managing21.be

De sterke stijging van kerosineprijzen door de crisis in het Midden-Oosten zet de Amerikaanse luchtvaartsector onder zware druk en vergroot de kans op verdere consolidatie binnen de markt. Dat zeggen bestuurders en analisten nu vooral budgetmaatschappijen in de problemen raken.

Ed Bastian, topman van Delta Air Lines, waarschuwde recent dat luchtvaartmaatschappijen zich snel moeten aanpassen of dreigen te verdwijnen. Volgens hem zal nog voor het einde van het jaar een herstructurering van de sector plaatsvinden. De financiële problemen bij prijsvechter Spirit Airlines illustreren die druk. De maatschappij vroeg in twee jaar tijd twee keer een bescherming tegen faillissement aan. De Amerikaanse president Donald Trump verklaarde onlangs dat zijn regering een overname van Spirit overweegt.

Volgens analisten legt de situatie structurele zwaktes bloot in het Amerikaanse luchtvaartmodel. Sinds de deregulering van de sector konden budgetmaatschappijen concurreren met lage tarieven, maar de grootste luchtvaartmaatschappijen blijken hun marktpositie te behouden via loyaliteitsprogramma’s, creditcard-deals en een dominantie op belangrijke luchthavens. De vier grootste maatschappijen – Delta Air Lines, United Airlines, American Airlines en Southwest Airlines – controleren inmiddels circa 80 procent van de binnenlandse markt.

Budgetmaatschappijen worden daarnaast geconfronteerd met hogere structurele kosten sinds de coronapandemie. Personeelstekorten onder piloten en technici hebben de loonkosten opgedreven, terwijl inflatie ook andere vaste lasten verhoogde. Tegelijkertijd is de vraag van consumenten verschoven. Reizigers kiezen sinds de pandemie vaker voor comfort en premiumdiensten in plaats van de laagste prijs, mede dankzij aantrekkelijkere loyaliteitsprogramma’s en goedkope basic economy-tarieven bij de grote netwerkmaatschappijen.

Veel prijsvechters investeerden tijdens de pandemie juist fors in extra vliegtuigen, in de verwachting dat de vraag naar goedkope tickets sterk zou herstellen. Die overcapaciteit blijkt nu een zware last. Spirit rapporteerde in 2024 een nettoverlies van ruim 1,2 miljard dollar, gevolgd door een verlies van 2,7 miljard dollar vorig jaar.

Contrast

Daartegenover staan sterke resultaten bij de grote netwerkmaatschappijen. Delta boekte vorig jaar een operationele winst van 5,8 miljard dollar, terwijl United 4,7 miljard dollar rapporteerde. Beide bedrijven profiteren van inkomsten uit premiumstoelen, zakenreizen, internationale routes en creditcard-partnerschappen.

Hoewel ook Delta en United geraakt worden door de hogere brandstofprijzen, achten analisten hun positie veel sterker. Volgens luchtvaarteconoom Dan Akins kan de verzwakking van kleinere concurrenten hun marktdominantie verder vergroten. Scott Kirby, topman van United bevestigde deze week bovendien dat hij heeft geprobeerd een fusie te realiseren met American Airlines. American wees dat voorstel af, terwijl president Trump liet weten geen voorstander te zijn van een dergelijke megafusie.

Niet alle prijsvechters verkeren in acute problemen. Allegiant Air presteert relatief sterk dankzij een focus op nichemarkten buiten de belangrijkste netwerk-hubs. Andere maatschappijen zoals JetBlue en Frontier Airlines blijven echter kwetsbaar door hun afhankelijkheid van prijsgevoelige recreatieve reizigers.

Deskundigen waarschuwen dat de huidige ontwikkelingen erop wijzen dat de Amerikaanse luchtvaartmarkt onvoldoende concurrentie kent. Sommigen pleiten daarom voor een terugkeer naar strengere regulering van routes en tarieven. Volgens Akins is het daarvoor echter te laat, omdat de markt inmiddels structureel is geconcentreerd rond de grote netwerkmaatschappijen.

Indien de Amerikaanse economie alsnog in een recessie zou belanden, kan de vraag naar goedkope tickets weer aantrekken, maar tegen die tijd zijn er mogelijk nog maar weinig prijsvechters over om daaraan te voldoen.