordt geschat dat er momenteel meer dan 4 miljoen kubieke meter kernafval is opgeslagen. “Het benutten van kernafval is een nieuwe methode voor de productie van waterstof, waardoor een hardnekkig milieuprobleem in een nuttige hulpbron wordt omgezet,” stellen de onderzoekers. “Waterstof is uitgegroeid tot een veelbelovende energiedrager nu wereldwijd de behoefte aan duurzame en schone energiebronnen toeneemt.”

Het optimisme van de wetenschappers over de omzetting van kernafval in waterstof is gebaseerd op een uitgebreide analyse van bestaande innovatieve technologieën die radioactiviteit gebruiken om watermoleculen te splitsen in waterstof en zuurstof, zonder dat daarbij koolstofdioxide vrijkomt.

Volgens het onderzoek kan kernafval de waterstofproductie aanzienlijk verbeteren door een aantal geavanceerde methoden, waaronder een katalysator-versterkte elektrolyse, methaanreforming en thermochemische cycli. Andere veelbelovende technieken omvatten stralingsversterkte elektrolysecellen, het gebruik van radioactief afval als warmtebron voor elektrolysecellen, radiolyse en vloeibare plasmafotokatalyse. 

Volgens de auteurs behoort stralingsversterkte elektrolyse tot de meest veelbelovende technologieën. Deze nieuwe methode kan de waterstofopbrengst tot tien keer verhogen ten opzichte van traditionele elektrolyse en biedt volgens de onderzoekers een snellere en efficiëntere route naar waterstofproductie uit kernafval.

Uraniumgebaseerde katalyse is volgens de onderzoekers een kostenefficiënte, zowel wat betreft materiaalbeschikbaarheid als totale kosten, oplossing. “Het gebruik van uraniumgebaseerde katalysatoren vermindert de noodzaak om zeldzame en dure metalen aan te wenden”, werpen zij op. “Hoge kosten en schaarste kunnen de urgentie vergroten om goedkopere alternatieven te ontwikkelen.” Bij uraniumgebaseerde katalyse fungeren uraniumverbindingen als katalysatoren – stoffen die chemische reacties versnellen – om waterstof uit water te produceren. Deze benadering wint aan belangstelling in wetenschappelijke kringen.

Beperkingen en uitdagingen

De onderzoekers bevelen ook twee aanvullende technologieën aan voor waterstofproductie. In eerste instantie wordt daarbij gewezen op methaanreforming met uraniumkatalysatoren, wat de ophoping van koolstof vermindert en de waterstofopbrengst verhoogt. Daarnaast wordt ook gewag gemaakt van vloeistoffase-plasmafotokatalyse, een methode die de productie van waterstof uit radioactief afvalwater verbetert.

De wetenschappers erkennen dat de betrokken technologieën met een aantal beperkingen en uitdagingen kunnen worden geconfronteerd. Daarbij wordt onder meer gewezen naar het risico op syngasverontreiniging, chemische veranderingen in de katalysator en een strenge regelgeving die de onderzoeksvoortgang belemmert. Toch benadrukken de onderzoekers de voordelen van de voorgestelde methoden. “De toepassingen verlagen de hoeveelheid radioactief afval, verminderen de behoefte aan een langdurige opslag van nucleair materiaal en bieden een stabiele aanvoer van waterstof”, zeggen ze.

De studie wijst ook op blijvende hiaten aan het licht in het onderzoek naar waterstofproductie uit kernafval. “Deze lacunes moeten in toekomstig onderzoek worden aangepakt”, werpen ze op. “Onderzoek op dit gebied blijft beperkt en versnipperd, wat de noodzaak van verdere studie onderstreept. Daarnaast vormt ook het strenge regelgevingskader rond de toegang tot radioactief materiaal en afval een belangrijke belemmering voor wetenschappers die technologieën ontwikkelen om kernafval in waterstof om te zetten. Hoewel regelgeving essentieel is, belemmeren strikte regels de innovatie.”

De auteurs roepen op tot een samenwerking tussen de verschillende sectoren. “Om technische, regelgevende en financiële obstakels in de toekomst te overwinnen, zal het cruciaal zijn om de samenwerking tussen onderzoeksinstellingen, beleidsmakers en industriële belanghebbenden te bevorderen”, voeren zij aan.

