De Amerikaanse landmacht trekt tot 2,2 miljard dollar uit voor vijf bedrijven die een nieuwe generatie kleine kernreactoren moeten bouwen op militaire bases in het hele land. Dat heeft het Amerikaanse leger bekend gemaakt. De investering maakt deel uit van de inspanningen van de regering van de Amerikaanse president Donald Trump om de grootste uitbreiding van kernenergie in de Verenigde Staten in meer dan dertig jaar te realiseren.

Federale overheidsinstanties versoepelen of schrappen regelgeving voor kerncentrales en steunen bedrijven die nieuwe types kleine reactoren ontwikkelen. Die zouden sneller en eenvoudiger te bouwen zijn dan traditionele grote kernreactoren. Het Amerikaanse leger heeft vooral belangstelling voor zogenoemde microreactoren. Die zijn klein genoeg om in fabrieken op grote schaal te worden geproduceerd en vervolgens per vrachtwagen of vliegtuig naar afgelegen militaire installaties te worden vervoerd. Daar kunnen ze betrouwbare elektriciteit leveren zonder dat regelmatig bijtanken nodig is.

Ongeveer twaalf bedrijven werken aan ontwerpen voor microreactoren, maar er is nog geen exemplaar gebouwd. Om de bouw op gang te brengen, gaat het leger vijf bedrijven financieel ondersteunen. Antares Nuclear bouwt aan een reactor op Fort Bragg in North Carolina, BWX Technologies op Fort Campbell in Kentucky, General Atomics op Fort Hood in Texas, Radiant Industries op Fort Benning in Georgia en Westinghouse Government Services op Fort Drum in New York.

Het doel is om uiterlijk in het najaar van 2028 ten minste één microreactor operationeel te hebben en tegelijkertijd de sector als geheel commercieel levensvatbaar te maken. De bedrijven moeten daarnaast miljarden dollars aan particuliere financiering aantrekken. “We geloven dat dit het speerpunt wordt, niet alleen voor microreactoren, maar voor alle geavanceerde reactoren in de Verenigde Staten”, zei Jeff Waksman, plaatsvervangend adjunct-secretaris van het Amerikaans leger voor infrastructuur, energie en milieu. Volgens hem moeten de bedrijven over de drempel worden geholpen.

Veel beloftes

De Amerikaanse nucleaire sector heeft de afgelopen decennia echter de reputatie opgebouwd veel te beloven en weinig te leveren. Legerfunctionarissen zeggen dat alle vijf bedrijven grondig zijn doorgelicht en een redelijke kans op succes hebben. Tegelijkertijd erkennen zij dat sommige projecten mogelijk niet worden voltooid, omdat de technologieën nog niet zijn bewezen.

Het programma, dat Janus heet, is geïnspireerd op een initiatief van het Amerikaanse ruimtevaartbureau Nasa, dat de ontwikkeling van commerciële ruimtevaart ondersteunde en onder meer bijdroeg aan de groei van Spacex. De reactorontwikkelaars moeten bepaalde mijlpalen behalen om overheidsgeld te ontvangen. Het leger kan de financiering stopzetten of aan andere bedrijven toewijzen. “Wij weten dat dit buitengewoon moeilijk wordt en dat er een reële kans bestaat dat een of meer van deze bedrijven failliet gaan”, betoogde Waksman. “Daarom willen we voortdurend concurrentie behouden.”

Het Amerikaanse leger heeft historisch gezien een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van kernenergie. De eerste reactoren werden ontworpen voor schepen en onderzeeërs. De eerste kerncentrale die elektriciteit aan het commerciële elektriciteitsnet leverde, stond in 1957 op Fort Belvoir, een legerbasis in Virginia. Het Pentagon heeft ruime bevoegdheden om nieuwe nucleaire projecten goed te keuren. Reactorinstallaties voor militaire doeleinden hoeven niet te worden goedgekeurd door de Nuclear Regulatory Commission (NRC), de onafhankelijke federale toezichthouder voor de veiligheid van civiele kerncentrales.

Waksman zegt dat het leger samenwerkt met de NRC en het Amerikaanse ministerie van Energie om veiligheidsnormen op elkaar af te stemmen. Daardoor zouden reactoren die op legerbases worden gebouwd later via een versnelde procedure commerciële goedkeuring kunnen aanvragen. Democraten hebben kritiek geuit op het gebrek aan transparantie van dat proces. Experts noemen veel microreactortechnologieën veelbelovend, maar het is nog onzeker of grootschalige toepassing economisch haalbaar is.

Een typische microreactor heeft een vermogen van maximaal 20 megawatt, genoeg om duizenden huishoudens van elektriciteit te voorzien. Traditionele reactoren leveren doorgaans 800 megawatt of meer, voldoende voor complete steden. Microreactoren zouden sneller te bouwen zijn en lagere aanvangskosten hebben, maar de geproduceerde elektriciteit zal naar verwachting duurder zijn doordat schaalvoordelen ontbreken.

Volgens Waksman kunnen microreactoren vooral interessant zijn voor afgelegen militaire bases, bijvoorbeeld in Alaska of op eilanden in de Stille Oceaan. Daar moeten momenteel vaak tegen hoge kosten fossiele brandstoffen worden aangevoerd. Ook sommige industriële bedrijven hebben interesse getoond in microreactoren voor de levering van elektriciteit of warmte op locaties waar een grote centrale niet rendabel zou zijn.

Kernenergie geniet in de Verenigde Staten brede steun van zowel Republikeinen als Democraten, omdat centrales continu elektriciteit kunnen produceren zonder broeikasgassen uit te stoten. Eerder deze maand riep senator Chuck Schumer, de Democratische minderheidsleider uit New York, het leger op een microreactor op Fort Drum te financieren.

