Het Europese recyclingsysteem wordt tegen de Europese Unie gebruikt nu Chinese afnemers op grote schaal aluminiumschroot opkopen, het omsmelten en vervolgens als nieuw metaal terug exporteren naar Europa. Dat heeft de topman van Novelis, de grootste recycleerder van aluminium in de hele wereld, in een gesprek met de Britse zakenkrant Financial Times, gezegd.

Verschillende grote Europese defensiebedrijven bereiden een beursgang voor. Daarmee probeert de defensie-industrie te profiteren van de sterke interesse van beleggers in militaire activiteiten, die dit jaar in de sector tot een scherpe koersstijging heeft geleid. De Britse metaalbewerker Doncasters Group, de Frans-Duitse tankbouwer KNDS Group en het Tsjechische defensiebedrijf Czechoslovak Group (CSG) behoren volgens analisten tot een aantal ondernemingen die een beursgang zouden overwegen.

De mogelijke beursnoteringen volgen op een toestroom van beleggers naar Europese defensie-gerelateerde beursintroducties die sinds 2024 konden worden opgemerkt. Aandelen van de Franse fabrikant van nachtzichtapparatuur Exosens, de Duitse maker van tanktransmissies Renk en het Poolse Arlen konden bij hun beursdebuut een stijging melden. “Bijna elke belegger besteedt veel tijd aan de defensiesector,” benadrukte Andreas Bernstorff, hoofd kapitaalmarkten bij BNP Paribas. “Er is veel aandacht voor de nieuwe bedrijven die naar de markt komen.”

De aandelen van Europese defensiebedrijven zijn dit jaar sterk gestegen. Europa heeft zich immers geëngageerd om zijn uitgaven aan defensie op te drijven, onder meer onder druk van de oproep van de Verenigde Staten, die hun Europese bondgenoten hebben opgeroepen zelf verantwoordelijkheid te nemen voor de eigen veiligheid. In juni spraken de 32 lidstaten van de Navo af om de uitgaven aan defensie tot 5 procent van hun bruto binnenlandse product te verhogen. Dat betekende een aanzienlijke stap ten opzichte van de eerdere doelstelling van 2 procent.

De index Europe Stoxx Aerospace and Defence heeft sinds de Russische invasie in Oekraïne in 2022 meer dan een verdrievoudiging gekend, waarbij meer dan de helft van deze stijging in 2025 kon worden opgetekend. De index presteert sinds het begin van het jaar beter dan zowel de S&P 500 als de Nasdaq Composite.

Gareth McCartney, analist bij de UBS Group, wijst erop dat beleggers steeds vaker investeren in sectoren die van de overheden grotere budgetten ter beschikking krijgt. Dat Europese landen hun defensiebudgetten fors verhogen, zien investeerders als een betrouwbare aanwijzing dat er voor defensiebedrijven een langdurige groei en nieuwe opdrachten zullen komen. Dat maakt de sector aantrekkelijker voor kapitaal.

McCartney voegt eraan toe dat Europese landen niet alleen grotere uitgaves doen, maar hun defensiebudgetten ook anders inrichten. Er wordt immers meer nadruk gelegd op moderne technologie, defensie-technologie, de productie van munitie en materiaal en gezamenlijke Europese programma’s. “Die verschuiving creëert nieuwe marktkansen en fungeert als een katalysator voor de huidige investeringsgolf”, stelde Gareth McCartney.

Hoge waarderingen

De aandelen van de Europese defensiesector zijn momenteel zo populair zijn dat hun waarderingen zelfs hoger liggen dan die van de grote Amerikaanse technologiebedrijven. Beleggers in Europese defensie-aandelen betalen inmiddels ongeveer 34 keer de jaarlijkse winst van de betrokken bedrijven. Dat is uitzonderlijk hoog voor deze sector en ligt zelfs hoger dan wat doorgaans wordt betaald voor de gevestigde Amerikaanse technologiebedrijven, die traditioneel nochtans de hoogste waarderingen hebben.

“De race naar een beursnotering is in wezen opportunistisch”, betoogde Nick Cunningham, analist bij Agency Partners. “Gezien de enorme koersstijgingen van beursgenoteerde sectorgenoten, is defensie een industrie die voor beleggers zeer verleidelijk is geworden.”

Bedrijven die een beursgang overwegen, hebben bovendien reden tot optimisme. De duikbootbouwer ThyssenKrupp Marine Systems (TKMS), zag bij zijn beursdebuut in Frankfurt in oktober de koers van zijn aandeel met 35 procent stijgen. Ondanks een lichte terugval noteert het aandeel nog altijd 20 procent boven de introductieprijs. Ook de aandelen van Renk, dat in februari 2024 naar de beurs ging, zijn dit jaar met 235 procent gestegen. Exosens, dat in juli 2024 debuteerde, heeft over dezelfde periode een waardestijging met meer dan 130 procent laten optekenen.

Beleggers zetten daarnaast steeds meer in op de mogelijkheid dat Europese defensie-startups op termijn naar de markt zullen worden gebracht omdat de originele investeerders naar een exit zoeken. Europa telt inmiddels enkele defensie-startups – waaronder de makers van drones Helsing, Quantum Systems en Tekever – met een unicorn-status van meer dan 1 miljard euro.

“Ik verwacht dat we een selectieproces zullen ervaren, waarbij enkele bedrijven uitgroeien tot grote en duurzame ondernemingen,” betoogde Alex Ferrara, partner bij investeerder Bessemer, die in bedrijven in de sector investeert. Nicholas Nelson, partner bij defensie-investeerder Archangel, waarschuwde echter dat een groot deel van de Europese technologie-leiders niet naar de beurs zullen komen. “Waarschijnlijker is dat een zeer klein aantal een notering zal krijgen, terwijl de rest door Amerikaanse of Europese strategische kopers of door grote investeerders zal worden overgenomen.”