Meer over dit onderwerp:

• Donald Trump wil nieuwe kernreactoren laten bouwen
• Nucleaire tests kunnen sector grote winsten opleveren
• Energie voor datacenters achter toename Amerikaanse kernenergie
• Nieuwe batterij kan kernafval omzetten in elektriciteit
• Japan belooft Amerikaanse kernenergie te ondersteunen

De krachtige wind in spoorwegtunnels kunnen tot hernieuwbare energiecentrales worden omgevormd. Dat blijkt uit een onderzoek van wetenschappers aan de University of Manchester en het Engelse ingenieursbureau Q-Sustain Limited. De ontwikkelde technologie maakt gebruik van windturbines voor de opvang en omzetting van luchtstromen die door passerende treinen worden veroorzaakt.

Het project, dat past binnen de upgrade van de Transpennine Route, onderzoekt op welke manier deze onbenutte energiebron in de transportinfrastructuur kan worden geïntegreerd en een nieuwe bron van duurzame elektriciteit kan creëren om aan de Britse doelstellingen voor decarbonisatie bij te dragen. “De eerste haalbaarheidsstudies hebben het potentieel van luchtstromen in tunnels bevestigd”, voert onderzoeksleider Amir Keshmiri, professor aan het departement Mechanical and Aerospace Engineering van de University of Manchester. 

De Britse wetenschappers willen in hun concept gebruikmaken van het zuigeffect dat ontstaat wanneer een trein door een relatief smalle tunnel rijdt. Daarbij wordt de lucht voor de trein vooruit gestuwd, terwijl achter de trein lucht wordt aangezogen om de ontstane leemte te vullen. Hierdoor ontstaat er een sterke luchtstroom in de lengterichting van de tunnel. Deze luchtstroom kan turbines aandrijven zonder dat extra energie van buitenaf nodig is. Het effect is extra sterk in lange en smalle tunnels, waar de lucht immers slechts één kant op kan.

Deze gecontroleerde luchtstromen willen de onderzoekers in elektriciteit omzetten. Daarbij wordt beroep gedaan op speciaal ontworpen windturbines. Dit type is uitgerust met een verticale as, in tegenstelling tot de klassieke turbines die van een horizontale as zijn voorzien. Turbines met een verticale as kunnen in nissen of uitsparingen in de tunnelwand worden gemonteerd en leveren ook bij lagere windsnelheden energie op. Bij dit type turbine kan tevens met vooraf gebouwde modules worden gewerkt. Hierdoor kan de installatietijd worden beperkt.

Het concept lijkt economisch interessant omdat de technologie een voorspelbare, goedkope rest-energiebron aanboort in een infrastructuur die al aanwezig is. Er wordt immers gewerkt met een luchtstroom, die toch al door de doortocht van treinen wordt opgewekt. De turbines vangen dan ook slechts een reststroom op in plaats van zelf wind te moeten opwekken. Dit biedt belangrijke voordelen  op. Er moet dan ook geen extra brandstof worden ingezet om de energie te genereren, terwijl ook niet met bijkomende grondkosten moet worden gerekend. Het concept heeft ook geen visuele impact, waardoor niet voor een weerstand van omwonenden moet worden gevreesd.

Het team heeft een analysetool ontwikkeld om de prestaties en commerciële haalbaarheid van dergelijke ontwerpen te beoordelen. Het project kan volgens de betrokken partijen de manier veranderen waarop transportinfrastructuur wordt ontworpen en geëxploiteerd. In een volgende fase zullen de prototypes in een reële tunnelomgeving worden getest. Indien het project succesvol blijkt, kan de aanpak volgens de onderzoekers ook buiten het spoorvervoer worden toegepast en een model bieden voor de integratie van hernieuwbare energie in een bestaande infrastructuur.

Meer over dit onderwerp:

• Eurostar bestelt nieuwe dubbeldektreinen bij Alstom
• China test snelste hogesnelheidstrein ter wereld
• Problemen met boekingen schrikken vele treinreizigers af

De wereldwijde windparken en zonnecentrales hebben dit jaar voor de eerste keer in de geschiedenis meer elektriciteit opgewekt dan steenkoolcentrales. Dit gegeven markeert een keerpunt voor het mondiale energiesysteem. Dat blijkt uit een rapport van de klimaatorganisatie Ember.

Een recordgroei van zonnekracht en de gestage toename van windkracht stimuleren de wereldwijde verschuiving op de elektriciteitsmarkt, waarbij het aandeel van fossiele brandstof steeds verder afneemt. Volgens het rapport van Ember groeide de productie van hernieuwbare energie tijdens de eerste zes maanden van dit jaar sneller dan de wereldwijde vraag naar elektriciteit. Hierdoor liet het gebruik van steenkool en gas een lichte daling optekenen.