Een belangrijke uitdaging is de beschikbaarheid van brandstof. Volgens Waksman kan het leger voldoende laagverrijkt uranium inkopen voor een eerste reeks van ongeveer twintig microreactoren. Voor grotere aantallen moeten de Verenigde Staten nieuwe binnenlandse productieketens voor kernbrandstof ontwikkelen.

Ook kernafval blijft een probleem. Het Amerikaanse leger ruimt nog altijd verontreiniging op die afkomstig is van reactoren die het in de jaren vijftig en zestig van de voorbije eeuw exploiteerde. Bij de nieuwe projecten zullen bedrijven verplicht worden radioactief materiaal binnen twee jaar na beëindiging van de exploitatie van de bases te verwijderen. De federale overheid beschikt echter nog steeds niet over een permanente oplossing voor de opslag van kernafval.

Bijna de helft van de wereldwijde olieproductie is in 2026 afkomstig uit landen die door conflicten worden getroffen. Dat blijkt uit een rapport van het persbureau Reuters. De cijfers van die studie geven aan dat de huidige verstoringen groter zijn dan tijdens eerdere energiecrises.

Zes maanden geleden leidden Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran tot wat inmiddels wordt beschouwd als de grootste olie-aanvoercrisis ooit, zonder duidelijk zicht op een einde. Tegelijkertijd heeft de oorlog tussen Rusland en Oekraïne geleid tot beperkingen in de productie- en raffinagecapaciteit, onder meer in het nabijgelegen Kazachstan eerder dit jaar. Ook het aanhoudende conflict in Libië en Amerikaanse beperkingen op de Venezolaanse olie-export aan het begin van het jaar hebben de druk op de wereldwijde oliemarkt verder vergroot.

Gezamenlijk produceerden de door deze conflicten getroffen landen, op basis van de productiecijfers van 2025, ongeveer 45 miljoen vaten olie per dag. Volgens berekeningen van Reuters op basis van gegevens van het Internationaal Energieagentschap (IEA) vertegenwoordigt dat meer dan 43 procent van de mondiale olievoorziening. De verstoringen hebben de afhankelijkheid van de wereld van Amerikaanse olievoorraden vergroot, al zijn ook die incidenteel getroffen door extreme weersomstandigheden.

Niet alle verstoringen van de olieaanvoer deden zich dit jaar tegelijkertijd voor. Doordat Saudi-Arabië olieleveringen heeft omgeleid via de Rode Zee en exporteurs uit de Golfregio olie via alternatieve routes uit de Straat van Hormuz vervoeren, bedraagt de huidige verstoring van de olieaanvoer uit de Golfregio volgens schattingen van analisten ongeveer 5 miljoen tot 7 miljoen vaten per dag.

De risico’s voor de totale oliestromen blijven echter groot, zoals aanvallen in de Rode Zee en nabij het Egyptische Suezkanaal in juli hebben aangetoond. De conflicten in de Golfregio en Oekraïne hebben bovendien geleid tot een vermindering van de wereldwijde raffinagecapaciteit met ongeveer tien procent.

Oekraïne heeft een groot deel van het Russische raffinagenetwerk aangevallen, waaronder installaties in Omsk, ongeveer 2.700 kilometer van door Oekraïne gecontroleerd grondgebied. Rusland kampt met brandstoftekorten en heeft de export van benzine en diesel verboden, waardoor de internationale brandstofmarkten verder onder druk zijn komen te staan.

Hogere brandstofprijzen zijn uitgegroeid tot een belangrijke aanjager van de inflatie. Zij dragen bij aan hogere financieringskosten en hebben meegeholpen de Amerikaanse staatsschuld op te voeren tot een recordniveau van 40 biljoen dollar. Ondanks dat raffinaderijen op maximale capaciteit draaien, zijn de dieselprijzen in de Verenigde Staten gestegen tot recordhoogten.

Het International Energy Agency (IEA) heeft recordhoeveelheden uit strategische noodvoorraden vrijgegeven om de schok in de olievoorziening op te vangen. Die vrijgaven zijn inmiddels grotendeels afgerond, terwijl de mondiale voorraden blijven dalen.

De elektriciteitsopwekking uit fossiele brandstoffen in de 38 lidstaten van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) is met 19 procent gedaald ten opzichte van het historische piekniveau. Volgens recente cijfers wijst dit op een structurele verschuiving in de energievoorziening van ontwikkelde economieën, waarbij hernieuwbare energiebronnen de rol van fossiele brandstoffen in toenemende mate overnemen.

Opvallend is dat de daling niet het gevolg is van een lagere elektriciteitsvraag. Het totale stroomverbruik bleef tijdens de energietransitie stijgen, wat betekent dat windenergie en zonnekracht niet alleen het verlies aan fossiele productie compenseerden, maar ook voorzagen in extra vraag.

Steenkool kende de sterkste terugval. De stroomproductie uit steenkool daalde tussen 2007 en 2023 van 3.854 terawattuur naar 1.865 terawattuur. Dat betekende een afname van 52 procent. In dezelfde periode nam de productie uit windenergie en zonnekracht elfvoudig toe. Samen voegden deze bronnen 1.723 terawattuur aan extra elektriciteitsopwekking toe. Daarmee compenseren ze 87 procent van de terugval in steenkoolproductie.

De uitstoot van de elektriciteitssector nam mee af. De koolstofintensiteit van elektriciteit in de Oeso daalde tussen 2007 en 2023 van 479 gram per kilowattuur naar 341 gram. De totale uitstoot van de sector verminderde in die periode met 28 procent.

