Polen heeft in de Europese Unie het laagste percentage badzones met een uitstekende waterkwaliteit. Dat blijkt uit een rapport van het European Environment Agency (EEA) en Europese Commissie over de kwaliteit van het zwemwater in de Europese Unie, Albanië en Zwitserland, waarbij in totaal 22.000 locaties werden onderzocht. Vastgesteld werd dat 85,4 procent van die zones aan de bezoeker water van uitstekende kwaliteit kan aanbieden. Nog 1,5 procent van de sites bleek over water met een slechte kwaliteit te beschikken.

“De studie toonde aan dat de overgrote meerderheid van de badzones in Europa vorig jaar voldeed aan de strengste normen voldeed”, werpen de onderzoekers op. “Daarbij moet worden vastgesteld dat het zeewater in het algemeen van betere kwaliteit is dan de binnenwateren. Aan de kusten is 89 procent van het zwemwater van uitstekende kwaliteit. Bij de binnenwaters valt dat cijfer terug tot 79 procent. In Cyprus vertoonden 97,6 procent van de onderzochte locaties een uitstekende waterkwaliteit. Oostenrijk eindigde op de tweede plaats met een score van 96,9 procent, gevolgd door Kroatië met 96,7 procent.

In Europa getuigt 85,4 procent van de zwemwaters van een uitstekende kwaliteit. – Foto: Pixabay/Marcelino Bobe

In Oostenrijk, België, Bulgarije, Malta, Luxemburg en Roemenië voldeden alle zwemwateren ten minste aan de minimumkwaliteit.  In vijf landen – Albanië, België, Estland, Hongarije en Polen – kon echter minder dan 70 procent van het zwemwater een uitstekende kwaliteit melden.

Binnen de Europese Unie liet Polen de minst goede prestatie optekenen. Slechts 54,9 procent van de onderzochte Poolse waters kon een uitstekende kwaliteit laten optekenen. In Polen, waar 739 badzones werden onderzocht, bleken 406 sites een uitstekende waterkwaliteit te kunnen melden. Daarentegen werd op 21 locaties van een slechte waterkwaliteit gewag gemaakt. Albanië eindigde met een score van 41,2 procent op een laatste plaats. 

Kroatië

Kroatië is in Europa de toeristische bestemming waar de badzones de beste waterkwaliteit noteren. Er kon worden vastgesteld dat 99,1 procent van de Kroatische kustlocaties een uitstekende kwaliteit konden melden. Op de tweede plaats staat Cyprus, dat een score van 97,6 procent registreerde, gevolgd door Griekenland met een totaal van 95,8 procent. Ook hier haalde Albanië de slechtste uitslag, voorafgegaan door Estland (46,7 procent) , Polen (55,1 procent) en Finland (65,4 procent). Over de hele Europese Unie werd een gemiddelde score van 88,8 procent gemeld.

De onderzoekers beklemtonen dat zwemmen in de meeste badzones in de Europese Unie perfect veilig kan. Er wordt op gewezen dat 96 procent van de onderzochte wateren aan de minimum-kwaliteitseisen van de zwemwaterrichtlijn voldeed. Dat betekende een lichte stijging ten opzichte van het voorgaande jaar. “Wel moet worden gewaarschuwd dat de verontreiniging van het oppervlaktewater en grondwater in de Europese Unie op een aanzienlijk niveau blijft”, voeren de onderzoekers aan. “Die problemen kunnen door de klimaatverandering bovendien nog worden verergerd. Door de klimaatverandering zal er vaker met zware regenval rekening moeten worden gehouden. Dit kan een negatief effect hebben op de kwaliteit van het zwemwater, waardoor de gezondheidsrisico’s voor de zwemmers kunnen toenemen. Het zal de volgende jaren voor de bevolking en het leefmilieu dan ook cruciaal zijn om de waterkwaliteit op een hoog peil te houden en te verbeteren.”

“De kwaliteit van het Europese zwemwater is de voorbije decennia aanzienlijk verbeterd”, wordt er aangestipt. “Die kwaliteit is in het recente verleden op zijn minst consistent op een goed niveau gebleven. Dat is te danken aan het gecombineerde effect van systematische monitoring en beheer, geïntroduceerd met de Bathing Water Directive (BWD), maar ook door grote investeringen in stedelijke installaties voor afvalwaterzuivering en verbeteringen in de netten voor afvalwaters. Dit heeft geleid tot een drastische vermindering van organische verontreinigende stoffen en ziekteverwekkers, die voordien in onbehandeld of gedeeltelijk behandeld stedelijk afvalwater konden vrijkomen. Dankzij deze voortdurende inspanningen is zwemmen nu ook mogelijk in stedelijke gebieden en ooit zwaar vervuilde wateren. Dit succes toont hoe een goed geïmplementeerd beleid een verschil kan maken.”

Meer over dit onderwerp:

• In Europa is drinkwater sterk vervuild door eeuwige chemicaliën
• Landbouwers moeten allemaal bijdrage tot een betere waterkwaliteit leveren
• Waterkwaliteit van de Seine in Parijs laat verbetering optekenen
• Efficiënt watermanagement kan de dreiging van waterschaarste in toekomst halveren
• Marbella bestraft plassende zwemmers met boete van 750 euro

Ondernemingen uit de duurzame economie hebben de voorbije tien jaar een totaal marktrendement van 198 procent laten optekenen. Alleen de technologiesector kon een beter cijfer melden. Dat blijkt uit een rapport van de London Stock Exchange Group. De duurzame economie – die zijn inkomsten genereert uit hernieuwbare energie en mijnbouw en de verwerking van kritieke mineralen – heeft volgens het rapport een marktkapitalisatie van 7,2 biljoen dollar. De sector kon daarbij het voorbije decennium een jaarlijkse groei van 14 procent gemeld. Wel wordt gewaarschuwd dat handelsspanningen en tarieven de duurzame energiesector in de toekomst zouden kunnen afremmen.

