Goud heeft voor het eerst in dertig jaar Amerikaanse staatsobligaties (US Treasuries) ingehaald als grootste wereldwijde reserve-activa, tegen de achtergrond van sterk stijgende prijzen en grootschalige aankopen door centrale banken. Dat blijkt uit een rapport van de World Gold Council (WGC). In 1996 hielden buitenlandse instellingen voor de laatste keer meer goud aan dan Amerikaanse staatsleningen.

Volgens het rapport nadert de waarde van het goud dat door buitenlandse centrale banken wordt aangehouden inmiddels de grens van 4.000 miljard dollar. Daarmee ligt de waarde van deze activa boven hun gezamenlijke bezit aan Amerikaanse staatsobligaties, dat wordt geraamd op circa 3.900 miljard dollar. Voor het eerst sinds 1996 hielden 

De verschuiving valt samen met oplopende goudprijzen, die recent tijdens een eindejaarsrally voor het eerst de grens van 4.500 dollar per ounce doorbraken. Het edelmetaal sloot 2025 af met een stijging van bijna 70 procent, mede doordat geopolitieke spanningen en bekommernissen over de houdbaarheid van overheidsfinanciën de aantrekkingskracht van goud als veilige haven hebben vergroot. De goudprijs kwam opnieuw kortstondig aan een waarde van 4.500 dollar per ounce. In de eerste week van dit jaar steeg de goudprijs met 3,6 procent, waarmee de sterke opmars van vorig jaar werd voortgezet.

Centrale banken blijven, ondanks de hoge goudprijzen, hun goudvoorraden uitbreiden. De World Gold Council verwacht dat de netto-aankopen in 2025 opnieuw rond de 1.000 ton zullen uitkomen. Analisten spreken van een structurele verschuiving in de samenstelling van mondiale reserves, waarbij overheden minder dollar-genoteerde activa aanhouden en vaker kiezen voor goud.

Deze ontwikkeling, vaak aangeduid als een de-dollarisatie, hangt volgens de bank JP Morgan samen met de positie van de Verenigde Staten als de leidende economische, politieke en militaire macht in de wereld. Volgens de bank kan een toenemende politieke polarisatie in de Verenigde Staten de bestuurlijke stabiliteit, die juist de basis vormt voor de rol van het land als mondiale veilige haven, onder druk zetten.

Tegelijkertijd wint goud, traditioneel gezien als een veiliger alternatief voor zogenaamde fiatvaluta zonder tegenpartijrisico, verder aan belang. In de afgelopen vier jaar hebben buitenlandse centrale banken het edelmetaal in hoog tempo ingekocht om zich in te dekken tegen mogelijke geopolitieke gevolgen van ontwikkelingen in de Verenigde Staten.

Getroffen door de oorlog in Oekraïne en de wisselende uitspraken van de Amerikaanse president Donald Trump over de verdediging van Europa, overweegt Noorwegen om zijn staatsfonds (Oljefondet) van 2,1 biljoen dollar – het grootste ter wereld – vanaf 2027 opnieuw te laten investeren in grote defensiebedrijven. Daarmee zou een einde komen aan een verbod dat meer dan twintig jaar van kracht was. Noorwegen, een land met 5,6 miljoen inwoners, is geen deel van de Europese Unie en deelt een grens met Rusland in het Arctische gebied. 

Een dergelijke wijziging zou het fonds in staat stellen belangen te nemen in veertien defensiebedrijven met een gezamenlijke beurswaarde van ongeveer 1 biljoen dollar. Momenteel mag het fonds daar niet in investeren vanwege ethische richtlijnen, omdat de bedrijven onderdelen produceren voor kernwapens. Op 4 november stemde het Noorse parlement in met een herziening van de ethische richtlijnen, die sinds 2004 gelden.

De bedrijven die mogelijk weer toegankelijk worden voor het fonds zijn Lockheed Martin, Boeing, Airbus, BAE Systems, Safran, Thales, BWX Technologies, Northrop Grumman, Fluor, General Dynamics, Huntington Ingalls Industries, Jacobs Solutions, L3Harris Technologies en Larsen & Toubro.

Aandelen van defensiebedrijven, ooit gemeden door beleggers die zich door duurzame doelstellingen lieten leiden, worden inmiddels breder geaccepteerd omdat Rusland de oorlog in Oekraïne voortzet en Europese landen hun uitgaven voor landsverdediging verhogen onder druk van regering van de Amerikaanse president Donald Trump. De veranderde veiligheidscontext maakt defensiebedrijven bovendien tot potentieel lucratieve investeringen.

“Vrijheid is belangrijker dan duurzaamheid,” beklemtoonde Knut Kjaer, tussen 1998 en 2007 de eerste directeur van het Oljefondet. “Europa moet zichzelf kunnen verdedigen tegen Russische agressie. Waarom zouden we niet investeren in wapens? Noorwegen koopt zelf wapens van dezelfde bedrijven waarin het fonds niet mag investeren.”

Een aanpassing van de richtlijnen zou ertoe kunnen leiden dat ook andere investeerders die zich op duurzaamheid toespitsen, hun koers wijzigen, net zoals in 2016 gebeurde toen het Oljefondet besloot niet langer te werken met bedrijven die 30 procent van hun omzet uit steenkool halen. Inmiddels benoemde het Noorse ministerie van financiën een commissie die de richtlijnen moet herzien. Die commissie komt in oktober 2026 met aanbevelingen, waarover het parlement in juni 2027 zal stemmen.

