managing21.be

Ondanks meer dan tien jaar internationale inspanningen om de handel in bedreigde haaiensoorten te beperken, blijft de illegale trafiek in haaienvinnen wereldwijd op grote schaal doorgaan. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van wetenschappers aan de Florida International University (FIU) en het Mote Marine Laboratory & Aquarium, gebaseerd op een analyse van bijna 20.000 monsters van haaienvinnen die tussen 2014 en 2021 op de markten werden verzameld.

De studie voert aan dat vinnen van vier van de vijf haaien­soorten die onder de regels van de Convention on International Trade of Endangered Species (Cites) vallen, op markten in Hongkong – het wereldwijde centrum van de verkoop van haaienvinnen – nog steeds in grote aantallen te vinden zijn. Sinds de invoering van de handelsbeperkingen in 2014 is er in de sector nochtans nauwelijks een legale handel gerapporteerd.

“Er is een enorme kloof tussen de gemaakte afspraken en de reële situatie”, betoogde onderzoeker Diego Cardeñosa, marine bioloog aan Global Forensic and Justice Center van de Florida International University en het Institute of Environment. “DNA-bewijs toont duidelijk aan dat deze beschermde soorten nog steeds in alarmerende aantallen op de wereldwijde markten belanden. Er worden zeventig keer meer vinnen van oceanische witpunthaaien en tien keer meer van hamerhaaien gevonden dan op basis van legale rapportages werd verwacht.”

In 2013 erkenden landen de ernst van het probleem en legden zij tijdens een bijeenkomst van Cites handelsbeperkingen op aan vijf bijzonder bedreigde soorten die in de handel belangrijk zijn. De lijst heeft betrekking op drie grote soorten hamerhaaien (de gescandeerde, gladde en grote hamerhaai), de haringhaai en de oceanische witpunthaai. De regels bepaalden dat alle handel moest worden gerapporteerd, waarbij landen bovendien moeten aantonen dat de vangsten niet bedreigend zijn voor het voortbestaan van de soort.

“Sinds de beslissing van Cites in 2014 is er nauwelijks legale handel gemeld of goedgekeurd, wat logisch is gezien de slechte toestand van deze populaties in het wild,” werpt Demian Chapman, directeur van het Shark and Rays Conservation Research Program bij het Mote Marine Laboratory & Aquarium, op. “Op basis van die cijfers zouden we slechts bijzonder weinig vinnen van deze soorten in Hongkong mogen aantreffen. Ondanks de zeer beperkte legale handel bleken vinnen van gescandeerde, gladde en grote hamerhaaien en van oceanische witpunthaaien nochtans elk jaar opnieuw aanwezig te zijn.”

Handhaving

“Onze bevindingen tonen dat wereldwijde handelsregels een krachtig middel kunnen zijn, maar hun efficiëntie hangt af van een daadwerkelijke handhaving door landen,” beklemtoont Chapman. “We zien een duidelijk bewijs dat de wetgeving heel vaak wordt genegeerd. De illegale handel vindt nog altijd op grote schaal plaats.”

De betrokken haaiensoorten staan sinds 2013 op de lijst van Cites, waarbij is gestipuleerd dat de internationale handel alleen is toegestaan wanneer de transacties legaal, traceerbaar en duurzaam zijn. Toch heeft 81 procent van de landen die haaienvinnen exporteren nog nooit enige handel in deze soorten gemeld, wat wijst op aanhoudende illegale uitvoer.

De International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN) beschouwt de hamerhaaien en oceanische witpunthaaien respectievelijk als ernstig bedreigd en kwetsbaar. De voortdurende exploitatie dreigt de populaties echter nog dichter bij uitsterven te brengen. Het genetische speurwerk van het onderzoeksteam wijst uit dat de illegale handel zich over meerdere continenten uitstrekt en diverse grote visserijnaties omvat. Volgens de onderzoekers hebben onder meer Spanje, Taiwan, de Verenigde Arabische Emiraten, de Filipijnen, Ghana en Brazilië in deze handel een belangrijke rol.

“Wij naderen een kantelpunt,” waarschuwt Cardeñosa. “Als de vangst en handel van deze haaien niet aanzienlijk worden teruggebracht, zullen deze soorten verdwijnen. Dat zou een groot verlies zijn van toppredatoren in onze oceanen, met ernstige en onvoorspelbare gevolgen voor het ecosysteem en uiteindelijk ook voor de mens.”

De onderzoekers pleiten voor een striktere toepassing van de Cites-regels, een strengere handhaving en transparantie in de handel en een uitbreiding van genetische monitoring binnen de toeleveringsketen. “Inzicht in het probleem is een belangrijke stap naar een eventuele oplossing,” beklemtoont Chapman. “Cites beschikt over interne mechanismen om illegale handel aan te pakken. In december zal ook worden besloten of de wereldwijde handel in de oceanische witpunthaai geheel wordt verboden. We zijn op het punt beland waarop dergelijke strengere maatregelen noodzakelijk zijn.”