De wereld produceerde tijdens de eerste helft van dit jaar bijna een derde meer zonnekracht dan tijdens dezelfde periode vorig jaar. De sector vertegenwoordigde daarmee 83 procent van de toename in de mondiale elektriciteitsvraag. De windenergieproductie groeide met iets meer dan 7 procent, waardoor hernieuwbare bronnen voor de eerste keer wereldwijd meer elektriciteit produceerden dan fossiele brandstoffen.

“Deze mijlpaal vertegenwoordigt een cruciaal keerpunt op de wereldwijde elektriciteitsmarkt”, benadrukte onderzoeksleider Ma?gorzata Wiatros-Motyka, analist elektriciteit bij Ember. “Zonnekracht en windenergie groeien nu snel genoeg om te voldoen aan de toenemende wereldwijde elektriciteitsvraag. Dit markeert het begin van een fase waarin duurzame energie gelijke tred houdt met de groei van de vraag.”

Volgens Ember waren vooral China en India verantwoordelijk voor de sterke toename van hernieuwbare energie, in tegenstelling tot de Verenigde Staten en Europa, die onder de invloed van een zwakkere productie van windenergie en waterkracht en de grotere vraag naar elektriciteit in meerdere mate afhankelijk bleven van fossiele brandstoffen.

China heeft in de eerste helft van dit jaar volgens Ember meer hernieuwbare energiecapaciteit aan het elektriciteitsnet toegevoegd dan de rest van de wereld samen. Daardoor daalde het gebruik van fossiele brandstoffen in China met 2 procent in vergelijking met dezelfde periode. In India groeide de productie van hernieuwbare energie meer dan drie keer sneller dan de energievraag, wat leidde tot een daling van het verbruik van steenkool en aardgas met respectievelijk 3,1 procent en 3,4 procent.

In de Verenigde Staten steeg de vraag naar elektriciteit sneller dan de groei van de sector voor hernieuwbare energie. Daardoor nam de elektriciteitsproductie uit steenkool er tijdens de eerste helft van het jaar met 17 procent toe. In de Europese Unie groeide de vraag slechts beperkt in vergelijking met de eerste helft van vorig jaar, maar ongunstige weersomstandigheden zorgden voor een terugval in windenergie en waterkracht. Hierdoor kon zelfs de snelle groei van zonnekracht niet voorkomen dat de productie uit gas en steenkool respectievelijk met 14 procent en 1,1 procent toenam.

Miljarden dollars stromen naar baanbrekende nucleaire technologieën – van kernfusie-experimenten tot kleine modulaire reactoren (SMR’s) en microreactoren – waarvan voorstanders zeggen dat ze een wereldwijde renaissance van kernenergie zullen inluiden. Maar ondanks jarenlange hypes en succesvolle financieringsrondes hebben deze favorieten van Wall Street nog geen enkele kilowatt aan beloofde uitstootvrije energie aan het elektriciteitsnet geleverd.

In 2024 bereikten de investeringen in geavanceerde nucleaire bedrijven vanuit zowel private equity als durfkapitaal een recordhoogte. Volgens analist S&P Global overtroffen de investeringen van vorig jaar de totale gezamenlijke dealwaarde van de voorbije vijftien jaar. De drang naar kernenergie van de volgende generatie wordt versterkt door de toenemende energievraag, die op haar beurt wordt aangejaagd door de snelle uitbreiding van kunstmatige intelligentie.

“De belangrijkste drijvende kracht achter de paradigmaverschuiving die we momenteel in de energiesector zien, komt neer op datacenters”, betoogde Jackson Morris, directeur elektriciteit bij de Amerikaanse Natural Resources Defense Council. “De groei van de elektriciteitsvraag die we al hadden voorzien, komt nu tien jaar eerder en vijf keer zo snel, doordat datacenters en andere faciliteiten grotendeels worden gebouwd door grote hyperscalers zoals Amazon, Google en Microsoft.”

Naast de impuls van artificiële intelligentie hebben nucleaire startups aanzienlijk geprofiteerd van de politieke onrust waarmee hernieuwbare energieprojecten momenteel worden geconfronteerd. Voorlopig blijft kernenergie een van de weinige uitstootvrije energiebronnen die op een brede politieke steun – zowel in de Verenigde Staten als daarbuiten – kunnen rekenen. 