Dilemma

Net zoals Kjaer wijst ook de Noorse regering erop zelf al een directe klant te zijn van een aantal van deze defensiebedrijven. “Enerzijds vinden we het ethisch aanvaardbaar grote bedragen aan defensiebedrijven te betalen, maar anderzijds zouden we het onethisch vinden om veel kleinere bedragen aan rendement uit diezelfde bedrijven te ontvangen,” zei Jens Stoltenberg, Noors minister van financiën Jens Stoltenberg en voormalig topman van de Navo, eind vorige maand in het Noorse parlement.

In het mandaat van de commissie benadrukt het ministerie een dilemma. Noorwegen koopt gevechtsvliegtuigen van Lockheed en fregatten van BAE Systems, maar besloot twintig jaar geleden dat het Oljefondet niet in deze bedrijven mocht beleggen. “Sindsdien zijn zowel de betrokkenheid van deze bedrijven bij wapenproductie als de veiligheidssituatie veranderd”, voeren woordvoerders van de Noorse regering aan. “Kernwapens vormen een fundamenteel onderdeel van de afschrikstrategie van de Navo, waarvan Noorwegen deel uitmaakt.”

De Noorse minderheidsregering van Labour kan rekenen op voldoende steun in het parlement voor een aanpassing van de richtlijnen. “We kunnen kernwapens afkeuren, maar ze maken deel uit van de strategie van de Navo en wij zijn lid van dat samenwerkingsverband”, benadrukte Hans Andreas Limi, fractieleider van de oppositiepartij Fremskrittspartiet. “Het is dus moeilijk de logica te zien van een investeringsverbod. Ook Ine Eriksen Soereide, leider van de conservatieve partij Høyre, pleitte eerder dit jaar al voor een dergelijke verandering.

Niet iedereen vindt echter dat een fonds om welvaart voor toekomstige generaties Noren veilig te stellen, zou moeten investeren in bedrijven die bijdragen aan de productie van massavernietigingswapens.

“We hebben gehoord dat het paradoxaal zou zijn dat Noorwegen niet mag investeren in bedrijven waarmee we verder gewoon handel drijven,” gaf Kirsti Bergstø, leider van de Socialistische Linkse Partij, vorige maand in de Noorse parlement aan. “Maar is dat echt zo? Is er werkelijk geen groot verschil tussen het kopen van materieel dat ons land nodig heeft en bijvoorbeeld investeren in kernwapens?”

Binnen het Oljefondet doet een ethische raad aanbevelingen over aandelen waarin niet zou mogen worden belegd. Ola Mestad, tussen 2010 en 2014 voorzitter van de ethische raad, stelt dat de richtlijnen moeten worden aangepast aan de geopolitieke realiteit. “We moeten in staat zijn de ethische richtlijnen zo te herzien dat ze erkennen dat we ons in een periode vóór een oorlog bevinden, of tussen twee oorlogen”, beklemtoonde Mestad. “De uitsluitingen van wapens moeten op een andere manier worden bekeken.”

Volgens analisten betekent dit gegeven ook dat Noorwegen voorzichtiger moet zijn bij beslissingen om internationale bedrijven uit te sluiten, omdat de gevolgen daarvan nu schadelijker kunnen zijn. Recent besloot het parlement dergelijke desinvesteringen tijdelijk op te schorten. “In een nieuwe realiteit van meer gepolitiseerde markten moeten we alerter zijn op het risico dat we worden verwaterd, dat kapitaalcontroles worden ingevoerd, dat onze activa worden geconfisqueerd of dat ze worden ingezet in een financiële wapenwedloop, waardoor we misschien honderd jaar moeten wachten op ons rendement,” betoogde Kjaer.

Ongeveer 52,4 procent van de activa van het fonds – ongeveer 1 biljoen dollar – is belegd in de Verenigde Staten, verspreid over aandelen, obligaties en vastgoed. In september liet het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken weten bijzonder verontrust te zijn over het besluit van het Oljefondet om uit Caterpillar te stappen vanwege het gebruik van materieel van de onderneming door Israëlische autoriteiten in Gaza en de bezette Westelijke Jordaanoever.

Russen kopen sinds de inval in Oekraïne in een hoog tempo goud. De westerse sancties en beperkingen op buitenlandse valutatransacties hebben het edelmetaal een populair middel gemaakt om een vermogen te beschermen. Dat blijkt uit een rapport van het bureau Al Banyan Tree Research, waarin wordt gemeld dat Russische burgers sinds begin 2022 in totaal 282 ton goud – in de vorm van goudstaven, munten en sieraden – hebben aangekocht. Dat is meer dan de goudreserves van verschillende grote Europese economieën, zoals Spanje (281,5 ton) en Oostenrijk (279,9 ton).

Alleen al dit jaar zullen Russen volgens Al Banyan Tree Research naar verwachting 62,2 ton goud kopen. In 2024 bereikte de aankoop een record van 73,7 ton. In 2023 en 2023 was er sprake van respectievelijk 71,2 ton en 60,7 ton. In 2021 werd een aankoop van 46,8 ton geregistreerd. In 2020 was nog een volume van 34,8 ton gemeld.