Het rapport wijst erop dat de waarde van de duurzame economie aanzienlijk sneller is gegroeid dan de bredere markt. De marktkapitalisatie van de duurzame economie heeft het voorbije decennium een jaarlijkse groei van 13,8 procent gemeld, terwijl op de totale aandelenmarkt een gemiddelde stijging van 8,3 procent werd genoteerd. Indien duurzaamheid op zichzelf als een industriële sector zou worden bestempeld, zou hij naar omvang wereldwijd op de vierde plaats staan. De inkomsten uit de duurzame economieën lieten bovendien het voorbije decennium een jaarlijkse gemiddelde groei met 7,6 procent registreren, tegenover een gemiddelde van 5,3 procent voor de bredere markt.

De duurzame economie heeft inmiddels een marktwaarde van 7,2 biljoen dollar. – Foto: Pixabay/Mino Park

“Hoewel de duurzame economie op de lange termijn beter heeft gepresteerd, moet er worden genoteerd dat de prestaties van de sector sinds het begin van dit decennium door een sterke volatiliteit werd gekenmerkt”, merken de onderzoekers op in een commentaar op de studie. “Dat fenomeen is gedreven door een combinatie van factoren, waaronder verstoringen in de toeleveringsketen, kosteninflatie, hogere rentetarieven, geopolitieke fragmentatie en duurzame protectionisme. Na een snelle marktgroei in 2020 en 2021 liet de marktkapitalisatie van de duurzame economie in 2022 een aanzienlijke vertraging optekenen. De markt herstelde zich en liet vorig jaar opnieuw betere prestaties optekenen. De sector vertegenwoordigt nu 8,6 procent van het wereldwijde marktkapitaal. Daarmee bleef de duurzame economie net onder het record dat in 2021 werd gerealiseerd.”

Verder wordt opgemerkt dat binnen de duurzame economie de industrie van het energiebeheer de voorbije vijf jaar de best presterende sector was. De activiteit kon daarbij een jaarlijkse groei van 17 procent melden, gedreven door de kostenefficiëntie van de oplossingen voor energie-efficiëntie. Hernieuwbare en alternatieve energieën – die kunnen worden omschreven als het meest zichtbare gebied van de circulaire economie en een aandachtsgebied voor veel duurzame thematische beleggingsproducten – door druk op de winstgevendheid recent ondermaats heeft gepresteerd, ondanks de sterke cijfers voor de installatie van hernieuwbare energieën.

Digitale technologieën

Een van de belangrijkste potentiële stimulansen voor de prestaties van de duurzame economie is volgens het rapport de groei van digitale technologieën, waarbij vooral verwezen wordt naar kunstmatige intelligentie en datacenters. “Dit moet worden gelinkt aan de inspanningen van grote technologiebedrijven om hun ecologische voetafdruk te verkleinen”, wordt er opgemerkt. “Het elektriciteitsverbruik van de datacenters kende tussen 2005 en 2022 nagenoeg een vervijfvoudiging en zal tegen 2026 alweer bijna een verdubbeling laten optekenen.”

“Verschillende grote technologiebedrijven hebben recent acties ondernomen om de uitstoot van dit groeiende energieverbruik aan te pakken”, wordt in het rapport benadrukt. “Amazon is de grootste inkoper van hernieuwbare energie geworden, gevolgd door Meta, Microsoft en Google. De technologiebedrijven investeren verder ook in een aantal oplossingen, zoals kernfusie en waterstof, om hun ecologische impact te verminderen.”

De onderzoekers merken verder nog op dat vele economische sectoren in duurzaamheid investeren. “In ongeveer een derde van de sectoren vertegenwoordigen duurzame activiteiten meer dan 10 procent van de totale waarde”, wordt er aangevoerd. “De autosector staat daarbij met een score van 42 procent op de eerste plaats. Die prestatie wordt gedragen door de productie van elektrische voertuigen en batterijen. Op de tweede plaats volgt de nutssector (33 procent), waarbij vooral hernieuwbare energie de belangrijkste duurzame activiteit bleek. Daarna volgen de bouwindustrie (23 procent), chemie (23 procent), chemie (14 procent), industriële goederen en diensten (14 procent), technologie (11 procent), vastgoed (10 procent) en basisvoorzieningen (10 procent).

Het rapport wijst erop dat de duurzame economie in het algemeen op rooskleurige vooruitzichten kan rekenen, maar waarschuwt dat er een aantal hinderpalen zijn die de aanhoudende groei van de aandelen en het tempo van de energietransitie zouden kunnen afremmen. “Er moet daarbij onder meer gewezen worden naar handelstarieven die de uitrol van duurzame energietechnologieën kunnen vertragen”, beklemtoonde Jaakko Kooroshy, bij de London Stock Exchange Group verantwoordelijk voor duurzaam beleggingsonderzoek. “Stimuleringsmaatregelen van de Europese Unie en de Verenigde Staten voor de productie van duurzame energie in eigen land zullen de groei ondersteunen, maar de heffingen op elektrische voertuigen uit China kunnen de doelstellingen op het gebied van duurzame energie ondermijnen en tot grotere handelsconflicten leiden.”

Meer over dit onderwerp:

• IJsland past toeristentaks aan om natuur te beschermen
• Noorwegen ontdekt grootste voorraad zeldzame aardmetalen van Europa
• Datacenters zullen in toekomst vooral op duurzame energie functioneren
• Verplaatsingen van Europese voetbalclubs gaan minder vaak met vliegtuig
• Zwakkere stromen in oceaan kunnen leiden tot meer koolstofdioxide in atmosfeer

De uitbouw van de digitale economie gaat ten koste van het leefmilieu. Die waarschuwing staat in een rapport van United Nations Conference on Trade and Development (Unctad). Daarbij wordt onder meer gewezen naar de gigantische datacenters, die enorme hoeveelheden water en energie verbruiken. Er moeten volgens de organisatie dan ook duurzame strategieën worden ontwikkeld om de toenemende gevolgen van de digitalisering – vooral in ontwikkelingslanden – tegen te gaan.