Zonnekracht

Zonnekracht is wereldwijd de snelst groeiende elektriciteitsbron. In 2025 steeg de mondiale productie met 30 procent tegenover het jaar voordien. Zonnekracht dekte daarbij 75 procent van de wereldwijde groei in elektriciteitsvraag. De kosten zijn daarbij sterk gedaald. Waar zonnekracht in 2010 nog aanzienlijk duurder was dan fossiele alternatieven, behoort zij inmiddels tot de goedkoopste vormen van nieuwe elektriciteitsopwekking.

De snelle groei van zonnekracht vergroot tegelijk het belang van energieopslag. Omdat zonnepanelen alleen overdag energie produceren, is opslag nodig om vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen. De prijzen van batterijen zijn de afgelopen tien jaar fors gedaald. Dit maakt grootschalige opslagprojecten economisch aantrekkelijker. Wereldwijd bereikte de inzet van energieopslag in 2025 een recordniveau.

Kernenergie blijft ondertussen een belangrijke aanvullende rol spelen. Anders dan windenergie en zonnekracht levert de nucleaire productie continu stroom, met een zeer lage uitstoot van koolstofdioxide over de volledige levenscyclus. In landen zoals Frankrijk vormt kernenergie nog steeds de ruggengraat van de elektriciteitsvoorziening. Tegelijk beperken hoge kosten en lange bouwtijden de uitbreiding van nieuwe kerncentrales.

De investeringsstromen bevestigen de omslag in de energiesector. Wereldwijde investeringen in duurzame energie bereikten in 2025 een record van 2,3 biljoen dollar. Dat bedrag ligt voor het tweede jaar op rij hoger dan investeringen in fossiele brandstoffen. Investeringen in fossiele energievoorziening daalden daarentegen, terwijl zowel Europa als de Verenigde Staten een verdere groei in investeringen in hernieuwbare energie noteerden.

Volgens analisten onderstrepen de cijfers dat de energietransitie in ontwikkelde economieën een structureel karakter heeft gekregen en dat hernieuwbare energie niet langer slechts een aanvulling vormt, maar steeds nadrukkelijker de basis van de elektriciteitsvoorziening wordt.

De oorlog in Iran versnelt wereldwijd de overgang naar hernieuwbare energie, doordat regeringen hun afhankelijkheid van kwetsbare energieleveringsketens willen verminderen. Dat stelt Simon Stiell, secretaris van het United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC), gezegd.

Volgens Stiell dwingen de sterk gestegen prijzen voor olie en gas overheden ertoe hun energiezekerheidsbeleid te herzien. Het International Energy Agency (IEA) verklaarde eerder dit jaar dat het conflict in het Midden-Oosten de mondiale vooruitzichten voor olieverbruik grondig heeft ontwricht, nu de vraag blijvende tekenen vertoont van verschuiving naar alternatieve energiebronnen.

Stiell stelde dat partijen die vasthouden aan fossiele brandstoffen onbedoeld bijdragen aan de wereldwijde groei van hernieuwbare energie. “Degenen die hebben gevochten om de wereld afhankelijk te houden van fossiele brandstoffen, geven onbedoeld extra vaart aan de wereldwijde opmars van hernieuwbare energie,” benadrukte Stiell. Volgens hem versterkt de oorlog in Iran een trend die al zichtbaar was. Investeringen in schone energie lagen vorig jaar naar verwachting al op het dubbele van investeringen in fossiele brandstoffen.

“Hernieuwbare energie biedt veiligere, goedkopere en schonere energie die niet gegijzeld kan worden door nauwe scheepvaartroutes of internationale conflicten,” gaf Stiell nog aan. “Steeds meer regeringen versnellen hun plannen voor hernieuwbare energie versnellen om nationale veiligheid, economische stabiliteit, concurrentievermogen en beleidsautonomie te versterken.”

Ook andere beleidsmakers zien een verband tussen de huidige energiecrisis en de energietransitie. De voormalige Australische premier Kevin Rudd stelde dat de stijgende kosten voor brandstof en elektriciteit consumenten ertoe kunnen aanzetten sneller over te stappen op duurzamere energiebronnen.

“Laten we de kans benutten die ontstaat door wat zich nu ontvouwt in Iran en de Straat van Hormuz en door de schok die werkende mensen wereldwijd ervaren als gevolg van voortdurende afhankelijkheid van koolwaterstoffen,” zei Rudd. “Burgers wereldwijd ervaren de directe gevolgen van de energie-onzekerheid. Mensen voelen de concrete angst van onzekerheid over hun energievoorziening en hun vermogen om bijvoorbeeld naar het werk te rijden.”

De ontwikkelingen onderstrepen volgens waarnemers op welke manier geopolitieke spanningen steeds nadrukkelijker een rol spelen in de wereldwijde energietransitie.

Topbestuurders van de grootste Amerikaanse nutsbedrijven ontvingen vorig jaar gemiddeld een loonsverhoging van 16 procent meer loon. Hun gemiddelde totale jaarvergoeding uitkwam op 12,3 miljoen dollar. Dat blijkt uit een nieuw onderzoek van het Amerikaanse Energy and Policy Institute (EPI), gebaseerd op een financiële analyse van de 51 grootste bedrijven uit de sector. De stijging komt op een moment dat consumenten worden geconfronteerd met hoge energierekeningen als gevolg van aanhoudende inflatie, de oorlog met Iran en de groei van datacenters.

In sommige Amerikaanse regio’s zijn energierekeningen sinds 2021 met tot wel 40 procent gestegen. Over het hele grondgebied van de Verenigde Staten werd vorig jaar bovendien 13 miljoen keer bij klanten de elektriciteit afgesloten. Ondanks die omstandigheden steeg de beloning van chief executives bij 38 nutsbedrijven. Dat vertegenwoordigde een gezamenlijke loonsverhoging van 82 miljoen dollar.

