managing21.be

De oorlog in Iran kan ernstige gevolgen hebben voor de voedselvoorziening in enkele van de armste en meest kwetsbare regio’s van Afrika. Dat zou kunnen resulteren in voedseltekorten en stijgende prijzen. Dat zegt Svein Tore Holsether, chief executive van het Noorse bedrijf Yara International, de grootste producent van kunstmest ter wereld. Volgens Holsether moeten wereldleiders voorkomen dat oplopende kunstmestprijzen en tekorten leiden tot een feitelijke wereldwijde biedingsstrijd, waarbij armere landen – met name in Afrika – worden verdrongen van de markt.

Volgens Holsether bestaat het risico dat kunstmest onbetaalbaar wordt voor de meest kwetsbare landen. Hij benadrukt dat Afrika in potentie een belangrijke voedselproducent zou kunnen zijn, zowel voor eigen gebruik als voor export, maar dat veel landen op het continent momenteel nog sterk afhankelijk zijn van voedselimport.

“Europa zal bij een wereldwijde voedselveiling geen hongersnood kennen, maar men moet zich realiseren van wie dat voedsel dan wordt weggenomen,” benadrukte Holsether. Holsether wilde niet voorspellen dat er daadwerkelijk voedseltekorten zullen ontstaan, maar zei dat hij beleidsmakers wil waarschuwen voor de mogelijke escalatie van de situatie als niet tijdig wordt ingegrepen.

Ook het financieel onderzoeksbureau S&P Global meldt dat de gevolgen van de oorlog inmiddels voelbaar zijn in internationale toeleveringsketens. Volgens Chris Rogers, hoofd supplychain-onderzoek bij S&P Global Market Intelligence, ondervinden voedselketens zowel direct als indirect hinder door beperkingen op de leveringen van brandstof en kunstmest. Daarbij zijn landen zoals Ethiopië en Kenia volgens hem bijzonder afhankelijk van stikstofhoudende kunstmest uit het Midden-Oosten.

Ongeveer 35 procent van de wereldwijde ureumproductie – een essentiële grondstof voor kunstmest – is afkomstig uit Golfstaten. Volgens Holsether is de aanvoer daarvan inmiddels verstoord en hebben de ureumprijzen sinds het uitbreken van het conflict eind februari een stijging met 60 procent tot 70 procent gekend. Die prijsstijging heeft volgens hem zeer ingrijpende gevolgen voor landen en boeren die dergelijke kosten niet kunnen dragen.

Meest kwetsbaren

Daarnaast ontstaat druk op voorraden en productiecapaciteit. Volgens Holsether raken de opslagmogelijkheden voor kunstmest en grondstoffen beperkt, terwijl de productieprocessen onder druk staan. Ook de beschikbaarheid van ammoniak, een belangrijke grondstof voor stikstofkunstmest, is door de oorlog afgenomen. Omdat ammoniak een giftige stof is en opslag ervan in conflictgebieden grote risico’s met zich meebrengt, hebben sommige producenten, waaronder Qatar, de productie tijdelijk stilgelegd.

Daardoor gaat volgens Holsether dagelijks productie verloren en kan het weken of maanden duren voordat de productie volledig wordt hervat. De timing is volgens hem problematisch, omdat de zaaiperiode in de Afrikaanse Sub-Sahara binnenkort begint. Boeren hebben kunstmest nodig voor de komende teeltcyclus en bouwen in deze periode doorgaans ook voorraden op voor het volgende landbouwseizoen.

Holsether wijst erop dat de Europese Unie inmiddels maatregelen heeft genomen om boeren te ondersteunen, onder meer door soepelere subsidieregels en steun tot 50.000 euro per boer voor extra kosten als gevolg van de hogere prijzen voor brandstof en kunstmest. “Vergelijkbare steunmechanismen ontbreken echter in veel Afrikaanse landen”, zegt Holsether. “Daarnaast kampen veel regio’s daar al met uitgeputte landbouwgrond en beperkte voedselreserves.”

Volgens hem kunnen Europese boeren hun kunstmestgebruik nog enigszins terugschroeven zonder grote gevolgen voor de opbrengst, omdat landbouwsystemen daar efficiënter zijn ingericht. “In andere delen van de wereld is daar veel minder ruimte voor,” betoogde Holsether. “In Afrika wordt nu al minder bemest dan agronomisch wenselijk is. Dat is de regio waar ik mij op dit moment de meeste zorgen over maak. Opnieuw dreigen de meest kwetsbaren de hoogste prijs te betalen.”