Getroffen door de oorlog in Oekraïne en de wisselende uitspraken van de Amerikaanse president Donald Trump over de verdediging van Europa, overweegt Noorwegen om zijn staatsfonds (Oljefondet) van 2,1 biljoen dollar – het grootste ter wereld – vanaf 2027 opnieuw te laten investeren in grote defensiebedrijven. Daarmee zou een einde komen aan een verbod dat meer dan twintig jaar van kracht was. Noorwegen, een land met 5,6 miljoen inwoners, is geen deel van de Europese Unie en deelt een grens met Rusland in het Arctische gebied. 

Een dergelijke wijziging zou het fonds in staat stellen belangen te nemen in veertien defensiebedrijven met een gezamenlijke beurswaarde van ongeveer 1 biljoen dollar. Momenteel mag het fonds daar niet in investeren vanwege ethische richtlijnen, omdat de bedrijven onderdelen produceren voor kernwapens. Op 4 november stemde het Noorse parlement in met een herziening van de ethische richtlijnen, die sinds 2004 gelden.

De bedrijven die mogelijk weer toegankelijk worden voor het fonds zijn Lockheed Martin, Boeing, Airbus, BAE Systems, Safran, Thales, BWX Technologies, Northrop Grumman, Fluor, General Dynamics, Huntington Ingalls Industries, Jacobs Solutions, L3Harris Technologies en Larsen & Toubro.

Aandelen van defensiebedrijven, ooit gemeden door beleggers die zich door duurzame doelstellingen lieten leiden, worden inmiddels breder geaccepteerd omdat Rusland de oorlog in Oekraïne voortzet en Europese landen hun uitgaven voor landsverdediging verhogen onder druk van regering van de Amerikaanse president Donald Trump. De veranderde veiligheidscontext maakt defensiebedrijven bovendien tot potentieel lucratieve investeringen.

“Vrijheid is belangrijker dan duurzaamheid,” beklemtoonde Knut Kjaer, tussen 1998 en 2007 de eerste directeur van het Oljefondet. “Europa moet zichzelf kunnen verdedigen tegen Russische agressie. Waarom zouden we niet investeren in wapens? Noorwegen koopt zelf wapens van dezelfde bedrijven waarin het fonds niet mag investeren.”

Een aanpassing van de richtlijnen zou ertoe kunnen leiden dat ook andere investeerders die zich op duurzaamheid toespitsen, hun koers wijzigen, net zoals in 2016 gebeurde toen het Oljefondet besloot niet langer te werken met bedrijven die 30 procent van hun omzet uit steenkool halen. Inmiddels benoemde het Noorse ministerie van financiën een commissie die de richtlijnen moet herzien. Die commissie komt in oktober 2026 met aanbevelingen, waarover het parlement in juni 2027 zal stemmen.

Dilemma

Net zoals Kjaer wijst ook de Noorse regering erop zelf al een directe klant te zijn van een aantal van deze defensiebedrijven. “Enerzijds vinden we het ethisch aanvaardbaar grote bedragen aan defensiebedrijven te betalen, maar anderzijds zouden we het onethisch vinden om veel kleinere bedragen aan rendement uit diezelfde bedrijven te ontvangen,” zei Jens Stoltenberg, Noors minister van financiën Jens Stoltenberg en voormalig topman van de Navo, eind vorige maand in het Noorse parlement.

In het mandaat van de commissie benadrukt het ministerie een dilemma. Noorwegen koopt gevechtsvliegtuigen van Lockheed en fregatten van BAE Systems, maar besloot twintig jaar geleden dat het Oljefondet niet in deze bedrijven mocht beleggen. “Sindsdien zijn zowel de betrokkenheid van deze bedrijven bij wapenproductie als de veiligheidssituatie veranderd”, voeren woordvoerders van de Noorse regering aan. “Kernwapens vormen een fundamenteel onderdeel van de afschrikstrategie van de Navo, waarvan Noorwegen deel uitmaakt.”

De Noorse minderheidsregering van Labour kan rekenen op voldoende steun in het parlement voor een aanpassing van de richtlijnen. “We kunnen kernwapens afkeuren, maar ze maken deel uit van de strategie van de Navo en wij zijn lid van dat samenwerkingsverband”, benadrukte Hans Andreas Limi, fractieleider van de oppositiepartij Fremskrittspartiet. “Het is dus moeilijk de logica te zien van een investeringsverbod. Ook Ine Eriksen Soereide, leider van de conservatieve partij Høyre, pleitte eerder dit jaar al voor een dergelijke verandering.

Niet iedereen vindt echter dat een fonds om welvaart voor toekomstige generaties Noren veilig te stellen, zou moeten investeren in bedrijven die bijdragen aan de productie van massavernietigingswapens.

“We hebben gehoord dat het paradoxaal zou zijn dat Noorwegen niet mag investeren in bedrijven waarmee we verder gewoon handel drijven,” gaf Kirsti Bergstø, leider van de Socialistische Linkse Partij, vorige maand in de Noorse parlement aan. “Maar is dat echt zo? Is er werkelijk geen groot verschil tussen het kopen van materieel dat ons land nodig heeft en bijvoorbeeld investeren in kernwapens?”