“Particulieren investeerden traditioneel vooral in vastgoed en vreemde valuta, maar na de beperkingen door de internationale sancties werd valuta een minder handige manier om spaargeld te behouden”, benadrukte Dmitry Kazakov, analist bij BCS Global Markets in Moskou. “Sinds 2022 is de vraag naar goud daarom sterk toegenomen.”

De Russische regering moedigt deze trend aan, onder meer voor de ondersteuning van de binnenlandse goudproducenten die door westerse sancties zijn getroffen. Rusland is met een jaarlijkse productie van meer dan 300 ton de tweede grootste goudproducent ter wereld. Het land heeft moeite om nieuwe afzetmarkten te vinden sinds Rusland werd uitgesloten van de London Bullion Market Association en andere westerse beurzen die de wereldwijde handelsnormen bepalen.

De Russische goudexport is sinds de invasie in Oekraïne bijna gehalveerd. In 2021 werd nog een export van 302 ton opgetekend. Na de uitbraak van de oorlog viel die uitvoer terug. Vorig jaar was er nog sprake van 166 ton. Al Banyan Tree Research verwacht dat de uitvoer dit jaar nog eens met 16 procent zal dalen tot 139 ton. Om de binnenlandse vraag te stimuleren, schafte de regering in 2022 de btw-heffing op goudstaven voor particulieren af. Die maatregel heeft de retailverkoop van goud aanzienlijk aangejaagd.

Toch is onduidelijk hoeveel van het aangekochte goud daadwerkelijk in Rusland blijft. Sommige Russen zouden volgens Kazakov hun goudbezit immers naar het buitenland hebben verplaatst als extra zekerheid. De Russische regering werkt volgens Aleksej Moisejev, Russisch vice-minister van financiën, intussen aan nieuwe regels om de uitvoer van goud door particulieren tot maximaal 100 gram per persoon te beperken. “Goud heeft tegenwoordig gedeeltelijk de functies die contant geld vroeger had”, benadrukte Kazakov. “Dat houdt helaas ook witwassen en drugshandel in.”

Geen enkele grote bank heeft tot nu toe toegezegd te stoppen met de financiering van nieuwe velden voor de winning van olie en gas of voor bijkomende steenkoolontginning. Dat blijkt uit een onderzoek van het TPI Global Climate Transition Centre (TPI) aan de London School of Economics and Political Science (LSE), gebaseerd op een analyse naar zesendertig grote banken op basis van 77 indicatoren binnen het Net Zero Banking Assessment Framework (NZBAF).

Volgens het onderzoek heeft de meerderheid van de banken zijn klimaatbeleid bij recente updates daarentegen afgezwakt. Het centrum concludeert dat de banken zich nog in een vroeg stadium van hun transitie bevinden, waarbij de doelstellingen voor een decarbonisatie slechts een beperkt aantal sectoren en activiteiten omvatten.

De onderzoekers stelden vast dat bij 95 procent van de indicatoren een status-quo tegenover het jaar voordien werd opgetekend. Bij de banken die wel een wijziging toonden, was er sprake van een versoepeling van het beleid. Gemiddeld scoren banken op slechts 18 procent van de indicatoren. De best presterende bank scoort op ongeveer een derde van de indicatoren.

Het rapport stelt dat banken hun publicaties hebben afgezwakt op terreinen zoals de verplichtingen op het gebied van klimaatneutraliteit, de financieringsvoorwaarden voor sectoren met een hoge uitstoot en en beleid rond fossiele brandstoffen. “Sommige banken trokken hun toezeggingen op het gebied van klimaatneutraliteit in of versoepelden de engagementen”, stippen de onderzoekers aan. “Vaak werden vastgelegde doelstellingen vervangen door minder dwingende uitspraken zoals ambities of aspiraties.”

Volgens Algirdas Brochard, projectleider bankensector bij het TPI Global Climate Transition Centre, suggereert de trage voortgang van banken in de klimaattransitie, gecombineerd met de recente ontbinding van de Net Zero Banking Alliance, dat de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs verder uit beeld raken.

De onderzoekers werpen op dat vele banken niet alleen hebben nagelaten om de financiering van projecten met fossiele brandstoffen stop te zetten, maar ook onvoldoende investeren in klimaatoplossingen en de duurzame transitie. Van de zesendertig onderzochte financiële groepen hebben zeventien eenheden financieringsdoelstellingen voor klimaatoplossingen, maar de activiteiten die daarvoor in aanmerking kunnen tussen de banken belangrijke verschillen vertonen.

Een andere recente studie concludeerde dat grote banken wereldwijd sinds het Akkoord van Parijs voor bijna 7 biljoen dollar aan financiering hebben verstrekt aan de industrie van de fossiele brandstoffen.

Dit jaar werd de Net Zero Banking Alliance volledig opgeheven nadat grote banken zich uit de samenwerking terugtrokken. Dat gebeurde in reactie op de verkiezing van Donald Trump tot president van de Verenigde Staten. De alliantie had leden aangespoord om de ecologische voetafdruk van hun beleggingen te verkleinen en op die manier de transitie naar klimaatneutraliteit in 2050 te ondersteunen.

De wereldwijde aandelenmarkten lopen het risico op een plotselinge correctie nu de hausse rond kunstmatige intelligentie (AI) de waarderingen naar niveaus stuwt die doen denken aan de dotcombubbel. Daarvoor waarschuwen zowel het Internationaal Monetair Fonds (IMF) als de Bank of England (BoE).

