managing21.be

Wachttijden op luchthavens vormen een belangrijke hinder voor het wereldwijde bedrijfsleven. Dat is de conclusie van een onderzoek van wetenschappers aan het Massachusetts Institute of Technology (MIT), gebaseerd op een analyse van luchtvaartgegevens en de vestiging van multinationale ondernemingen over een periode van dertig jaar, waarbij werd bestudeerd hoe belangrijk een sterk netwerk van luchtverbindingen is voor de economische groei.

Uit het onderzoek blijkt dat multinationals hun dochterondernemingen vaker vestigen in steden die met directe vluchten bereikbaar zijn. Dit effect is vooral sterk in kennisintensieve sectoren. Ook de mate waarin een stad is ingebed in een breder netwerk van druk gebruikte vliegverbindingen blijkt van groot belang voor bedrijfsuitbreiding. De studie, die tijdens de periode tussen 1993 en 2023 steden in 142 landen bekeek, vond dat steden die alleen met één overstap per vliegtuig met elkaar verbonden zijn, gemiddeld 20 procent minder dochterondernemingen van multinationals tellen dan locaties met directe vluchten. Als twee overstappen nodig zijn, loopt dat verschil op tot 34 procent. Omgerekend komt dit neer op respectievelijk 1,8 procent en 3,0 procent minder nieuwe bedrijven per jaar.

“Het bleek bijzonder belangrijk dat een stad goed is ingebed in het mondiale luchtvaartnetwerk,” benadrukten de onderzoekers Ambra Amico en Siqi Zheng. “Daarnaast laten we zien dat dit vooral van belang is voor kennisintensieve sectoren. We vonden een zeer sterk empirisch verband tussen moederondernemingen en dochterbedrijven en het belang van connectiviteit. De rol die bereikbaarheid speelt bij het mogelijk maken van persoonlijke ontmoetingen, het opbouwen van vertrouwen en het verminderen van informatie-asymmetrie is cruciaal.”

Sectorale verschillen

Uit de analyse per sector blijkt dat luchtconnectiviteit relatief belangrijker is voor kennisintensieve sectoren, zoals de financiële dienstverlening, waar persoonlijke interactie een grotere rol speelt. Een kennisbedrijf kan bijvoorbeeld kosten besparen wanneer auditors en andere specialisten het bedrijf eenvoudig kunnen bereiken.

“We waren gefascineerd door de verschillen tussen sectoren,” stipten de onderzoekers aan. “De resultaten zijn intuïtief, maar het verraste ons hoe consistent het patroon is. Als een sector afhankelijk is van face-to-facecontact, weegt luchtconnectiviteit zwaarder. Voor de maakindustrie zijn wegennetwerken en zeevervoer doorgaans belangrijker.”

Het onderzoek onderscheidt meerdere manieren om de mate van verbondenheid van een stad te meten. Eén parameter is het aantal andere steden waarmee een locatie met directe vluchten is verbonden (degree centrality). Over een periode van tien jaar leidt een stijging van deze maat met 10 procent tot een toename van 4,3 procent van het aantal dochterondernemingen in die stad.

Een andere maat voor verbondenheid blijkt echter nog sterker met de bedrijfsgroei samen te hangen. Niet alleen het aantal directe verbindingen telt, maar ook hoe goed verbonden de steden zijn waarmee een stad zelf directe vluchten onderhoudt. Deze indirecte connectiviteit is de sterkste voorspeller van de groei van dochterondernemingen. “Het gaat niet alleen om hoeveel buursteden met een directe verbinding men ter beschikking heeft”, verduidelijken de wetenschappers. “Het is ook belangrijk welke type steden tot dat directe netwerk behoren.”

Opvallend is dat het verband tussen directe vluchten en de groei van multinationals gedurende de hele onderzoeksperiode van dertig jaar standhoudt, ondanks de opkomst van videoconferenties, de covid-pandemie en verschuivingen in de wereldeconomie.

“Die consistentie over dertig jaar is niet te onderschatten,” benadrukken de onderzoekers. “We hadden dertig jaar geleden behoefte aan persoonlijk contact. Dat was ook twintig jaar en tien jaar geleden het geval en dat geldt ook nu nog steeds, ondanks alle grote veranderingen.”

Volgens Zheng is persoonlijk contact zelfs belangrijker geworden. “Ironisch genoeg maken handelsproblemen en geopolitieke spanningen ontmoetingen face-to-face juist belangrijker om vertrouwen op te bouwen in internationale handel en zakelijke relaties”, verduidelijkte de wetenschapper. “Men moet nog steeds fysiek naar een plek kunnen reizen en zijn zakenpartners ontmoeten. Luchtconnectiviteit beïnvloedt daarom sterk hoe het mondiale bedrijfsleven omgaat met onzekerheden.”