Het Noordpoolgebied ontwikkelt zich tot een nieuwe scheepvaartroute tussen Azië en Europa, mede doordat het Arctische zee-ijs door klimaatverandering afneemt. De Chinese containerrederij Sea Legend is gestart met de eerste reguliere containerdienst via de Noordelijke Zeeroute, tussen Ningbo in China en Felixstowe in het Verenigd Koninkrijk. De route langs de noordkust van Rusland kan de traditionele vaartijd van circa veertig dagen met ongeveer de helft verkorten, afhankelijk van de ijsomstandigheden.

De belangstelling voor de route neemt toe doordat rederijen maritieme en geopolitieke knelpunten zoals de Bab al-Mandabstraat en de Rode Zee willen vermijden. Gewapende aanvallen op schepen in die regio hebben de risico’s en kosten van traditionele routes verhoogd. Volgens Allianz zien reders de Noordelijke Zeeroute daarom steeds meer als een manier om tijd en kosten te besparen en conflictgebieden te omzeilen.

De toenemende toegankelijkheid van het Noordpoolgebied hangt nauw samen met de afname van het zee-ijs. Afgelopen zomer werden 23 doorvaarten via de Noordelijke Zeeroute geregistreerd, tegenover 15 transporten het jaar voordien. In de zomer is het ijs inmiddels op veel plaatsen voldoende teruggetrokken om schepen zonder gespecialiseerde ijsbrekercapaciteiten te laten passeren.

Tegelijkertijd blijven er aanzienlijke geopolitieke, ecologische en veiligheidsrisico’s. De Noordelijke Zeeroute loopt grotendeels langs de Russische kust en staat onder toezicht van een door Rosatom gecontroleerde Russische autoriteit, die de vergunningen voor de doorvaart verstrekt. Europese rederijen, waaronder Maersk, zijn terughoudend vanwege de relatie met Rusland en de mogelijke schade aan het kwetsbare Arctische ecosysteem.

Wetenschappelijk onderzoek onderstreept ondertussen de snelle veranderingen in de regio. De maximale omvang van het Arctische zee-ijs nam volgens onderzoek van de Universiteit van Southampton tussen 2024 en 2025 met 5,8 procent af, . Dat was de grootste daling die ooit werd gemeten. Hoewel het ijs zich dit jaar enigszins herstelde, werd in de geschiedenis slechts één keer voordien een lagere omvang geregistreerd.

Specifieke risico’s

De groeiende belangstelling voor de route stimuleert ook de bouw van ijsversterkte schepen. In 2025 werden wereldwijd 167 schepen van deze zogenoemde ijsklasse gebouwd. Dat is het hoogste aantal in meer dan tien jaar. Voor 2026 staan nog eens 164 exemplaren gepland.

Varen in het Noordpoolgebied brengt echter specifieke technische en operationele risico’s met zich mee. Schepen kunnen te maken krijgen met ijsvelden, uitvallende gps-systemen, technische storingen en moeilijke weersomstandigheden. Bij een ongeval zijn berging, brandbestrijding en reddingsoperaties veel beperkter beschikbaar dan op traditionele scheepvaartroutes. Volgens Allianz zijn de afgelopen tien jaar meer dan 500 scheepvaartincidenten binnen de poolcirkel gemeld. Bijna de helft van de problemen hield verband met schade aan of storingen van technische installaties.

Ook bestaat het risico op olielekken en andere milieuschade, terwijl herstelwerkzaamheden in het afgelegen gebied bijzonder moeilijk zijn. Voorstanders wijzen daartegenover op de mogelijke besparing op de uitstoot van koolstofdioxide door de kortere vaarroutes.

De ontwikkeling van de zogenaamde IJszijderoute weerspiegelt daarmee een bredere verschuiving in de mondiale scheepvaart. De klimaatverandering maakt immers een voorheen grotendeels ontoegankelijke route commercieel interessanter, terwijl dezelfde klimaatverandering en de geopolitieke spanningen in de wereld nieuwe risico’s creëren. De komende jaren zal moeten blijken in hoeverre de kortere route deze risico’s en de extra operationele kosten kan compenseren.

Het Amazonegebied heeft in 2026 het kleinste oppervlak ooit geregistreerd dat onder ontbossing-waarschuwingen viel. Dat blijkt uit nieuwe gegevens van het Braziliaanse Nationaal Instituut voor Ruimteonderzoek (Inpe). Het betrokken gebied nam met 36 procent af ten opzichte van het voorgaande jaar.

Volgens het Real-Time Deforestation Detection System (Deter) van Inpe werd tussen augustus 2025 en juli 2026 voor 2.874 vierkante kilometer Amazonewoud een ontbossing-waarschuwing afgegeven. Een jaar eerder bedroeg dat cijfer nog 4.495 vierkante kilometer.
Inpe stelt dat deze cijfers de kans vergroten dat Brazilië de komende maanden, wanneer de definitieve gegevens worden gepubliceerd, een recorddaling van de ontbossing-cijfers zal kunnen melden. Het geregistreerde oppervlak is het laagste sinds 2016, het jaar waarin de huidige Deter-reeks van start ging.

Het Deter-systeem maakt gebruik van satellietbeelden die vrijwel in real time beschikbaar zijn en ondersteunt daarmee inspecties van de Braziliaanse federale milieudienst. Omdat de resolutie van de beelden beperkt is, wordt de uiteindelijke omvang van de ontboste gebieden vastgesteld door Prodes, een ander systeem van Inpe.

Tijdens de derde ambtstermijn van de Braziliaanse president Luiz Inácio Lula da Silva bedroeg het totale oppervlak waarvoor ontbossing-waarschuwingen werden afgegeven in het Amazonegebied 19.642 vierkante kilometer. Dat is een afname van 41 procent ten opzichte van de periode 2019-2022, een gebied dat vergelijkbaar met de oppervlakte van België.

Ongeveer de helft van de Braziliaanse uitstoot van broeikasgassen is afkomstig van bosvernietiging. Volgens het Systeem voor de Schatting van Broeikasgasemissies, een initiatief van de Braziliaanse milieuorganisatie Observatório do Clima, heeft de vermindering van de ontbossing voorkomen dat 2,238 miljard ton koolstofdioxide-equivalent werd uitgestoten. Dat komt overeen met de totale jaarlijkse bruto-uitstoot van Brazilië.

Marco Astrini, uitvoerend secretaris van Observatório do Clima, noemde de cijfers historisch. “Deze  cijfers zijn historisch en het resultaat van een ernstig milieubeleid, en tonen aan dat het volledig mogelijk is om de toezegging van het land na te komen om ontbossing tegen 2030 tot nul terug te brengen en vervolgens om te keren,” beklemtoonde Astrini. Volgens hem vormt de daling van de ontbossing-cijfers de belangrijkste milieu-erfenis van de regering-Lula en een van de grootste bijdragen aan de internationale klimaatagenda van de afgelopen jaren. “Het einde van de vernietiging van onze bossen zal echter alleen mogelijk zijn met een ingrijpende verandering in het parlement, naast het oplossen van tegenstrijdigheden binnen de regering zelf,” voegde hij eraan toe.