De oorlog tussen de Verenigde Staten, Israël en Iran kan meer dan 30 miljoen mensen wereldwijd in armoede doen belanden. Dat heeft Alexander De Croo, het hoofd van het United Nations Development Programme (UNDP) gezegd. De Croo maakte daarbij gewag van een ontwikkeling in omgekeerde richting.

Volgens Alexander De Croo zijn samenlevingen en lokale economieën in tientallen jaren opgebouwd, maar kunnen ze in enkele weken oorlog zwaar worden beschadigd. “We hebben na zes weken oorlog een studie uitgevoerd en vastgesteld dat, zelfs als het conflict toen zou stoppen, 32 miljoen mensen in 160 landen in een kwetsbare positie terecht zouden komen,” beklemtoonde De Croo.

De oorlog heeft geleid tot de sluiting van de Straat van Hormuz, een cruciale vaarroute waar in vredestijd ongeveer een vijfde van de wereldwijde trafieken van gas en olie passeren. De Golfstaten spelen daarnaast een belangrijke rol in de productie van olieproducten en grondstoffen die nodig zijn voor kunstmest. Tekorten en stijgende prijzen hebben landen in Afrika en Azië ertoe aangezet maatregelen te nemen zoals brandstofrantsoenering en kortere werkweken om het energieverbruik te beperken. Andere landen hebben belastingen op brandstof verlaagd om consumenten te ontzien.

Volgens het United Nations Development Programme zullen vooral landen in Afrikaanse Sub-Sahara en delen van Azië – waaronder Bangladesh en Cambodja – zwaar worden getroffen. Ook kleine eilandstaten in ontwikkeling lopen grote risico’s. “De hoge energiekosten en het tekort aan kunstmest zullen de komende maanden enorme gevolgen hebben voor de bevolking van deze landen,” wierp De Croo op. Hij waarschuwde bovendien voor politieke instabiliteit en een afname van geldtransfers uit het buitenland. Veel arbeidsmigranten in de Golfregio sturen namelijk geld naar hun families in hun thuisland.

Om te voorkomen dat armoede verder toeneemt, zal er volgens de organisatie ongeveer 6 miljard dollar aan subsidies moeten worden voorzien om de meest kwetsbare groepen te ondersteunen voor de aanschaf van voedsel en energie, die vaak hoge prijsniveaus bereiken. Volgens De Croo wordt daarover al overleg gevoerd binnen het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Wereldbank. “Misschien lijkt 6 miljard dollar veel geld, maar de oorlog kostte 9 miljard dollar per week,” aldus De Croo.

De crisis doet zich voor op een moment waarop de internationale ontwikkelingshulp historisch laag staat. Vorig jaar daalde die met meer dan 23 procent, vooral door besparingen van grote donorlanden onder leiding van de Verenigde Staten.

Bedrijven hadden het voorbije jaar meer moeite om zaken te doen, mede door een afname van de wereldwijde samenwerking op gebieden zoals handel, klimaat, technologie en veiligheid. Dat blijkt uit een rapport van het World Economic Forum, uitgevoerd onder 799 leidinggevenden uit 81 landen.

Slechts 7 procent van de respondenten was het niet eens met de stelling, terwijl de rest aangaf dat de situatie gelijk was gebleven of geen mening had. Slechts 10 procent van de leidinggevenden was het oneens met de stelling dat toenemende barrières voor handel, talent en grensoverschrijdend kapitaal het zakendoen moeilijker maakten. In een commentaar stelde het World Economic Forum dat de aankondiging van een reeks Amerikaanse invoerheffingen vorig jaar zonder twijfel zorgen hebben gebaard over de toekomst van de handel.

In april kondigde de Amerikaanse president Donald Trump een reeks invoerheffingen aan voor handelspartners van de Verenigde Staten, waarmee wereldwijde toeleveringsketens op de proef werden gesteld. Trump verlaagde de tarieven geleidelijk na het sluiten van overeenkomsten met verschillende landen. Volgens het World Economic Forum wijst het feit dat zes van de tien chief executives geen handelsproblemen noemden erop dat zij hun strategieën hebben aangepast om zich door de turbulente tijden te navigeren.

Daarnaast zag 42 procent van de respondenten een afname van samenwerking op het gebied van vrede en veiligheid, terwijl slechts 13 procent een verbetering waarnam. Samenwerking op het gebied van klimaat en natuurlijke hulpbronnen werd door 29 procent als moeilijker ervaren, tegenover 17 procent die een verbetering constateerde. Het rapport vermeldde dat de wereldwijde investeringen in hernieuwbare energie tussen 2024 en 2025 met bijna 10 procent zijn gestegen, terwijl het geïnstalleerd vermogen aan zonnekracht en windenergie in dezelfde periode met 67 procent toenam tot 408 gigawatt.

