Door de versnelling van de wereldwijde zoektocht naar hernieuwbare energie, zullen de massale subsidies van de Verenigde Staten, Europa en China om hun marktaandeel in de sector veilig te stellen, ook voor de investeerders aanzienlijke gevolgen hebben. Dat blijkt uit een aantal getuigenissen van marktanalisten die door de Britse zakenkrant Financial Times werden verzameld.

Dit jaar heeft de Europese Unie de Net-Zero Industry Act aangenomen. Die regelgeving heeft tot doel om investeringen in zonnekracht, windenergie en andere duurzame technologieën aantrekkelijker te maken. De wetgeving verlicht de bureaucratie en versnelt de goedkeuring van projecten. Europa wil met het initiatief tegen eind dit decennium 50 miljoen ton aan opslagcapaciteit voor koolstofdioxide uitbouwen. Daarbij worden interessante initiatieven van de industrie met belangrijke subsidies ondersteund. Dat heeft diverse bedrijven al aangezet om actie te ondernemen.

Vermogensbeheerder Invesco beklemtoonde dat deze nieuwe wetgeving een belangrijke stimulans worden voor de duurzame energiesector. “Hierdoor zal Europa meer fabrikanten van duurzame producten aantrekken”, beklemtoonde Invesco. “De 375 miljard euro die de Net Zero Industry Act beschikbaar stelt aan subsidies, belastingkredieten, directe investeringen en leningen zullen helpen om bedrijven aan te zetten in duurzame toepassingen te investeren.”

Vooral offshore windenergie zou mogelijk door Donald Trump worden geviseerd. – Foto: Vestas

Het initiatief benadrukt volgens de analisten hoe graag de Europese Unie op het gebied van hernieuwbare energie tegenover de inspanningen die de Verenigde Staten en China terzake de voorbije jaren hebben gedaan, een inhaalbeweging wil maken. De Europese Unie toonde zich ook niet gelukkig met de Inflation Reduction Act die de regering van de Verenigde Staten twee jaar geleden heeft ingevoerd. Gevreesd werd immers dat het subsidiepakket van 368 miljard dollar uit die regelgeving duurzame bedrijven en investeringen uit de Europese regio zou weglokken. Er volgden oproepen tot wederkerige maatregelen.

De Net Zero Industry Act heeft tot doel dat bedrijven uit de Europese Unie tegen eind dit decennium 90 procent van de binnenlandse vraag van de regio naar batterijen voor elektrische voertuigen zouden dekken. “Naast een reactie op de Verenigde Staten is de wet een poging van de Europese Unie om een massale invoer van Chinese elektrische voertuigen op zijn markt te voorkomen”, benadrukte Marco Siddi, onderzoeker bij het Finse Institute of International Affairs.

China

De snelle ontwikkeling van elektrische voertuigen in China, die door de nationale overheid zwaar werden gesubsidieerd, heeft concurrenten over de hele wereld geschokt. Chinese fabrikanten van elektrische batterijen hebben subsidies aangeboden gekregen die meer dan 50 procent van de kosten van het product kunnen bedragen. In oktober boekte Byd, de grootste Chinese fabrikant van elektrische voertuigen, voor de eerste keer een hogere kwartaalomzet dan zijn Amerikaanse rivaal Tesla. Dit bewijst  hoe competitief de Aziatische grootmacht is geworden. “In Europa is het vrij duidelijk dat het niet alleen om subsidies gaat, maar ook om de bescherming van de eigen industrie”, zegt Siddi. “De Chinese centrale planning voor duurzame subsidies kan door Europa niet gemakkelijk worden gerepliceerd.”

Ook de Verenigde Staten worden door een complex regelgevend overheidsapparaat gekenmerkt. Het land geniet echter ook van een bloeiende aandelenmarkt en een ecosysteem voor durfkapitaalinvesteringen dat duurzame technologiebedrijven kan laten groeien. Volgens Sidi is het subsidiesysteem in de Europese Unie enigszins ingewikkelder dan in de Verenigde Staten.  

De uitdagingen voor Europa worden nog groter door de terugkeer van Donald Trump als president van de Verenigde Staten. “Aan de ene kant zou Trump een deel van de subsidies voor duurzame energie uit 2022 kunnen terugdraaien”, voeren de analisten aan. “Maar een volledige intrekking van de Inflation Reduction Act is onwaarschijnlijk.” In augustus spoorden achttien republikeinse congresleden Mike Johnson, de republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, aan de belastingvoordelen van de wet te behouden en waarschuwden dat een volledige intrekking zware gevolgen zou kunnen hebben.

Het echte probleem voor de Europese Unie is daarentegen de dreiging van de importheffingen die Donald Trump wil opleggen. “Dit kan de planning van de bedrijven verstoren”, beklemtoont Janka Oertel, directeur van het Aziatische departement bij de European Council on Foreign Relations. “Midden tussen een grote onzekerheid zullen bedrijven een afwachtende houding moeten aannemen. Dit vertraagt ??investeringen, bedrijfsuitbreidingen en uiteindelijk de decarbonisatie. Het is een patstelling die de concurrentiekracht van de Europese bedrijven vertraagt. Wachten is geen goede positie, maar iedereen is bang om de verkeerde zet te doen.”

Vooral subsidies voor windenergie zouden door het aantreden van de nieuwe Amerikaanse regering in het gedrang kunnen komen. “De verkiezingsoverwinning van Trump heeft de aandelen van Europese windbedrijven onmiddelijk geraakt”, benadrukt Oertel. “Trump beloofde tijdens zijn verkiezingscampagne dat hij na zijn aantreden de subsidies voor de offshore windindustrie onmiddellijk te schrappen. De aandelen van Vestas, een Deens fabrikant van windturbines, daalden tot het laagste punt in vijf jaar.

“Als de Chinese concurrenten in staat zijn om te profiteren van de verzwakkende positie van de Europese fabrikanten van windmolens en daadwerkelijk turbines kunnen leveren, zal het voor de Europese Unie bijzonder moeilijk worden om een industriële basis in windenergie te behouden.”

Meer over dit onderwerp:

• Google investeert in datacenters met duurzame elektriciteit
• Toonaangevende Californische wijnbouwer werkt volledig op zonnekracht
• Nieuwe Amerikaanse elektriciteitsproductie steunt hoofdzakelijk op duurzame bronnen
• Enercon en Landsvirkjun bouwen eerste grootschalige windfarm van IJsland
• Latijns-Amerikaanse elektriciteit komt voor 60 procent uit duurzame bronnen

Een vooruitgang in de ontzilting van zeewater kan vele miljoenen mensen ten goede komen. Dat blijkt uit een studie van wetenschappers aan de University of South Australia (Unisa), die een nieuwe aanpak ontwikkelden om zeewater sneller te laten verdampen dan zoet water. Gewag wordt gemaakt van een belangrijke doorbraak in de ontziltings-technologie, die voor grote bevolkingsgroepen de toegang tot drinkbaar water zou kunnen garanderen.

