managing21.be

Zonnekracht was tijdens de maand juni in de Europese Unie de grootste bron van elektriciteit. Het is de eerste keer in de geschiedenis dat de opwekking van Europese elektriciteit door zonnekracht wordt aangevoerd. Dat blijkt uit een rapport van de denktank Ember.

Uit de cijfers van Ember blijkt dat zonnekracht tijdens de maand juni dit jaar in de Europese Unie 22,1 procent van de opwekking van elektriciteit vertegenwoordigde. Zonnekracht liet kernenergie daarbij nipt achter zich, maar wekte beduidend meer elektriciteit op dan fossiele brandstoffen. Minstens dertien lidstaten vestigden maandrecords voor zonnekracht. In Nederland liep het aandeel van elektriciteit op tot een piek van 40,5 procent, gevolgd door Griekenland met 35,1 procent. De pieken waren te danken aan een toename in capaciteit en een lange periode van zonnig weer. 

Deze verschuiving hielp de Europese Unie tevens om een piek in energievraag, veroorzaakt door vroege zomers hittegolven die het continent teisteren, op te vangen. “Europa ontwikkelt zich op het gebied van zonnekracht tot een grootmacht”, benadrukte Chris Rosslowe, analist bij Ember, in een commentaar op de cijfers.

Terwijl zonnekracht een piek laat optekenen, blijkt de Europese afhankelijkheid van steenkool snel terug te vallen. Tijdens de maand juni was amper 6,1 procent van de opwekking van elektriciteit in de Europese Unie afkomstig uit steenkool. Dat is het laagste maandcijfer dat steenkool ooit in Europa heeft laten optekenen. Tijdens de maand juni van vorig jaar had steenkool in de Europese opwekking van elektriciteit nog een aandeel van 8,8 procent. 

Duitsland en Polen, samen verantwoordelijk voor het grootste deel van het steenkoolgebruik in de Europese Unie, noteerden beide historische dieptepunten. Duitsland wekte slechts 12,4 procent van zijn elektriciteit op uit steenkool, maar Polen vertoont met een aandeel van 42,9 procent daarbij nog wel een sterke afhankelijkheid van steenkool. Ook in Tsjechië (17,9 procent), Bulgarije (16,7 procent) en Denemarken (3,3 procent) werden nieuwe laagterecords opgetekend.

Tien lidstaten van de Europese Unie gebruikten helemaal geen steenkool meer voor de opwekking van elektriciteit. Dat was onder meer het geval in Ierland, dat de voorbije maand zijn laatste steenkoolcentrale heeft gesloten. Spanje en Slowakije plannen eveneens om dit jaar definitief te stoppen met de productie van steenkool. Ondertussen bereikten minstens dertien lidstaten van de Europese Unie het hoogste aandeel van zonnekracht in de productie van elektriciteit. Dat was onder meer het geval voor België, Kroatië, Frankrijk, Hongarije, Italië, Portugal en Slowakije.

Gezamenlijk schetsen de gegevens een hoopvol beeld voor de Europese energietransitie, waarbij de zomerperiode minder bepaald wordt door fossiele brandstoffen en meer door zonnekracht.

Publieke steun

Europa kan haar succes op het gebied van zonnekracht gedeeltelijk toeschrijven aan overweldigende publieke steun voor hernieuwbare energiebronnen, vooral wanneer die ook economische voordelen opleveren. Volgens de Europese Commissie steunen bijna negen op de tien Europeanen maatregelen van de Europese Unie om meer hernieuwbare energie te produceren.

In veel landen spreken vooral zonnepanelen op daken, lagere energierekeningen en onafhankelijkheid van de grillige fossiele markten jongeren en klimaatbewuste consumenten aan. Onderzoek toont aan dat gemeenschapsprojecten met kortingen, gedeeld eigenaarschap of lokale werkgelegenheid consistent op steun kunnen rekenen. Projecten die bewoners bij de opwekking van duurzame energie betrekken en financiële voordelen delen, hebben ook op lange termijn meer kans van slagen.

Deze initiatieven hebben tevens een bijdrage geleverd tot de toenemende capaciteit aan zonnekracht. De capaciteit om zonnekracht op te wekken kent in Europa een snelle stijging en versnelt het afscheid van fossiele brandstoffen. In 2008 kwam slechts 1 procent van de Europese hernieuwbare energie uit zonnekracht, maar in 2023 was dat aandeel al gestegen tot 20,5 procent. “De onafgebroken records zijn niet alleen te danken aan zonnig weer, maar ook aan de nieuwe zonnepanelen die elk jaar worden geplaatst,” beklemtoonde Rosslowe.

Het record van de voorbije maand was volgens analisten weliswaar een belangrijke mijlpaal, maar ze voegen eraan toe dat er nog veel meer mogelijk is. Een recent onderzoek van de Global Energy Monitor wees uit dat de omvorming van gesloten steenkoolmijnen tot zonneparken genoeg elektriciteit kan opleveren om een land ter grootte van Duitsland van elektriciteit te voorzien. Volgens de organisatie kunnen meer dan 1,2 miljoen hectare voormalige steenkoolterreinen in Europa worden herbestemd voor duurzame energie.

Zonnekracht is niet de enige drijvende kracht achter de energietransitie van Europa. Windenergie vertegenwoordigde zowel in mei als juni bijna 16 procent van de opwekking van elektriciteit in de Europese Unie. Dat is het hoogste aandeel dat windenergie tijdens die maanden heeft laten optekenen.

Ondanks de recordprestaties met duurzame energie, vertegenwoordigden fossiele brandstoffen tijdens de maand juni nog steeds ongeveer 25 procent van de opwekking van elektriciteit in de Europese Unie. Dat is beduidend minder dan de voorbije jaren, maar benadrukt de uitdagingen die nog resteren, vooral tijdens momenten van de dag of seizoenen waarin zon en wind minder opbrengen.

Experts benadrukken dat meer opslagcapaciteit, intelligente netwerken en een beter vraagbeheer cruciaal zullen zijn om nieuwe duurzame pieken te laten optekenen en fossiele brandstoffen verder uit het systeem te duwen. “Goedkope hernieuwbare energie helpt Europa nu al om zich te bevrijden uit de greep van de fossiele energieprijzen,” betoogde Rosslowe. “De volgende grote kans ligt in batterijopslag en flexibiliteit – om hernieuwbare elektriciteit ook tijdens de ochtend en avond te benutten – op ogenblikken dat fossiele energie nog steeds voor hoge elektriciteitsprijzen zorgt.”

Meer over dit onderwerp:

• Afscheid van fossiele brandstoffen versterkt energiezekerheid meeste landen
• Europeanen voorstander van investeringen in eigen duurzame energie
• Europese Unie toch op weg om emissiedoelstellingen te halen