De digitalisering wakkert de wereldwijde economische groei aan, maar de gevolgen voor het leefmilieu worden steeds ernstiger”, werpt Antonio Guterres, secretaris-generaal van de Verenigde Naties, op. “De digitalisering gaat razendsnel en verandert levens en bestaansmiddelen. Tegelijkertijd dreigt een ongereguleerde digitalisering mensen achter te laten en de problemen voor het leefmilieu en het klimaat te verergeren.” Guterres waarschuwde dat de toegenomen afhankelijkheid van digitale hulpmiddelen een directe impact heeft op het milieu, omdat ze grondstoffen uitputten, water en energie verbruiken, luchtvervuiling veroorzaken en afval genereren. “Dit probleem wordt nog versterkt door opkomende technologieën zoals kunstmatige intelligentie”, gaf Guterres aan.

Datacenters vormen een belangrijke factor in de klimaatverandering. – Foto: Pixabay/Brian Penny

Er zijn slechts beperkte data beschikbaar over de impact van de artificiële intelligentie op het leefmilieu. Rebeca Grynspan, secretaris-generaal van de Unctad, richtte zich tot de grootste technologiebedrijven van de wereld om in de strijd tegen de negatieve gevolgen van de digitalisering het voortouw te nemen en daarbij door gestandaardiseerde gegevens te produceren. 

Google meldde onlangs dat zijn uitstoot van broeikasgassen de voorbije vijf jaar met 48 procent is gestegen. Die stijging wordt vooral toegeschreven aan de energievoorziening van de datacenters die de activiteiten op het gebied van artificiële intelligentie ondersteunen. Ook in het laatste duurzaamheidsrapport van Microsoft werd gemeld dat het bedrijf vorig jaar 29 procent meer broeikasgassen had uitgestoten dan in het begin van dit decennium. Google en Microsoft hebben elk beloofd om aan het eind van dit decennium klimaat te zullen opereren..

De Amerikaanse investeringsbank Goldman Sachs kondigde eveneens recent aan dat de belofte van generatieve artificiële intelligentie de grote technologiebedrijven ertoe aanzet om de volgende jaren naar schatting 1 biljoen dollar – onder meer in datacenters, chips en andere infrastructuur – te investeren. Maar deze uitgaven hebben tot nu toe weinig opgeleverd. Er rijzen dan ook vragen of deze grote uitgaven ooit zullen renderen in termen van voordelen en rendementen.”

Bitcoin

Shamika Sirimanne, bij de Unctad directeur voor technologie en logistiek, wierp op dat de vraag waarvoor artificiële intelligentie moet worden gebruikt – voor het algemeen belang of voor zoekmachines, marketing of het verkopen van t-shirts – nog niet is gesteld. “Maar voordat het te laat is, moet dat gesprek wel worden aangegaan.”

In het rapport van Unctad staan enkele voorbeelden vermeld van de gevolgen die de digitale economie voor het leefmilieu heeft. Onder meer wordt opgemerkt dat industrieën van informatie en communicatie begin dit decennium een uitstoot tussen 0,69 gigaton en 1,6 gigaton koolstofdioxide veroorzaakte. Dat vertegenwoordigt tussen 1,5 procent tot 3,2 procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen, wat overeenkomt met de emissies van het luchtvervoer of de scheepvaart. Nog wordt aangegeven dat voor de productie van een computer van 2 kilogram ongeveer 800 kilogram grondstoffen nodig zijn. Verder wordt nog benadrukt dat de vraag naar kritieke mineralen zoals grafiet, lithium en kobalt tegen het midden van deze eeuw met 500 procent zou kunnen stijgen.

Datacenters verbruikten twee jaar geleden 460 terawattuur elektriciteit, maar dat zal naar verwachting over twee jaar verdubbeld zijn. Nog volgens het rapport is het elektriciteitsverbruik van datacenters in Ierland tussen 2015 en 2022 meer dan verviervoudigd en nu 18 procent vertegenwoordigt van het totale elektriciteitsverbruik van het land. Dat cijfer zou tegen volgens ramingen tegen 2031 kunnen stijgen tot 28 procent. Het wereldwijde energieverbruik voor het delven van bitcoin, de meest prominente cryptomunt is tussen 2015 en 2023 ongeveer 34 keer verhoogd en bedraagt naar schatting 121 terawattuur.

“Dat volume ligt hoger dan het totale verbruik van landen zoals België en Finland”, verduidelijkte Grynspan. “Dit kan niet als een marginaal verschijnsel worden beschouwd. De digitalisering is een welkome en noodzakelijke motor voor wereldwijde economische groei, maar we moeten die ontwikkeling op een inclusieve en duurzame manier aanpakken. Omdat de snelle digitalisering de bezorgdheid over het leefmilieu doet toenemen, is het nu dringender dan ooit om het juiste beleid te kiezen, zodat de ecologische impact van die activiteiten optimaal kunnen worden beheerd.”

Meer over dit onderwerp:

• Filipijnen meer van steenkool afhankelijk dan China en Indonesië
• Inwoners van Tokio verzetten zich tegen bouw groot datacenter
• Europa volgende winter meer afhankelijk van steenkool om gas te vervangen
• Amazon heeft vorig jaar minder emissies van broeikasgassen veroorzaakt
• Caraïben bereiden zich na doortocht orkaan voor op economische klap

De lidstaten van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (Navo) hebben het voorbije jaar in totaal 1,34 biljoen dollar geïnvesteerd. Dat betekent een stijging met 126 miljard dollar tegenover het jaar voorzien. Dat is de conclusie van een rapport van de organisaties Transnational Institute, Tipping Point North South en Stop Wapenhandel. De onderzoekers waarschuwen daarbij dat deze militaire budgetten een negatieve impact hebben op het klimaat. Gezamenlijk zouden de lidstaten van de militaire alliantie het voorbije jaar 233 miljoen ton broeikasgassen hebben geproduceerd. Daarmee is de Navo een grotere vervuiler dan een aantal landen.

