managing21.be

Een verschuiving van de autobouw naar de defensieproductie wordt gezien als een manier om zowel de Europese veiligheid als de werkgelegenheid te ondersteunen. Europese landen verhogen hun defensie-uitgaven vanwege de oorlogsdreiging vanuit Rusland en de wens minder afhankelijk te worden van de Verenigde Staten. Toch zal defensie de problemen van de auto-industrie slechts gedeeltelijk kunnen opvangen. Dat benadrukt James Paton, economisch verslaggever bij de Amerikaanse krant New York Times.

“Een akkoord om een noodlijdende Volkswagen-fabriek in de Duitse stad Osnabrück, waar al meer dan een eeuw auto’s worden gebouwd, om te vormen tot een productiecentrum voor defensiematerieel biedt perspectief voor werkgelegenheid”, betoogt Paton. “Volgens het plan moet de site worden omgevormd tot een centrum voor luchtverdedigingssystemen. Het plan, ondersteund door een Israëlische investeringsmaatschappij en de Duitse deelstaat Nedersaksen, kan meer dan 1.200 banen behouden.”

De fabriek is Osnabrück stond op het punt volgend jaar te sluiten. Werknemers die rekening hielden met ontslag, zouden in de toekomst onderdelen voor Europese defensieprojecten kunnen produceren. Volgens burgemeester Katharina Pötter betekent de verandering het einde van een tijdperk van civiele autoproductie, maar tegelijk een voorbeeld van industriële veerkracht. Volkswagen alleen al wil tegen 2030 ongeveer 100.000 banen schrappen. De Europese auto-industrie biedt werk aan naar schatting 14 miljoen mensen en genereert circa 7 procent van het economische productievolume van de Europese Unie.

Volgens Max Becker, defensiespecialist bij de Duitse Raad voor Buitenlandse Betrekkingen, zal defensie echter niet de reddingsboei voor de volledige sector zijn. Autofabrikanten produceren op grote schaal en hebben honderdduizenden geschoolde werknemers in dienst. “Het is onzeker hoeveel van hen zonder problemen kunnen overstappen naar de productie van complexe wapensystemen”, meent Becker.

Daarnaast bestaan er culturele en praktische drempels. Niet iedere werknemer wil de overstap maken van gezinsauto’s naar militaire toepassingen. Voor sommige functies zijn bovendien veiligheidsmachtigingen nodig, waarvan de aanvraag meer dan een jaar kan duren. Ook de bedrijfsmodellen verschillen sterk. Autofabrikanten richten zich op massaproductie voor concurrerende consumentenmarkten, terwijl defensiebedrijven meestal werken met langlopende contracten voor overheden en relatief kleine productieaantallen.

Eerste voorbeelden

Toch zijn de eerste voorbeelden van samenwerking al zichtbaar. Mercedes-Benz ontwikkelt samen met Tytan Technologies voertuigen voor de bestrijding van drones. Renault gaat militaire drones produceren in samenwerking met de defensiebedrijven Thales en Turgis Gaillard. Daarnaast vinden werknemers uit de auto-industrie steeds vaker hun weg naar defensiebedrijven. Tytan meldt een groeiend aantal sollicitaties van voormalige autowerknemers. Het bedrijf wil zijn personeelsbestand uitbreiden van 35 naar 250 medewerkers. Ook Hensoldt, producent van radar- en sensorsystemen, heeft dit jaar tientallen voormalige werknemers uit de auto-industrie aangenomen.

In Osnabrück leidt de voorgenomen omschakeling tot discussie. Sommige inwoners hebben sterke pacifistische overtuigingen. Volgens burgemeester Pötter richt het project zich echter niet op offensieve wapens, maar op luchtverdedigingssystemen die raketten en drones moeten onderscheppen en zo burgers beschermen. Analisten verwachten trouwens dat Osnabrück niet het enige voorbeeld zal blijven.

Volkswagen onderzoekt mogelijkheden voor andere onderbenutte fabrieken, terwijl ook concurrent Stellantis vergelijkbare opties zou kunnen overwegen. Volgens Stuart Pearson, analist bij het onderzoeksbureau Oxcap Analytics, is de verkoop van de Osnabrück-fabriek een relatief kleine stap voor Volkswagen, maar wel een belangrijk signaal dat bedrijven, vakbonden, regionale overheden en investeerders gezamenlijk nieuwe bestemmingen kunnen vinden voor industriële locaties.

Het voorlopige akkoord voorziet erin dat investeringsmaatschappij Aurelius Capital, de deelstaat Nedersaksen en het Israëlische defensiebedrijf Rafael Advanced Defense Systems de fabriek omvormen tot een centrum voor luchtverdedigingstechnologie. Rafael, bekend van het Iron Dome-raketafweersysteem, levert daarbij technische expertise. De Duitse vakbond IG Metall benadrukt dat de werknemers in Osnabrück beschikken over waardevolle industriële kennis die behouden moet blijven. Tegelijk is nog onduidelijk hoeveel van de circa 1.800 medewerkers uiteindelijk in de nieuwe activiteiten aan de slag kunnen.

Historisch gezien is samenwerking tussen de autosector en de defensie-industrie niet nieuw. Tijdens de Tweede Wereldoorlog produceerde Volkswagen militair materieel, terwijl Ford in de Verenigde Staten op grote schaal militaire vliegtuigen bouwde. Vandaag lijken beide sectoren opnieuw naar elkaar toe te groeien. De Europese Commissie stelde eerder dat overtollige capaciteit in de autobouw, metaalsector en chemische industrie kan worden ingezet voor defensieproductie. Europa wil de komende jaren ongeveer 600.000 mensen omscholen voor defensiegerelateerde functies.