In het rapport wordt opgemerkt dat sommige bestuurders salarisverhogingen kregen, hoewel ze hun prestatiecriteria niet behaalden, onder meer op het gebied van stroomstoringen. Daarnaast beschikten veel leidinggevenden over privéjets, appartementen en andere extra voordelen waarvan de kosten vaak door klanten werden gedragen. Volgens onderzoeker Jonathan Kim roept dat vragen op over de rechtvaardigheid van de vergoedingen. Hij stelt dat consumenten in feite opdraaien voor de zeer hoge salarissen van topbestuurders.

Energieprijzen blijven een belangrijke factor in de aanhoudende inflatie. Tussen 2024 en 2025 betaalden Amerikaanse consumenten tot 6,7 procent meer voor elektriciteit. Sinds 2017 is de vergoeding van de chief executives in de nutssector gemiddeld met 47 procent gestegen. Dat is sneller dan zowel de inflatie als de lonen van werknemers. Klanten van de onderzochte bedrijven betaalden in die periode gezamenlijk meer dan 5 miljard dollar aan vergoedingen voor de chief executives.

De grootste salarisstijging was voor Bill Fehrman, topman van American Electric Power. Zijn compensatiepakket steeg met 23 miljoen dollar, ofwel 176 procent, tot 36,6 miljoen dollar. Daarna volgde Tim Cawley van Con Edison, wiens vergoeding met 4,9 miljoen dollar toenam tot ongeveer 20 miljoen dollar. Chris Womack van Southern Company ontving 4,3 miljoen dollar extra en kwam uit op 28 miljoen dollar. De vergoeding van Fehrman steeg terwijl het bedrijf 173.000 keer de dienstverlening aan klanten onderbrak.

Een woordvoerder van Con Edison verklaarde dat de vergoeding van bestuurders bedoeld is om het leiderschap, dat nodig is om een van de meest complexe energiesystemen ter wereld te beheren, aan te trekken en te behouden, de betrouwbaarheid van het netwerk te waarborgen en de doelstellingen voor duurzame energie te realiseren. Volgens het bedrijf is het grootste deel van de loonsverhoging prestatiegebonden en wordt deze vergoeding betaald door aandeelhouders.

Southern Company verklaarde dat het prestatiegerichte beloningsprogramma direct gekoppeld is aan de kernprioriteiten van het bedrijf, waarbij gewezen wordt op het leveren van duurzame, veilige, betrouwbare en betaalbare energie tegen zo laag mogelijke kosten. Volgens American Electric Power is de vergoeding grotendeels afhankelijk van het behalen van vijfjarige prestatiedoelstellingen door de chief executive.

Hogere tarieven

Veel chief executives ontvingen hun loonsverhoging terwijl zij tegelijkertijd prijsverhogingen voor klanten nastreefden. John Ketchum, topman van NextEra Energy, was vorig jaar de op twee na best betaalde chief executive uit de nutssector. Hij ontving een compensatiepakket van 24 miljoen dollar. Dochteronderneming Florida Power & Light vroeg vorig jaar toestemming aan toezichthouders voor een recordverhoging van de tarieven ter waarde van 6,9 miljard dollar.

Volgens het rapport hangt de situatie mede samen met de structuur van de sector. Veel nutsbedrijven opereren als gereguleerde monopolies, waardoor klanten vaak geen alternatief hebben voor hun leverancier van elektriciteit of gas. Toezicht vindt doorgaans plaats via staatscommissies voor nutsvoorzieningen, die worden geleid door politieke benoemingen en vaak als industriegezind worden beschouwd.

Hoewel de beloning van de chief executives slechts beperkt doorwerkt in de individuele energierekening, stellen critici dat de beloningsstructuur bestuurders aanzet tot winstmaximalisatie. Compensatiepakketten bestaan vaak uit bonussen, aandelen en andere prestatiebeloningen die gekoppeld zijn aan winst en aandeelhoudersrendement. Chris Gilmer-Hill, beleidsvoerder van de Michigan Environmental Justice Council, stelt dat de hoge bonussen vooral bedoeld zijn om de winsten van de aandeelhouders te vergroten. Dit vormt volgens hem de kern vormt van het probleem.

Tegelijkertijd hebben volgens Kim veel nutsbedrijven prikkels voor chief executives op het gebied van klantenservice, betrouwbaarheid, betaalbaarheid en duurzaamheid verminderd.

Sommige bestuurders kregen zelfs opslag ondanks tegenvallende prestaties. Zo ontving Jason Wells, chief executive van CenterPoint Energy, vorig jaar een verhoging van 2,6 miljoen dollar, hoewel hij volgens het rapport niet voldeed aan de betrouwbaarheidsnorm voor het aantal klanten met vier of meer incidenten met stroomuitval van langer dan vijf minuten.

Bob Frenzel, topman van Xcel, zou een maximale bonus voor klanttevredenheid hebben ontvangen nadat de beoordelingsdrempel was aangepast. Zijn totale vergoeding steeg vorig jaar met 3,1 miljoen dollar. Dat betekende een verhoging met 23 procent tegenover het jaar voordien, ondanks een toename van klachten van klanten en onderzoek door toezichthouders in Colorado en Minnesota. Volgens Kim worden normen voor klantresultaten verlaagd en vervangen door winstdoelstellingen.

Klanten van DTE Energy betaalden mee aan een salarisverhoging voor vertrekkend topman Jerry Norcia, die 14 miljoen dollar ontving. Ook zijn opvolger Joi Harris kreeg een hogere vergoeding en ontving bijna 7 miljoen dollar. Daarnaast hebben topbestuurders van het bedrijf toegang tot tickets voor sportevenementen en concerten en een bedrijfsappartement. Ook bij Consumers Energy steeg de vergoeding van chief executive Garett Rochow met 132.000 dollar, hoewel het bedrijf de prestatienormen op het gebied van klantbeleving en arbeidsveiligheid.