De wereld telt momenteel ongeveer 8 miljard mensen. Ongeveer 36 procent van die wereldbevolking lijdt aan ernstige tekorten aan zoet water gedurende ten minste vier maanden van het jaar. Dit zou tegen het midden van deze eeuw potentieel kunnen toenemen tot 75 procent, waardoor volgens analisten het voortbestaan van de mensheid zou bedreigen. De ontzilting van zeewater is een van de meest efficiënte strategieën om de dreigende schaarste te verlichten, maar de bestaande processen verbruiken enorme hoeveelheden energie, die een zware uitstoot van broeikasgassen veroorzaakt en dan ook een bijzonder grote ecologische voetafdruk heeft.

De ontziltingsinstallatie van Al Khafji in Saoedi-Arabië. – Foto: Siemens

Daarnaast wordt bij de traditionele ontzilting vaak beroep gedaan op membranen die gebruik maken van chemicaliën die giftig zijn voor het leven in de zee. Bovendien rest na de verdamping van het water in veel toepassingen een extreem zoute brij, die voor een zware ecologische verontreiniging zorgt.

Onderzoekers van de University of South Australia hebben al het potentieel aangetoond van het gebruik van zonnekracht om zeewater te ontzilten. Daarbij wordt gewag gemaakt van een energiezuinig en duurzaam alternatief voor de traditionele ontziltings-methodes, maar het proces wordt nog steeds gehinderd door de vaststelling dat zeewater trager verdampt dan zuiver water. Dit fenomeen is het gevolg van het negatieve effect van zoutionen op de waterverdamping.

Haolan Xu, professor materiaalkunde aan de Unisa, heeft echter in samenwerking met wetenschappers uit China een project ontwikkeld waarbij een eenvoudige, maar effectieve strategie kan worden ontwikkeld om deze beperking om te keren. Door goedkope en courante kleimineralen in een drijvende fotothermische hydrogel-verdamper te introduceren, kon ervoor worden gezorgd dat de verdampingssnelheid bij zeewater 18,8 procent hoger lag dan bij zuiver water. Dit is een belangrijke doorbraak, aangezien tot nu toe de verdampingssnelheid bij zeewater ongeveer 8 procent lager lag dan bij zuiver water.

Kostenefficiënt

“De minerale materialen die in het proces werden gebruikt, omvatten halloysite nanotubes, bentoniet, zeoliet en montmorilloniet, die in combinatie met koolstof-nanotubes en natriumalginaat een ??fotothermische hydrogel vormen”, werpt Haonan Xu op. “De sleutel tot deze doorbraak ligt in het proces van de ionenuitwisseling op het grensvlak tussen lucht en water. De mineralen sturen selectief ionen magnesium en calcium uit het zeewater naar de verdampingsoppervlakken, wat de verdampingssnelheid van zeewater verhoogt. Deze ionenuitwisseling vindt spontaan plaats tijdens verdamping door de zon, waardoor het proces bijzonder handig en kostenefficiënt wordt.”

Gezien de grote omvang van de wereldwijde ontziltingsmarkt, die wereldwijd ongeveer 17.000 operationele installaties telt, kunnen zelfs kleine dalingen in de prestaties van de projecten resulteren in het verlies van tientallen miljoenen tonnen zuiver water. “Deze nieuwe strategie, die eenvoudig kan worden geïntegreerd in bestaande ontziltingssystemen die op verdamping zijn gebaseerd, zal extra toegang bieden tot enorme hoeveelheden zuiver water, wat miljarden mensen wereldwijd ten goede komt,” beklemtoonde professor Xu.

De onderzoekers benadrukken dat de prestaties van de hydrogelverdamper op peil bleven, zelfs na maanden onderdompeling in zeewater. In een volgende fase willen de wetenschappers op zoek gaan naar meer strategieën die zeewater sneller kunnen laten verdampen dan zuiver water en die procedures toepassen op de praktische ontzilting.

Meer over dit onderwerp:

• Veolia breidt in Midden-Oosten projecten voor ontzilting verder uit
• Ontzilting moet waterschaarste op Griekse eilanden bestrijden
• Ontzilting kan bedreiging voor Australische visserij worden
• Autobanden vormen ideale grondstof voor drijvend ontziltingsplatform
• Innovatiestad Neom zet grootschalig ontziltingsproject stop

Het aandeel van Chinese merken op de wereldwijde markt voor elektrische wagens is tijdens de maand oktober tot 76 procent opgelopen. Dat blijkt uit een rapport van de China Passenger Car Association (CPCA). Gewag wordt daarbij gemaakt van een sterke binnenlandse vraag, die de risico’s van westerse tarieven op de invoer van elektrische auto’s die in China zijn gemaakt, heeft kunnen compenseren.

Tijdens de eerste tien maanden van dit jaar werden er volgens het rapport wereldwijd 14,1 miljoen elektrische wagens verkocht. China had in dat cijfer een aandeel van 69 procent, maar tijdens de maand oktober liep dat verder tot 76 procent op. “Deze getallen weerspiegelen de sterke vraag naar elektrische voertuigen die op de Chinese markt kan worden opgetekend”, verduidelijkt de Chinese vakorganisatie. “Dat weegt op tegen het risico dat westerse tarieven de buitenlandse verkopen van de Chinese werken zouden kunnen bedreigen.”

Chinese automerken willen hun wereldwijd marktaandeel verder uitbreiden. – Foto: Skyworth

De cijfers suggereren dat China op weg is om zijn aandeel in de wereldwijde markt voor elektrische voertuigen te vergroten. Vorig jaar werd volgens het International Energy Agency (IEA) iets minder dan 60 procent van de nieuwe registraties van elektrische voertuigen in China geregistreerd.

De overgrote meerderheid van de wereldwijde verkopen van elektrische voertuigen vindt plaats in China, de Europese Unie en de Verenigde Staten. China voert met een aanzienlijke voorsprong de internationale markt aan, maar heffingen die de westerse markten de voorbije jaren hebben geïntroduceerd, dreigden daaraan een einde te maken. Dat zou een belangrijke klap kunnen worden voor de snelgroeiende Chinese autosector en de hele economie van het Aziatische land. De autosector is door de Chinese regering immers genoemd als één van de drie prioriteiten voor de economische ontwikkeling van het land.

Extra heffingen

In de Verenigde Staten zijn Chinese elektrische wagens nagenoeg van de markt uitgesloten. Dit jaar verhoogde de zetelende Amerikaanse president Joe Biden de heffingen op de invoer van Chinese elektrische auto’s van 25 procent naar 100 procent. Zijn opvolger Donald Trump heeft aangekondigd na zijn aantreden een extra heffing van 10 procent te introduceren op alle import uit China. Ook de Europese Unie heeft besloten om aan de import van Chinese elektrische wagens een bijkomende heffing van maximaal 35 procent op te leggen, bovenop de bestaande invoertarieven van 10 procent die eerder waren geïntroduceerd. China heeft tegen de importtarieven van de Europese Unie geprotesteerd.