“Het onderzoek toont dat militaire uitgaven de uitstoot van broeikasgassen verhogen, cruciale financiering voor de klimaatactie afleiden en zorgen voor een consolidatie van een wapenhandel die instabiliteit voedt”, wordt in het rapport aangevoerd. “Militaire uitgaven hebben de neiging om veel energie te verbruiken. Vliegtuigen verbruiken enorme hoeveelheden fossiele brandstoffen, net zoals militaire bases en logistieke centra. Militair materieel moet bovendien regelmatig worden bediend en onderhouden om gevechtsklaar te blijven. Dat alles brengt vervuiling met zich mee. Die vervuiling ligt zelfs hoger dan de broeikasgassen die door landen zoals Colombia of Qatar worden uitgestoten.”

De militaire alliantie Nato heeft het voorbije jaar 233 miljoen ton broeikasgassen geproduceerd. – Foto: Nato

“Tegen het einde van dit decennium moeten we de uitstoot radicaal verminderen”, zegt Nick Buxton. “Maar de grootste investering die wereldwijd – zeker in de Navo – moet worden geleverd – in een beperking van de militaire uitgaven, die de milieuproblemen vaak nog verergeren. De Navo telt 32 lidstaten. Daarmee verzamelt het militaire bondgenootschap amper 16 procent van alle landen in de wereld. Vorig jaar waren die lidstaten echter gezamenlijk 55 procent van de totale militaire uitgaven ter wereld. De Verenigde Staten alleen nemen meer dan tweederde van de uitgaven van het bondgenootschap voor hun rekening.”

Klimaatakkoorden

De toegenomen militaire uitgaven van de lidstaten van de Navo zullen nog eens 31 miljoen ton broeikasgassen in de atmosfeer brengen. Dat vertegenwoordigt een stijging van ongeveer 15 procent. Dat is het equivalent van de uitstoot van 6,7 miljoen auto’s. De Verenigde Staten – wiens leger al de grootste institutionele producent van broeikasgassen in de wereld is – waren met een militaire budgetverhoging van 55 miljard dollar verantwoordelijk voor het grootste deel van de stijging, gevolgd door Polen (16 miljard dollar), het Verenigd Koninkrijk (10,9 miljard dollar) en Duitsland (10,7 miljard dollar).

“Indien alleen al de stijging van de militaire uitgaven van de Navo zou worden omgebogen naar een positieve klimaatactie, zou de minimale klimaatfinanciering voor ontwikkelingslanden, zoals voorgesteld tijdens de klimaatonderhandelingen van de Verenigde Naties dit jaar, volledig kunnen worden gedekt”, wordt in het rapport opgemerkt. “Alle strijdkrachten in de wereld produceren minstens 5,5 procent van alle vervuiling die de aarde opwarmt. Dat is meer dan de totale ecologische voetafdruk van Japan.”

Het Intergovernmental Panel on Climate Change van de Verenigde Naties zegt dat de wereld de uitstoot tegen eind dit decennium met 43 procent moet verminderen om de ambitieuzere doelen van de Klimaatakkoorden van Parijs te halen. Om dat doel te bereiken moet de militaire uitstoot volgens de onderzoekers jaarlijks met minstens 5 procent worden verminderd. “Maar de lidstaten van de Navo gaan de verkeerde kant op”, merken de onderzoekers op. “De alliantie heeft vorig jaar een blijvende toezegging gedaan om ten minste 2 procent van hun nationale budgetten in hun leger te investeren. Verwacht wordt dat tweederde van de lidstaten die doelstelling dit jaar zal halen of overtreffen, tegenover slechts zes landen drie jaar geleden.”

Veiligheid

Defensiespecialisten noemen die investeringen noodzakelijk voor de veiligheid. Maar de onderzoekers werpen op dat deze inspanningen een tol eisen van de maatschappij door de opwarming van de aarde te stimuleren en financiële middelen van klimaatfinanciering af te leiden. Indien alle leden de doelstelling van 2 procent halen, zullen ze over vier jaar evenveel extra broeikasgassen veroorzaken als de jaarlijkse productie van Rusland. De extra militaire middelen – naar schatting 2,57 miljard dollar – zouden volgens schattingen van het United Nations Environment Programme (Unep) voldoende zijn om de kosten voor klimaataanpassing van landen met een laag en middelmatig inkomen gedurende zeven jaar te dekken.

“De echte begunstigden van de oplopende defensie-uitgaven zijn de wapenfabrikanten, die van de militaire alliantie een aantal beloftes voor investeringen heeft ontvangen”, merken de onderzoekers op. “De groei van de militaire budgetten wordt niet altijd onmiddellijk in de inkomsten en winsten van wapenfabrikanten weerspiegeld, want de productie en aankoop van het materieel kan vele jaren in beslag nemen. Het voorbije jaar nam de orderportefeuille van de tien grootste wapenfabrikanten van de wereld – waaronder Lockheed Martin, RTX Corporation en Northrop Grumman, gemiddeld met meer dan 13 procent toe. Dat is een indicatie voor de aankomende recordwinsten van de sector.”

“Er wordt nog opgemerkt dat er wel enkele milieubeschermende maatregelen werden genomen om de vervuiling door de wapenindustrie in te dammen, maar vooral in de Verenigde Staten en Europa worden deze regels steeds vaker terzijde geschoven wanneer ze worden bestempeld als een belemmering voor het verhogen van de productie”, geven de onderzoekers nog aan. De Navo heeft beloofd om tegen het midden van deze eeuw klimaatneutraal te opereren. “Toch is het vergroenen van de militaire operaties geen goede optie”, wordt er nog aangevoerd. “Er bestaat geen realistische alternatieve energiebron die tegen het midden van deze eeuw fossiele brandstoffen op grote schaal kan vervangen. Het verhogen van de defensie-uitgaven creëert ook een meer gemilitariseerde wereld in een tijd waarin meer samenwerking en vrede nodig is.”