Binnen het Oljefondet doet een ethische raad aanbevelingen over aandelen waarin niet zou mogen worden belegd. Ola Mestad, tussen 2010 en 2014 voorzitter van de ethische raad, stelt dat de richtlijnen moeten worden aangepast aan de geopolitieke realiteit. “We moeten in staat zijn de ethische richtlijnen zo te herzien dat ze erkennen dat we ons in een periode vóór een oorlog bevinden, of tussen twee oorlogen”, beklemtoonde Mestad. “De uitsluitingen van wapens moeten op een andere manier worden bekeken.”

Volgens analisten betekent dit gegeven ook dat Noorwegen voorzichtiger moet zijn bij beslissingen om internationale bedrijven uit te sluiten, omdat de gevolgen daarvan nu schadelijker kunnen zijn. Recent besloot het parlement dergelijke desinvesteringen tijdelijk op te schorten. “In een nieuwe realiteit van meer gepolitiseerde markten moeten we alerter zijn op het risico dat we worden verwaterd, dat kapitaalcontroles worden ingevoerd, dat onze activa worden geconfisqueerd of dat ze worden ingezet in een financiële wapenwedloop, waardoor we misschien honderd jaar moeten wachten op ons rendement,” betoogde Kjaer.

Ongeveer 52,4 procent van de activa van het fonds – ongeveer 1 biljoen dollar – is belegd in de Verenigde Staten, verspreid over aandelen, obligaties en vastgoed. In september liet het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken weten bijzonder verontrust te zijn over het besluit van het Oljefondet om uit Caterpillar te stappen vanwege het gebruik van materieel van de onderneming door Israëlische autoriteiten in Gaza en de bezette Westelijke Jordaanoever.

De aanhoudende vraag naar gevechtsvliegtuigen en munitie als gevolg van oplopende geopolitieke spanningen hebben verscheidene Amerikaanse wapenfabrikanten aangezet om de verwachtingen voor de omzet en winst dit jaar naar boven bij te stellen.

Lockheed Martin en Raytheon Technologies (RTX) voorspelden voor de rest van dit jaar sterke winsten, geholpen door een toegenomen vraag naar wapens als gevolg van conflicten in het Midden-Oosten en de langdurige oorlog tussen Rusland en Oekraïne. Raketten en luchtverdedigingssystemen waren voor beide bedrijven belangrijke groeipijlers. Lockheed kreeg daarnaast een opdracht van het Amerikaanse ministerie van oorlog om 296 gevechtsvliegtuigen van het type F-35 te leveren. Dat contract heeft een waarde van 12,5 miljard dollar.

De verkopen bij Raytheon werden mede gestuwd door een tekort aan nieuwe commerciële vliegtuigen. Dit zorgt voor bijkomende opdrachten bij bedrijven zoals Raytheon, die onder meer het onderhoud en de herstelling van vliegtuigen aanbieden. Door de tekorten aan nieuwe toestellen beslissen luchtvaartmaatschappijen immers om hun bestaande vloot langer in dienst te houden. Daarnaast profiteerde Raytheon ook van de verkoop van straalmotoren.

Northrop Grumman verlaagde weliswaar zijn omzetverwachting voor het hele jaar, maar gaf aan dit jaar winstgevender uit te komen dan eerder voorzien. Het bedrijf wees op de timing van bepaalde wapencontracten die de omzetprognose drukten.

Naast de aanvulling van wapens die in wereldwijde conflicten zijn verbruikt, heeft de Golden Dome, het Amerikaanse programma voor raketafweer, de groeiverwachtingen bij de grote defensie-aannemers versterkt. “Opdrachten voor de Golden Dome staan nog niet in onze orderportefeuille”, benadrukten woordvoerders van Raytheon. “Die portfolio kan hierdoor dus nog worden aangevuld.”

Voor de realisatie van de Golden Dome is een budget van 175 miljard dollar voorzien. Er bestaat echter onzekerheid over de architectuur, omdat het aantal lanceerinrichtingen, systemen voor de onderschepping van vijandige wapens, grondstations en raketlocaties nog niet is vastgesteld.

Aannemers zoals Lockheed, Northrop, Raytheon en Boeing beschikken over uiteenlopende systemen voor raketverdediging die naar verwachting binnen dat schild een rol zullen spelen. Kathy Warden, topvrouw van Northrop, zei daarbij verheugd te zijn over de urgentie die de Amerikaanse regering legt bij de bescherming van het eigen grondgebied en over de kansen die door het project worden gecreëerd.

Stijgende vraag

Lockheed meldde dat de omzet van zijn luchtvaartdivisie tijde ns het derde kwartaal van dit jaar een omzet van 7,26 miljard dollar heeft gerealiseerd. Dat vertegenwoordigde een stijging met 11,9 procent tegenover dezelfde periode vorig jaar. Het concern verwacht nu over het lopende jaar een winst tussen 22,15 dollar en 22,35 dollar per aandeel. Bij een eerdere raming werd nog gewag gemaakt van een jaarwinst tussen 21,70 dollar en 22,00 dollar. De onderkant van de omzetverwachting werd van 73,75 miljard dollar naar 74,25 miljard dollar verhoogd. De bovengrens bleef op 74,75 miljard dollar behouden

Ook Raytheon verhoogde zijn prognoses voor de winst en omzet. “De stijgende vraag naar raketten en diensten hielp negatieve effecten van de invoerheffingen te dempen”, voerde het bedrijf nog aan. Een tekort aan nieuwe commerciële toestellen drijft tevens de omzet bij aanbieders van onderhoud op. Raytheon, producent van onder meer efficiënte motoren, profiteert van de hoge vraag vanuit de vliegtuigbouwers.