Hoewel het voor Chinese bedrijven steeds moeilijker wordt om in westerse markten te penetreren, blijft de vraag naar elektrische voertuigen in eigen land, die door de overheid sterk worden gesteund, op een hoog niveau. China heeft recent de subsidie ??voor autokopers opnieuw verhoogd. Daarmee wil het land de verkoop van elektrische voertuigen ondersteunen. Consumenten die een wagen met een verbrandingsmotor inruilen tegen een elektrische auto, kunnen rekenen op een steun van 20.000 yuan. Dat betekende een verdubbeling tegenover de eerdere tegemoetkoming.

De Amerikaanse autobouwer Tesla leek in september een van de begunstigden van de nieuwe Chinese subsidie ??te zijn. De verkopen van het merk kenden tijdens het derde kwartaal van dit jaar een stijging met 7 procent. Ook in Rusland kunnen Chinese automerken op een toenemende verkoop rekenen. De export van Chinese wagens naar Rusland is de voorbije twee jaar met 109 procent gestegen. De uitvoer naar de Verenigde Staten is tijdens diezelfde periode met 23 procent gedaald.

Cui Dongshu, de secretaris-generaal van de China Passenger Car Association, betoogde daarbij dat de Chinese autofabrikanten graag naar Rusland exporteren. Op die markten hoeven ze immers weinig concurrentie te vrezen van hun internationale rivalen, die zich immers grotendeels uit Rusland hebben teruggetrokken. De Verenigde Staten en de Europese Unie hebben de export van auto’s naar Rusland verboden. Dat is een vergelding voor de oorlog die Rusland sinds februari 2022 tegen Oekraïne voert.

Meer over dit onderwerp:

• Aramco neemt belang in joint venture Renault en Geely
• Volvo verkoopt belang in Lynx & Co aan Zeekr
• Indiase staalproducent JSW Group lanceert eigen elektrische wagen
• Jaguar stelt nieuwe elektrische conceptwagen voor
• Chinees elektrisch automerk Skyworth debuteert op Europese markt

De prijzenoorlog op de Chinese markt voor elektrische voertuigen nog intensiever worden. Dat heeft He Zhiqi, executive vice-president van autofabrikant Byd, gezegd naar aanleiding van de beslissing van het bedrijf om zijn leveranciers te vragen hun prijzen te verlagen. Analisten vrezen dat die prijzenoorlog een aantal bedrijven in de sector zal verplichten de handdoek in de ring te gooien.

Byd heeft zijn leveranciers van onderdelen gevraagd hun prijzen met 10 procent te verlagen. De autofabrikant drong er daarbij op aan dat de leveranciers hun offertes vóór 15 december zouden insturen en vanaf volgend jaar officieel hun prijzen zouden verlagen. “De concurrentie op de Chinese markt voor elektrische wagens zal volgend jaar zijn finale beleven”, beklemtoonde He Zhiqi. “Daarbij zal op een meedogenloze strijd voor marktaandelen moeten worden gerekend. Daarom moet ook Byd maatregelen nemen om zijn concurrentievermogen te versterken.”

He Zhiqi benadrukte dat de leveranciers de vraag van Byd ernstig moeten nemen, maar botste bij de geviseerde bedrijven op een groot onbegrip. “De fabrikanten van onderdelen moeten al met flinterdunne en verlengde betalingscycli afrekenen”, betogen woordvoerders van de leveranciers. “De opkomst van de Chinese autosector mag niet ten koste gaan van het levensonderhoud van binnenlandse werknemers en leveranciers. We kunnen het verzoek van de autobouwer niet accepteren en weigeren deel te nemen aan deze vorm van samenwerking, dat in strijd is met de bedrijfsethiek en de menselijke natuur.”

Byd heeft op de Chinese markt voor elektrische voertuigen een aandeel van 36,1 procent. – Foto: Byd Global

Uit gegevens blijkt dat de betalingstermijnen bij Byd tijdens de eerste negen maanden van dit jaar gemiddeld 144 dagen bedroegen. Vorig jaar was er tijdens dezelfde periode sprake van 124 dagen. “Het is een gangbare praktijk in de sector om jaarlijks met leveranciers over prijzen te onderhandelen”, benadrukte Li Yunfei, directeur public relations bij Byd. “De doelstellingen voor prijsverlagingen die we aan onze leveranciers hebben voorgesteld, zijn niet verplicht, maar onderhandelbaar.”

Een langdurige prijzenoorlog, die eind 2022 door Tesla werd ingezet, heeft de winsten van autogroepen onder druk gezet en een golf van consolidatie in de industrie veroorzaakt. Analisten hebben voorspeld dat nieuwe prijsverlagingen tijdens het eerste kwartaal van 2025 sneller dan normaal zullen worden doorgevoerd. “Prijsconcurrentie op de Chinese automarkt zal begin volgend jaar onvermijdelijk zijn”, benadrukte Paul Gong, autoanalist bij de UBS Global. “Grote autofabrikanten kunnen het zich niet veroorloven om de productiecapaciteit, die onlangs was verhoogd om aan de groeiende vraag te voldoen, stil te leggen.”

Recent kondigde Tesla aan op de verkoop van zijn Model Y een korting van 10.000 yuan (1.379 dollar) door te voeren. Daarmee daalde de startprijs van het Model Y met ongeveer 4 procent tot 239.900 yuan. “Hoewel er een grote vraag naar elektrische voertuigen kan worden vastgesteld, zal de aanhoudende overcapaciteit iedereen in de industrie nog steeds zware problemen blijven opleveren”, beklemtoonden woordvoerders van de toeleveranciers. “Chinese elektrische voertuigen hebben misschien de kans om het succes van Japanse merken te evenaren en de wereld te veroveren, maar in dat proces zullen vele slachtoffers vallen.”

Salarissen

China telt meer dan tweehonderd fabrikanten van elektrische voertuigen. De sector worstelt echter met een enorm overaanbod. Experts voorspellen dat veel kleinere bedrijven de felle concurrentie niet zullen overleven. Het ziet er ook niet optimistischer uit voor de traditionele autoconstructeurs, die nog altijd in sterke mate op de productie van voertuigen met verbrandingsmotoren steunen.

“De marktleiders zijn bereid om marges op te offeren om marktaandeel uit te kunnen bouwen in race naar een elektrische toekomst”, beklemtoonde Bill Russo, directeur van het adviesbureau Automobility. “Byd heeft zich het meest agressief opgesteld in zijn pogingen om zijn verticaal geïntegreerde toeleveringsketen en kostenvoordeel te benutten om zijn dominantie op de markt veilig te stellen. Anderen zullen proberen gelijke tred te houden.”

Byd is de grootste autofabrikant van China en had op de totale automarkt van het Aziatische land tijdens de eerste tien maanden van dit jaar een aandeel van 16,2 procent. Tijdens diezelfde periode had het bedrijf op de Chinese markt voor elektrische voertuigen een aandeel van 36,1 procent.