In een parallelle enquête in september bleek dat leden van de Global Future Councils kritischer waren over de huidige staat van mondiale samenwerking dan de bedrijfsleiders. Daarbij gaf 85 procent aan dat het niveau van wereldwijde samenwerking tussen 2024 en 2025 was afgenomen.

China heeft tijdens de eerste acht maanden van dit jaar de Verenigde Staten opnieuw ingehaald als grootste handelspartner van Duitsland. Dit blijkt uit voorlopige cijfers van Destatis, het Duitse bureau voor de statistiek. De verschuiving is volgens de analisten in belangrijke mate te danken aan de hogere Amerikaanse invoerheffingen, die tijdens de voorbije periode op de Duitse export naar de Verenigde Staten hebben gewogen.

De totale handel tussen Duitsland en China bereikte tijdens de eerste acht maanden van dit jaar een niveau van 163,4 miljard euro. De handel van Duitsland met de Verenigde Staten over diezelfde periode kwam uit op 162,8 miljard euro.

In 2024 waren de Verenigde Staten voor het eerst in acht jaar de grootste handelspartner van Duitsland geworden. Die verschuiving volgde op pogingen van de Duitse regering om de economische afhankelijkheid van China terug te dringen. Dat vormde een onderdeel van de intenties van Duitsland om een antwoord te vinden op de politieke spanningen met China, dat bovendien werd beticht om zich aan oneerlijke handelspraktijken schuldig te maken.

Dit jaar lieten de handelsstromen echter opnieuw een kanteling optekenen. Die verschuiving moest in belangrijke mate worden toegeschreven aan de terugkeer van Donald Trump als president van de Verenigde Staten en de introductie van Amerikaanse invoerheffingen. De Duitse export naar de Verenigde Staten liet tijdens de eerste acht maanden van dit jaar een waarde van 99,6 miljard euro optekenen. Dat betekende een daling met 7,4 procent tegenover dezelfde periode vorig jaar. In augustus werd een achteruitgang met 23,5 procent opgetekend tegenover dezelfde maand vorig jaar.

“Het lijdt geen twijfel dat het Amerikaanse handelsbeleid een belangrijke oorzaak is van de daling van de verkopen,” verduidelijkte Dirk Jandura, voorzitter van het Duitse Bundesverband Großhandel, Außenhandel & Dienstleistungen (BGA). Volgens hem is de Amerikaanse vraag naar klassieke Duitse exportproducten, zoals auto’s, machines en chemicaliën, gedaald. Gezien het aanhoudende risico op Amerikaanse invoerheffingen en de sterkere euro is volgens Carsten Brzeski, analist bij de ING Group, een herstel van de Duitse export naar de Verenigde Staten voorlopig niet waarschijnlijk.

De Duitse uitvoer naar China daalde tijdens de eerste acht maanden van dit jaar nog scherper dan de export naar de Verenigde Staten. Er was daarbij tegenover dezelfde periode vorig jaar sprake van een terugval met 13,5 procent tot 54,7 miljard. De invoer uit China steeg daarentegen met 8,3 procent tot 108,8 miljard euro.

“De hernieuwde importgolf uit China stemt tot zorg,” beklemtoonde Brzeski. “Zeker omdat uit data blijkt dat deze importen tegen dumpingprijzen plaatsvinden. Dit fenomeen vergroot zowel de afhankelijkheid van China als de druk op sectoren waarin China een grote concurrent is geworden.”

“Bij het uitblijven van een binnenlandse economische dynamiek kunnen verschuivingen op de wereldmarkt in Duitsland tot onrust leiden,” waarschuwde ook Salomon Fiedler, econoom bij Berenberg.

Bijna de helft van de Amerikaanse bedrijven die in Europa actief zijn, denkt dat de trans-Atlantische economische betrekkingen zullen verslechteren. Dat is wel een duidelijke verbetering tegenover het begin van de tweede ambtstermijn van de Amerikaanse president Donald Trump. Dat blijkt uit een onderzoek van de American Chamber of Commerce to the European Union (AmCham EU), gebaseerd op een bevraging tijdens de tweede week van de maand september bij 52 Amerikaanse ondernemingen met een vestiging in een lidstaat van de Europese Unie.

Uit het rapport blijkt dat 46 procent van de ondervraagde bedrijven een verslechtering van de samenwerking op het gebied van handel en investeringen tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten verwacht. In een soortgelijk onderzoek in januari lag dat aandeel nog op 89 procent.