De voorbije maanden hebben enkele Europese landen hun beperkingen op het gebied van kernenergie versoepeld en een meer positieve houding tegenover de sector aangenomen, terwijl de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk een nieuw nucleair partnerschap aankondigden. Recent sprak ook Chris Wright, de Amerikaanse minister van energie zijn hernieuwde vertrouwen in geavanceerde nucleaire technologieën uit.

Verwachtingen

Toch wordt dat vertrouwen door enkele analisten op Wall Street ondermijnd. Volgens hen dreigt de sector met een zeepbel te worden geconfronteerd. Daarbij wordt gesproken over een hysterie rond de energievraag die de waarderingen van veel pas genoteerde energie-startups verder drijft dan het punt dat ze realistisch kunnen waarmaken. “De kloof tussen de fundamenten en de waardering van deze bedrijven is te groot om te negeren”, benadrukte Dimple Gosai, hoofd onderzoek naar Amerikaanse cleantech-aandelen bij Bank of America.

Een voorbeeld van die problemen is volgens de analisten Oklo, een startup voor kleine modulaire reactoren die wordt gesteund door Sam Altman, een pionier in artificiële intelligentie. Hoewel het aandeel sinds de beursgang vorig jaar goed presteerde, raadt Bank of America investeerders niet langer aan om het aandeel te kopen, maar wordt een neutraal standpunt ingenomen. Ook bij NuScale, een andere startup met kleine modulaire reactoren, worden de verwachtingen getemperd.

Deze berichten betekenen volgens waarnemers echter niet dat kernenergie van de nieuwe generatie een verloren zaak is. “De technologie heeft nog steeds enorm potentieel en zal waarschijnlijk in de energietransitie van de volgende decennia een belangrijke rol spelen”, merken ze op. “Maar die verwachtingen zullen niet dit jaar worden ingelost. De sector moet eerst aanzienlijke knelpunten overwinnen.” Daarbij wordt onder meer gewezen naar de beperkte toeleveringsketens voor splijtstof en reactorgebouwen en de bekende bureaucratische obstakels rond bouwvergunningen en netaansluitingen.

“Hoewel investeerders mogelijk te optimistisch zijn geweest op de korte termijn, blijft het beleidsklimaat gunstig voor partijen die een strategie op langere termijn hanteren”, merken de analisten op. “Tientallen landen hebben beloofd om hun nucleaire capaciteit tegen het midden van deze eeuw te verdrievoudigen. Kleine modulaire reactoren zullen naar verwachting van die wereldwijde inspanning een belangrijk onderdeel vormen.”

De vraag naar stookolie, gebruikt in schepen en energiecentrales, blijft onverwacht hoog. Pogingen om het verbruik terug te dringen worden ruimschoots gecompenseerd door de consumptie van een groeiende schaduwvloot van olietankers die Rusland en andere landen bedienen en door de langere routes die schepen volgen om een transit door de Rode Zee te kunnen vermijden. Dat blijkt rapporten van analisten.

In plaats van over te stappen op duurzamere alternatieven zoals stookolie met een lagere uitstoot van zwavel, hebben veel rederijen gekozen voor de installatie van systemen voor de reiniging van uitlaatgassen, bekend als scrubbers, om stookolie met hoge zwavel-niveaus te kunnen blijven gebruiken. Westerse sancties en aanvallen van piraten op de scheepvaart in de Rode Zee hebben deze onverwachte vraag nog verder aangewakkerd

“De stookoliemarkten hebben een opmerkelijke veerkracht getoond, waarbij de vraag hoger uitvalt dan verwacht”, verduidelijkte Royston Huan, analist bij het bureau Energy Aspects. “Dit heeft met verschillende factoren te maken, zoals de aanhoudend grote vraag naar elektriciteitsproductie in het Midden-Oosten en de verstoringen in de Rode Zee door aanvallen van de Houthi’s.

De wereldwijde vraag naar diesel en kerosine is sinds de niveaus van zes jaar geleden, voor de uitbraak van de covid-pandemie, gedaald en het benzineverbruik is slechts met 1,9 procent gestegen. Daarentegen zou de vraag naar stookolie met 4,8 procent zijn opgelopen tot gemiddeld 6,5 miljoen vaten per dag.

Bij het begin van dit decennium had het International Energy Agency (IEA) nog voorspeld dat de wereldwijde vraag naar stookolie tussen 2019 en 2025 met slechts 1,6 procent zou groeien. Dat zou de langzaamste stijging tussen de belangrijkste geraffineerde brandstoffen hebben betekend.