“De aanhoudende concurrentie, de oplegging van extra tarieven door de Europese Unie en de onzekerheid over de inkomende regering in de Verenigde Staten, die mogelijk een wereldwijde handelsoorlog kan ontketenen, betekenen dat Chinese fabrikanten van elektrische voertuigen weinig andere keus hebben dan kosten te besparen waar ze kunnen”, waarschuwde Tu Le, directeur bij het adviesbureau Sino Auto Insights. “Dit betekent dat de prijzenoorlog het systeem echt onder druk zet. Zelfs de meest machtige traditionele autofabrikanten voelen zich kwetsbaar.”

“Een grote zorg is dat de prijsverlagingen de leveranciers teveel zouden belasten”, benadrukte Tu Le nog. “Deze bedrijven zijn meestal veel kleiner dan de traditionele autofabrikanten en vinden ook veel minder gemakkelijk toegang tot aanzienlijke financiële middelen.” Commentatoren speculeren dat talloze leveranciers in de autosector onvermijdelijk salarissen zullen moeten verlagen, terwijl de Chinese arbeidsmarkt toch al met een grimmige situatie wordt geconfronteerd.

Meer over dit onderwerp:

• Volkswagen breidt alliantie met Chinese Saic Motors uit
• Tesla kort Chinese betaalcyclus in tot negentig dagen
• BMW bouwt nieuw recyclagecentrum in Kirchroth (Beieren)
• Cupra wil in 2030 auto’s in de Verenigde Staten verkopen
• Toyota loopt achter met nieuwe generatie elektrische wagens

Kernenergie wekte vorig jaar wereldwijd in totaal 2.602 terawattuur elektriciteit op, tegenover een volume van 2.544 terawattuur het jaar voordien. Dat blijkt uit een rapport van de World Nuclear Association (WNA). Kernenergie verzekerde vorig jaar ruim 9 procent van de wereldwijde elektriciteitsproductie. Met deze volumes blijft de nucleaire sector na waterkracht de belangrijkste milieuvriendelijke bron van elektriciteit. Ook in de toekomst zal kernenergie volgens het rapport een belangrijke bron van elektriciteit blijven.

De groei van de nucleaire energie was vorig jaar gedeeltelijk te danken aan Frankrijk, waar nucleaire reactoren meer dan 60 procent van de totale elektriciteitsproductie voor hun rekening namen. Dat was onder meer te danken aan de heropstart van een aantal reactoren, die samen 42 terawattuur elektriciteit produceerden. Daarmee kon de helft van de productieverlaging van het jaar voordien, te wijten aan het tijdelijk stilleggen van een aantal reactoren, worden gecompenseerd.

Het gebruik van kernreactoren heeft vorig jaar wereldwijd een uitstoot van 2,1 miljard ton koolstofdioxide door steenkoolcentrales vermeden. – Foto: EDF Energy

De sector kende ook een sterke stijging in Azië. Sinds begin vorig jaar werden nieuwe reactoren opgestart in China, de Verenigde Arabische Emiraten, Zuid-Korea en Pakistan. In andere regio’s bleek de totale opwekking grotendeels vergelijkbaar met het voorgaande jaar. De operationele kerncentrales hadden vorig jaar een gezamenlijke capaciteit van 392 gigawatt. Dat betekende een daling met 1 gigawatt tegenover het jaar voordien. In totaal waren er vorig jaar wereldwijd 437 nucleaire reactoren operationeel. Dit cijfer bleef ongewijzigd tegenover het jaar voordien.

Het rapport merkte verder op dat vorig jaar 81,5 procent van de wereldwijde capaciteit aan kernenergie werd gebruikt. Dat betekende een stijging met 1 procentpunt tegenover het jaar voordien. “Dit weerspiegelt de consistent sterke prestaties van de voorbije twintig jaar”, wordt er opgemerkt. “De prestaties van de reactoren, ongeacht hun leeftijd, blijven op een hoog niveau.” 

De operationele capaciteit van de reactoren bereikte een niveau van 368 gigawatt. Dat vertegenwoordigde een stijging met 3 gigawatt tegenover het jaar voordien. In Japan en India was er sprake van 21 gigawatt aan ongebruikte capaciteit. Daarnaast was er ook een capaciteit van 9 gigawatt aan operationele reactoren die vorig jaar geen elektriciteit produceerden. Het merendeel daarvan was te wijten aan de centrale van Zaporizhzhya in Oekraïne, waar de zes reactoren een gezamenlijke capaciteit van bijna 6 gigawatt leveren. Dat verlies wordt echter nagenoeg volledig gecompenseerd door een heropstart van reactoren in Frankrijk.

Koolstofdioxide

Daarnaast wordt opgemerkt dat het gebruik van kernreactoren vorig jaar een uitstoot van 2,1 miljard ton koolstofdioxide van steenkoolcentrales hebben vermeden. “Dat is meer dan de jaarlijkse uitstoot van nagenoeg elk afzonderlijk land, met uitzondering van China, de Verenigde Staten en India”, wordt er aangevoerd. “Tevens kon worden vastgesteld dat momenteel in vijftien landen in totaal 54 reactoren worden gebouwd. In meer dan twintig nieuwe landen – waaronder Ghana, Polen en de Filipijnen – worden voorbereidingen getroffen om de bouw van de eerste nucleaire reactoren mogelijk te maken.”

Er werden het voorbije jaar vijf reactoren opgestart. Dat gebeurde in China, de Verenigde Staten, Slowakije, Zuid-Korea en Wit-Rusland. Tegelijkertijd werden er wereldwijd ook vijf reactoren – in Duitsland, Taiwan, China en België – permanent stilgelegd.

“Het rapport toont dat kernenergie een van de meest betrouwbare middelen blijft om elektriciteit op een milieuvriendelijke manier te produceren”, benadrukte Sama Bilbao y Leon, directeur-generaal van de World Nuclear Association. “De aanhoudende uitstekende prestaties van de wereldwijde reactorvloot, de snelle uitrol van nieuwe kernenergie in de Verenigde Arabische Emirarten en de aanhoudende groei van de opwekking in China zijn allemaal duidelijk bewijs van een goed presterende industrie.”

“De wereldwijde kernindustrie staat voor een periode van grote expansie”, gaf Bilbao y Leon aan. “Op de klimaatconferentie in Dubai (Cop28) ondertekenden vijfentwintig landen de verklaring om de wereldwijde kerncapaciteit tegen het midden van deze eeuw te verdrievoudigen. Er komen nog steeds nieuwe reactoren online en in een breed scala aan landen worden plannen gemaakt voor de bouw van nieuwe reactoren. Uit het prestatieverslag blijkt dat reactoren die momenteel worden gebouwd, nog decennialang betrouwbare en uitstootvrije energie zullen produceren.”

Meer over dit onderwerp:

• Vele landen verkiezen zonnekracht en energie-opslag boven nucleaire centrales
• Kernenergie Rusland en West-Europa nog altijd met elkaar verbonden
• Nucleaire sector kan in Europese duurzame energiemix cruciale rol krijgen
• Ook nucleaire sector zou beroep op klimaatbudgetten moeten kunnen doen
• Japanse overheid weigert heropstart van reactor kerncentrale Tsuruga

De recyclage van een groot aantal metalen die cruciaal zijn voor de duurzame energietransitie, blijft op een laag niveau. Bovendien blijkt er de voorbije jaren in de herwinning van deze materialen slechts een langzame vooruitgang te zijn genoteerd. Dat blijkt uit een rapport van het International Energy Agency (IEA).