Raytheon verwacht nu voor het lopende jaar een omzet tussen 86,5 miljard dollar en 87 miljard dollar. Bij een eerdere raming werd nog gewag gemaakt van een verkoop tussen 84,75 miljard dollar en 85,5 miljard dollar. Er wordt nu op een jaarwinst tussen 6,10 dollar en 6,20 dollar per aandeel gerekend. Eerder was hier sprake van een positief resultaat tussen 5,80 dollar en 5,95 dollar per aandeel.

Northrop Grumman verhoogde voor het tweede kwartaal op rij zijn winstverwachting voor het lopende jaar, maar rekent nu op een jaaromzet tussen 41,7 miljard dollar en 41,9 miljard dollar. Bij een eerdere raming was een bedrag tussen 42,05 miljard dollar en 42,25 miljard dollar genoemd.

Het Zwitserse concern Victorinox, producent van het beroemde Zwitserse zakmes, probeert de prijzen in de Verenigde Staten stabiel te houden en nieuwe markten aan te boren om een antwoord te kunnen formuleren op de hogere importheffingen die door de Amerikaanse president Donald Trump zijn ingevoerd.

Het iconische rood-zilveren multitool, dat na de Tweede Wereldoorlog populair werd onder Amerikaanse soldaten die in Europa waren gestationeerd, wordt nog altijd geproduceerd in de fabriek in het Zwitserse Ibach. Daar worden rollen roestvrij staal geperst tot messen, afgerond met keramische slijpstenen en bij temperaturen boven 1.000 graden Celsius gehard voordat ze worden geslepen. Victorinox produceert jaarlijks ongeveer tien miljoen Zwitserse zakmessen, naast keukenmessen, professionele messen, horloges en bagage. 

Het bedrijf behoort tot de vele Zwitserse fabrikanten die zich zorgen maken over de hogere kosten van de handel met de Verenigde Staten. In augustus voerde president Trump invoerheffingen van 39 procent in op goederen uit Zwitserland, in een poging het Amerikaanse handelstekort met het Centraal-Europese land te verkleinen. “Als deze tarieven blijven gelden, dreigt een buitengewoon moeilijke situatie,” zei Carl Elsener, topman van Victorinox. “De hogere heffingen zouden Victorinox jaarlijks ongeveer 13 miljoen dollar kosten.”

De Verenigde Staten vertegenwoordigden vorig jaar ongeveer 13 procent van de omzet van Victorinox, die dat jaar 417 miljoen Zwitserse frank (ongeveer 519 miljoen dollar) bedroeg. “Indien de heffing van 39 procent gehandhaafd blijft, zal elk product dat naar de Verenigde Staten wordt verscheept verlies opleveren”, waarschuwde Elsener. Om dat op te vangen heeft het bedrijf extra voorraden naar de Verenigde Staten gestuurd en de efficiëntie in de Zwitserse fabrieken opgevoerd. Ook overweegt Victorinox om bepaalde werkzaamheden, zoals het polijsten en verpakken, in de Verenigde Staten uit te voeren om de invoerkosten te verlagen.

Victorinox telt momenteel ongeveer honderd medewerkers in de Verenigde Staten, vooral in de verkoop, marketing en logistiek. “Wij proberen onze afhankelijkheid van de Amerikaanse markt te verkleinen door sterker te groeien in regio’s zoals Latijns-Amerika en Azië,” gaf Elsner nog aan. 

Marktaandeel behouden

Victorinox is niet het enige Zwitserse bedrijf dat onder de nieuwe heffingen lijdt. De sectororganisatie Swiss Mechanic stelde vast dat 45 procent van de Zwitserse kleine en middelgrote productiebedrijven sinds de invoering van de Amerikaanse heffingen minder orders ontvangt. Hun winstmarges staan bovendien onder druk door een stijging van 12 procent van de Zwitserse frank ten opzichte van de dollar dit jaar. Ook andere grote bedrijven kunnen door de hogere heffingen worden getroffen, waaronder farmabedrijven zoals Novartis en Roche. De horlogemaker Swatch Group en het voedingsconcern Nestlé ondervinden al hinder.

“Onze prioriteit is om in deze onvoorspelbare situatie marktaandeel te behouden,” zei Elsener. “Onze investering in de Verenigde Staten bestaat er momenteel uit prijsverhogingen te vermijden en verliezen te accepteren. Dat is onze opoffering om onze positie te behouden.”

Victorinox stuurde in februari en maart extra containers naar de Verenigde Staten, met daarin ongeveer 200.000 Zwitserse zakmessen en eenzelfde aantal keukenmessen en professionele messen. Die voorraad moet voldoende zijn tot het einde van dit jaar en voor sommige producten zelfs tot maart volgend jaar, zodat het bedrijf de prijzen in de Verenigde Staten voorlopig stabiel kan houden.

Hoewel Victorinox de automatisering en efficiëntie in de fabriek in Ibach versnelt, wijst het bedrijf verplaatsing van de productie af. “Het produceren van het Zwitserse zakmes in het buitenland is geen optie,” benadrukte Elsener. Om het label Swiss Made te mogen dragen, moet minstens 60 procent van de productiekosten in Zwitserland worden gemaakt.” Beperkte werkzaamheden, zoals het schoonmaken en verpakken van professionele messen in de Verenigde Staten, worden wel overwogen om de belastbare waarde te verlagen.

Elsener blijft ondanks de moeilijkheden optimistisch. “Wij hebben de Eerste Wereldoorlog, de Grote Depressie, de Tweede Wereldoorlog, de wereldwijde financiële crisis en de oliecrisis doorstaan,” zei hij. “Dit is gewoon de volgende uitdaging en ik ben ervan overtuigd dat we ook deze hindernis zullen overwinnen.”