Een derde van de ondervraagde bedrijven voorziet inmiddels stabiliteit, mede dankzij het handelsakkoord dat de Europese Unie en de Verenigde Staten eind juli sloten. Daarbij worden de meeste Europese invoerrechten op Amerikaanse producten afgeschaft, terwijl de Verenigde Staten 15 procent importtarief blijft heffen op het merendeel van de Europese goederen.

Volgens AmCham waarderen bedrijven het akkoord, ondanks de kritiek die in vele lidstaten van de Europese Unie kan worden gehoord. “De ondernemingen beschouwen het akkoord als een stap die ongekende schade aan de trans-Atlantische handel en investeringen heeft voorkomen, ook al blijven er belangrijke zorgen over het beleidsklimaat”, stipte Malte Lohan, directeur van de AmCham EU, aan. Toch verwacht een meerderheid van de bedrijven nog altijd negatieve gevolgen van het beleid in zowel de Verenigde Staten (60 procent) als de Europese Unie (56 procent).

Uit de enquête blijkt nog dat het verlagen van invoerrechten de belangrijkste prioriteit blijft. Daarnaast benadrukken de bedrijven het belang van de aanpak van niet-tarifaire handelsbarrières, zoals de Europese regels rond ontbossing en toeleveringsketens. Tevens wordt gewezen op de noodzaak van een nauwere samenwerking en wederzijdse erkenning van standaarden.

De economische groei in de eurozone blijft voorlopig standhouden, gesteund door het ruime begrotingsbeleid van Duitsland dat het vertrouwen opkrikt en de onrust in Frankrijk compenseert. Toch zou de zone mogelijk een periode van zwakte tegemoet kunnen gaan nu de Amerikaanse invoerheffingen hun volledige effect beginnen te sorteren. Dat is de conclusie van een aantal rapporten.

De eurozone groeit dit jaar sneller dan economen hadden verwacht. Dit roept een discussie op over de veerkracht van de regio en de mogelijke impact van de politieke onrust in Frankrijk op de twintig lidstaten van de eurozone. De activiteiten-index van de eurozone stond tijdens de maand september op 51,2 punten, tegenover 51,0 punten in augustus. Daarmee kon voor de negende maand op rij een groei worden genoteerd.

Toch vertonen de onderliggende trends volgens de analisten een gemengd karakter en duiden ze erop dat het herstel in de industrie mogelijk afvlakt, terwijl de dienstensector de groei ondersteunt. “De details zijn niet zo rooskleurig als de hoofdcijfers suggereren”, beklemtoonde Riccardo Marcelli Fabiani, analist van Oxford Economics. “Het vertrouwen was zwak en de binnenkomende buitenlandse orders kenden een verdere verslechtering, wat wijst op een uitblijvend sterk herstel na de daling van de export door de introductie van de Amerikaanse invoerheffingen.”

Een andere bekommernis heeft betrekking of het feit dat de gestage verbetering in de economische activiteit volledig toe te schrijven lijkt aan Duitsland, waar de fiscale expansie naar verwachting de groei de volgende jaren zal ondersteunen. “Frankrijk valt in negatieve zin op”, betoogde Bert Colijn, econoom bij de ING Group. “Met de verhoogde politieke onzekerheid lijkt de Franse economie dit gevoel van instabiliteit te weerspiegelen.”

De Duitse activiteit steeg tijdens de maand september naar 52,4 punten. Dat was het hoogste niveau in zestien maanden. De score lag ook hoger dan de gestelde verwachtingen, waar een lichte stijging van 50,5 punten naar 50,6 punten was vooropgesteld. In Frankrijk kromp de activiteit echter voor de dertiende maand op rij. De achteruitgang tot 48,4 punten vertegenwoordigde in Frankrijk de snelste terugval sinds de maand april. Ook Britse bedrijven rapporteerden een afnemend momentum en vertrouwen. Daar daalde de activiteit tot 51,0 punten, tegenover een niveau van 53,5 punten in augustus.

“De eurozone moet nog de volledige impact van de Amerikaanse tarieven ondervinden, wat de al bescheiden groeiverwachting verder zal vertragen”, benadrukte ook een rapport van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso). “De volledige effecten van de tariefverhogingen zijn nog niet merkbaar – veel wijzigingen worden geleidelijk doorgevoerd en bedrijven nemen aanvankelijk een deel van de kosten op in hun marges – maar ze worden steeds duidelijker.”