Uit de cijfers blijkt dat vooral kobalt, lithium en nikkel slechts een minimaal recyclageniveau laten optekenen. Het voorbije jaar bleek immers amper 10,4 procent van de wereldwijde lithium-productie van recyclage afkomstig te zijn. Bij lithium en nikkel viel dat cijfer zelfs nog verder terug tot respectievelijk 2,9 procent en 1,4 procent.

Recyclage kan de vraag naar onder meer nieuwe lithium-ontginningen beperken. – Foto: Mineral Resources

Het internationaal energiebureau merkt daarbij op dat er zonder recyclage binnenkort bij een aantal essentiële minerale voorraden voor belangrijke tekorten zal moeten worden gevreesd. “Gebaseerd op de aangekondigde projecten, zal tegen 2035 amper 70 procent van de wereldwijde vraag naar koper kunnen worden ingevuld”, merkt het bureau op. Tevens wordt aangevoerd dat China bij de recyclage van batterijen een steeds grotere voorsprong opbouwt. 

“Naarmate elektrische voertuigen gebruikelijker worden, zal het potentieel van de recyclage van materialen uit oude batterijen en onderdelen bijzonder groot worden”, wordt in het rapport benadrukt. “Maar die potentiële mogelijkheden moeten ook worden benut.”

Het International Energy Agency gelooft dat de recyclage van batterijen tegen het midden van deze eeuw tussen 20 procent en 30 procent van de vraag naar lithium, nikkel en kobalt zou kunnen dekken. “Bovendien zou een grotere recyclage ook belangrijke economische en ecologische verbeteringen kunnen realiseren”, benadrukte het energiebureau. “Ook op het gebied van energiezekerheid zouden belangrijke vorderingen kunnen worden geboekt.”

Kobalt en lithium hebben door hun gebruik in autobatterijen en elektronica snel aan belang gewonnen voor de wereldeconomie. Koper en nikkel hebben tegelijkertijd ook belangrijke eigenschappen voor de verdere uitbouw van duurzame energietoepassingen. Bij koper liggen de recyclageniveaus momenteel al op 17,2 procent.

Regionale verschillen

Zowel koper als nikkel worden vooral rechtstreeks gerecycleerd uit fabrieken die schroot van deze metalen tijdens hun productieprocessen genereren. Hoewel dit schroot gemakkelijk kan worden gebruikt, blijkt de recyclage van deze materialen nog steeds minder succesvol dan voor andere producten. “De recyclageniveaus van deze twee materialen is sinds het midden van het voorbije decennium afgenomen”, beklemtoont het rapport.

“Er wordt weliswaar een groter beroep gedaan op herwonnen voorraden, maar dat blijkt niet voldoende om de toenemende behoefte voor de productie van nieuwe goederen in te vullen. Bij koper was er daarbij tussen het midden van het voorbije decennium en vorig jaar sprake van een daling van 37 procent tot 33 procent. Bij nikkel was er daarbij tijdens dezelfde periode een terugval van 35 procent tot 31 procent.” Aluminium vormt op deze dalende trend de enige uitzondering. Hier was er sprake van een lichte toename van 24 procent naar 26 procent.

Het rapport benadrukt nog dat de capaciteit voor wereldwijde recyclage van batterijen een snelle groei kent. Daarbij was er het voorbije jaar sprake van een groei met 50 procent. “China blijft de wereldleider op het gebied van de voorbehandeling en het materiaalherstel”, wordt er benadrukte. “Het land zal tot eind dit decennium in beide gebieden naar verwachting een marktaandeel van meer dan 70 procent behouden. China, dat al een dominante positie heeft bij de raffinage van kritieke mineralen, kondigde onlangs een nieuw staatsbedrijf aan dat zich toelegt op de recyclage en het hergebruik van afgedankte batterijen en andere materialen.”

Het internationaal energiebureau wijst er nog op dat de recyclage-capaciteit momenteel de beschikbare grondstoffen overtreft, maar voegt eraan toe dat dit beeld na 2030 drastisch zou kunnen veranderen. “Er verschijnen steeds meer installaties voor duurzame energietechnologie, terwijl bovendien ook steeds meer elektrische voertuigen het einde van hun levensduur zullen bereiken”, wordt er opgemerkt.

Er blijken echter grote regionale verschillen. “In China overstijgt de recyclage-capaciteit de aanvoer van binnenlandse grondstoffen”, wordt in het rapport aangevoerd. “In Europa en de Verenigde Staten zal de aangekondigde recyclage-capaciteit in 2040 slechts 30 procent van de grondstoffen aanleveren. In India zal op dat ogenblik zelfs slechts een capaciteit van amper 10 procent worden opgetekend.”

Meer over dit onderwerp:

• Grote investeringen in ontginning cruciale mineralen noodzakelijk
• Recyclage genereert ruim 12 procent van Europese grondstoffenproductie
• Verenigde Staten binnenkort mogelijk marktleider in cruciale mineralen
• Japan en Peru tekenen samenwerkingsakkoord rond cruciale mineralen
• Afrika snel draaischijf van wereldwijde handel in cruciale mineralen

Autofabrikant Mercedes-Benz heeft in Duitsland een eigen fabriek voor de recyclage van batterijen geopend. De fabriek moet voldoende grondstoffen verwerken en recycleren om jaarlijks meer dan vijftigduizend nieuwe batterij-modules te kunnen produceren. Dat heeft de Duitse constructeur bekendgemaakt.

Mercedes-Benz heeft voor de nieuwe fabriek is gevestigd in Kuppenheim, in de Duitse deelstaat Baden-Württemberg. De site moet een recyclage-percentage van maximaal 96 procent bereiken. De fabriek wordt gefinancierd door het Duitse federale ministerie voor economische zaken en klimaatactie, als onderdeel van een wetenschappelijk onderzoeksproject tussen drie Duitse universiteiten. Die studie zal de volledige procesketen voor de recyclage van batterij, inclusief logistiek en reïntegratie in de toeleveringsketen, bestuderen.

De site in Kuppenheim is in Europa bovendien de eerste fabriek voor de recyclage van batterijen die gebruikmaakt van een innoverend mechanisch-hydrometallurgisch proces. Hierdoor moet het mogelijk worden om tot 96 procent van de cruciale grondstoffen die bij de productie van batterijen – waaronder nikkel, lithium en kobalt – worden gebruikt, terug te winnen.