Meer over dit onderwerp:

• Ruimtevaartbedrijven hebben orders van defensiesector nodig
• Lockheed Martin ontwikkelt artificiële intelligentie voor Amerikaans leger
• Navo sluit contract van 700 miljoen dollar voor aankoop Stinger-raketten
• Canada kondigt de bouw van een nieuwe reeks oorlogsschepen aan
• Militair contract tussen Rusland en Noord-Korea bedreiging voor wereldvrede

In Europa leeft 12,5 procent van de totale bevolking in een gebied dat door mogelijke overstromingen zou kunnen worden getroffen. In die risicogebieden is bovendien ook kritieke infrastructuur aanwezig. Dat is de conclusie van een rapport van het European Environmental Agency (EEA) over de impact van de klimaatverandering op de gehele watercyclus. De onderzoekers merken op dat hevige stormen de voorbije veertig jaar in Europa 5.582 slachtoffers heeft geëist. Er wordt aan toegevoegd dat het gevaar op verdere zware overstromingen op een hoog niveau blijft.

“Ongeveer 15 procent van de industriële faciliteiten in Europa bevindt zich in mogelijke uiterwaarden”, legt Aleksandra Kazmierczak, expert klimaat en gezondheid bij het European Environmental Agency. “Infrastructuur zoals waterzuiveringsinstallaties bevindt zich verder stroomafwaarts. Meer dan een derde daarvan in Europa bevindt zich op uiterwaarden.” Er wordt aan toegevoegd dat ook 11 procent van de Europese ziekenhuizen in risicogebieden is gesitueerd.

Overstromingsgebieden omvatten ook kritieke infrastructuur. – Foto: Pixabay/Patrick Behn

Omdat ze de concentratie van verontreinigende stoffen verhogen, vormen droogte en hittegolven voor de waterkwaliteit tevens een belangrijke bedreiging. “Deze cumulatieve gebeurtenissen vormen een probleem voor de toegang tot water voor de bevolking en beïnvloeden bovendien de koelsystemen van kerncentrales en de landbouw”, waarschuwt Kazmierczak. “Twee jaar geleden hebben we bijvoorbeeld, vooral in Zuid-Afrika, een daling gezien in de productie van maïs en olijfolie. De verliezen als gevolg van droogte in de landbouw, de watervoorziening en energiesector worden geschat op ongeveer 9 miljard euro per jaar.”

Complex problemen

“Europa is jammerlijk genoeg niet voorbereid op de toekomst”, zegt benadrukt Višnar Malinovská, onderdirecteur van het Directorate-General for Climate Action van de Europese Commissie, die daarbij gewag maakte van een complex probleem, dat een aantal systemische oplossingen nodig heeft. Daarbij merkt het rapport op dat Europa over de middelen beschikt die nodig zijn om de problemen nu te bestrijden.

“Er is alvast één maatregel die gemakkelijk kan worden doorgedrukt”, wordt in het rapport aangevoerd. “In gebieden die door klimaatgerelateerde gebeurtenissen, zoals overstromingen, gevaar lopen, zouden nieuwe ontwikkelingen moeten worden vermeden. Daarnaast kan ook gegrepen worden naar een aantal oplossingen die door de natuur zijn geïnspireerd. Onder meer kunnen daarbij bomen worden geplant of kan andere begroeiing worden gebruikt om regenwater vast te houden, maar ook zou gekozen kunnen worden om behandeld water te hergebruiken.”

Daarnaast pleit het rapport voor een grotere rol voor de technologie, onder meer in de vorm van een groter toezicht en de uitbouw van systemen voor vroegtijdige waarschuwing. “Zonder snelle en systematische actie om de maatschappelijke veerkracht te vergroten, zullen de gevolgen voor de gezondheid van het veranderende klimaat door overstromingen, droogtes en verminderde waterkwaliteit verergeren”, wordt in het rapport naar voor gebracht.

“Onze samenleving is sterk blootgesteld aan klimaatrisico’s zoals overstromingen, waterschaarste en slechte waterkwaliteit”, merkt Višnar Malinovská op. “Hoewel de bedreigde gebieden vaak over waterkeringen beschikken, kunnen de veiligheidsniveau grote verschillen laten optekenen. Overstromingen leiden niet alleen tot sterfgevallen en verwondingen, maar veroorzaken ook stress, wat vaak resulteert in posttraumatische stressstoornis en langere gevolgen voor de geestelijke gezondheid, zoals depressies, voor de getroffen bevolking. Overstromingen kunnen ook vervuiling veroorzaken. Naar schatting 650.000 gecombineerde riooloverstortingen in heel Europa verslechteren de waterkwaliteit als gevolg van hevige regenval.”

Malinovská wijst er verder op dat nu ook al 30 procent van de bevolking in Zuid-Europa met een permanente waterschaarste wordt geconfronteerd. “Dat kan leiden tot rantsoenering en andere mogelijke beperkingen, die in sommige regio’s al van kracht zijn”, merkt ze op. “Indien de voorraden opdrogen, moet met onvermijdelijke prijsstijgingen rekening worden gehouden. Al die problemen kunnen van invloed zijn op het vermogen van armere of grotere huishoudens om in hun hygiëne-behoeften te voorzien.”

“Bovendien bevorderen langdurige periodes van droog en warm weer de verspreiding van bosbranden”, beklemtoont Malinovská. “Dat is opnieuw vooral het geval in Zuid-Europa, maar in toenemende mate ook in andere regio’s. Bosbranden brengen niet alleen het directe gezondheidsrisico van het vuur met zich mee, want de blootstelling aan de schadelijke chemicaliën in de rook van natuurbranden heeft zowel acute als langdurige gevolgen voor de gezondheid.”

