managing21.be

Het milieubeleid dat Brazilië ruim vijftien jaar geleden adopteerde om de illegale vernietiging van het regenwoud in de Amazone in te dammen, heeft tot een opmerkelijk neveneffect geleid. Dat blijkt uit een studie van wetenschappers aan het Insper Research Institute in São Paulo en de Universität Bonn. In gebieden waar de maatregelen werden geïmplementeerd, bleek immers niet alleen de ontbossing af te nemen, maar kon ook een daling van het aantal moorden worden vastgesteld.

Het regenwoud van de Amazone wordt beschouwd als een extreem belangrijk ecosysteem. Niet alleen is het gebied de natuurlijke biotoop van een enorme verscheidenheid aan dieren en planten, maar het tropisch regenwoud slaat ook grote hoeveelheden broeikasgassen op. Illegale ontbossing vormen echter een grote bedreiging voor het gebied, want hierdoor zou de wereldwijde capaciteit voor de opslag van broeikasgassen sterk kunnen afnemen.

Een striktere bescherming van het Amazonegebied levert diverse voordelen op. – Foto: Pixabay/ncassullo

Het grootste deel van het tropisch regenwoud van de Amazone situeert zich in Brazilië en beslaat er een gebied dat bijna even groot is als de hele Europese Unie. Het is voor de Braziliaanse overheid dan ook bijzonder moeilijk om het kwetsbare ecosysteem van het regenwoud tegen een illegale aantasting te beschermen.

“Om het probleem aan te pakken, publiceerde de Braziliaanse regering in 2007 een lijst met locaties waar prioritair beschermende acties moesten worden ondernomen”, verduidelijkt onderzoeksleider Gustavo Magalhães de Oliveira, expert biodiversiteit aan het  Institute for Food and Resource Economics (ILR) van de Universität Bonn. “Hieronder vielen een aantal gemeenten waar de ontbossing bijzonder snel vorderde. De Braziliaanse overheid houdt deze gebieden nauwlettend in het oog en neemt verschillende maatregelen om de milieuwetgeving te verbeteren en illegale ontbossing te voorkomen.”

Eerdere wetenschappelijke studies hebben al aangetoond dat het hanteren van zwarte lijst een efficiënte strategie vormt. In de betrokken gebieden blijkt het verlies aan bossen immers aanzienlijk te zijn afgenomen. Maar uit het nieuwe onderzoek bleek nog een bijkomend voordeel. “De illegale ontginning van bosgebieden gaat meestal gepaard met een toename van gewelddadige activiteit, onder meer omdat de eigendomsrechten over deze gebieden over het algemeen slecht zijn gedefinieerd”, benadrukt Oliveira. Een strengere aanpak van milieumisdrijven zou dan ook het geweld in de betrokken regio’s moeten terugdringen.”

De onderzoekers zeggen daarbij inderdaad een duidelijk verband te hebben kunnen vaststellen. “Wanneer een gemeente op de lijst werd geplaatst, kon een duidelijke daling van het aantal geweldsmisdrijven met dodelijke afloop worden opgemerkt”, stippen de onderzoekers. “Over alle betrokken regio’s kon in het aantal moorden een gemiddelde daling met 17 procent worden geregistreerd. Dit effect trad echter niet onmiddellijk op, maar kon pas na enkele jaren worden opgetekend.”

Georganiseerde misdaad

Er zijn volgens de onderzoekers duidelijke redenen waarom geweld tegen mensen en de natuur met elkaar zijn verbonden. “Gewelddadige acties worden op illegale markten vaak gebruikt om controle te krijgen over hulpbronnen met slecht gedefinieerde eigendomsrechten”, voert Oliveira aan. “In dit geval hanteren gewetenloze landrovers (grileiros) gewelddadige methoden en corruptie om grote gebieden in beslag te nemen, bossen te kappen en het land vervolgens te verkopen. Daardoor komen ze in conflict met groepen die ook belangen of daadwerkelijke eigenaars van die gronden – zoals inheemse volkeren – vertegenwoordigen.”

De maatregelen van de overheid vergroten echter het risico dat potentiële overtreders lopen om betrapt en gesanctioneerd te worden. “Door dit afschrikwekkende effect is de kans kleiner dat criminelen proberen zich op een illegale manier van gebieden meester te maken”, werpen de onderzoekers op. “Ook de gewelddadige conflicten, die vaak aan illegale landonteigening voorafgaan, nemen hierdoor af. Hulp aan de natuur helpt daarmee ook mensen.”

Dit goede nieuws wordt echter overschaduwd door recentere ontwikkelingen. De voorbije jaren is het aantal moorden in het Amazonegebied weer aanzienlijk gestegen. “De zakelijke kansen op illegale markten hebben machtige maffiagroepen gemotiveerd om steeds vaker in het Braziliaanse Amazonegebied voet aan de grond te zetten”, werpen de onderzoekers nog op. “Ze doen daarbij beroep op hun specifieke gewoontes, waarbij geweld wordt gebruikt om economische doelen te bereiken. De maatregelen die het leefmilieu moeten beschermen, kunnen helaas het geweld dat door deze georganiseerde misdaadgroepen wordt veroorzaakt, niet helemaal elimineren.”

Meer over dit onderwerp:

• Goudprijzen drijven export illegale mijnbouw Peru op
• Illegale goudwinning bedreiging voor Corcovado National Park in Costa Rica
• Amazonegebied telt meer dan vierduizend illegale mijnen
• Illegale mijnbouw heeft in Latijns-Amerika zware ecologische impact
• Ruim 40 procent van Amazonegebied heeft een beschermende status