De groeiverwachting voor de eurozone volgend jaar daalt hierdoor naar slechts 1,0 procent, tegenover 1,2 procent dit jaar, omdat toenemende handelswrijvingen en geopolitieke onzekerheid het positieve effect van de lagere rentevoeten bij de Europese Centrale Bank en de Duitse fiscale expansie tenietdoen. Ook in het Verenigd Koninkrijk wordt voor volgend jaar nog een groei van 1,0 procent verwacht, tegenover een niveau van 1,4 procent dit jaar. De vertraging moet worden toegeschreven aan een strakker fiscaal beleid, hogere handelskosten en een grotere onzekerheid.

“De fiscale expansie zal naar verwachting de economische activiteit in Duitsland stimuleren, maar de verwachte consolidatie in zowel Frankrijk als Italië zal de groei afremmen”, stipte de Oeso nog aan. De Oeso bevestigde echter het standpunt van de Europese Centrale Bank dat de inflatie nu rond of net onder het doel van 2 procent zal blijven. Hierdoor blijft volgens de organisatie de hoop op een verdere beleidsverlichting levend, vooral nu de consumptiegroei afvlakt.

De Verenigde Staten zijn sterker afhankelijk van import uit de Europese Unie dan vaak wordt aangenomen. Inmiddels heeft de invoer vanuit de Europese Unie – zowel in totale waarde als in het aantal productgroepen – de import vanuit China op de Amerikaanse markt overtroffen. Dat blijkt uit een rapport van Institut der deutschen Wirtschaft (IW).

“De afhankelijkheid van de Verenigde Staten van de invoer uit de Europese Unie is de voorbije vijftien jaar aanzienlijk toegenomen”, merken de onderzoekers op. “Vorig jaar bleek de import in de Verenigde Staten bij meer dan 3.100 productgroepen voor minstens 50 procent uit de Europese Unie afkomstig te zijn. In 2010 was dat slechts voor 2.600 productcategorieën het geval.”

De totale waarde van deze goederen bereikte vorig jaar een bedrag van 287 miljard dollar. Dat betekent bijna tweeënhalve keer meer dan bij het begin van vorig decennium. Vooral chemische producten, machines, apparaten, elektrotechnische goederen en een aantal metalen – variërend van specifieke hormonen tot graafmachines en röntgenbuizen – hebben daarbij een belangrijke rol. Samen vertegenwoordigen deze goederen ongeveer 17,5 procent van de circa 17.800 productgroepen die de Verenigde Staten vorig jaar vanuit de hele wereld hebben ingevoerd.

Daarmee is de Europese Unie voor de Amerikaanse invoer belangrijker geworden dan China. De onderzoekers merken op dat op de Amerikaanse markt vorig jaar 2.925 productcategorieën met een Chinees aandeel van minstens 50 procent werden ingevoerd. De Chinese import in de Verenigde Staten liet daarbij een waarde van 247 miljard dollar optekenen.

De Amerikaanse afhankelijkheid van China is volgens het Institut der deutschen Wirtschaft in de loop van de tijd aanzienlijk afgenomen. “Dat vormt een onderdeel van een duidelijke strategie om de risico’s te beperken, waarbij de afhankelijkheid van China bewust werd teruggebracht”, verduidelijken de Duitse onderzoekers.

Hardere standpunten

De resultaten van de studie suggereren volgens het Institut der deutschen Wirtschaft dat Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, bij de onderhandelingen rond de Amerikaanse invoerheffingen een harder standpunt had kunnen innemen. Uiteindelijk hebben de Verenigde Staten aan de meeste goederen uit de Europese Unie een invoerheffing van 15 procent opgelegd. Daarmee wordt de Europese Unie strenger aangepakt dan het Verenigd Koninkrijk, dat een Amerikaanse invoerheffing van 10 procent kon onderhandelen. 

“De Europese Unie had in die gesprekken zelfbewuster kunnen optreden”, concludeert onderzoeker Samina Sultan, econoom bij het Institut der deutschen Wirtschaft. “Er speelde echter wellicht mee dat de Amerikaanse regering dreigde de steun aan Oekraïne in te trekken. Hier werden veiligheidspolitiek en handelspolitiek vermengd. Voor Europa bestond er geen ideale uitkomst. Het resultaat weerspiegelt de realiteit van de machtspolitiek.”

“Bovendien is de overeenkomst allerminst solide”, vervolgde Sultan. “De Amerikaanse president Donald Trump dreigde nadien immers met vergeldingsmaatregelen voor boetes die de Europese Unie aan technologiebedrijven uit de Verenigde Staten zouden willen opleggen. Het risico bestaat dat het handelsconflict opnieuw oplaait.”