Toezichthouders en overheden ondernemen inmiddels stappen om de vergoedingen van topbestuurders te beperken. Zo wist procureur-generaal Dana Nessel van Michigan in 2024 met succes te voorkomen dat DTE Energy de kosten van reizen met privéjets van bestuurders zou doorberekenen in tariefsverhogingen.

In Maryland werd recent een wetgeving aangenomen die voorkomt dat klanten moeten betalen voor vergoedingen boven 110 procent van het salaris van de voorzitter van de publieke nutscommissie. Vergelijkbare voorstellen zijn besproken in onder meer Minnesota en Michigan. Volgens Kim groeit de politieke aandacht voor het onderwerp.

De Amerikaanse President Donald Trump beloofde tijdens zijn verkiezingscampagne van 2024 de energierekeningen te halveren, maar volgens een analyse van The Guardian uit april is die belofte niet nagekomen.

De afhankelijkheid van Chinese duurzame technologie maakt Europese landen kwetsbaar voor nationale veiligheidsrisico’s zoals cyberaanvallen, handelsbeperkingen en spionage. Dat staat in een rapport, opgesteld in opdracht van Loom, een nonprofit organisatie gericht op economische, ecologische en nationale veiligheidsvraagstukken. Het rapport werd geschreven door Michael Collins – voormalig adjunct-hoofd nationale veiligheidsstrategie bij het Britse Cabinet Office – en Michal Meidan, directeur van het China Energy Programme bij het Oxford Institute for Energy Studies.

In het rapport, gebaseerd op interviews met energiespecialisten en veiligheidsexperts, stelt dat Europese regeringen deze risico’s onvoldoende meewegen bij de invoering van Chinese duurzame technologie om de energievoorziening veilig te stellen en klimaatverandering aan te pakken.

Nadat de oorlog met Iran leidde tot de tweede energieschok in vijf jaar tijd, hebben veel Europese politici – onder wie Dan Jørgensen, Europees commissaris voor energie – betoogd dat hernieuwbare energie veiliger is dan fossiele brandstoffen, omdat deze minder gevoelig zou zijn voor prijsschommelingen en verstoringen in de toeleveringsketen.

China domineert echter de duurzame technologiesector. Het land produceert ongeveer 90 procent van de wereldwijde zonnepanelen, meer dan 80 procent van de windturbines en 80 procent van de batterijcellen. Daarnaast controleert het Aziatische land belangrijke delen van de toeleveringsketens voor zeldzame aardmetalen en halfgeleidermaterialen. Volgens Collins dreigen landen onbewust af te stevenen op een situatie waarin zij plotseling met een groot nationaal veiligheidsprobleem worden geconfronteerd.

“Landen moeten doorgaan met de energietransitie weg van fossiele brandstoffen, maar daarbij rekening houden met de risico’s en waar mogelijk hun toeleveringsketens diversifiëren”, beklemtoonde Michael Collins. “We willen niet de afhankelijkheid van de import van fossiele brandstoffen vervangen door een afhankelijkheid van Chinese koolstofarme technologie.”

Risico’s

Het rapport identificeert acht afzonderlijke risico’s die samenhangen met een te grote afhankelijkheid van Chinese groene technologie. Een van de grootste risico’s is volgens de auteurs verstoring van de toeleveringsketen. Zij stellen dat China waarschijnlijk de levering van koolstofarme technologie en componenten zal beperken. China heeft de afgelopen jaren in toenemende mate exportcontroles ingezet om invloed uit te oefenen via zijn positie in mondiale toeleveringsketens.

Ook wordt volgens de auteurs onvoldoende rekening gehouden met het risico is dat de Verenigde Staten Europa zouden kunnen dwingen Chinese technologie uit zijn energiesystemen te verwijderen, op straffe van invoerheffingen, sancties of verminderde veiligheidsgaranties. Daarbij wordt verwezen naar het besluit van het Verenigd Koninkrijk om Chinese telecombedrijf Huawei te weren uit zijn 5G-netwerk. Dat gebeurde na zware druk vanuit de Verenigde Staten.

Andere risico’s omvatten grootschalige verstorende aanvallen waarbij zogenoemde kill switches zouden kunnen worden gebruikt om zonnepanelen, windturbines en andere technologie op afstand uit te schakelen. Hoewel de auteurs stellen dat Chinese cyberactoren vrijwel zeker in staat zijn om op afstand toegang te verkrijgen tot in China geproduceerde of beheerde slimme hardware en software, achten zij de kans op een dergelijk scenario zeer klein. Het rapport wijst omvormers – die hernieuwbare energieprojecten verbinden met het elektriciteitsnet – aan als een bijzonder kwetsbaar onderdeel.

Chinese functionarissen verwerpen zorgen over afhankelijkheid van hun groene technologie. Volgens hen heeft China niet de intentie deze politiek in te zetten. Volgens hen verkleinen goedkope windturbines, zonnepanelen en andere hernieuwbare energieproducten juist het grotere risico van hoge koolstofuitstoot.

In 2023 meldde de Financial Times dat het Britse National Cyber Security Centre, onderdeel van de inlichtingendienst GCHQ, de National Grid adviseerde om onderdelen van een Chinees staatsgesteund bedrijf uit het Britse netwerk voor elektriciteitstransmissie te verwijderen vanwege bekommernissen rond cyberveiligheid. Britse veiligheidsdiensten hebben daarnaast de bredere rol van China in het Britse energiesysteem onderzocht.

