managing21.be

Religieuze festiviteiten zijn de voorbije dertig jaar de belangrijkste locaties voor massale ongevallen geworden. Voordien moest daarbij vooral naar sportactiviteiten worden gekeken. Dat blijkt uit een rapport van wetenschappers aan de University of Tokyo en de University of New South Wales, gebaseerd op een analyse van 281 incidenten met grote groepen mensen die tussen het begin van de twintigste eeuw en het einde van het voorbije decennium werden opgetekend.

De onderzoekers, onder leiding van Claudio Feliciani en Milad Haghani, hopen dat hun studie de veiligheid bij massabijeenkomsten over de hele wereld zal verbeteren. Volgens hen is het absoluut noodzakelijk dat veiligheidsdeskundigen over zo’n volledige databank en gedetailleerde analyse van massa-ongelukken beschikken, zodat zij nieuwe voorzorgsmaatregelen kunnen nemen om de gevaren in de toekomst te beperken.

India

De studie, waarbij gekeken werd naar incidenten tijdens massale samenkomsten met minstens één overlijden of tien gewonden, toont dat het aantal incidenten bij dergelijke samenkomsten de voorbije twintig jaar sterk is toegenomen. Tijdens de voorbije eeuw werden ongeveer drie ongevallen per jaar gemeld. Het voorbije decennium was er echter al sprake van twaalf incidenten per jaar. De onderzoekers erkennen wel dat een deel van die toename te wijten zou kunnen zijn aan de groei van het internet en de sociale media, waardoor incidenten op grotere schaal worden gemeld.

In een grote massa kan een incident snel tot een ramp uitgroeien. (Foto: Ekrem Konevi/Pixabay)

“Alleen al de voorbije twintig jaar zijn bij ongevallen met mensenmassa’s ongeveer achtduizend mensen omgekomen, terwijl ook meer dan vijftienduizend personen gewond zijn geraakt”, verduidelijkt Milad Haghani, professor openbare veiligheid aan de University of New South Wales. 

“Daarbij moet worden opgemerkt dat het aandeel van sportevenementen in deze ongevallen met mensenmassa’s in de loop van de tijd is afgenomen. In plaats daarvan hebben vooral religieuze bijeenkomsten een meer prominente positie in de ongevallenstatistieken opgebouwd. Er zijn sterke aanwijzingen dat de invoering van een striktere regelgeving voor de veiligheid van mensenmassa’s bij sportevenementen de voorbije dertig jaar een extra beschermingslaag heeft gecreëerd.”

“Een andere interessante vaststelling is het verband tussen de ongevallencijfers en het inkomensniveau van de landen waar de incidenten gebeuren”, zegt professor Haghani nog. “Gebleken is dat landen met een lager of middelmatig inkomen in de statistieken vaker kunnen worden teruggevonden. Vooral India en West-Afrika lijken hot spots voor ongevallen met mensenmassa’s te zijn geworden. Dit zijn regio’s die zich snel ontwikkelen, waar de bevolking sterk toeneemt en waar de infrastructuur moeite heeft om de toestroom van mensen van het platteland naar de stad bij te houden.” De voorbije jaren dienden ook meer incidenten te worden opgetekend in Zuidoost-Azië en het Midden-Oosten.

Bijna alle ongevallen met grote mensenmassa’s die tijdens de jaren zeventig van de voorbije eeuw werden geregistreerd, vonden plaats bij sportevenementen. Er kon daar echter een sterke verbetering van de situatie worden opgemerkt. “Die evolutie lijkt verband te houden met de publicatie vijftig jaar geleden van de eerste editie van de Green Guide, die nu wereldwijd wordt erkend als beste leidraad voor het ontwerp, de planning, het veiligheidsbeheer en de exploitatie van sportterreinen.

“Wij hopen dat de lessen die werden geleerd in het Verenigd Koninkrijk, waar in het verleden vaak ongelukken met mensenmassa’s plaatsvonden en die tot betere praktijken hebben geleid, wereldwijd kunnen worden toegepast”, zeggen de onderzoekers. “Daarbij zijn wij er ons echter ook terdege van bewust dat het veel landen aan de financiële middelen voor dergelijke verbeteringen ontbreekt.”