“Maar dit probleem onderstreept tegelijkertijd de waarde van het onderzoek”, beklemtoonde Sultan nog. “Producten uit de Europese Unie met een consistent hoog aandeel in de Amerikaanse import zijn op korte termijn voor de Verenigde Staten waarschijnlijk moeilijk te vervangen. Dat is een factor waarmee de Europese Unie rekening moet houden wanneer de handelsspanningen met de Verenigde Staten zou toenemen. In het uiterste geval zou de Europese Unie daarbij de uitvoer van cruciale goederen voor de Amerikaanse economie kunnen beperken. Deze vaststellingen kunnen worden gebruikt om duidelijk te maken de Verenigde Staten zichzelf pijn zullen doen wanneer ze de invoerheffingen blijven verhogen.”

De markt voor beursintroducties kent wereldwijd sterke verschillen. Terwijl de Verenigde Staten en Azië een bloeiperiode beleven, blijft Europa achter. De oorzaken van dat fenomeen liggen in het lange en onzekere proces dat in Europa met beursintroducties gepaard gaan, de voorkeur van private-equityfirma’s voor zekerdere fusies en overnames en een tekort aan bedrijven die voldoen aan de hoge eisen van de publieke markt. Grote Europese bedrijven kiezen dan ook vaker voor een notering op de Amerikaanse beurs, al wordt aangetoond dat kwalitatieve bedrijven ook in Europa succesvolle beursintroducties kunnen realiseren.

Tot nu toe dit jaar werd in Noord-Amerika bij beursintroducties een bedrag 17,7 miljard dollar, gespreid over 153 deals, opgehaald, terwijl Europa slechts 5,5 miljard dollar uit 57 beursintroducties kon halen. Deze kloof is ook wereldwijd zichtbaar. “Azië is dit jaar ongelooflijk actief geweest en vormt een echte motor voor beursintroducties”, getuigde Tommy Rueger, hoofd Equity Capital Markets (ECM) bij UBS Group. “Er zijn in Europa wel enkele pockets van kracht en we verwachten dat de activiteit de rest van dit jaar en in 2026 zal versnellen, maar tot nu toe wordt de activiteit van beursintroducties gedomineerd door Noord-Amerika en Asia-Pacific.”

Typisch voor het fenomeen is de beursgang van het Zweedse bedrijf Klarna, dat voor een notering in New York koos. De gezondheid van de Europese markt voor beursintroducties leidt bij vele partijen in de regio – beurzen, investeringsbanken, adviseurs, financiële media en geïnteresseerde bedrijven – tot bezorgdheid. Een belangrijke frustratie is daarbij de lengte en onvoorspelbaarheid van het pad naar een beursnotering in volatiele markten.

“Beursintroducties vergen in Europa een vrij lang en tijdens dat proces lopen de betrokken bedrijven een aanzienlijk marktrisico,” betoogt Jonathan Murray, analist bij het Japanse beurshuis Mizuho. “Een beursgang kan vaak tussen de drie en twaalf maanden duren, afhankelijk van de voorbereiding van het bedrijf. In deze periode kan een deal alsnog ontsporen door brede marktschommelingen of een plotselinge daling van aandelen van een concurrent, wat investeerders kan afschrikken en waarderingsfactoren van de ene op de andere dag kan veranderen.”

Terwijl de beurzen in de Verenigde Staten, China en Japan nieuwe hoogten bereiken, blijft Europa hangen in een zijwaartse range. De Europese beurzen herstellen zich wel van eerdere dalingen, maar tonen niet genoeg kracht om echt nieuwe hoogtes te bereiken. Dat maakt de Europese regio voor investeerders minder aantrekkelijk vergeleken met markten die duidelijk wél in een stijgende trend zitten.

Daarnaast heeft Europa ook weinig beursgenoteerde bedrijven die van de huidige wereldwijde hype rond kunstmatige intelligentie – in tegenstelling tot de Verenigde Staten, waar concerns zoals Nvidia en Microsoft de beurs opstuwen – profiteren. Verder wordt Europa ook door geopolitieke onzekerheden – zoals de oorlog in Oekraïne, energieafhankelijkheid en spanningen rond handel en regelgeving – zwaarder getroffen.

Voor private-equityfirma’s – die een aanzienlijk aandeel van Europese bedrijven naar de beurs begeleiden – is de zekerheid van een fusie of overname vaak aantrekkelijker dan het risico van een beursgang die op het laatste moment kan mislukken. Dit geldt vooral voor sponsors die bij een beursintroductie niet volledig uitstappen en daarom sterk bezorgd zijn over de prestaties van het aandeel op de secundaire markt.

