managing21.be

Niet alleen het Amazonegebied wordt verstoord door menselijke activiteiten. De aantasting van het uitgestrekte Congobekken, bekend als de tweede long van de wereld, eist zijn tol in heel Afrika. Het probleem bedreigt bovendien de teelt van cacao, een van de meest verhandelde gewassen ter wereld. Dat blijkt uit een studie van Zero Carbon Analytics, waarbij gekeken werd op welke manier de afnemende neerslag de cacao-oogst in negen producerende landen kan verstoren. 

Het Congobekken, dat zich uitstrekt over zes landen in Centraal-Afrika, is na het Amazonegebeid het grootste tropische regenwoud ter wereld en vormt een cruciale koolstofput. Het beïnvloedt zelfs weerpatronen tot in Ivoorkust, op een afstand groter dan die tussen Dublin en Moskou. Tijdens de top Cop30 is er opnieuw financiering toegezegd voor het gebied. Frankrijk wil 2,5 miljard dollar ophalen voor de bestrijding van de gevolgen van de ontbossing, die verder reiken dan de lokale ecosystemen en een brede gordel van buurlanden treffen.

Een rapport van Zero Carbon Analytics wijst op een massale aantasting van het Congobekken. Bomen blijken er in een steeds sneller tempo te verdwijnen. Hierdoor wordt nu al de neerslag in delen van West-Afrika al ernstig beïnvloed”, zegt onderzoeksleider Joanne Bentley, moleculair ecoloog bij Zero Carbon Analytics. “Dat brengt een van de meest waardevolle exportgewassen van de regio in gevaar. Het regensysteem heeft de wereldwijde cacao-industrie decennialang ondersteund, maar die milieudienst begint nu uiteen te vallen.”

De effecten van het probleem zijn volgens Bentley verstrekkend. “Wanneer factoren zoals koolstofopslag, biodiversiteit, waterdiensten, hittebescherming en temperatuurbuffering verdwijnen, kunnen belangrijke economische risico’s ontstaan”, werpt de ecoloog op. De bevindingen van de studie suggereren dat de ontbossing de regenval in de cacaogordel van West-Afrika tijdens de cruciale groeiseizoenen met wel 20 procent kan verminderen. Dit bedreigt de opbrengsten die verantwoordelijk zijn voor driekwart van de wereldwijde cacaovoorraden.

De cacaoprijzen zijn de voorbije jaren sterk gestegen nadat ziekten en extreme weersomstandigheden – gedreven door de klimaatverandering – in Ivoorkust en Ghana de oogsten hebben doen instorten. Hierdoor bereiken de cacaoprijzen recordhoogtes. Een chocoladereep van 100 gram werd in sommige delen van Europa 35 procent duurder. Hierdoor is ook de consumentenvraag verzwakt.

Regenwouden reguleren neerslag via evapotranspiratie. Bomen pompen daarbij grondwater omhoog en geven dit via hun bladeren af, waardoor wolken ontstaan en een zelfversterkende cyclus van regenval in stand blijft. De bomen van het Congobekken genereren tot 83 procent van de lokale neerslag – meer dan in het Amazonegebied – waardoor het bos vochtig blijft en continue regenval wordt ondersteund. Seizoenswinden voeren dit vocht westwaarts en leveren bijna een vijfde van de neerslag in West-Afrika, met inbegrip van Ivoorkust en Ghana, het hart van de wereldwijde cacaoproductie.

Wanneer bossen verdwijnen, verzwakt ook dit neerslagsysteem. De ontbossing vermindert niet alleen de vochtproductie, maar verandert ook regionale windpatronen, waardoor de moesson in West-Afrika verzwakt. Het Congobekken verloor sinds het begin van deze eeuw al ongeveer 10 procent van zijn boombedekking. Het tempo van de ontbossing neemt bovendien toe door kleinschalige landbouw, houtkap en houtskoolproductie.

Meer dan de helft van de bomen staat in de Democratische Republiek Congo, die vorig jaar meer dan 1,2 miljoen hectare bos verloor. Als het huidige tempo aanhoudt, kan tegen 2050 ongeveer 27 procent van het bos verdwijnen. Een dergelijke evolutie kan volgens wetenschappers waarschuwen dat de regio over een kritisch kantelpunt kan worden geduwd, met aanhoudend drogere omstandigheden, zowel lokaal als in West-Afrika.

Europa

Cacao is in tropische regio’s een van de gewassen die het meest van neerslag afhankelijk zijn. De teelt gebeurt vrijwel volledig door kleinschalige boeren in vochtige equatoriale zones en is afhankelijk van regen. Bij droogte keldert de opbrengst. Zero Carbon Analytics verwacht dat de cumulatieve verliezen tegen het midden van deze eeuw kunnen oplopen tot 1,6 miljoen ton in Ivoorkust (ongeveer 80 procent van de huidige productie), plus 866.000 ton in Ghana, 377.000 ton in Nigeria en 205.000 ton in Kameroen. 

Cacao vertegenwoordigt ongeveer een derde van de exportinkomsten in Ivoorkust en meer dan de helft van de landbouwexport in buurlanden, waardoor hun economieën zeer kwetsbaar zijn. De prijsimpact zou mondiaal zijn. Volgens de studie kan de cacaoprijs in 2050 oplopen tot 68,10 dollar per kilogram. Dat is bijna zes keer meer dan eind dit decennium. Ontbossing zou verantwoordelijk zijn voor ongeveer 40 procent van die stijging. Zonder een verder verlies aan bossen zou de prijs in 2050 dichter bij 41 dollar liggen. 

Europa, de grootste cacao-importeur van de wereld, zou een groot deel van de extra kosten dragen. Als de invoervolumes gelijk blijven, zou de ontbossing in 2050 alleen al 33,8 miljard dollar per jaar toevoegen aan de invoerkosten van de Europese Unie. In totaal zouden de extra kosten tot ongeveer 256 miljard dollar kunnen oplopen. Dat betekende bijna het dubbele van de wereldwijde marktwaarde die de cacao-industrie vorig jaar vertegenwoordigde.

Niet alle onderzoekers zijn het eens over de omvang van die risico’s. Dominic Moran, professor hulpbronneneconomie aan de University of Edinburgh, zegt dat dergelijke ramingen mogelijk onderschatten op welke manier boeren en de cacao-industrie zich aan een veranderend klimaat kunnen aanpassen. “Het uitgangspunt is dat het gewas blijft staan waar het staat, vervolgens zwaar wordt getroffen door droogte en er geen substitutie plaatsvindt,” zegt hij. “Dat is discutabel, want de meeste gewassen worden uiteindelijk op een andere locatie verbouwd. Boeren zullen hun activiteiten diversifiëren.”

Sommige grote chocoladeproducenten passen hun strategie al aan. Gewezen wordt naar onder meer naar Barry Callebaut, producent van hoogwaardige chocolade en cacaoproducten. Het bedrijf verloor tijdens de cacaocrisis vorig jaar 20 procent van zijn beurswaarde, maar investeert in nieuwe gebieden buiten West-Afrika, vooral in Latijns-Amerika, waar de neerslag stabieler is en de opbrengsten minder wisselvallig blijken.

Onderzoekers van Zero Carbon Analytics stellen echter dat de grootste dreiging in de timing schuilt. Hun analyse wijst uit dat de impact tot het begin van het volgend decennium beheersbaar blijft, maar na 2040 sterk zal toenemen omdat de neerslagsystemen verder verzwakken en de rol van het Congobekken als regionale vochtbron ineenstort. Bovendien zou voorkomen aanzienlijk goedkoper zijn dan niets doen.