Kristalina Georgieva, directeur van het Internationaal Monetair Fonds, zei dat het optimisme op de markten over het productiviteitsverhogende potentieel van artificiële intelligentie plotseling kan omslaan, met een aantal gevolgen voor de wereldeconomie. “De huidige waarderingen naderen de niveaus die tijdens de euforie over het internet, 25 jaar geleden, konden worden opgemerkt”, zei Georgieva.

“Het optimisme over artificiële intelligentie heeft de markten aangewakkerd en de wereldeconomie ondersteund. Tegelijkertijd moet ervoor worden gewaarschuwd dat een scherpe koersdaling de wereldwijde groei zou kunnen afremmen, kwetsbaarheden zou kunnen blootleggen en vooral ontwikkelingslanden verder in moeilijkheden zou kunnen brengen.”

Georgieva betoogde nog wel dat de hausse in de sector van de artificiële intelligentie en de verzwakking van de dollar de financiële omstandigheden hebben versoepeld en de wereldeconomie hebben ondersteund. “We zien dat de wereldwijde groei dit jaar en volgend jaar slechts licht vertraagt”, merkte ze op. “Alle signalen wijzen op een wereldeconomie die over het algemeen goed standhoudt na meerdere zware schokken.”

Ook het Financial Policy Committee van de Bank of England trok een vergelijking met de beurscrash die begin deze eeuw een einde maakte aan de internetzeepbel. De bank waarschuwde eveneens voor het risico van een plotselinge correctie op de wereldwijde financiële markten. Het Financial Policy Committee stelde dat het risico op een scherpe marktcorrectie is toegenomen. Daarbij werd opgemerkt dat de de zogenoemde cyclisch gecorrigeerde koers-winstverhouding voor Amerikaanse aandelen – waarbij de huidige aandelenprijzen worden afgewogen tegen de gemiddelde bedrijfswinsten over de tien jaar voordien – dicht bij de niveaus van vijfentwintig jaar geleden en de pieken van de dotcombubbel ligt.

De uitspraken van beide instellingen vormen tot nu toe de duidelijkste waarschuwing van internationale instellingen dat een door artificiële intelligentie gedreven beursbubbel kan barsten. Uit de index van de grote Amerikaanse beursgenoteerde bedrijven (S&P500) blijkt dat beleggers momenteel gemiddeld 25 dollar willen betalen voor elke dollar winst die ze volgend jaar op een aandeel hopen te kunnen realiseren (price-to-earnings ratio).

In een historisch perspectief is er volgens de Bank of England daarbij sprake van een hoog niveau, maar nog altijd minder dan de resultaten die tijdens de internetzeepbel van 2000 werd opgetekend. De index is dit jaar met 14 procent gestegen, na een snel herstel van de koersdaling die volgde op de aankondigingen van de Amerikaanse importheffingen.

Fundamenteel anders?

Jensen Huang, topman van Nvidia, wees er wel op dat de huidige hausse in de sector van de artificiële intelligentie fundamenteel anders is dan de dotcombubbel, omdat de grote technologiebedrijven – zoals Microsoft, Google en Meta – financieel veel sterker staan dan de internetbedrijven die door de dotcom-hype hoge waarderingen haalden.

Functionarissen van de Amerikaanse Federal Reserve geloven vooralsnog ook niet in een risico van een ernstige marktcorrectie. Mary Daly, hoofd van de San Francisco Fed, stelde dat een bubbel in artificiële intelligentie geen bedreiging vormt voor de financiële stabiliteit. “Onderzoekers en economen maken eerder gewag van een goede bubbel, waarbij er enorm veel wordt geïnvesteerd”, beklemtoonde Daly. “Zelfs indien beleggers niet het rendement behalen dat vroege enthousiastelingen verwachten, blijft er een positief resultaat over.”

De Bank of England waarschuwde daarnaast dat de risico’s van een marktomslag worden versterkt door recente wanbetalingen op de Amerikaanse markt voor autoleningen. “Deze problemen onderstrepen een aantal van de risico’s waarop eerder binnen de markt voor niet-bancaire financiering werd gewezen”, werd eraan toegevoegd. “Extra risico’s komen voort uit toenemende politieke druk op de Federal Reserve, wat kan leiden tot een scherpe herwaardering van dollar-activa. Ook de politieke onzekerheid in Frankrijk en Japan kan de schuldenmarkten ontwrichten.”

De Britse centrale bank stelde verder dat de waarderingen op de aandelenmarkten op verschillende maatstaven hoog lijken, vooral bij technologiebedrijven die zich richten op kunstmatige intelligentie. “Die combinatie met de toenemende concentratie binnen aandelenindices maakt markten extra kwetsbaar als de verwachtingen rond artificiële intelligentie minder positief worden”, stipt de Bank of England aan.

Volgens de bank zou prijscorrectie onder invloed van evoluties op de markt van de artificiële intelligentie grotere gevolgen hebben voor beleggers vanwege de hoge concentratie van technologiebedrijven in de brede markt. De vijf grootste technologieconcerns hebben op de S&P500 inmiddels een aandeel van bijna 30 procent. Daarmee heefdt de sector binnen de S&P500 een recordaanwezigheid uitgebouwd.”