Sommige bankiers wijzen erop dat ook een tekort aan geschikte bedrijven die klaar zijn voor publieke controle, een oorzaak kan zijn voor het lage aantal Europese beursintroducties. “De markten blijven selectief over bedrijven die voor een beursnotering in aanmerking zouden kunnen komen”, zegt Luca Erpici, analist bij Jefferies. “We zitten niet meer met de oververhitte dagen die in 2021 konden worden opgemerkt. Er is duidelijk sprake van een kwaliteitsfilter. De lat ligt nog steeds hoog, maar tijdens het vierde kwartaal van dit jaar kunnen enkele grote deals worden verwacht. Er wordt ook een sterke pijplijn voor 2026 en 2027 uitgebouwd.”

“De kwaliteitsfilter verklaart mede waarom de pijplijn van beursintroducties vanuit private equity is vertraagd”, verduidelijkt Erpici. “Er bestaat geen vooroordeel tegenover private equity, maar veel bedrijven uit die portefeuilles zijn niet geschikt voor de publieke markten, die consistente prestaties kwartaal na kwartaal verwachten. Bedrijven die dit niet kunnen bieden, zijn beter af op de private markt.”

Tijdens de eerste helft van dit jaar stonden er wereldwijd 2 procent meer beursintroducties in de pijplijn in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar. Deze transacties kunnen de volgende zes tot negen maanden worden gerealiseerd. Toch blijven vooral de Verenigde Staten bedrijven en kapitaal aantrekken. 

Diepte en liquiditeit

Investeerder Andrejka Bernatova benadrukte dat de dominantie van de Amerikaanse markt wordt geholpen door diepte en liquiditeit. “Er is op de Amerikaanse markt een groot aantal verschillende beleggers – van grote institutionele partijen tot particuliere beleggers – actief, terwijl er ook voldoende kapitaal beschikbaar is om grote emissies te absorberen. Daarnaast kunnen er door een sterke liquiditeit op de Amerikaanse markt gemakkelijk en snel aandelen worden gekocht of verkocht zonder een grote invloed op de prijs te hebben.”

“Europa daarentegen kampt met fragmentarische regelgeving”, stipt Bernatova aan. “Terwijl de Verenigde Staten meerdere beurzen zoals Nyse en Nasdaq kent die allemaal onder één enkel en samenhangend regelgevingskader van de Securities & Exchange Commission (SEC) vallen, creëert een lappendeken van nationale toezichthouders in Europa complexiteit en wrijving, waardoor investeerders en bedrijven worden beperkt.”

Bernatova stelt dat kapitaalintensieve sectoren van de toekomst – zoals artificiële intelligentie en de energietransitie – gedwongen zijn de Amerikaanse markten aan te boren om de vele miljarden dollars te kunnen verzamelen die nodig zijn voor groei. Erpici is het daar grotendeels mee eens, maar benadrukt dat een sterke onderneming zoals Klarna overal een succesvolle beursgang kan realiseren, met inbegrip van de thuismarkt. De keuze van Klarna voor New York was volgens hem vooral een strategische optimalisatie op lange termijn, maar niet omdat een beursgang in Europa onmogelijk zou zijn.

Voor het eerst sinds de jaren negentig van de voorbije eeuw wint de ouderwetse ruilhandel terrein in de Russische buitenlandse handel. Bedrijven die proberen westerse sancties te ontwijken, ruilen tarwe voor Chinese auto’s en lijnzaad voor bouwmaterialen. Dat hebben een aantal analisten tegenover het persbureau Reuters gezegd. Terwijl in de jaren negentig van de voorbije eeuw de inflatie en de geldschaarste in Rusland tot ruilhandel leidden, is het nu vooral de druk van westerse sancties die bedrijven naar deze constructies drijft.

Hoewel Rusland warme banden onderhoudt met China en India, toont de terugkeer van de ruilhandel hoe sterk de oorlog in Oekraïne de handelsrelaties van het land, de grootste grondstoffenproducent van de wereld, heeft ontwricht. Dit gebeurt ruim drie decennia nadat de Sovjet-Unie in 1991 uiteenviel en Rusland juist economisch dichter naar het westen opschoof.

Sinds de annexatie van de Krim in 2014 en de inval in Oekraïne in 2022 legden de Verenigde Staten, Europa en hun bondgenoten meer dan 25.000 sancties op aan Rusland. Die sancties hebben de bedoeling de Russische economie – met een waarde van 2,2 biljoen dollar – te verzwakken en de steun voor de Russische president Vladimir Poetin te ondermijnen. De Verenigde Staten legden bovendien aan India extra heffingen op omdat dat land een aantal oliecontracten met Rusland afsloot.

