managing21.be

De meeste landen met een lage heffing op de emissies van koolstofdioxide (CO2),hebben de maatregel niet ingevoerd om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen. Dat blijkt uit een studie van wetenschappers aan de Friedrich-Alexander-Universität Erlangen-Nürnberg, gebaseerd op een analyse van uitstootbelastingen tussen 1990 en 2023 in negentien verschillende landen.

“De belastingen op de uitstoot van broeikasgassen waren vaak vooral bedoeld om inkomsten te genereren, belastingstelsels te hervormen of tegemoet te komen aan internationale verwachtingen, maar niet om daadwerkelijk te verduurzamen”, benadrukt onderzoeksleider Johan Lillietstam, professor duurzaamheid aan de Friedrich-Alexander-Universität.

In 2023 bleven twaalf van de negentien onderzochte landen steken op een emissieheffing die onvoldoende hoog was om merkbare emissiereducties af te dwingen. Dat betekent dat de prijs op vervuiling simpelweg niet hoog genoeg was om bedrijven of consumenten tot gedragsverandering te bewegen. Bovendien hielden veel landen brede uitzonderingen in stand – bijvoorbeeld voor sectoren als luchtvaart, landbouw of zware industrie – waardoor de belasting haar effect nog verder verloor.”

Slechts drie landen – Zwitserland, Frankrijk en Canada – toonden dat het wel degelijk mogelijk is om een efficiënt uitstootbeleid te ontwikkelen. In die landen werd aanvankelijk gekozen voor een relatief laag tarief, dat politiek haalbaar was. Pas later, toen het maatschappelijk en politiek draagvlak voor de maatregel groeide, werden de heffingen stapsgewijs verhoogd. Toch sleepte die opbouw in sommige gevallen tientallen jaren aan. De verhoging van de heffing verloopt in veel landen op een trage en ongelijkmatige manier.

Wereldwijd zijn er vijfentwintig nationale emissieheffingen in werking, maar bijna de helft van de maatregelen blijft onder de grens waarbij ze daadwerkelijk een effect sorteren. Volgens de onderzoekers is het dan ook de vraag of zulke maatregelen überhaupt als klimaatbeleid kunnen worden bestempeld. De wetenschappers waarschuwen daarbij dat een aantal landen het bestaan van een emissieheffing soms gebruiken als excuus om meer krachtige maatregelen uit de weg te gaan.

Het onderzoek richtte zich alleen op lage starttarieven en sloot landen met hoge initiële emissieheffingen – zoals Zweden en Duitsland – uit. Ook systemen voor de emissiehandel en subnationale belastingen werden niet in de studie meegenomen. De auteurs pleiten voor een vervolgonderzoek naar de achterliggende motieven van deze andere instrumenten, zodat beter zou kunnen worden begrepen op welke manier wereldwijd klimaatbeleid wordt vormgegeven.