De Amerikaanse kredietmarkten werden de voorbije door wanbetalingen in de autosector – bij kredietverstrekker Tricolor en onderdelenfabrikant First Brands – werden opgeschrikt. Deze bedrijven waren sterk afhankelijk van subprime leningen van private kredietverstrekkers en factuurfinanciering. “De wanbetalingen tonen dat er in delen van de financiële markt waar weinig toezicht op is, zoals de private kredietsector, kwetsbaarheden bestaan”, wordt er opgemerkt. “Dit is een signaal dat er te veel risico’s – met gemakkelijke leningen voor risicovolle partijen en complexe, ondoorzichtige financiële structuren – worden genomen.”

“Deze gebeurtenissen onderstrepen de risico’s die het Financial Policing Committee eerder heeft benoemd rond hoge schulden, zwakke kredietnormen, ondoorzichtigheid en complexe structuren”, gaf de Bank of England nog aan. De instelling voegde daaraan toe dat de risicopremies op de kredietmarkten – het verschil tussen rentes voor risicovolle en veilige leningen – bijna historisch lage niveaus hebben bereikt. Dit wijst erop dat beleggers de gevaren van risicovolle leningen onderschatten. In een dergelijke omgeving kan een plotselinge schok – zoals een golf van wanbetalingen of rentestijgingen – tot een snelle en scherpe correctie leiden.

Tijdens het derde kwartaal van dit jaar werden er wereldwijd voor meer dan 1 biljoen dollar fusies en overnames geregistreerd. Tijdens de eerste negen maanden van dit jaar werd één derde meer aan fusies en overnames besteed dan dezelfde periode vorig jaar. Daarmee lijkt 2025 voor overnames het beste jaar sinds 2021 te worden. Dat blijkt uit een rapport van de London Stock Exchange Group.

“Er werden de voorbije maanden een aantal recordovernames gemeld”, wordt in het rapport aangevoerd. “Recent was er nog de buy-out van Electronic Arts, producent van videogames, voor een bedrag van 55 miljard dollar. Hierdoor werd tijdens het derde kwartaal aan overnames een bedrag van meer dan 1 biljoen dollar besteed. De overname van Electronic Arts markeerde een uitzonderlijk drukke zomer voor dealmaking. In totaal werden er wereldwijd veertien transacties met een waarde van meer dan 10 miljard dollar opgetekend.”

“De reeks megatransacties heeft dealmakers ertoe aangezet te geloven dat de veelbesproken boom van overnames en fusies onder de Amerikaanse president Donald Trump mogelijk werkelijkheid wordt, nadat de aanvankelijke verwachtingen werden getemperd door de onzekerheid rond het aangekondigde Amerikaanse importbeleid”, werpen analisten van de Britse zakenkrant Financial Times op.

Onder de grootste transacties van de voorbije zomer vallen de overname van het Amerikaanse spoorbedrijf Norfolk Southern door zijn sectorgenoot Union Pacific voor een bedrag van 85 miljard dollar, de fusie tussen de mijnbedrijven Anglo American en Teck voor een som van 50 miljard dollar en de overname van CyberArk door het beveiligingsbedrijf Palo Networks ter waarde van 25 miljard dollar.

In totaal werden er tijdens de eerste drie kwartalen 47 deals met een waarde van meer dan 10 miljard dollar opgetekend. Dat is het hoogste aantal sinds de London Stock Exchange Group metingen over de activiteit bijhoudt. Er werden daarbij ook een aantal opmerkelijke splitsingen gemeld. Onder meer Kraft Heinz maakte bekend zich te willen opsplitsen, terwijl Keurig Dr Pepper heeft aangekondigd om na de overname van JDE Peet’s zijn koffiedivisie af te stoten. Ook die transacties hebben aan te toegenomen activiteit op de markt voor fusies en overnames bijgedragen. 

“Veel besluitvormers opteren ervoor op transacties die ze enkele jaren geleden hebben uitgevoerd opnieuw te bekijken en vragen om een update in het licht van de huidige realiteit”, betoogde Brandon Van Dyke, partner bij adviseur Skadden Arps. “De aanleiding om die plannen opnieuw te bekijken, kan voortkomen uit een veranderde marktomgeving, een andere benadering van antitrust of gewoon het vertrouwen om transacties te doen. Ook Eric Tokat, mede-president bij de bank Centerview Partners, wierp op dat een aantal deals, die lange tijd onmogelijk werden geacht, nu toch opnieuw besproken lijken te kunnen worden.

Wereldwijd hebben fusies en overnames dit jaar een waarde van bijna 3,1 biljoen dollar bereikt. Dat betekent een stijging met 35 procent in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar. “Daarmee lijkt 2025 het beste jaar sinds 2021 te zullen worden”, merkt de Financial Times op. “Transacties met private equity nemen daarbij wel een kleiner aandeel van de markt voor hun rekening dan vorig jaar, maar de rentestanden zullen waarschijnlijk de activiteit van sponsors stimuleren.

Vergoedingen op recordniveau

Het resultaat is dat er bijna een record aan vergoedingen voor investeringsbanken, die de transacties begeleiden, werd uitgekeerd. Wereldwijd werd er tijdens de eerste negen maanden van dit jaar 95,4 miljard dollar aan commissies voor investeringsbanken gegenereerd. Sinds de London Stock Exchange Group met zijn metingen van start ging, werd slechts één keer een hoger bedrag genoteerd dan tijdens de eerste negen maanden van dit jaar.