De Europese defensie-industrie slaat alarm over de toenemende afhankelijkheid van cruciale grondstoffen uit China. Nieuwe Chinese exportbeperkingen op zeldzame aardmetalen zorgen voor een grote bezorgdheid binnen de sector, die waarschuwt dat Europa dringend zijn toeleveringsketens moet versterken om de eigen defensiecapaciteit te kunnen waarborgen.

De nieuwe Chinese maatregelen, die begin december ingaan, leggen zware beperkingen op aan bedrijven die op enigerlei wijze verbonden zijn met buitenlandse krijgsmachten. Bovendien worden aanvragen om zeldzame aardmetalen voor militaire doeleinden te gebruiken voortaan automatisch worden afgewezen. Volgens de Chinese regering is het doel om te voorkomen dat deze strategische materialen – direct of indirect – in buitenlandse defensie-industrieën terechtkomen.

De Aerospace, Security and Defence Industries Association of Europe (ASD), die meer dan 4.000 bedrijven – waaronder Airbus, BAE Systems, Saab, Thales en Rheinmetall – vertegenwoordigt, volgt de ontwikkelingen nauwlettend. Analisten vrezen dat de beperkingen, hoewel ze de toevoer niet onmiddellijk stilleggen, wel ernstige gevolgen voor de Europese defensiesector kunnen hebben.

“Een uitbreiding van de Chinese restricties zouden de Europese industrie hard treffen en kunnen leiden tot vertragingen bij de productie van munitie en hightechsystemen,” zegt Daniel Fiott, hoogleraar aan het Brussels Centre for Security, Diplomacy and Strategy (CSDS). “Bovendien komt dit op het slechtst denkbare moment, nu Europa probeert te herbewapenen en zijn defensiebasis op te schalen.”

Herbewapening

De lidstaten van de Noordatlantische Verdragsorganisatie (Navo) hebben afgesproken om hun defensie-uitgaven tegen midden volgend decennium te verhogen tot 5 procent van hun bruto binnenlands product. Tegelijkertijd probeert de Europese Unie de gezamenlijke inkoop van materieel te verbeteren en de afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers te verminderen. Projecten als de zogenoemde drone wall en het project Eastern Flank moeten bijdragen aan een sterker Europees afschrikkingsbeleid tegenover Rusland. Maar de nieuwe Chinese exportregels zetten die plannen verder onder druk.

“China trekt de bodem weg onder de Europese herbewapeningsinspanningen, precies op het moment dat Rusland zijn agressie opvoert,” waarschuwt Joris Teer, onderzoeker bij het EU Institute for Security Studies (EUISS). Hij verwacht dat de Chinese maatregelen ook bredere gevolgen kunnen hebben, onder meer voor Europese radarsystemen, kwantumcomputing en andere geavanceerde technologieën die van zeldzame aardmetalen afhankelijk zijn.

De impact verschilt per bedrijf. Rheinmetall benadrukt over stabiele en veilige toeleveringsketens te beschikken en dankzij een strategische inkoop en wereldwijde leveranciersnetwerken toegang tot essentiële materialen te houden. Kleinere Europese defensiebedrijven erkennen dat de nieuwe regels de productie en de kosten kunnen beïnvloeden, maar spreken van beheersbare risico’s. Zij proberen onder meer sleutelcomponenten vroegtijdig veilig te stellen, meerdere leveranciers te selecteren en producten te herontwerpen om minder afhankelijk te worden van schaarse grondstoffen.

De Europese Unie is voor haar defensie-industrie sterk afhankelijk van import. China levert 31 procent van het wolfraam en zelfs 97 procent van het magnesium dat in Europa wordt verbruikt. De vraag naar zeldzame aardmetalen zal volgens schattingen tegen 2030 zes keer hoger liggen dan nu.

Om die afhankelijkheid te verminderen, keurde de Europese Commissie eerder dit jaar de Critical Raw Materials Act goed. De wet moet leiden tot een grotere binnenlandse productie, meer recyclage en een bredere spreiding van importbronnen.

Tegen 2030 wil de Europese Unie 10 procent van haar behoefte dekken via binnenlandse winning, 40 procent via verwerking en 25 procent via recyclage. Daarnaast mag niet meer dan 65 procent van een bepaald materiaal uit één enkel land afkomstig zijn.

Toch blijft het volgens experts een langdurig proces. Europa moet investeren in raffinage en recyclage om de afhankelijkheid van China structureel te verkleinen,” zegt Fiott. “Dat brengt milieukosten met zich mee, waardoor de balans tussen defensie en de klimaatdoelen lastig wordt.”

De exportmaatregelen komen op een moment van oplopende handelsspanningen tussen de Verenigde Staten en China. De Amerikaanse president Donald Trump en de Chinese president Xi Jinping ontmoeten elkaar eind oktober tijdens een top van de Asian Pacific Economic Cooperation in Zuid-Korea, vlak voordat de nieuwe regels ingaan. Sommige analisten zien in de timing een onderhandelingsstrategie. Het Chinese ministerie van handel verklaarde bereid te zijn tot meer communicatie en samenwerking om de stabiliteit van mondiale toeleveringsketens te waarborgen.