Mercedes-Benz wil in Kuppenheim jaarlijks meer dan 50.000 batterijen produceren. – Foto: Mercedes-Benz Group

Mercedes-Benz benadrukte tientallen miljoenen euro’s te hebben geïnvesteerd in de bouw van de fabriek. De Duitse constructeur voegde eraan toe de eerste autofabrikant ter wereld te zijn die de kringloop van de recyclage van batterijen met een eigen interne divisie sluit. De fabriek heeft in eerste instantie een jaarlijkse capaciteit van 2.500 ton, maar de kennis die wordt opgedaan bij de operaties van de fabriek kan de productievolumes op de middellange tot lange termijn volgens Mercedes-Benz verder verhogen.

“Mercedes-Benz heeft zichzelf ten doel gesteld om de meest gewilde auto’s op een duurzame manier te bouwen”, beklemtoonde Ola Källenius, voorzitter van de Mercedes-Benz Group, in een commentaar op de aankondiging. “Het initiatief vertegenwoordigt bovendien een belangrijke mijlpaal in de strategie om de duurzaamheid van grondstoffen te verbeteren.” 

De Duitse bondskanselier Oleg Scholz wees erop dat elektriciteit de enige toekomst van de autosector is en voegde eraan toe dat batterijen daarvan een essentieel onderdeel vormen. Daarbij is het volgens Scholz bovendien vanzelfsprekend dat van recyclage gebruikt wordt gemaakt om de batterijen op een duurzame manier te produceren, waardoor op belangrijke hulpbronnen kan worden bespaard.

Europese regelgeving

De fabriek zal Mercedes-Benz ook helpen om te voldoen aan strengere Europese regelgeving voor de recyclage van batterijen. In juli 2023 heeft de Europese Unie een nieuwe verordening aangenomen die uiteindelijk vereist dat batterijen in nieuw verkochte elektrische voertuigen voldoen aan specifieke drempelwaarden voor het gebruik van gerecycleerd materiaal. Voor lood wordt daarbij een hergebruik van 85 procent vereist, gevolgd door kobalt (16 procent), lithium (6 procent) en nikkel (6 procent). Batterijen moeten tegen 2026 ook zijn voorzien van de etiketten waarop de hoeveelheden gerecycleerd materiaal zijn vermeld. Tegen 2027 moet daarvoor ook een QR-code worden aangebracht.

Mercedes-Benz werkt in de nieuwe fabriek samen met technologiepartner Primobius, een joint venture tussen het Duitse machinebouwbedrijf SMS Group en het Australische concern Neometals, een ontwikkelaar van technologie voor de recyclage van kritieke materialen.

Het recyclageproces omvat onder meer het versnipperen van de batterij-modules en het drogen en verwerken van de actieve materialen. Tegelijkertijd is er een sprake van een meertraps mechanisch proces waarbij kunststoffen, koper, aluminium en ijzer worden gesorteerd en gescheiden. Het hydrometallurgische proces wordt gebruikt om de actieve materialen van de elektroden van de batterijcellen afzonderlijk te recycleren. De actieve materialen worden vervolgens gebruikt om  nieuwe batterijen te produceren.

“De innovatieve technologie stelt ons in staat om waardevolle grondstoffen met de hoogst mogelijke zuiverheidsgraad uit de batterij te winnen”, beklemtoonde Jörg Burzer, bij Mercedes-Benz verantwoordelijk voor productie, kwaliteit en toeleveringsketen. “Dit verandert de batterijen van vandaag in de duurzame mijn voor grondstoffen van de toekomst.”

Meer over dit onderwerp:

• Zeekr verwerft een meerderheidsbelang in Lynk & Co
• Bentley stelt overstap naar elektrische aandrijving uit
• Verenigd Koninkrijk meldt stijgende verkoop elektrische wagens
• Rivian werkt voor batterijen samen met LG Energy Solution
• Toyota en Suzuki brengen elektrisch suv-model op de markt

In het Zwitserse kanton Neuchâtel wordt op een spoorlijn een batterij zonnepanelen geïnstalleerd. Dat heeft het Zwitserse Office Fédéral des Transports (OFT) aangekondigd. Aan het bedrijf Sun-ways werd een vergunning verleend om aan het station van Buttes over een afstand van honderd meter 48 zonnepanelen te installeren. Het project wordt de eerste Zwitserse verwijderbare zonnecentrale die op een spoorlijn kan worden geplaatst.

Het Zwitserse bedrijf Sun-ways wil op de spoorlijn tussen Neuchâtel en Val-de-Travers een experimentele zonnecentrale met een vermogen van 18 kilowatt installeren. De centrale bestaat uit 48 panelen met elk een vermogen van 380 watt. De installatie van de centrale vergt een investering van 621.800 euro. De opgewekte elektriciteit zal op het lokale stroomnet worden geïnjecteerd. De bouw van de centrale gebeurt in samenwerking met het lokale elektriciteitsbedrijf Viteos en DG-Rail, een bedrijf dat gespecialiseerd is in elektrische installaties voor spoorwegen.

Ongeveer de helft van het wereldwijde spoorwegnet zou met zonnepanelen kunnen worden uitgerust. – Foto: Sun-ways

Sun-ways had al langer een aanvraag voor het project lopen. In de zomer van vorig jaar had het Office Fédéral des Transports de aanvraag nog afgewezen. Het dossier omvatte volgens het Zwitserse transportbureau te weinig technische referenties over de plannen. Sindsdien heeft het bedrijf echter rapporten van de Haute Ecole d’Ingénierie et de Gestion du Canton de Vaud en het Zwitserse bedrijf Geste Engineering, specialist in grootschalige spoorwegprojecten. Bedoeling was aan te tonen dat het systeem perfect compatibel is met de veiligheidscriteria van het Zwitserse transportbureau.

Sun-ways wijst erop dat het project een perfect antwoord kan bieden voor een aantal problemen waarmee zonnekracht wordt geconfronteerd. De installatie van zonnecentrales in de Alpen wordt met een aantal controverses geconfronteerd. Er is immers bij diverse belangengroepen verzet gerezen tegen de installatie van de zonnecentrales, die volgens hen het alpenlandschap zouden verstoren. In juni van dit jaar hadden de Club Alpine Suisse en de organisatie Mountain Wilderness nog beroep aangetekend tegen een vergunning voor de bouw van een grootschalige zonnecentrale in Oberwil.

“De technologie van Sun-ways zou een relevant antwoord op die problemen kunnen bieden en kan helpen om de noodzakelijke toename van de elektriciteitsproductie door zonnekracht kunnen opleveren”, benadrukken woordvoerders van het bedrijf. “De toepassing maakt immers gebruik van een ongebruikte ruimte zonder het treinverkeer of het onderhoud en de inspectie van de spoorinfrastructuur te verstoren.”

Sun-ways verduidelijkte dat de zonnepanelen handmatig of mechanisch kunnen worden geïnstalleerd met behulp van een spoorwegmachine die speciaal is ontworpen door Scheuchzer, een expert in spoorwegonderhoud. De machine zou tot duizend vierkante meter zonnepanelen kunnen installeren. Bovendien is de zonnecentrale verwijderbaar om eventuele onderhoudswerkzaamheden mogelijk te maken.