Ciaran Healy, analist bij het internationaal energiebureau, vertelde dat het gebruik van stookolie voor elektriciteitsproductie de voorbije jaren iets hoger is uitgekomen dan verwacht, vooral door warmere zomers in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Opgemerkt wordt dat de invoer van stookolie door Saoedi-Arabië en Egypte vorig jaar 33 procent hoger lag ten opzichte van het jaar voordien.

Ook dit jaar werd tot nu toe een surplus van 31 procent tegenover dezelfde periode in 2023 genoteerd. “Westerse sancties tegen Rusland hebben aan deze trend bijgedragen”, werpen de analisten op. “Saoedi-Arabië importeert daarbij Russische stookolie tegen een korting om meer eigen voorraden ruwe olie voor export vrij te kunnen maken.”

Door het aanhoudende conflict in de Rode Zee beslissen steeds meer schepen om niet langer door het Suezkanaal te varen, maar de langere route rond de Kaap de Goede Hoop verkiezen. Schepen vermijden immers de regio sinds 2023 vanwege aanvallen door de Houthi’s in Jemen, die gelieerd zijn aan Iran en de mondiale scheepvaart willen verstoren uit protest tegen de oorlog in Gaza. Maar voor deze langere route hebben de schepen ook meer brandstof nodig.

“Deze omleidingen hebben de vraag naar stookolie met ongeveer 100.000 vaten per dag verhoogd”, werpt Eugene Lindell, analist bij consulent FGE Nextant op. “Dat vertegenwoordigt ongeveer 2 procent van het wereldwijde volume dat door de scheepvaart wordt verbruikt.” Volgens het International Energy Agency hebben de verstoringen in de Rode Zee echter een kleiner dan verwachte stimulans voor de bunkervolumes betekend.

Verouderde schepen

Westerse sancties tegen Iran en Rusland hebben verder bijgedragen aan de groei van een schaduwvloot van oudere schepen. “Deze schepen maken waarschijnlijk gebruik van stookolie met een groot zwavelgehalte”, betoogt Valerie Panopio, analist bij Rystad Energy. “Deze schepen hebben vaak ondoorzichtige eigendomsstructuren en varen zonder een sterke westerse verzekering of veiligheidskeurmerk.”

De schaduwvloot bestaat volgens ramingen van onder meer Lloyd’s List Intelligence en scheepsmakelaar Gibson uit twaalfhonderd tot zestienhonderd tankers. Dat komt overeen met ongeveer een vijfde van de wereldwijde tankervloot. De schaduwvloot zou dan ook meer dan 106.000 vaten per dag consumeren. Dat komt overeen met ongeveer 2 procent van de wereldwijde vraag.

“Een groot deel van deze schaduwvloot bestaat uit verouderde schepen die meer dan vijftien jaar en soms zelfs ouder dan twintig jaar zijn”, stipt Eugene Lindell aan. “Deze schepen zijn minder brandstofefficiënt en leggen grote afstanden af, waardoor het stookolieverbruik verder wordt verhoogd.”

De Internationale Maritieme Organisatie (IMO) verlaagde in 2020 het zwavelgehalte in scheepsbrandstoffen van 3,5 procent naar 0,5 procent, wat aanvankelijk de vraag naar brandstoffen met hogere zwavelgehaltes deed afnemen. De brede toepassing van scrubbers – systemen die schepen in staat stellen om brandstoffen met hoge zwavelgehaltes te verbranden terwijl de milieu-impact wordt verminderd – heeft echter geleid tot een herstel van het verbruik. Eind vorig jaar bleken meer dan 6.000 schepen scrubbers te hebben geïnstalleerd. Verwacht wordt dat de wereld tegen eind dit jaar 6.523 schepen met scrubbers zal tellen. In 2020 waren 4.348 schepen met de technologie uitgerust.

Het International Energy Agency voorspelt dat de vraag naar stookolie na volgend jaar zal afnemen en in 2030 gemiddeld 6,1 miljoen vaten per dag zal bedrag. Er wordt echter aangevoerd dat de tegenstand tegen de regelgeving van de International Maritime Organisation de vraag op peil zou kunnen houden. 

Energy Aspects merkt daarbij op dat de regering van de Amerikaanse president Donald Trump zich verzette tegen strengere emissieregels van de internationale scheepvaartorganisatie en voorstellen voor uitstootvergoedingen, waardoor de invoering mogelijk wordt vertraagd. “De vraag naar stookolie zal op zijn minst tot het einde van dit decennium op een hoog niveau blijven,” beklemtoond Kenneth Tveter, analist bij scheepsmakelaar Clarksons.