Charles Ruck, analist bij Latham & Watkins, maakt gewag van de drukste periode sinds de de hype rond special purpose acquisition companies die in 2021 werd gemeld. “Het is een tijd geleden dat de markt bedrijven voor overnames en fusies beloonde”, voerde Ruck aan. “Ik geloof dat we opnieuw een dergelijk punt hebben bereikt. Fusies en overnames werken besmettelijk. De overeenkomsten zetten andere bedrijven aan gelijkaardige transacties na te streven.”

“De markt voor overnames en fusies staat momenteel in vuur en vlam”, beklemtoonde ook Jacob Kling, overnamespecialist bij Wachtell Lipton. “Ik verwacht ook niet dat hierin snel verandering zal komen. “We zien enorme transformatieve deals tot stand komen op een manier die we al jaren niet hebben gezien.”

Bank of America zal naar verwachting een vergoeding van 130 miljoen dollar ontvangen voor de begeleiding van de fusie tussen Norfolk Southern en Union Pacific, die nog wel door de autoriteiten moet worden goedgekeurd. Dat bedrag ligt hoger dan het record van 123 miljoen dollar dat JPMorgan Chase verdiende met bij de verkoop van Allergan aan AbbVie voor een bedrag van 63 miljard dollar zes jaar geleden.

Inmiddels maakt minstens één op de tien particuliere beleggers gebruik van een chatbot om aandelen te selecteren. Dat zorgt voor een sterke groei in de markt voor robo-advies. Dat blijkt uit een rapoort van het bureau Research & Markets. Wel benadrukken zelfs voorstanders dat de strategie risicovol is en traditionele adviseurs voorlopig niet kan vervangen.

Dankzij kunstmatige intelligentie kan iedere belegger tegenwoordig aandelen kiezen, volgen en analyseren, iets wat voorheen vooral was weggelegd voor grote banken en institutionele partijen. De markt voor robo-advies bestaat uit bedrijven – waaronder fintechs, banken en vermogensbeheerders – die geautomatiseerd en door algoritmes gestuurd financieel advies aanbieden. Volgens Research & Markets zal deze markt in 2029 een waarde van 470,91 miljard dollar bereiken, tegenover 61,75 miljard dollar vorig jaar. Dat betekent een toename van bijna 600 procent.

Onder meer Jeremy Leung, een gewezen financieel analist van de UBS Group, getuigt de technologie van ChatGPT te gebruiken om zijn aandelenportefeuille te beheren. “Zelfs een eenvoudige instrument zoals ChatGPT kan bij het beheer van aandelenportefeuilles goede diensten verlenen”, meent hij. “Wel moet men beseffen dat dergelijke tools cruciale analyses kunnen missen, omdat ze geen toegang hebben tot betaalde databronnen.”

De sector groeit snel. Volgens een enquête van broker eToro onder 11.000 particuliere beleggers wereldwijd, zegt ongeveer de helft bereid te zijn diensten op het gebied van artificiële intelligentie, zoals ChatGPT van OpenAI of Gemini van Google, voor hun beleggingskeuzes te gebruiken. Ongeveer 13 procent zou momenteel al op die diensten beroep doen. In het Verenigd Koninkrijk meldde 40 procent van de deelnemers aan een onderzoek van vergelijkingssite Finder dat zij chatbots en artificiële intelligentie voor persoonlijk financieel advies inzetten.

Aanzienlijke risico’s

ChatGPT zelf benadrukt dat zijn technologie niet bedoeld is als professioneel financieel advies en dat OpenAI geen gebruiksdata deelt over beleggers. “Artificiële intelligentie kan briljante diensten leveren, zijn,” zegt Dan Moczulski, Brits directeur van eToro. “Het risico ontstaat echter wanneer mensen generieke modellen zoals ChatGPT of Gemini behandelen alsof het glazen bollen zijn.”

Volgens Moczulski is het verstandiger om gebruik te maken van platforms die specifiek op marktanalyses zijn getraind. “Algemeen inzetbare modellen van artificiële intelligentie kunnen cijfers en data verkeerd citeren, te sterk leunen op bestaande narratieven en zich teveel baseren op historische koersontwikkelingen om de toekomst te voorspellen”, waarschuwt hij.

Finder vroeg ChatGPT in maart 2023 een mand aandelen te selecteren van bedrijven met sterke fundamentals, zoals lage schulden, een stabiele groei en concurrentievoordelen. De selectie van de achtendertig gekozen aandelen – met onder meer Nvidia, Amazon, Procter & Gamble en Walmart – steeg sindsdien met bijna 55 procent. Dat is ongeveer 19 procentpunt meer dan het gemiddelde rendement van de tien populairste Britse beleggingsfondsen. Die resultaten zijn echter ook beïnvloed door de sterke prestaties van Amerikaanse aandelen, die rond recordniveaus noteren en vooralsnog ongevoelig lijken voor politieke onzekerheid en gemengde economische cijfers. 

Beleggen met behulp van ChatGPT vereist volgens gebruikers bovendien de nodige financiële kennis. Ook kans op fouten blijft groot. Leung verduidelijkt aan ChatGPT vaak specifieke opdrachten te geven. “Hoe meer context wordt meegegeven, hoe beter de antwoorden zullen zijn”, zegt hij.