“De kwaliteit van het drinkwater en het zwemwater, hoewel over het algemeen zeer goed, loopt eveneens gevaar. Stijgende temperaturen van de lucht en het water bevorderen de groei van ziekteverwekkers, waardoor het risico op overdraagbare ziekten toeneemt. Een laag waterdebiet tijdens droge periodes kan resulteren in hogere concentraties van verontreinigende stoffen en farmaceutische producten, waardoor een dure afvalwaterzuivering nodig zal zijn. Bovendien kan de bloei van cyanobacteriën in voedselrijke wateren tijdens droge en warme periodes de waterkwaliteit in gevaar brengen.”

Meer over dit onderwerp:

• Europa moet zich aan groter overstromingsgevaar aanpassen
• Europese landbouwers scharen zich achter duurzaam beleid
• Grootste moerasgebied ter wereld worden door vuurhaarden zwaar getroffen
• Duurzame gebouwen zijn een belangrijk wapen tegen klimaatverandering
• Klimaatverandering creëerde vorig jaar 26 extra dagen met extreem warm weer

Het is mogelijk om op basis van cyanobacteriën biogene bouwmaterialen te vervaardigen. Dat blijkt uit een onderzoek van wetenschappers aan het Fraunhofer Institute for Ceramic Technologies and Systems (IKTS) en het Fraunhofer Institute for Electron Beam and Plasma Technology (FEP). De onderzoekers merken op dat de bacteriën zich vermenigvuldigen zich in een voedingsoplossing, aangedreven door fotosynthese. Wanneer aggregaten en vulstoffen zoals zand, basalt of hernieuwbare grondstoffen worden toegevoegd, worden rotsachtige solide structuren geproduceerd. In tegenstelling tot de traditionele betonproductie genereert dit proces geen koolstofdioxide, wat schadelijk is voor het milieu. In plaats daarvan wordt de koolstofdioxide gebonden in het materiaal zelf.

“De bouwindustrie heeft een belangrijk probleem”, voeren de onderzoekers aan. “Cement – het hoofdbestanddeel van beton en misschien wel het meest gebruikte bouwmateriaal van deze tijd – is slecht voor het klimaat. De uitstoot van koolstofdioxide bij de productie van cement is erg hoog. Volgens het Duitse Umweltbundesamt (UBA) was de cementproductie in 2018 alleen al in Duitsland verantwoordelijk voor de uitstoot van ongeveer 20 miljoen ton koolstofdioxide. Dat komt overeen met ongeveer 10 procent van alle industriële emissies. Het is echter mogelijk om met een milieuvriendelijke, biologisch geïnduceerde methode biogene bouwmaterialen te produceren. Niet alleen stoot het proces zelf geen koolstofdioxide uit, maar het schadelijke gas wordt gebruikt voor het proces zelf en vervolgens gebonden in het materiaal.”

De huidige bouwsector heeft een bijzonder grote ecologische voetafdruk. – Foto: Pixabay/Dimitris Vetsikas

De kern van de nieuwe methode wordt door cyanobacteriën, voorheen bekend als blauwalgen, gevormd. Deze bacterieculturen zijn in staat tot fotosynthese. Als licht, vocht en temperatuur op elkaar inwerken, vormen ze structuren die bekend staan als stromatolieten van kalksteen. Deze rotsachtige biogene structuren bestaan al 3,5 miljard jaar in de natuur, wat getuigt van de veerkracht en duurzaamheid van dit biologische proces. Net als toen wordt koolstofdioxide uit de atmosfeer gevangen als onderdeel van het mineralisatieproces en vervolgens gebonden in het biogene gesteente. De Duitse wetenschappers, onder leiding van Matthias Ahlhelm en Ulla König zijn er met hun project BioCarboBeton nu in gelukt om dit natuurlijke proces met een technologische methode na te bootsen.

Verschillende toepassingen

“In de eerste stap om biomassa te produceren, worden de lichtgevoelige cyanobacteriën gekweekt in een voedingsoplossing”, werpen de onderzoekers op. “De intensiteit en kleur van de gebruikte lichtbron beïnvloeden de bacteriële fotosynthese en het metabolisme. Om ervoor te zorgen dat de bacteriële oplossing een mineralisatie kan ondergaan om stromatoliet-achtige structuren te produceren, worden calciumbronnen zoals calciumchloride toegevoegd. Vervolgens wordt een mengsel van hydrogels en verschillende vulstoffen, zoals diverse soorten zand, gecreëerd. Extra koolstofdioxide wordt toegevoegd om het proces te ondersteunen.”

Het bacteriële mengsel wordt geroerd tot het punt van homogeniteit en krijgt dan structuur door het over te brengen in bijvoorbeeld mallen. De mallen moeten bij voorkeur doorzichtig zijn,  zodat de processen van bacteriële stofwisseling en fotosynthese door kunnen gaan. De daaropvolgende mineralisatie leidt tot de uiteindelijke stolling. Het bacteriële mengsel kan ook worden gevormd door spuiten, schuimen, extrusie of additieve vervaardiging, waardoor het de vorm krijgt waarin de laatste stadia van mineralisatie plaatsvinden.

Als alternatief kunnen ook poreuze substraten worden gemaakt en vervolgens met de cyanobacterie-cultuur worden behandeld. “De vaste structuur die zich ontwikkelt, is tijdens het proces nog steeds poreus, zodat er licht naar binnen valt en de koolstofdioxide-fixatie wordt aangestuurd door de mineralisatie van kalksteen”, verduidelijkt Ahlhelm. “We kunnen het proces stoppen door het licht en vocht te verwijderen of de temperatuur te veranderen. Op dat moment sterven alle bacteriën gewoon af. Het resultaat is een vast product op basis van biogeen calciumcarbonaat en vulstoffen dat onder meer als baksteen kan worden gebruikt. De biogebaseerde bouwmaterialen die van cyanobacteriën zijn gemaakt, bevatten geen giftige stoffen.”