Volgens Joss Garman, directeur van Loom, zouden de recente prijsschokken bij fossiele brandstoffen de Europese energietransitie moeten versnellen, maar ontstaan nieuwe gevaren omdat de goedkoopste route in overweldigende mate langs China loopt. Vorige maand wees het Verenigd Koninkrijk plannen af voor een Chinese windturbinefabriek in Schotland op grond van nationale veiligheidsbezwaren. Bij een Italiaanse aanbesteding vorig jaar werd geëist dat modules en omvormers voor nieuwe zonneprojecten van Chinese afkomst mochten zijn.

Collins benadrukte echter dat er een fundamenteel verschil bestaat tussen de risico’s van koolstofarme, op elektriciteit gebaseerde technologieën en fossiele brandstoffen. “Als de relatie met China verslechtert nadat de benodigde koolstofarme technologie al is geïnstalleerd, stort de economie niet binnen enkele dagen in, zoals we bij fossiele brandstoffen zien,” beklemtoonde Collins.

Kernafval, dat door zijn langdurige radioactiviteit – die duizenden jaren kan aanhouden – een groot milieuprobleem vormt, kan echter ook een duurzame route bieden voor een langdurige waterstofproductie. Dat blijkt uit een onderzoek van wetenschappers aan de University of Sharjah in de Verenigde Arabische Emiraten. Waterstof wordt momenteel beschouwd als een veelbelovende drager van duurzame energie en wetenschappers zoeken actief naar nieuwe methoden om het product aan te maken.

Wereldwijd neemt de hoeveelheid kernafval toe. Rekening houdend met verschillende niveaus van radioactiviteit, wordt geschat dat er momenteel meer dan 4 miljoen kubieke meter kernafval is opgeslagen. “Het benutten van kernafval is een nieuwe methode voor de productie van waterstof, waardoor een hardnekkig milieuprobleem in een nuttige hulpbron wordt omgezet,” stellen de onderzoekers. “Waterstof is uitgegroeid tot een veelbelovende energiedrager nu wereldwijd de behoefte aan duurzame en schone energiebronnen toeneemt.”

Het optimisme van de wetenschappers over de omzetting van kernafval in waterstof is gebaseerd op een uitgebreide analyse van bestaande innovatieve technologieën die radioactiviteit gebruiken om watermoleculen te splitsen in waterstof en zuurstof, zonder dat daarbij koolstofdioxide vrijkomt.

Volgens het onderzoek kan kernafval de waterstofproductie aanzienlijk verbeteren door een aantal geavanceerde methoden, waaronder een katalysator-versterkte elektrolyse, methaanreforming en thermochemische cycli. Andere veelbelovende technieken omvatten stralingsversterkte elektrolysecellen, het gebruik van radioactief afval als warmtebron voor elektrolysecellen, radiolyse en vloeibare plasmafotokatalyse. 

Volgens de auteurs behoort stralingsversterkte elektrolyse tot de meest veelbelovende technologieën. Deze nieuwe methode kan de waterstofopbrengst tot tien keer verhogen ten opzichte van traditionele elektrolyse en biedt volgens de onderzoekers een snellere en efficiëntere route naar waterstofproductie uit kernafval.

Uraniumgebaseerde katalyse is volgens de onderzoekers een kostenefficiënte, zowel wat betreft materiaalbeschikbaarheid als totale kosten, oplossing. “Het gebruik van uraniumgebaseerde katalysatoren vermindert de noodzaak om zeldzame en dure metalen aan te wenden”, werpen zij op. “Hoge kosten en schaarste kunnen de urgentie vergroten om goedkopere alternatieven te ontwikkelen.” Bij uraniumgebaseerde katalyse fungeren uraniumverbindingen als katalysatoren – stoffen die chemische reacties versnellen – om waterstof uit water te produceren. Deze benadering wint aan belangstelling in wetenschappelijke kringen.

Beperkingen en uitdagingen

De onderzoekers bevelen ook twee aanvullende technologieën aan voor waterstofproductie. In eerste instantie wordt daarbij gewezen op methaanreforming met uraniumkatalysatoren, wat de ophoping van koolstof vermindert en de waterstofopbrengst verhoogt. Daarnaast wordt ook gewag gemaakt van vloeistoffase-plasmafotokatalyse, een methode die de productie van waterstof uit radioactief afvalwater verbetert.

De wetenschappers erkennen dat de betrokken technologieën met een aantal beperkingen en uitdagingen kunnen worden geconfronteerd. Daarbij wordt onder meer gewezen naar het risico op syngasverontreiniging, chemische veranderingen in de katalysator en een strenge regelgeving die de onderzoeksvoortgang belemmert. Toch benadrukken de onderzoekers de voordelen van de voorgestelde methoden. “De toepassingen verlagen de hoeveelheid radioactief afval, verminderen de behoefte aan een langdurige opslag van nucleair materiaal en bieden een stabiele aanvoer van waterstof”, zeggen ze.

De studie wijst ook op blijvende hiaten aan het licht in het onderzoek naar waterstofproductie uit kernafval. “Deze lacunes moeten in toekomstig onderzoek worden aangepakt”, werpen ze op. “Onderzoek op dit gebied blijft beperkt en versnipperd, wat de noodzaak van verdere studie onderstreept. Daarnaast vormt ook het strenge regelgevingskader rond de toegang tot radioactief materiaal en afval een belangrijke belemmering voor wetenschappers die technologieën ontwikkelen om kernafval in waterstof om te zetten. Hoewel regelgeving essentieel is, belemmeren strikte regels de innovatie.”

De auteurs roepen op tot een samenwerking tussen de verschillende sectoren. “Om technische, regelgevende en financiële obstakels in de toekomst te overwinnen, zal het cruciaal zijn om de samenwerking tussen onderzoeksinstellingen, beleidsmakers en industriële belanghebbenden te bevorderen”, voeren zij aan.