Poetin benadrukt dat de Russische economie sterker presteert dan verwacht. De voorbije twee jaar groeide de economie in Rusland sneller dan in de G7-landen, ondanks westerse voorspellingen van een diepe recessie. Poetin heeft bedrijven en autoriteiten opgedragen de sancties met alle mogelijke middelen te omzeilen. Toch neemt de druk toe, want de Russische centrale bank spreekt inmiddels van een technische recessie en de inflatie blijft op een hoog niveau.

Angst voor bijkomende sancties

“Het afsluiten van Russische banken van het internationale betalingssysteem Swift en Amerikaanse waarschuwingen aan Chinese banken om Rusland niet te ondersteunen, hebben geleid tot angst voor secundaire sancties”, benadrukken de analisten. “Daardoor worden financiële transacties steeds moeilijker. Chinese banken accepteren nauwelijks nog geld uit Rusland. Dit verklaart de groei van ruilhandel, die moeilijker te traceren valt. Het Russische ministerie van economische zaken publiceerde in 2024 zelfs een handleiding van veertien pagina’s voor buitenlandse ruiltransacties, inclusief het voorstel voor een officieel ruilplatform.”

Tot voor kort was er nauwelijks interesse voor dit soort constructies. Maar volgens gegevens van Reuters kwamen de eerste deals inmiddels tot stand. Onder meer werd gemeld dat Russische tarwe en Chinese auto’s tegen elkaar werden geruild, terwijl ook lijnzaad werd geruild voor huishoudelijke apparaten en bouwmaterialen. In totaal kon Reuters acht van dit soort transacties verifiëren.

Handelskoepels verwachten dat het volume van de ruilhandel verder zal toenemen. “Deze trend is een symptoom van de dedollarisering, de sanctiedruk en liquiditeitsproblemen”, benadrukt Maksim Spasski, secretaris van de Russisch-Aziatische Unie van Industriëlen en Ondernemers. De internationale ruilhandel zou in Rusland volgens cijfers van de Russische centrale bank tijdens de eerste helft van dit jaar een niveau van 7 miljard dollar hebben bereikt. 

Naast ruilhandel worden in Rusland nog andere routes gevolgd om de westerse sancties te ontwijken. Onder meer wordt daarbij gebruik gemaakt van tussenpersonen, terwijl transacties ook niet zelden via het kantoor de Russische VTB Bank in de Chinese stad Shanghai worden gekanaliseerd. Ook worden betalingen geregeld in cryptovaluta afgehandeld. Vooral kleinere bedrijven zouden actief zijn met cryptovaluta en andere alternatieve betaalmethoden.

Meer geld voor defensie heeft weinig nut zolang westerse regeringen de klimaatcrisis in arme landen niet aanpakken. Dat heeft Achim Steiner, voormalig topman van het United Nations Development Programme (UNDP), gezegd. Verschillende landen – waaronder de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en sommige lidstaten van de Europese Unie – verhogen hun defensiebudgetten, maar schrappen daarbij aanzienlijk in hun internationale ontwikkelingshulp. Volgens Steiner is dat een gevaarlijke koers. 

“Hoe meer ontwikkelingssamenwerking wordt afgebouwd, hoe minder handelingsruimte overblijft”, voerde Steiner aan. “Men verliest controle omdat men niet langer efficiënt kan samenwerken met landen die cruciaal zijn bij het oplossen van grensoverschrijdende problemen zoals klimaatverandering. Daarmee beperken de landen hun eigen vermogen om een veerkrachtige economie op te bouwen in een onderling verbonden wereld.”

De klimaatcrisis dreigt volgens Steiner volledig uit de hand te lopen als landen hun internationale verantwoordelijkheden blijven ontlopen. “De grootste risico’s zijn niet per se het leger van een buurland, al blijft dat blijft een factor, maar wel cyberterrorisme, de volgende pandemie waarvoor we niet klaar zijn en vooral het domino-effect van onbeheersbare klimaatverandering”, waarschuwt hij.

Onderdeel nationale veiligheid

Volgens Steiner zouden regeringen klimaatfinanciering voor arme landen en investeringen in ontwikkelingssamenwerking moeten beschouwen als onderdeel van nationale veiligheid. “Een veiligheidsvisie waarin defensie en veerkracht twee sporen zijn – een nationaal en een internationaal – maakt het verdedigbaar om beide als essentieel te zien voor een nationale veiligheidsstrategie”, meent hij.