De vergunning van het Zwitserse transportbureau is wel onderworpen aan verschillende technische voorwaarden. Onder meer zullen bij het pilootproject een aantal tests en metingen moeten worden uitgevoerd. Dit moet ervoor zorgen dat er geen schadelijke gevolgen voor de spoorweginfrastructuur zullen zijn.

Uitdagingen

“Iedere spoorweg zou met zonnepanelen moeten worden uitgerust”, benadrukt Joseph Scuderi, chief executive van Sun-ways. “De energiesector hoefde niet overtuigd te worden van het idee. Bij de spoorwegbedrijven waren meer twijfels, want de meeste installaties van zonnepanelen zijn niet zo eenvoudig te verwijderen en terug te plaatsen. Er wordt aan het spoor immers doorlopend gewerkt, terwijl er elke vier tot vijf jaar een grote onderhoudsbeurt wordt gepland. De zonnepanelen moeten dus gemakkelijk kunnen worden verwijderd en opnieuw geplaatst.”

Sun-ways ontwikkelde een technologie die het verwijderen en plaatsen van de zonnepanelen vergemakkelijkt. Daarbij kreeg de onderneming de ondersteuning van het bedrijf Scheuchzer, dat een machine heeft ontwikkeld om die manoeuvres gemakkelijk uit te voeren. 

Het Zwitserse spoorwegnet heeft een totale lengte van 5.317 kilometer. Wanneer die afstand volledig met zonnepanelen zou worden uitgerust, zou jaarlijks één terawattuur zonnekracht per jaar kunnen worden geproduceerd. Sunways heeft al uitbreidingsplannen naar Duitsland, Oostenrijk en Italië. “Er liggen wereldwijd meer dan één miljoen kilometer spoorlijnen”, benadrukte Baptiste Danichert, voorzitter van Sun-ways. “Wij zijn ervan overtuigd dat 50 procent van dat wereldwijde spoornet met ons systeem zou kunnen worden uitgerust.”

De spoorwegfederatie International Union of Railways (UIC) noemt het initiatief interessant, maar benadrukt wel dat er nog een aantal uitdagingen moeten worden aangepakt. Daarbij wordt gewag gemaakt van een mogelijk hoger risico op brand in de groenstroken langs de spoorlijnen. Het harde oppervlak van de zonnepanelen zou bovendien mogelijk voor extra geluidsoverlast kunnen zorgen. Verder zou de lichtreflectie van de panelen de treinbestuurders kunnen hinderen.

Sun-ways zegt echter dat zijn zonnepanelen de opgeworpen problemen kunnen vermijden. Het bedrijf benadrukt onder meer dat ze panelen zwart zijn gekeurd en zijn uitgerust met een reflectiefilter, zodat hinder voor de machinisten is uitgesloten. Verder wordt erop gewezen dat de treinen achteraan kunnen worden voorzien van ronde borstels, die vuil op het oppervlak van de panelen kunnen verwijderen. Ook de vorming van ijs en sneeuw op de panelen zou kunnen worden aangepakt.

Meer over dit onderwerp:

• Tests met zonnevliegtuig AeroVironment succesvol afgerond
• Wereldwijde installatie van zonnekracht boekt nieuw record
• Samenwerking zonnekracht en landbouw perfect mogelijk
• Belgische zonnewagen wint Sasol Solar Challenge in Zuid-Afrika
• Australië keurt bouw grootste zonnecentrale ter wereld goed

De sector van de hernieuwbare energie heeft het voorbije jaar wereldwijd 2,5 miljoen nieuwe banen gecreëerd. Dat is een nieuw record. In China werd de grootste groei opgetekend. Dat blijkt uit een rapport van het International Renewable Energy Agency (Irena) en de International Labour Organization (ILO).

Eind vorig jaar vertegenwoordigde de sector van de hernieuwbare energie wereldwijd 16,2 miljoen arbeidsplaatsen. Dat betekende een stijging met 18 procent tegenover het jaar voordien. “Maar de sector vertoont wereldwijd een bijzonder ongelijkmatig beeld”, benadrukte Francesco La Camera, directeur-generaal van Irena. “In China werken 7,4 miljoen mensen in de sector van de hernieuwbare energie. Daarmee vertegenwoordigt het Aziatische land 46 procent van de wereldwijde tewerkstelling in de sector.”

Zonnekracht is binnen de sector van de hernieuwbare energie de grootste werkgever. – Foto: Iberdrola

In de Europese Unie biedt hernieuwbare energie werk aan 1,8 miljoen mensen, gevolgd door Brazilië (1,56 miljoen mensen). In de Verenigde Staten en India zijn bijna één miljoen mensen in de sector actief. “Daarentegen bood de hernieuwbare energie in Afrika, ondanks een immens potentieel aan hulpbronnen, vorig jaar slecht aan 324.000 mensen werk.

“De energietransitie en de sociaaleconomische voordelen van deze evolutie zouden niet tot één of twee regio’s beperkt mogen blijven”, benadrukte Francesco La Camera nog. “Als we allemaal onze gezamenlijke belofte willen nakomen om de capaciteit voor hernieuwbare energie tegen eind dit decennium te verdrievoudigen, moet de wereld inspanningen doen om gemarginaliseerde regio’s te ondersteunen bij het aanpakken van barrières die hun transitie in de weg staan.” Het doel om de capaciteit voor hernieuwbare energie tegen 2030 te verdrievoudigen, werd vorig jaar vastgesteld tijdens de klimaatbesprekingen van de Verenigde Naties in Dubai.

Zonnekracht

Het rapport merkte nog op dat zonnekracht in de industrie van de hernieuwbare energie met 7,2 miljoen banen de grootste werkgever is. In China zijn 4,6 miljoen mensen actief met de productie en installatie van zonnepanelen. Vloeibare biobrandstoffen bieden werk aan 2,8 miljoen mensen. Een derde van die arbeidsplaatsen zijn in Brazilië terug te vinden. Waterkracht vertegenwoordigde vorig jaar 2,3 miljoen banen. Dat weerspiegelde een daling met 200.000 arbeidsplaatsen tegenover het jaar voordien. In de windenergie werden tenslotte 1,5 miljoen banen geregistreerd. China had in deze tewerkstelling een aandeel van 52 procent, gevolgd door Europa met 21 procent.

“Om te kunnen voldoen aan de groeiende vraag van de energietransitie naar diverse vaardigheden en talenten, moet het beleid maatregelen nemen om een grotere diversiteit aan medewerkers te kunnen rekruteren en een sterkere gendergelijkheid te bereiken”, merkt La Camera op. “Vrouwen vertegenwoordigen in de hernieuwbare energie nog altijd maar 32 procent van de totale beroepsbevolking. De gendergelijkheid blijft in de sector dan ook nog altijd veraf, zelfs terwijl het totale aantal banen blijft stijgen. Het is essentieel dat onderwijs en training leiden tot diverse arbeidsmogelijkheden voor vrouwen, jongeren en leden van minderheden en kansarme groepen.”