Meer over dit onderwerp:

• Kapitein van schip uit schaduwvloot voor Franse rechter
• Rusland start nieuwe gasterminal in Noordpoolgebied op
• Scheepvaart toont toenemende interesse in vloeibaar gas
• British Petroleum en Total drijven activiteit in Verenigde Staten op

In de Verenigde Staten zal de regering van president Donald Trump de leasing van steenkoolmijnen op federaal land uitbreiden en honderden miljoenen dollars uittrekken om de opwekking van elektriciteit uit steenkool te ondersteunen. Dat hebben een aantal woordvoerders van de Amerikaanse regering bekend gemaakt. Het plan maakt deel uit van een bredere strategie om het gebruik van steenkool in de Verenigde Staten nieuw leven in te blazen. Deze fossiele brandstof heeft de voorbije jaren terrein verloren door strengere milieuregels en de opkomst van goedkoop aardgas.

Doug Burgum, Amerikaans minister van binnenlandse zaken, kondigde aan dat 5,3 miljoen hectare federaal terrein in North Dakota, Montana en Wyoming voor de winning van steenkool zullen worden opengesteld. Dat gebied is ruim drie keer groter dan het territorium dat in een eerdere wet van Donald Trump voor bijkomende steenkoolwinning was voorzien. Onder president Joe Biden, de voorganger van Donald Trump, was een pauze ingesteld op de leasing van steenkoolmijnen. De jongste veiling van rechten vond in januari 2021 plaats, vlak voor het aantreden van Biden als Amerikaans president.

Het Amerikaanse ministerie van energie kondigde daarnaast aan 625 miljoen dollar vrij te maken voor de uitbreiding van steenkoolcentrales voor de opwekking van elektriciteit. Lee Zeldin, directeur van het Amerikaanse Environmental Protection Agency (EPA), gaf daarbij aan dat de steenkoolcentrales meer tijd krijgen om te voldoen aan regels voor de verwerking van vliegas, dat zware metalen bevat zoals kwik, cadmium en arseen en zorgvuldig moet worden afgevoerd.

In 2024 leverden kolencentrales ongeveer 15 procent van de Amerikaanse elektriciteit. Dat betekende een forse daling ten opzichte van een aandeel van 50 procent dat in 2000 werd geregistreerd. De groei van zonnekracht en windenergie en de toename van aardgasproductie door fracking hebben het steenkoolverbruik sterk teruggedrongen. De milieuorganisatie Sierra Club reageerde met een scherpe veroordeling van de maatregelen. “Indien deze gevaarlijke agenda doorgaat, kijken we over enkele jaren aan tegen slechtere gezondheid, torenhoge rekeningen en een verwaarloosde leefomgeving”, waarschuwde de organisatie.

Tegen internationale afspraken

De Amerikaanse steenkoolindustrie biedt momenteel werk aan 40.000 mensen. Op tien jaar tijd is de tewerkstelling in de sector met 30.000 eenheden afgenomen. Donald Trump tekende in april nog decreten om de steenkoolproductie te verhogen. Die ingreep vertegenwoordigt een van de vele besluiten van Trump die indruisen tegen de internationale afspraken om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen.

Burgum benadrukte dat steun aan steenkool de Amerikaanse economie zou versterken en nieuwe banen zou opleveren. Chris Wright, Amerikaans minister van energie, gaf recent nog aan te verwachten dat de meeste steenkoolcentrales hun geplande sluiting zullen uitstellen om de groeiende vraag naar elektriciteit – onder meer door kunstmatige intelligentie – te kunnen opvangen. Wright verlengde recent ook een noodorder waardoor een steenkoolcentrale in Michigan open moest blijven, ondanks plannen van de exploitant om de installatie wegens economische redenen permanent te sluiten.

Volgens Tom Pyle, voorzitter van de American Energy Alliance, zullen 38 steenkoolcentrales die gepland stonden om uiterlijk 2028 te sluiten, waarschijnlijk openblijven, al dan niet op bevel van Trump. Toch blijven analisten sceptisch over een structurele opleving van kolen in de Verenigde Staten, aangezien de economische verhoudingen steeds meer in het voordeel zijn van minder vervuilende energiebronnen.

“Door minder strenge regels kan steenkool tijdelijk een impuls krijgen”, benadrukte Frank Holmes, chief executive van U.S. Global Investors. “Sommige beleggers zullen daarvan kortstondig kunnen profiteren. Maar op de lange termijn is het einde van de steenkoolproductie in zicht.”