De risico’s zijn aanzienlijk. De brede toegankelijkheid van artificiële intelligentie maakt het onduidelijk of particuliere beleggers voldoende risicomanagement toepassen om hun verliezen te beperken wanneer markten draaien. De Europese index Stoxx 600 steeg dit jaar bijna 10 procent, terwijl de S&P500 in de Verenigde Staten 13 procent toevoegde, na een winst van 23 procent vorig jaar. “Als mensen gewend raken om met artificiële intelligentie te beleggen en winst te maken, kunnen ze bij een crisis of neergaande markt mogelijk niet goed omgaan met verliezen”, waarschuwt Leung.

De Deutsche Bank heeft zijn prognoge voor de goudprijs voor 2026 naar 4.000 dollar per ounce verwacht. De bank wijst daarvoor naar de aanhoudende vraag vanuit centrale banken, een verzwakkende Amerikaanse dollar en de toenemende onzekerheid over de onafhankelijkheid van de Amerikaanse Federal Reserve.

In het rapport benadrukken de analisten van Deutsche Bank dat de recente goudrally nog ruimte heeft om zich verder door te zetten. Eerder hadden de analisten voor volgend jaar een goudprijs van mogelijk 3.700 dollar per ounce naar voor geschreven. Die raming wordt nu echter met ongeveer 8 procent tot 4.000 dollar verhoogd.

De analisten wezen daarbij op een macro-economische volatiliteit en politieke ontwikkelingen in de Verenigde Staten. Daarbij benadrukten zij de onzekerheid rond veranderingen in de samenstelling van het Federal Open Market Committee (FOMC) en de herhaaldelijke pogingen van de Amerikaanse president Donald Trump om invloed uit te oefenen op de besluiten van de Amerikaanse centrale bank. “Deze factoren zouden de manier kunnen beïnvloeden waarop de Federal Reserve volgend jaar haar beleidsinstrumenten inzet bij veranderende economische omstandigheden”, merkte rapporteur Michael Hsueh op.

De Duitse bank legde daarnaast de nadruk op het belang van goudaankopen door de officiële sector. “Centrale banken kopen momenteel ongeveer dubbel zoveel goud dan tijdens de periode tussen 2011 en 2021 werd opgetekend”, stippen de analisten van Deutsche Bank aan. “China manifesteert zich daarbij als grootste afnemer.”

De goudprijs is dit jaar fors gestegen. Sinds januari is er sprake van een toename met ongeveer 41 procent, waarbij de prijs voor de eerste keer in de geschiedenis door de grens van 3.700 dollar brak. Daarmee overtrof de stijging van de goudprijs niet alleen de rendementen van belangrijke aandelenindices zoals de S&P500, maar ook het voor inflatie gecorrigeerde recordniveau dat in 1980 werd opgetekend. “De verzwakking van de dollar – inmiddels op het laagste punt sinds juli – heeft deze trend verder versterkt”, wordt er opgemerkt

Hoewel de vooruitzichten op lange termijn positief blijven, waarschuwde Deutsche Bank wel voor een mogelijke tegenwind. “Een sterk presterende aandelenmarkt kan de vraag naar veilige havens temperen”, voeren de analisten aan. “Daarnaast kan een grotere duidelijkheid over het handelsbeleid van de Amerikaanse president Donald Trump en eventuele veranderingen in het Amerikaanse immigratiebeleid de dynamiek op de arbeidsmarkt beïnvloeden.”

Eerder deze maand schoof Goldman Sachs voor de goudprijs nog meer ambitieuze vooruitzichten naar voor. Daarbij werd opgemerkt dat de goudprijs tot bijna 5.000 dollar per ounce zou kunnen oplopen wanneer slechts 1 procent van de particuliere beleggingen in Amerikaanse staatsobligaties naar het edelmetaal zou worden verplaatst.

De markt voor beursintroducties kent wereldwijd sterke verschillen. Terwijl de Verenigde Staten en Azië een bloeiperiode beleven, blijft Europa achter. De oorzaken van dat fenomeen liggen in het lange en onzekere proces dat in Europa met beursintroducties gepaard gaan, de voorkeur van private-equityfirma’s voor zekerdere fusies en overnames en een tekort aan bedrijven die voldoen aan de hoge eisen van de publieke markt. Grote Europese bedrijven kiezen dan ook vaker voor een notering op de Amerikaanse beurs, al wordt aangetoond dat kwalitatieve bedrijven ook in Europa succesvolle beursintroducties kunnen realiseren.

Tot nu toe dit jaar werd in Noord-Amerika bij beursintroducties een bedrag 17,7 miljard dollar, gespreid over 153 deals, opgehaald, terwijl Europa slechts 5,5 miljard dollar uit 57 beursintroducties kon halen. Deze kloof is ook wereldwijd zichtbaar. “Azië is dit jaar ongelooflijk actief geweest en vormt een echte motor voor beursintroducties”, getuigde Tommy Rueger, hoofd Equity Capital Markets (ECM) bij UBS Group. “Er zijn in Europa wel enkele pockets van kracht en we verwachten dat de activiteit de rest van dit jaar en in 2026 zal versnellen, maar tot nu toe wordt de activiteit van beursintroducties gedomineerd door Noord-Amerika en Asia-Pacific.”