Een van de doelen van het project BioCarboBeton is het bepalen van de mogelijke eigenschappen van de biogene materialen die kunnen worden geproduceerd en het opschalen van de processen. De onderzoekers denken daarbij al na over een circulair procesontwerp. De koolstofdioxide zou onder meer afkomstig kunnen zijn van industriële afvalgassen. Basalt en mijnafval zouden gebruikt kunnen worden als calciumbron, maar dat geldt ook voor melkresten van zuivelbedrijven. Naast zand kunnen ook bouwafval of hernieuwbare bronnen als vulmiddel worden gebruikt.

De Duitse wetenschappers merken op dat de technologie voor verschillende toepassingen kan worden gebruikt. “Dankzij de gerichte selectie van vulstoffen en het beheer van de parameters kunnen producten worden gemaakt voor een groot aantal verschillende toepassingen”, werpen de onderzoekers op. “Potentiële toepassingen zijn onder meer  isolatiemateriaal, baksteen, bekistingsvulling en zelfs mortel of stucwerk dat uithardt of verhardt nadat het is aangebracht.”

De uiteindelijke bedoeling van BioCarboBeton is om fabrikanten in staat te stellen de milieuvriendelijke bouwmaterialen op biologische basis in de benodigde volumes, snel en kosteneffectief te produceren. Ahlhelm en König zeggen absoluut in het proces te geloven. “Onze methode laat het enorme potentieel zien dat door de biologisatie-technologie kan worden ontsloten. In het algemeen biedt BioCarboBeton een kans om een grote stap te zetten in de richting van een circulaire economie in de bouwsector en daarbuiten.”

Meer over dit onderwerp:

• Europa moet bij zijn bevolking compact wonen promoten
• Klimaat en bouwsector dreigen vaak in conflict terecht te komen
• Bouwsector ziet aanhoudend grote vraag naar datacenters
• Zürich laat hoogste bouwkosten van heel Europa optekenen
• Artificiële intelligentie kan voor bouwsector belangrijk instrument vormen

Wenen was ook het voorbije jaar de meest leefbare stad van de wereld. Dat blijkt uit de Global Liveability Index van The Economist Intelligence Unit (EIU), waarin de leefbaarheid van 173 steden uit de hele wereld werd bestudeerd. Met Kopenhagen op een tweede plaats en Zürich op een derde plek bestaat de top drie volledig uit West-Europese steden. Genève eindigde op een zesde plaats, waardoor West-Europa in de top tien nog altijd het sterkst is vertegenwoordigd. Toch moet volgens de onderzoekers worden opgemerkt dat de Europese regio op het gebied van leefbare steden steeds meer zijn dominantie moet opgeven.

Wenen heeft de ranglijst van de meest leefbare steden het voorbije decennium sterk gedomineerd. De Oostenrijkse hoofdstad kwam nu al voor het derde jaar op rij als laureaat uit de bus. De voorbije tien jaar behaalde Wenen bovendien acht keer de eerste plaats. Er kwam in die dominantie alleen een onderbreking tijdens de covid-pandemie, toen vele Weense musea en restaurants hun deuren sloten.

Wenen is op tien jaar tijd acht keer tot de meest leefbare stad van de wereld verkozen. – Foto: Pixabay/Edgar Winkler

In het rapport werd opgemerkt dat Wenen nog steeds een onovertroffen combinatie biedt van een sterke stabiliteit, een goede infrastructuur, een hoge kwaliteit in het onderwijs en de gezondheidszorg, maar ook een groot aanbod biedt aan cultuur en amusement. In vier van de vijf categorieën uit het onderzoek – gezondheidszorg, onderwijs, infrastructuur en stabiliteit – haalt Wenen een score van 100 procent. Alleen op het gebied van cultuur en leefmilieu bleef de Oostenrijkse hoofdstad onder het maximum. Door een gebrek aan grote sportevenementen werd hier slechts een score van 93,5 procent behaald

In het algemeen wordt gesteld dat de leefbaarheid van de steden het voorbije jaar nog een bescheiden groei heeft laten optekenen. “In een aantal steden in de geavanceerde markten was er wel sprake van een terugval op het gebied van stabiliteit en infrastructuur, maar dat kon worden gecompenseerd door een aantal structurele verbeteringen op het gebied van gezondheid en onderwijs in verschillende ontwikkelingslanden”, beklemtonen de onderzoekers. Ook geopolitieke risico’s hadden een negatieve impact.

De top vijf van de meest leefbare steden bestaat naast de drie West-Europese metropolen ook nog uit Melbourne (Australië) en Calgary (Canada). De rest van de top tien omvat naast Genève verder ook nog Sydney (Australië), Vancouver (Canada), Osaka (Japan) en Auckland (Nieuw-Zeeland). Daarbij blijkt dat West-Europa en Asia-Pacific elk vier vertegenwoordigers in de top tien hebben. De steden uit het gebied Asia-Pacific laten ook een sterke vertegenwoordiging in de top twintig blijken. In Australië moest echter een opmerking gemaakt worden voor de infrastructuur van het land. Dat heeft te maken met een aanhoudende vastgoedcrisis, waardoor veel steden met groot tekort aan huurwoningen worden geconfronteerd.