“Investeren in onderwijs, vaardigheden en training kan helpen om alle werknemers uit de industrie van de fossiele brandstoffen om te scholen, genderproblemen en andere ongelijkheden aan te pakken en de beroepsbevolking voor te bereiden op nieuwe functies in duurzame energie”, betoogde Gilbert Houngbo, directeur-generaal van de International Labour Organization. “Indien we werknemers willen uitrusten met de kennis en vaardigheden die ze nodig hebben om te garanderen dat de energietransitie rechtvaardig en duurzaam is, moeten ze ook toegang krijgen tot fatsoenlijke banen.”

Meer over dit onderwerp:

• Canada wil meer kansen bieden aan offshore windenergie
• Investeringen in waterstof in periode van twee jaar tijd ruimschoots verdubbeld
• Zeewier kan worden verwerkt tot grondstof voor vliegtuigbrandstof
• Britse hernieuwbare energie profiteert van hoge windsnelheden
• Drijvende zonnepanelen blijken onderschatte bron van hernieuwbare energie

In het Verenigd Koninkrijk wordt bij de opwekking van elektriciteit niet langer op steenkool beroep gedaan. In Ratcliffe-on-Soar (Nottinghamshire) heeft immers de laatste steenkoolcentrale van het land zijn deuren gesloten. Die gebeurtenis betekent een belangrijke mijlpaal in de geschiedenis van het Verenigd Koninkrijk, dat de geboorteplaats was van de energievoorziening door steenkoolcentrales, maar nu de eerste grote economie van de wereld is die van de sector definitief afscheid neemt.

Het Verenigd Koninkrijk was voor zijn energievoorziening 142 jaar lang afhankelijk van steenkool, een fossiele brandstof die een grote luchtverontreiniging veroorzaakt. Geen enkele andere brandstof produceert meer broeikasgassen dan steenkool. Om de impact van de energiesector op de klimaatverandering te verminderen, moet er dan ook op alternatieven worden overgeschakeld.

De centrale van Ratcliffe-on-Soar kon een jaar eerder dan oorspronkelijk voorzien worden gesloten. – Foto: Uniper

Het Verenigd Koninkrijk opende in 1882 de steenkoolcentrale van Holborn Viaduct in Londen, waarmee de straatverlichting in de Britse hoofdstad moest worden gevoed. Holborn Viaduct, gebouwd door uitvinder Thomas Edison, was de eerste steenkoolcentrale van de wereld. Lange tijd zou steenkool in het Verenigde Koninkrijk nagenoeg de enige producent van elektriciteit zijn. In het begin van de jaren negentig van de voorbije eeuw werd steenkool in die productie echter steeds meer door gas worden vervangen, maar zou toch nog twee decennia een cruciaal onderdeel van het Britse elektriciteitsnet blijven.

Nieuwere gascentrales en kernreactoren kregen een grotere functie in de Britse energievoorziening. Het gebruik van de steenkoolcentrales werd steeds duurder. De regelgeving vereiste immers dure upgrades om de vervuiling te verminderen. In 2012 genereerde steenkool in het Verenigd Koninkrijk nog steeds 39 procent van de elektriciteit. Maar naarmate de wetenschap rond klimaatverandering groeide, werd duidelijk dat de uitstoot van broeikasgassen wereldwijd moest worden verminderd. 

Als de meest vervuilende fossiele brandstof was steenkool daarbij een belangrijk doelwit. In 2008 stelde het Verenigd Koninkrijk zijn eerste wettelijk bindende klimaatdoelen vast en in 2015 maakte Amber Rudd, toenmalig Brits minister van energie en klimaatverandering, bekend dat het land binnen een periode van tien jaar zou stoppen met het gebruik van steenkool.

In 2010 genereerden hernieuwbare energiebronnen in het Verenigd Koninkrijk slechts 7 procent van de elektriciteitsvoorziening. In de eerste helft van dit jaar was dat aandeel al echter tot meer dan 50 procent – een nieuw record – gegroeid. De snelle groei van duurzame energie betekende dat steenkool eerder al voor korte periodes volledig kon worden uitgeschakeld. In 2017 werden in het Verenigd Koninkrijk de eerste steenkoolvrije dagen konden worden gemeld. De groei van hernieuwbare energiebronnen bleek zo succesvol dat de centrale van Ratcliffe-on-Soar al een jaar eerder dan oorspronkelijk voorzien kon worden gesloten.

De centrale van Ratcliffe-on-Soar, uitgebaat door het Duitse energiebedrijf Uniper, werd in 1967 opgestart. Tussen het ogenblik dat Holborn Viaduct in 1882 werd opgestart tot de sluiting van Ratcliffe-on-Soar hebben de Britse steenkoolcentrales volgens de analisten van Carbon Brief 4,6 miljard ton steenkool verbrand. Daarbij werd ook 10,4 miljard ton koolstofdioxide uitgestoten.

Romeinse baden

De afhankelijkheid van Groot-Brittannië van steenkool dateert volgens geschiedkundigen uit de tijd van het Romeinse Rijk. Daarbij wordt opgemerkt dat Romeinse veroveraars mogelijk met mijnbouw zijn gestart in de regio Nettlebridge (Somerset). De gewonnen steenkool moest worden gebruikt als brandstof voor de verwarming van de Romeinse baden en het smeden van ijzer. Maar vooral de industriële revolutie maakte van steenkool een pijler van de opkomende economische macht van Groot-Brittannië.

Dankzij een sterke bevolkingsaangroei kende ook een vraag naar steenkool in de achttiende eeuw een echte explosie. Aanvankelijk had de opkomende Britse mijnbouwindustrie moeite om aan die vraag te voldoen, maar de uitvinding van de stoommachine in 1712 ontsloot het potentieel van de overvloedige reserves van Groot-Brittannië in de steenkoolvelden van centraal Schotland, Zuid-Wales, de Midlands en Noordoost-Engeland.

Britse mijnen werden destijds vaak geteisterd door overstromingen. Maar motoren, aangedreven door steenkool, konden dat water wegpompen, waardoor toegang werd verkregen tot diepere en grotere reserves. Hierdoor kon de ontginning van steenkool sterk worden opgedreven. In het begin van de achttiende eeuw bereikte de Britse mijnbouw een niveau van ongeveer 3 miljoen ton steenkool per jaar. Tegen de jaren dertig van de negentiende eeuw was dat echter al opgelopen tot meer dan 30 miljoen ton per jaar.

In het begin van de negentiende eeuw werd steenkool aangewend voor de aanmaak van stadsgas, dat voor de straatverlichting werd gebruikt en ook diende voor de uitbreiding van de opkomende spoorwegen. In 1882 werd vervolgens de eerste steenkoolcentrale – Holborn Viaduct – in gebruik genomen.

Meer over dit onderwerp:

• Koeltorens Ratcliffe-on-Soar mogelijk als monument beschermd
• Ontwikkelde landen halveren opwekking elektriciteit met steenkool
• Wereldwijd steenkoolgebruik blijft nog altijd op recordniveau
• China blijft wereldwijd leider in opening nieuwe steenkoolcentrales
• Coal India investeert in steenkoolcentrales bij mijnen