De Europese Kamer van Koophandel in China waarschuwt echter dat de maatregelen de spanningen verder kunnen doen oplopen en dringt aan op open dialoog en een ongestoorde export van zeldzame aardmetalen naar Europa. Maroš Šef?ovi?, Europees commissaris voor handel, noemde de beperkingen ongegrond en zei dat de ingrepen verder nadeel opleveren voor Europese bedrijven, die al kampen met vertragingen bij Chinese exportvergunningen. “Zeldzame aardmetalen en permanente magneten zijn cruciale componenten in vrijwel alle digitale toepassingen”, merkt Šef?ovi? op. “De uitbreiding van de beperkingen maakt de situatie alleen maar nijpender.”

In Rusland bereidt de overheid een moratorium op faillissementen in de metaalsector voor. Met die maatregel hoopt de Russische regering steun te verstrekken aan grote staalbedrijven die door sancties en hoge leenrentes werden getroffen en met zware schulden worden geconfronteerd. Dat heeft de Russische zakenkrant Kommersant gemeld.

Analisten vertelden tegenover Kommersant dat het voorstel vooral gericht is op staalproducent Mechel, die in handen is van Igor Zyuzin. De schuld van Mechel loopt op tot meer dan 250 miljard roebel (2,9 miljard dollar), terwijl tijdens de eerste helft van dit jaar een nettoverlies van 40,5 miljard roebel werd opgetekend. Dat is het slechtste resultaat dat Mechel in tien jaar tijd heeft laten optekenen. Tegenover de eerste helft van vorig jaar is het nettoverlies van Mechel met 143 procent gestegen.

De maatregel zou ook gunstig kunnen zijn voor metaalproducent Industrial Metallurgical Holding (PMKh), waarvan het moederbedrijf tijdens de eerste helft een nettoverlies van 9,79 miljard roebel (115,8 miljoen dollar), vijf keer hoger dan een jaar eerder, heeft geleden. Het concern liet eind juni een schuld van 76,08 miljard roebel (900 miljoen dollar) optekenen. Dat betekende bijna een verdubbeling tegenover hetzelfde tijdstip vorig jaar.

Severstal, dat ongeveer 14 procent van de Russische staalproductie voor zijn rekening neemt, luidde eveneens de noodklok. Alexander Shevelyov, chief executive van Severstal, waarschuwde recent voor een crisis van vergelijkbare omvang als in de jaren negentig van de voorbije eeuw, verwijzend naar exportbeperkingen die door de westerse sancties werden opgeworpen en de langdurige periode van hoge rentetarieven van de Russische Centrale Bank.

Dmitry Orekhov, managing director bij het bureau National Credit Ratings, vertelde tegenover Kommersant dat het moratorium noodzakelijk is om te voorkomen dat systemisch belangrijke bedrijven instorten en daarmee een kettingeffect veroorzaken in de industrie, de arbeidsmarkt en regionale economieën. Hij voegde eraan toe dat het succes van staatssteun afhangt van de vraag of hiermee de productie en arbeidsplaatsen kunnen worden behouden en niet alleen geld wordt verspild aan inefficiënte bedrijven die structureel niet rendabel zijn.

Volgens Rosstar, het Russische staatsbureau voor statistiek, viel de Russische staalproductie vorig jaar met 1,5 procent terug, ondanks de vraag vanuit de defensiesector. Sindsdien is de achteruitgang versneld. In juni van dit jaar lag de Russische staalproductie 10,2 procent lager dan dezelfde maand vorig jaar. Onder invloed van de westerse sancties is ook de Russische staalexport met een derde teruggevallen. In 2021 werd daarbij nog een volume van 31 miljoen ton opgetekend. Het voorbije jaar was er sprake van een uitvoer van 20 miljoen ton.

Een geplande uitbreiding van de militaire uitgaven door de lidstaten van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (Navo) kan in het volgende decennium leiden tot een extra uitstoot van 1,32 miljard ton broeikasgassen. Dat is vergelijkbaar met de jaarlijkse uitstoot van Brazilië, de vijfde grootste producent van emissies ter wereld. Dat blijkt uit een rapport van de organisatie Scientists for Global Responsibility (SGR).

Militaire activiteiten zijn bijzonder afhankelijk van fossiele brandstoffen, maar officiële gegevens over militaire emissies per land zijn vaak onvolledig of helemaal niet beschikbaar. Volgens het rapport van Scientists for Global Responsibility (SGR) blijkt echter dat elke extra 100 miljard dollar aan militaire uitgaven naar schatting 32 miljoen ton koolstofdioxide in de atmosfeer kan brengen.

Deze uitstoot komt zowel van directe bronnen – zoals gevechtsvliegtuigen, oorlogsschepen en gepantserde voertuigen – als van indirecte bronnen, waaronder het transport van materieel, complexe wereldwijde toeleveringsketens en de effecten van oorlogvoering zelf. 

Naar aanleiding van de invasie van Rusland in Oekraïne en de dreiging van Donald Trump om historische bondgenoten te verlaten – kondigde de Navo plannen aan om de militaire uitgaven van zijn lidstaten te verhogen tot 3,5 procent van het bruto binnenlands product (BBP). Deze ingreep maakt deel uit van een bredere doelstelling om de veiligheidsbestedingen van elk lidstaat tot op 5 procent van het bruto binnenlands product te brengen.

Het behalen van de groeidoelstelling van 3,5 procent zou volgens het rapport 132 miljoen ton koolstofdioxide extra uitstoot veroorzaken, ongeveer gelijk aan de jaarlijkse uitstoot van 345 gascentrales of aan de totale uitstoot van het olieproducerende land Oman. Deze geplande stijging komt bovenop een verhoging van de financiering van 200 miljard dollar die tussen 2019 en 2024 werd gerealiseerd en die al leidde tot een toename van naar schatting 64 miljoen ton koolstofdioxide in de militaire voetafdruk van de Navo.