Steiner krijgt steun van een groeiende groep veiligheidsexperts die van mening zijn dat regeringen hun aanpak van klimaatverandering moeten hervormen. “Klimaatschokken kunnen immers leiden tot voedselcrises en migratiestromen, die al snel tot veiligheidsproblemen kunnen uitgroeien”, voeren zij aan.

Tegelijkertijd stijgt de druk op multilaterale organisaties. De Verenigde Staten hebben de hulporganisatie United States Agency for International Development (Usaid) afgebouwd en hebben zich uit een aantal instellingen van de Verenigde Naties teruggetrokken. Ook de Europese Unie, Canada, Japan en het Verenigd Koninkrijk staan onder zware druk. “We leven in een tijd van diepe ontwrichting,” aldus Steiner. “Geopolitieke spanningen dreigen internationale samenwerking lam te leggen. Ontwikkelingssamenwerking is in essentie preventie, want hierdoor kunnen problemen worden opgelost voordat ze uitgroeien tot breuken in de samenleving.”

Volgens Steiner betalen juist de armste landen de hoogste prijs. “Na de pandemie bleekdat tientallen landen zo zwaar in de schulden zitten dat ze hun eigen ontwikkeling ontmantelen”, werpt hij op. “Budgetten voor gezondheids en onderwijs worden opgeofferd om rente te betalen. Investeren in de basis voor toekomstig welzijn is voor hen onmogelijk.”

“Een oplossing vraagt om een herbezinning over wat werkelijk in het nationale belang is”, concludeerde hij. “De essentie van nationale veiligheid in onze tijd moet bestaan uit een afbouw van de risico’s die alleen door internationale samenwerking beheersbaar zijn.”

Afrika voldoet aan alle voorwaarden om op het gebied van duurzaamheid een supermacht te worden. Dat heeft António Guterres, secretaris-generaal van de Verenigde Naties, tijdens de Tokyo International Conference on African Development (TICAD) gezegd. Guterees riep daarbij op tot meer investeringen in duurzame energie op het Afrikaanse continent, dat bijzonder rijk is aan hulpbronnen.

“We moeten financiering en technologie mobiliseren, zodat de natuurlijke rijkdommen van Afrika ook aan de Afrikaanse bevolking ten goede komen”, benadrukte Guterees. “We moeten op het Afrikaanse continent een bloeiende sector voor hernieuwbare energie en productie opbouwen. De ontwikkeling van duurzame energie in Afrika zal de energieprijzen verlagen, de toeleveringsketens diversifiëren en de decarbonisatie voor iedereen versnellen.”

China heeft het voorbije decennium zwaar in Afrika geïnvesteerd. Chinese bedrijven tekenden op het Afrikaanse continent deals ter waarde van honderden miljarden dollars voor de financiering van havens, spoorwegen, wegen en andere projecten die in het Belt & Road Initiative van de Chinese premier Xi Jinping kaderen. Nieuwe leningen drogen echter op en ontwikkelingslanden worstelen met een golf aan schulden bij zowel China als internationale particuliere kredietverstrekkers. Ook de westerse hulp aan Afrikaanse landen is gekrompen, onder meer door de ontmanteling van het Amerikaanse ontwikkelingsagentschap onder president Donald Trump.

Guterres waarschuwde dat de schulden de ontwikkeling niet mogen verdrinken. Hij wierp op dat Afrika meer goedkope financiering – met lage rentes en langere terugbetalingstermijnen – ter beschikking moet krijgen en grotere leenmogelijkheden van multilaterale ontwikkelingsbanken nodig heeft. Hij pleitte daarnaast voor meer investeringen in klimaatoplossingen. “Afrika beschikt over alle troeven – van de beschikbaarheid van zon en wind tot de aanwezigheid van cruciale mineralen die nieuwe technologieën aandrijven – om op het gebied van duurzaamheid een supermacht te worden”, beklemtoonde hij.

De Japanse premier Shigeru Ishiba kondigde aan dat zijn land over een periode van drie jaar tijd in Afrika dertigduizend mensen een opleiding in kunstmatige intelligentie wil aanbieden. Hij wil ook de lancering van een Japans-Afrikaans Economisch Partnerschap onderzoeken. Ishiba maakte tevens gewag van een distributienetwerk dat Afrikaanse landen met naties rond de Indische Oceaan zou verbinden, onder meer met scheepvaartroutes, handelsnetwerken of logistieke infrastructuur.

De Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa en zijn Keniaanse collega William Ruto benadrukten dat ontwikkelingshulp voor Afrika door partnerships rond investeringen zou moeten worden vervangen.