Religieus

Terwijl het aantal ongevallen bij sportevenementen proportioneel afneemt, loopt het aantal gevaarlijke incidenten bij religieuze bijeenkomsten gestaag op. Claudio Feliciani, professor groepsgedrag aan de University of Tokyo, wijst er daarbij op het veel moeilijker is om verbeterde veiligheidsprotocollen uit te sportwereld ook op religieuze evenementen toe te passen. “Er worden voor deze religieuze initiatieven meestal geen tickets verkocht of verspreid, terwijl er ook geen beperkingen gelden voor het aantal toegelaten deelnemers. Bovendien worden deze evenementen meestal over een veel grotere oppervlakte georganiseerd, waardoor het beheer van de menigte bijzonder moeilijk wordt.”

Er wordt op gewezen dat bijna 70 procent van de ongevallen met mensenmassa’s die de voorbije tien jaar in India plaatsvonden, verband hielden met religieuze evenementen. “Een groot aantal van die ongevallen gebeurde in de buurt van rivieren of water”, beklemtoont Feliciani. “Ongevallen gebeuren vaak op bruggen, die als een gevaarlijke flessenhals fungeren. Ook de terminals van veerboten, die in feite een doodlopende weg vormen, vormen grote risico’s. Dat geldt echter ook voor rivieroevers. Daar begeven grote groepen zich tijdens religieuze rituelen in het water, terwijl anderen zich in de omgekeerde richting willen bewegen. Dit leidt tot een complex en tegenstrijdig bewegingspatroon. Maar ook treinstations of transportterminals zijn in de regio vaak het toneel geweest van rampen.”

“De resultaten van de studie laten veronderstellen dat ongevallen rond religieuze festivals vooral met financiële beperkingen hebben te maken”, geeft Feliciani nog aan. “De overheden van deze laten weten dat deze dodelijke volksfeesten plaatsvinden en beseffen dat ze meer zouden moeten doen om de problemen aan te pakken, maar waarschijnlijk kunnen deze landen niet over dezelfde financiële middelen en technologieën beschikken als de rijkere naties.”

“Er is ook een verschil in kennisniveau op het gebied van veiligheid”, vervolgt Feliciani. “In een sportstadion kan meestal op een grotere expertise worden gerekend. Stewards en andere personen die daar met de veiligheid zijn belast, doen dat werk regelmatig en weten op welke manier er moet worden opgetreden. Religieuze festivals worden veel minder frequent – soms zelfs slechts één keer op een halve eeuw – georganiseerd. Partijen die op dergelijke evenementen de veiligheid moeten garanderen, hebben misschien nog nooit met een dergelijk fenomeen te maken gehad. Dan is het ook veel moeilijker om bij een probleemsituatie efficiënt in te grijpen.” 

Volgens Milad Haghani moet de sector van de evenementen zich laten inspireren door het Vision Zero Initiative voor de verkeersveiligheid, dat uitgaat van het principe dat niemand gedood of ernstig gewond mag worden bij het gebruik van het wegennet. “Dit vereist een groot aantal lagen van beschermende maatregelen, gaande van regelgeving en beleidsvorming tot planning, risicobeoordeling en operationele controle”, voert hij aan. “Wanneer een aantal van die lagen niet werken, moet de aanwezigheid van de andere beschermende maatregelen dreigende ongevallen alsnog kunnen voorkomen.”

Meer over dit onderwerp:

• Risico op dodelijke ongevallen met mensenmassa’s kan nooit worden uitgesloten.
• Britse politie erkent bij Hillsborough Disaster in Sheffield te hebben gefaald.
• Saoedi Arabië beperkt toegang tot Mekka voor pelgrims zonder vergunning.
• Ook kleine vonk kan dodelijke stampede tot gevolg hebben.
• De regering van Uttar Pradesh  (India) wil locaties religieuze festiviteiten beperken.