“Het is buitengewoon moeilijk om te zien hoe de huidige en geplande stijging van de militaire uitgaven te rijmen valt met de noodzakelijke ingrijpende acties om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen”, wordt in het rapport van Scientists for Global Responsibility aangevoerd. 

Klimaatakkoorden

Militaire emissies zijn enorm, maar moeilijk te volgen, grotendeels door een gebrek aan transparantie en verplichte rapportage. Het voorspellen van de gevolgen van extra budgetten is bovendien onzeker. Toch werd aangevoerd dat in 2019 de totale militaire koolstofvoetafdruk ongeveer 5,5 procent van de wereldwijde emissies – exclusief broeikasgassen uit oorlogvoering en wederopbouw na conflicten – zouden hebben bedragen. Dat is meer dan de gecombineerde bijdrage van de civiele luchtvaart (2 procent) en scheepvaart (3 procent).

Sindsdien zijn de wereldwijde militaire uitgaven sterk gestegen. Het voorbije jaar werd daarbij een niveau van 2,72 biljoen dollar gemeld. Dat is de grootste besteding die sinds het einde van de Koude Oorlog werd genoteerd. De grootste stijging werd opgetekend in Israël, waar vorig jaar 46,5 miljard dollar aan defensie werd uitgegeven. Er wordt aan toegevoegd dat het defensiebudget van de Verenigde Staten volgend jaar een niveau van 1 biljoen dollar zal bereiken. Dat betekent een stijging met 17 procent tegenover de bestedingen vorig jaar.

De bevindingen van het rapport suggereren dat militaire expansie een belangrijke rol zal spelen bij het overschrijden van de doelstellingen van de Klimaatakkoorden van Parijs, waarbij werd vooropgesteld dat de opwarming van de aarde tot maximaal 1,5 graden Celsius boven het pre-industriële niveau moet worden beperkt.

“Er is een dringende behoefte aan een snelle decarbonisatie om de meest gevaarlijke effecten van de klimaatverandering te voorkomen”, benadrukte onderzoeksleider Stuart Parkinson, directeur van Scientists for Global Responsibility. “Recente en geplande programma’s rond herbewapening en oorlogen duwen de wereld echter in de tegenovergestelde richting.”

Het rapport adviseert dat landen met militaire uitgaven die boven de grens van 0,5 procent van het bruto binnenlandse product uitstijgen, verplicht moeten worden om betrouwbare gegevens aan de Verenigde Naties te rapporteren, schattingen van conflictgerelateerde emissies te ondersteunen en plannen te maken om fossiele brandstoffen te vervangen. Daarbij zouden technologische maatregelen moeten worden doorgevoerd, maar zouden ook andere initiatieven – waaronder vredesakkoorden, wapenbeheersing en initiatieven voor ontwapening – moeten worden genomen.

Meer over dit onderwerp:

• Thales, Airbus en Leonardo willen Europees satellietbedrijf creëren
• Rheinmetall koopt militaire divisie Duitse scheepsbouwer
• Boeing levert militaire vliegtuigen aan Singapore
• Navantia levert eerste nieuw fregat voor Spaanse marine op
• Australië investeert 1,1 miljard dollar in onderwater-drones
• Drones belangrijke prioriteit in nieuw Europees defensiebeleid
• Typhon-raketsysteem in Japan illustreert Aziatische wapenwedloop

Startups uit Europese defensiesector trekken momenteel grote hoeveelheden privaat kapitaal aan. Investeerders willen immers hun positie versterken in een sector die van omvangrijke plannen voor herbewapening profiteert. Analisten verwachten dan ook dat deze trend zich voorlopig doorzet. 

Onder druk van de Amerikaanse president Donald Trump, de aanhoudende oorlog in Oekraïne en wijdverbreide geopolitieke instabiliteit besloten zowel de Europese Unie als het Verenigd Koninkrijk dit jaar hun defensie-uitgaven drastisch op te voeren. Daarbovenop spraken de lidstaten van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (Navo) de voorbije zomer af hun uitgaven voor defensie naar 5 procent van het bruto binnenlands product te verhogen.

Sinds de aanval van Rusland op Oekraïne begin 2022 stroomt privaat kapitaal naar Europese defensiebedrijven. Het voorbije jaar bereikte de instroom van durfkapitaal in Europese startups uit de defensiesector volgens een rapport van analist Dealroom een recordniveau van 5,2 miljard dollar, terwijl de bredere markt voor durfkapitaal in de regio tegelijkertijd nochtans een inkrimping vertoonde. “De interesse voor investeringen in startups uit de defensiesector en veiligheidsindustrie is onvergelijkbaar met enkele jaren geleden”, benadrukte Yoram Wijngaarde, topman van Dealroom daarbij.

Loredana Muharremi, aandelenanalist bij Morningstar, stelde dat de toename dit jaar verder is versneld, onder meer door de hogere vraag van beleggers naar beursgenoteerde defensiebedrijven. “Sinds 2022 zien we een duidelijke omslag in de private defensiemarkt in Europa, met een scherpe versnelling in de eerste helft van dit jaar”, beklemtoonde Muharremi. “De nieuwe doelstellingen van de Navo leiden tot hogere waarderingen en deals met een grotere omvang.”

De analisten wijzen erop dat ook de aard van de transacties verandert. “In het verleden waren vooral fusies en overnames de norm, maar momenteel neemt durfkapitaal een grotere positie in”, werpen ze op. Veel startups richten zich daarbij op software, kunstmatige intelligentie, drones, cyberbeveiliging en ruimtevaart. Dit zijn terreinen die niet altijd tot de kernactiviteiten van traditionele defensiebedrijven behoren.”