Meer over dit onderwerp:

• Donald Trump wil nieuwe kernreactoren laten bouwen
• Nucleaire tests kunnen sector grote winsten opleveren
• Energie voor datacenters achter toename Amerikaanse kernenergie
• Nieuwe batterij kan kernafval omzetten in elektriciteit
• Japan belooft Amerikaanse kernenergie te ondersteunen

De krachtige wind in spoorwegtunnels kunnen tot hernieuwbare energiecentrales worden omgevormd. Dat blijkt uit een onderzoek van wetenschappers aan de University of Manchester en het Engelse ingenieursbureau Q-Sustain Limited. De ontwikkelde technologie maakt gebruik van windturbines voor de opvang en omzetting van luchtstromen die door passerende treinen worden veroorzaakt.

Het project, dat past binnen de upgrade van de Transpennine Route, onderzoekt op welke manier deze onbenutte energiebron in de transportinfrastructuur kan worden geïntegreerd en een nieuwe bron van duurzame elektriciteit kan creëren om aan de Britse doelstellingen voor decarbonisatie bij te dragen. “De eerste haalbaarheidsstudies hebben het potentieel van luchtstromen in tunnels bevestigd”, voert onderzoeksleider Amir Keshmiri, professor aan het departement Mechanical and Aerospace Engineering van de University of Manchester. 

De Britse wetenschappers willen in hun concept gebruikmaken van het zuigeffect dat ontstaat wanneer een trein door een relatief smalle tunnel rijdt. Daarbij wordt de lucht voor de trein vooruit gestuwd, terwijl achter de trein lucht wordt aangezogen om de ontstane leemte te vullen. Hierdoor ontstaat er een sterke luchtstroom in de lengterichting van de tunnel. Deze luchtstroom kan turbines aandrijven zonder dat extra energie van buitenaf nodig is. Het effect is extra sterk in lange en smalle tunnels, waar de lucht immers slechts één kant op kan.

Deze gecontroleerde luchtstromen willen de onderzoekers in elektriciteit omzetten. Daarbij wordt beroep gedaan op speciaal ontworpen windturbines. Dit type is uitgerust met een verticale as, in tegenstelling tot de klassieke turbines die van een horizontale as zijn voorzien. Turbines met een verticale as kunnen in nissen of uitsparingen in de tunnelwand worden gemonteerd en leveren ook bij lagere windsnelheden energie op. Bij dit type turbine kan tevens met vooraf gebouwde modules worden gewerkt. Hierdoor kan de installatietijd worden beperkt.

Het concept lijkt economisch interessant omdat de technologie een voorspelbare, goedkope rest-energiebron aanboort in een infrastructuur die al aanwezig is. Er wordt immers gewerkt met een luchtstroom, die toch al door de doortocht van treinen wordt opgewekt. De turbines vangen dan ook slechts een reststroom op in plaats van zelf wind te moeten opwekken. Dit biedt belangrijke voordelen  op. Er moet dan ook geen extra brandstof worden ingezet om de energie te genereren, terwijl ook niet met bijkomende grondkosten moet worden gerekend. Het concept heeft ook geen visuele impact, waardoor niet voor een weerstand van omwonenden moet worden gevreesd.

Het team heeft een analysetool ontwikkeld om de prestaties en commerciële haalbaarheid van dergelijke ontwerpen te beoordelen. Het project kan volgens de betrokken partijen de manier veranderen waarop transportinfrastructuur wordt ontworpen en geëxploiteerd. In een volgende fase zullen de prototypes in een reële tunnelomgeving worden getest. Indien het project succesvol blijkt, kan de aanpak volgens de onderzoekers ook buiten het spoorvervoer worden toegepast en een model bieden voor de integratie van hernieuwbare energie in een bestaande infrastructuur.

Meer over dit onderwerp:

• Eurostar bestelt nieuwe dubbeldektreinen bij Alstom
• China test snelste hogesnelheidstrein ter wereld
• Problemen met boekingen schrikken vele treinreizigers af

De wereldwijde windparken en zonnecentrales hebben dit jaar voor de eerste keer in de geschiedenis meer elektriciteit opgewekt dan steenkoolcentrales. Dit gegeven markeert een keerpunt voor het mondiale energiesysteem. Dat blijkt uit een rapport van de klimaatorganisatie Ember.

Een recordgroei van zonnekracht en de gestage toename van windkracht stimuleren de wereldwijde verschuiving op de elektriciteitsmarkt, waarbij het aandeel van fossiele brandstof steeds verder afneemt. Volgens het rapport van Ember groeide de productie van hernieuwbare energie tijdens de eerste zes maanden van dit jaar sneller dan de wereldwijde vraag naar elektriciteit. Hierdoor liet het gebruik van steenkool en gas een lichte daling optekenen.

De wereld produceerde tijdens de eerste helft van dit jaar bijna een derde meer zonnekracht dan tijdens dezelfde periode vorig jaar. De sector vertegenwoordigde daarmee 83 procent van de toename in de mondiale elektriciteitsvraag. De windenergieproductie groeide met iets meer dan 7 procent, waardoor hernieuwbare bronnen voor de eerste keer wereldwijd meer elektriciteit produceerden dan fossiele brandstoffen.

“Deze mijlpaal vertegenwoordigt een cruciaal keerpunt op de wereldwijde elektriciteitsmarkt”, benadrukte onderzoeksleider Ma?gorzata Wiatros-Motyka, analist elektriciteit bij Ember. “Zonnekracht en windenergie groeien nu snel genoeg om te voldoen aan de toenemende wereldwijde elektriciteitsvraag. Dit markeert het begin van een fase waarin duurzame energie gelijke tred houdt met de groei van de vraag.”