Typisch voor het fenomeen is de beursgang van het Zweedse bedrijf Klarna, dat voor een notering in New York koos. De gezondheid van de Europese markt voor beursintroducties leidt bij vele partijen in de regio – beurzen, investeringsbanken, adviseurs, financiële media en geïnteresseerde bedrijven – tot bezorgdheid. Een belangrijke frustratie is daarbij de lengte en onvoorspelbaarheid van het pad naar een beursnotering in volatiele markten.

“Beursintroducties vergen in Europa een vrij lang en tijdens dat proces lopen de betrokken bedrijven een aanzienlijk marktrisico,” betoogt Jonathan Murray, analist bij het Japanse beurshuis Mizuho. “Een beursgang kan vaak tussen de drie en twaalf maanden duren, afhankelijk van de voorbereiding van het bedrijf. In deze periode kan een deal alsnog ontsporen door brede marktschommelingen of een plotselinge daling van aandelen van een concurrent, wat investeerders kan afschrikken en waarderingsfactoren van de ene op de andere dag kan veranderen.”

Terwijl de beurzen in de Verenigde Staten, China en Japan nieuwe hoogten bereiken, blijft Europa hangen in een zijwaartse range. De Europese beurzen herstellen zich wel van eerdere dalingen, maar tonen niet genoeg kracht om echt nieuwe hoogtes te bereiken. Dat maakt de Europese regio voor investeerders minder aantrekkelijk vergeleken met markten die duidelijk wél in een stijgende trend zitten.

Daarnaast heeft Europa ook weinig beursgenoteerde bedrijven die van de huidige wereldwijde hype rond kunstmatige intelligentie – in tegenstelling tot de Verenigde Staten, waar concerns zoals Nvidia en Microsoft de beurs opstuwen – profiteren. Verder wordt Europa ook door geopolitieke onzekerheden – zoals de oorlog in Oekraïne, energieafhankelijkheid en spanningen rond handel en regelgeving – zwaarder getroffen.

Voor private-equityfirma’s – die een aanzienlijk aandeel van Europese bedrijven naar de beurs begeleiden – is de zekerheid van een fusie of overname vaak aantrekkelijker dan het risico van een beursgang die op het laatste moment kan mislukken. Dit geldt vooral voor sponsors die bij een beursintroductie niet volledig uitstappen en daarom sterk bezorgd zijn over de prestaties van het aandeel op de secundaire markt.

Sommige bankiers wijzen erop dat ook een tekort aan geschikte bedrijven die klaar zijn voor publieke controle, een oorzaak kan zijn voor het lage aantal Europese beursintroducties. “De markten blijven selectief over bedrijven die voor een beursnotering in aanmerking zouden kunnen komen”, zegt Luca Erpici, analist bij Jefferies. “We zitten niet meer met de oververhitte dagen die in 2021 konden worden opgemerkt. Er is duidelijk sprake van een kwaliteitsfilter. De lat ligt nog steeds hoog, maar tijdens het vierde kwartaal van dit jaar kunnen enkele grote deals worden verwacht. Er wordt ook een sterke pijplijn voor 2026 en 2027 uitgebouwd.”

“De kwaliteitsfilter verklaart mede waarom de pijplijn van beursintroducties vanuit private equity is vertraagd”, verduidelijkt Erpici. “Er bestaat geen vooroordeel tegenover private equity, maar veel bedrijven uit die portefeuilles zijn niet geschikt voor de publieke markten, die consistente prestaties kwartaal na kwartaal verwachten. Bedrijven die dit niet kunnen bieden, zijn beter af op de private markt.”

Tijdens de eerste helft van dit jaar stonden er wereldwijd 2 procent meer beursintroducties in de pijplijn in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar. Deze transacties kunnen de volgende zes tot negen maanden worden gerealiseerd. Toch blijven vooral de Verenigde Staten bedrijven en kapitaal aantrekken. 

Diepte en liquiditeit

Investeerder Andrejka Bernatova benadrukte dat de dominantie van de Amerikaanse markt wordt geholpen door diepte en liquiditeit. “Er is op de Amerikaanse markt een groot aantal verschillende beleggers – van grote institutionele partijen tot particuliere beleggers – actief, terwijl er ook voldoende kapitaal beschikbaar is om grote emissies te absorberen. Daarnaast kunnen er door een sterke liquiditeit op de Amerikaanse markt gemakkelijk en snel aandelen worden gekocht of verkocht zonder een grote invloed op de prijs te hebben.”

“Europa daarentegen kampt met fragmentarische regelgeving”, stipt Bernatova aan. “Terwijl de Verenigde Staten meerdere beurzen zoals Nyse en Nasdaq kent die allemaal onder één enkel en samenhangend regelgevingskader van de Securities & Exchange Commission (SEC) vallen, creëert een lappendeken van nationale toezichthouders in Europa complexiteit en wrijving, waardoor investeerders en bedrijven worden beperkt.”

Bernatova stelt dat kapitaalintensieve sectoren van de toekomst – zoals artificiële intelligentie en de energietransitie – gedwongen zijn de Amerikaanse markten aan te boren om de vele miljarden dollars te kunnen verzamelen die nodig zijn voor groei. Erpici is het daar grotendeels mee eens, maar benadrukt dat een sterke onderneming zoals Klarna overal een succesvolle beursgang kan realiseren, met inbegrip van de thuismarkt. De keuze van Klarna voor New York was volgens hem vooral een strategische optimalisatie op lange termijn, maar niet omdat een beursgang in Europa onmogelijk zou zijn.