Naast Europese investeerders tonen ook Amerikaanse partijen meer belangstelling in de sector. Zo ziet Scout Ventures uit Texas, dat zich richt op jonge bedrijven, Europa als een van de nieuwe kernregio’s naast Zuidoost-Azië en de Golfstaten. “Waar het geld naartoe gaat, volgen ondernemers”, merkte Cody Huggins, analist bij Scout Ventures, op.

Wendbare startups

Ook Europees durfkapitaal legt de nadruk steeds meer op defensie. IQ Capital uit het Verenigd Koninkrijk investeert sinds 2005 in defensiegerelateerde bedrijven, maar richt zich de laatste jaren expliciet op startups die militaire technologie als absolute kernactiviteit hebben. Partner Archie Muirhead, partner bij IQ Capital, wijst op de groeiende kans om Europese bedrijven uit te bouwen tot multinationale spelers, al erkent hij dat succesvolle exits in de sector voorlopig nog uitblijven.

Daarnaast ontstaan nieuwe fondsen die zich uitsluitend op defensie richten. Dat geldt onder meer voor het Britse fonds Defence Invest, dat vorig jaar door voormalige militairen werd opgericht en actief zoekt naar investeringsmogelijkheden in onder meer Oekraïne en Oost-Europa. 

Matt Kuppers, mede-oprichter van Defence Invest, benadrukt dat de markt nog steeds ondergefinancierd is en dat veel kansen liggen in activiteiten rond communicatietechnologie, batterijen en cruciale defensie-componenten. Volgens Kuppers hebben startups een voordeel doordat zij wendbaarder zijn dan gevestigde defensiebedrijven. Ze kunnen sneller innoveren en nieuwe technologie ontwikkelen zonder direct gebonden te zijn aan zware certificering-regels.

Een voorbeeld is de Britse startup Valarian, die gespecialiseerd is in databeveiliging en al overheidsovereenkomsten wist binnen te halen. Het bedrijf haalde recent 7 miljoen dollar op, onder meer van Artis Ventures, een vroege investeerder in Palantir. Volgens Max Buchan, chief executive van Valarian, biedt de huidige geopolitieke situatie Europa een unieke kans om meer onafhankelijk op te treden. “De regeringen van de Navo-lidstaten kopen geen producten of technologieën, maar capaciteiten”, beklemtoonde hij.

Toch blijft de concurrentie met grotere Amerikaanse bedrijven een uitdaging. Europese defensieconcerns pleiten daarom voor meer steun aan ondernemingen die in de regio zijn gevestigd. Ook de Europese Unie moedigt lidstaten aan om bij voorkeur Europese leveranciers te kiezen. Volgens Muirhead zal echter ook Amerikaanse technologie in Europa worden aangekocht. “Het idee dat Europa geen Amerikaanse technologie meer zou inkopen, is overdreven”, merkte hij op. “De dynamiek zal heen en weer bewegen, afhankelijk van de transatlantische verhoudingen.”

De Zwitserse onderneming Victorinox, fabrikant van zakmessen, onderzoekt de mogelijkheid om een deel van zijn productie naar de Verenigde Staten te verplaatsen. Met die ingreep zou het bedrijf immers de impact van de Amerikaanse importheffingen kunnen verzachten. Dat heeft Carl Elsener, chief executive van Victorinox, in een interview met het Duitse zakenblad WirtschaftsWoche bevestigd.

“We kijken of een aantal productiefasen aan het einde van de waardeketen – zoals de laatste reiniging en het verpakken van keukenmessen – in de Verenigde Staten zouden kunnen worden uitgevoerd”, verduidelijkte Elsener. “Hierdoor daalt de waarde van de goederen waarover wij invoerrechten moeten betalen.” De ingreep zou een besparing tussen 10 procent en 15 procent kunnen opleveren.

Zwitserland wordt door het handelsbeleid van de Amerikaanse president Donald Trump zwaar getroffen. Trump kondigde eerder deze maand aan de invoerheffingen op Zwitserse producten tot 39 procent te verhogen. Dat is beduidend meer dan de heffing van 15 procent die aan de Europese Unie werd opgelegd. Die beslissing zal Victorinox volgens Elsener 13 miljoen dollar (11 miljoen euro) per jaar kosten.

De Verenigde Staten vertegenwoordigen een belangrijke afzetmarkt voor Zwitserse machines, horloges en chocolade. Victorinox, dat naast zijn iconische zakmessen ook professionele keukenmessen produceert, boekte vorig jaar een omzet van 417 miljoen Zwitserse frank (442 miljoen euro). Die omzet wordt voor 13 procent op de Amerikaanse markt gerealiseerd.

Volgens Elsener komen de importheffingen bovendien op een moeilijk ogenblik. “De sterke Zwitserse frank zet onze concurrentiekracht en marges al sterk onder druk”, benadrukte hij. De economische onzekerheid rond Trumps handelsbeleid heeft de vraag naar de Zwitserse frank als een veilige haven vergroot. Dat fenomeen jaagt de koers van de munt verder op, waardoor Zwitserse exportproducten in het buitenland duurder worden.

Omdat Victorinox in de Verenigde Staten momenteel nog een grote voorraad heeft, zal de impact van de nieuwe tarieven pas begin volgend jaar voelbaar worden. Voorlopig houdt Victorinox de situatie afwachtend in de gaten. Het is echter niet waarschijnlijk dat de iconische zakmessen volledig in de Verenigde Staten zouden worden geproduceerd. “De Zwitserse origine is onlosmakelijk met het merk verbonden”, betoogde Elsener.