managing21.be

Bodemverzakkingen vormen een langzaam voortschrijdende klimaatramp die al tientallen miljarden dollars aan schade heeft veroorzaakt en de potentie heeft om 1,2 miljard mensen te treffen en te leiden tot een verlies van 8 biljoen dollar aan economische output. Dat blijkt uit een rapport van het persbureau Bloomberg. Opgemerkt wordt dat bodemverzakkingen een steeds groter risico’s vormen, maar verzekeraars blijken niet enthousiast om de geleden schade te dekken.

“De winning van grondwater, de mijnbouw en aardbevingen veroorzaken eveneens verschuivingen in de bodem, maar de opwarming van de aarde vergroot de risico’s enorm”, werpt Bloomberg op. “De grond zwelt tijdens de winterperiode door regenval op en krimpt vervolgens opnieuw als de bodem door de hitte uitdroogt, waardoor scheuren in de funderingen ontstaan.”

Vanwege zijn kleirijke bodem en zijn status als het snelst opwarmende continent van de wereld is Europa voor bodemverzakkingen bijzonder kwetsbaar. De Europese Centrale Bank schat de potentiële schade door verzakking in de regio op meer dan 2,5 biljoen euro, verdeeld over alle financiële instellingen in de eurozone. Hoewel het grootste deel van het totale pakket als een laag risico wordt geclassificeerd, wordt deze zomer op het Europese continent naar verwachting bijzonder warm en droog, wat ideale omstandigheden creëert voor schade door verzakking.

De risico’s worden nog acuter door de relatief hoge bevolkingsdichtheid van Europa. Bovendien blijken gebouwen uit de jaren zeventig en tachtig van de voorbije eeuw – toen de naoorlogse hausse aan woningbouw nog volop gaande was – voor bodemverzakkingen bijzonder kwetsbaar te zijn.

Onder meer in Nederland zouden volgens een rapport van het Tinbergen Institute de volgende tien jaar meer dan 425.000 huizen met grondverzakkingen kunnen worden geconfronteerd. Opgemerkt dat de woningprijzen door bodemdaling nu al met 5 procent zijn gedaald. De reparatiekosten kunnen oplopen tot meer dan 100.000 euro per woning en worden zelden gedekt door verzekeringen. “De situatie is bijzonder urgent”, benadrukt Karsten Klein, directeur belangenbehartiging bij de Nederlandse Vereniging Eigen Huis. “Men kan onmogelijk wachten tot huizen compleet onbewoonbaar worden.”

Er is volgens Bloomberg echter sprake van een wereldwijde problematiek. “Jakarta is in tien jaar tijd meer dan 2,5 meter gezakt en Teheran daalt zelfs met 22 centimeter per jaar. In de Verenigde Staten wordt Houston het zwaarst getroffen. Jaarlijks zakt 40 procent van de Texaanse stad meer dan een halve centimeter. In Londen zullen de verschuivingen van het grondniveau volgens de British Geological Survey de volgende vijf jaar naar verwachting twee vijfde van de woningvoorraad – meer dan een miljoen huizen – treffen. Ook dit jaar zou het Verenigd Koninkrijk met een groot risico op grondverzakkingen moeten vrezen. Tussen 2019 en 2023 liepen volgens de Association of British Insurers de Britse verzekeringsclaims voor dit risico met 78 procent op. De gemiddelde uitkering kende daarbij een stijging met 40 procent.

Hoewel het Verenigd Koninkrijk een van de weinige landen ter wereld is waar verzekeraars schade door grondverzakking dekken, valt de problematiek lastig te beheersen, omdat de gevolgen door lokale omstandigheden – zoals bomen die water opzuigen – kunnen worden beïnvloed. Enkele jaren geleden had centraal Londen het meest te lijden onder grondverzakkingen, maar nu worden vooral de oostelijke wijken het zwaarst getroffen. Deze gebieden hebben een lagere bebouwingsgraad, waardoor de bodem meer aan de weersomstandigheden is blootgesteld.

Rechtbank

In Frankrijk zou volgens cijfers van de sectororganisatie France Assureurs de helft van alle eengezinswoningen tegen het einde van het decennium met grondverzakking te maken kunnen krijgen. Sinds 2016 hebben de verzekeraars in Frankrijk jaarlijks ongeveer 1 miljard euro aan claims wegens grondverzakkingen uitbetaald. Dat bedrag kende in 2022 zelfs een verdrievoudiging. Dat jaar haalden de temperaturen in Europa bijna het hoogste niveau in de geschiedenis.

Om de stijgende verliezen door natuurrampen het hoofd te bieden en huiseigenaren te beschermen, lanceerde Frankrijk in 1989 het verzekeringsprogramma CatNat, dat door de nationale overheid en de verzekeringssector wordt gedragen. Huiseigenaren worden gecompenseerd voor schade nadat hun gemeente van CatNat een certificering heeft gekregen. Anders staat het verzekeraars vrij om claims af te wijzen.

Het Franse systeem benadert een gunstig scenario voor huiseigenaren, die in de meeste andere landen weinig tot geen dekking hebben voor schade door verzakking. “Sinds de oprichting heeft het Franse systeem voor de erkenning van natuurrampen zich voortdurend aangepast aan de schade die de bevolking heeft geleden”, merkt het Franse ministerie van binnenlandse zaken op. “De criteria voor de erkenning van grondverzakkingen zijn vorig jaar verder versoepeld.”

Verzekeraar Allianz France stelt dat verzakkingen de voorbije tien jaar 60 procent van alle CatNat-schades in Frankrijk uitmaakten. Dat is bijna het dubbele van de voorbije vijftien jaar. “De trend wordt complexer door klimaatverandering”, verduidelijkte Pierre Vaysse, directeur schadeverzekeringen bij de Franse verzekeraar. “De voorspelling is dat de claims tegen het midden van deze eeuw met minstens 50 procent zullen toenemen en waarschijnlijk zullen verdubbelen.” 

Het Franse CatNat-systeem leed in 2024 een verlies van 49 miljoen euro. Dat betekende het achtste jaarlijkse tekort op rij. Het programma, wordt betaald door een nationale toeslag op verzekeringspolissen, die in januari van dit jaar met acht procentpunten werd verhoogd om rekening te houden met klimaatverandering.

Voor huiseigenaren zorgt de problematiek voor hogere verzekeringspremies, maar geen zekerheid van dekking. Er bestaat bovendien een risico dat verzekeraars kwetsbare gebieden in de steek laten, zoals is gebeurd in delen van de Verenigde Staten die gevoelig zijn voor orkanen en bosbranden. In sommige gevallen kunnen de kosten van noodzakelijke herstelling de waarde van het huis benaderen. Maar een verkoop blijkt nauwelijks een haalbare optie.

In Frankrijk hebben een aantal gemeenten, die in totaal 72.000 slachtoffers vertegenwoordigen, de nationale overheid voor de rechter gedaagd. Maar er wordt nog steeds op een proces gewacht. De overheid heeft nog geen experts gestuurd om de lokale schade te beoordelen. De Franse gemeenten willen desnoods hun dossier voorleggen aan het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.