Volgens Ember waren vooral China en India verantwoordelijk voor de sterke toename van hernieuwbare energie, in tegenstelling tot de Verenigde Staten en Europa, die onder de invloed van een zwakkere productie van windenergie en waterkracht en de grotere vraag naar elektriciteit in meerdere mate afhankelijk bleven van fossiele brandstoffen.

China heeft in de eerste helft van dit jaar volgens Ember meer hernieuwbare energiecapaciteit aan het elektriciteitsnet toegevoegd dan de rest van de wereld samen. Daardoor daalde het gebruik van fossiele brandstoffen in China met 2 procent in vergelijking met dezelfde periode. In India groeide de productie van hernieuwbare energie meer dan drie keer sneller dan de energievraag, wat leidde tot een daling van het verbruik van steenkool en aardgas met respectievelijk 3,1 procent en 3,4 procent.

In de Verenigde Staten steeg de vraag naar elektriciteit sneller dan de groei van de sector voor hernieuwbare energie. Daardoor nam de elektriciteitsproductie uit steenkool er tijdens de eerste helft van het jaar met 17 procent toe. In de Europese Unie groeide de vraag slechts beperkt in vergelijking met de eerste helft van vorig jaar, maar ongunstige weersomstandigheden zorgden voor een terugval in windenergie en waterkracht. Hierdoor kon zelfs de snelle groei van zonnekracht niet voorkomen dat de productie uit gas en steenkool respectievelijk met 14 procent en 1,1 procent toenam.

Miljarden dollars stromen naar baanbrekende nucleaire technologieën – van kernfusie-experimenten tot kleine modulaire reactoren (SMR’s) en microreactoren – waarvan voorstanders zeggen dat ze een wereldwijde renaissance van kernenergie zullen inluiden. Maar ondanks jarenlange hypes en succesvolle financieringsrondes hebben deze favorieten van Wall Street nog geen enkele kilowatt aan beloofde uitstootvrije energie aan het elektriciteitsnet geleverd.

In 2024 bereikten de investeringen in geavanceerde nucleaire bedrijven vanuit zowel private equity als durfkapitaal een recordhoogte. Volgens analist S&P Global overtroffen de investeringen van vorig jaar de totale gezamenlijke dealwaarde van de voorbije vijftien jaar. De drang naar kernenergie van de volgende generatie wordt versterkt door de toenemende energievraag, die op haar beurt wordt aangejaagd door de snelle uitbreiding van kunstmatige intelligentie.

“De belangrijkste drijvende kracht achter de paradigmaverschuiving die we momenteel in de energiesector zien, komt neer op datacenters”, betoogde Jackson Morris, directeur elektriciteit bij de Amerikaanse Natural Resources Defense Council. “De groei van de elektriciteitsvraag die we al hadden voorzien, komt nu tien jaar eerder en vijf keer zo snel, doordat datacenters en andere faciliteiten grotendeels worden gebouwd door grote hyperscalers zoals Amazon, Google en Microsoft.”

Naast de impuls van artificiële intelligentie hebben nucleaire startups aanzienlijk geprofiteerd van de politieke onrust waarmee hernieuwbare energieprojecten momenteel worden geconfronteerd. Voorlopig blijft kernenergie een van de weinige uitstootvrije energiebronnen die op een brede politieke steun – zowel in de Verenigde Staten als daarbuiten – kunnen rekenen. 

De voorbije maanden hebben enkele Europese landen hun beperkingen op het gebied van kernenergie versoepeld en een meer positieve houding tegenover de sector aangenomen, terwijl de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk een nieuw nucleair partnerschap aankondigden. Recent sprak ook Chris Wright, de Amerikaanse minister van energie zijn hernieuwde vertrouwen in geavanceerde nucleaire technologieën uit.

Verwachtingen

Toch wordt dat vertrouwen door enkele analisten op Wall Street ondermijnd. Volgens hen dreigt de sector met een zeepbel te worden geconfronteerd. Daarbij wordt gesproken over een hysterie rond de energievraag die de waarderingen van veel pas genoteerde energie-startups verder drijft dan het punt dat ze realistisch kunnen waarmaken. “De kloof tussen de fundamenten en de waardering van deze bedrijven is te groot om te negeren”, benadrukte Dimple Gosai, hoofd onderzoek naar Amerikaanse cleantech-aandelen bij Bank of America.

Een voorbeeld van die problemen is volgens de analisten Oklo, een startup voor kleine modulaire reactoren die wordt gesteund door Sam Altman, een pionier in artificiële intelligentie. Hoewel het aandeel sinds de beursgang vorig jaar goed presteerde, raadt Bank of America investeerders niet langer aan om het aandeel te kopen, maar wordt een neutraal standpunt ingenomen. Ook bij NuScale, een andere startup met kleine modulaire reactoren, worden de verwachtingen getemperd.

Deze berichten betekenen volgens waarnemers echter niet dat kernenergie van de nieuwe generatie een verloren zaak is. “De technologie heeft nog steeds enorm potentieel en zal waarschijnlijk in de energietransitie van de volgende decennia een belangrijke rol spelen”, merken ze op. “Maar die verwachtingen zullen niet dit jaar worden ingelost. De sector moet eerst aanzienlijke knelpunten overwinnen.” Daarbij wordt onder meer gewezen naar de beperkte toeleveringsketens voor splijtstof en reactorgebouwen en de bekende bureaucratische obstakels rond bouwvergunningen en netaansluitingen.

“Hoewel investeerders mogelijk te optimistisch zijn geweest op de korte termijn, blijft het beleidsklimaat gunstig voor partijen die een strategie op langere termijn hanteren”, merken de analisten op. “Tientallen landen hebben beloofd om hun nucleaire capaciteit tegen het midden van deze eeuw te verdrievoudigen. Kleine modulaire reactoren zullen naar verwachting van die wereldwijde inspanning een belangrijk onderdeel vormen.”