Conflicten

In het Midden-Oosten en Noord-Afrika moet een gemengd beeld worden gemeld. Door het conflict tussen Israël en Hamas is Tel Aviv in de rangschikking met twintig eenheden tot een 112de plaats teruggevallen. Geen enkele andere stad in de ranglijst heeft een zwaardere achteruitgang moeten melden. “Hoewel het conflict de stabiliteit van de regio zwaar heeft ondermijnd, kon een belangrijke vooruitgang worden gemeld in de kwaliteit van het onderwijs en de gezondheidszorg in een groot aantal lidstaten van de Gulf Cooperation Council”, wordt er nog opgemerkt. “Hierdoor is de algemene leefbaarheid van de regio’s toch nog gestegen. De sterkste vooruitgang werd geboekt door steden uit de Verenigde Arabische Emiraten (Abu Dhabi, Dubai) en Saudi-Arabië (Riyadh, Jeddah en Al Khobar). Ondanks de geboekte vooruitgang, is deze regio echter ook het gebied waar de minst leefbare steden – Algiers (Algerije), Tripoli (Libië) en Damascus (Syrië) – kunnen worden teruggevonden.

Honolulu was met een 32ste plaats de meest leefbare stad van de Verenigde Staten. Brussel haalde in de rangschikking een score van 91,4 procent en viel daarmee van een 30ste naar een 35ste plaats terug. Wereldwijd kenden slechts zes andere locaties een grotere achteruitgang. “De Brusselse terugval wordt toegeschreven aan de instabiliteit waarmee de Belgische hoofdstad wordt getroffen”, wordt er opgemerkt. Daarbij moet worden gewezen op onder meer ontwrichtende demonstraties, zoals de boerenprotesten waarbij enkele gewelddadige botsingen met de politie plaatsvonden en de Europese wijk meerdere keren moest worden afgesloten toen honderden tractoren de wijk binnenreden.”

Nog wordt opgemerkt dat in de ranglijst vooral op het gebied van stabiliteit een achteruitgang diende te worden gemeld. “Door de toenemende frequentie van protesten hebben de West-Europese steden hierbij de grootste verliezen moeten melden”, geeft het rapport aan. “Onder meer hierdoor behoorden vijf Duitse steden – München, Hamburg, Stuttgart, Berlijn en Düsseldorf – tot de gebieden waar de grootste daling aan leefbaarheid moest worden geregistreerd.” Door de aanhoudende oorlog in Oekraïne raakt Kiev momenteel ook niet weg bij de tien steden die op het gebied van leefbaarheid de slechtste score van de wereld laten optekenen.

Meer over dit onderwerp:

• Amsterdam en Rotterdam zijn de meest duurzame steden van de wereld
• Montreal is voor studenten de beste stad van Noord-Amerika
• Edinburgh is voor expats de beste bestemming ter wereld
• Napels is op het gebied van voeding het centrum van de wereld
• Grenoble is de stad met de beste levenskwaliteit van de wereld

De Spaanse hoofdstad Madrid zal deze zomer op de heetste uren van de dag gratis flamencoshows aanbieden in musea met airconditioning. Op die manier wil de overheid de toeristen aanmoedigen om beschutting tegen de hitte te zoeken. Dat heeft Marta Rivera de la Cruz, Madrileens schepen voor cultuur en toerisme, aangekondigd. Tijdens de zomermaanden klimmen de temperaturen in Madrid geregeld tot boven de grens van 40 graden Celsius.

De la Cruz herinnerde eraan dat Spanje in 2023 het op één na warmste jaar in zijn geschiedenis beleefde. Vorig jaar ontving Madrid tijdens de maanden juli en augustus ruim 1,6 miljoen toeristen. De hoge temperaturen vormen echter een bedreiging voor de gezondheid van de bezoekers. Daarom wil Madrid hen de mogelijkheid bieden om tijdens de heetste uren van de dag bescherming en afkoeling te vinden. “Tijdens de ochtend zijn de temperaturen in Madrid nog draaglijk, maar om drie uur in de namiddag lopen zelfs in het centrale Retiro Park de temperaturen hoog op.  De beste plekken om te schuilen zijn locaties die van airconditioning – zoals musea, bioscopen en bibliotheken – zijn voorzien, 

Spaanse flamenco-concerten moeten de toeristen tegen de hitte helpen beschermen. – Foto: Pixabay/Dimitris Vetsikas

“Om toeristen te overtuigen bescherming tegen de hitte te zoeken, zullen de drie belangrijkste musea van Madrid – het Prado, het Reina Sofia en het Thyssen – en de Royal Collections Gallery naast het koninklijk paleis tijdens de maanden juli en augustus elke dag tussen drie en vijf uur in de namiddag gratis flamencoshows aanbieden”, stipte De la Cruz nog aan. “Tijdens de shows zijn internationaal bekende artiesten, zoals Yolanda Osuna en Eduardo Guerrero, aanwezig. Openbare bibliotheken zullen ook humoristische monologen presenteren en in de vroege middag concerten aanbieden, terwijl bioscopen verlaagde tarieven zullen aanbieden voor vertoningen in de loop van de dag. De maatregel zal ook geen extra energieverbruik met zich meebrengen, want deze locaties zijn toch al voorzien van airconditioning.”

Records

Spanje werd in 2017 ten nadele van de Verenigde Staten de tweede meest populaire toeristische bestemming van de wereld. Alleen Frankrijk kon nog meer toeristen aantrekken, maar sindsdien heeft Spanje een gedeelte van de achterstand ingehaald. Frankrijk ontving vorig jaar 100 miljoen toeristen. Dat betekende een stijging met 7 miljoen bezoekers tegenover het jaar voordien. In Spanje was er vorig jaar sprake van een totaal van 85 miljoen toeristen. Dat weerspiegelde een stijging met 13 miljoen bezoekers tegenover het jaar voordien. Het toerisme vertegenwoordigt in Spanje tussen 12 procent en 13 procent van het bruto binnenlandse product. Buitenlandse bezoekers gaven in Spanje vorig jaar 108 miljard euro uit.

Maar de hete zomers, ten gevolge van de opwarming van de aarde, dreigen een verdere Spaanse opmars te hinderen. De problemen werden onlangs nog extra duidelijk door een aantal overlijdens in Griekenland, met inbegrip van de Britse televisie-persoonlijkheid Michael Mosley, die aan de hitte moesten worden toegeschreven. Daarnaast verhoogt het warmere weer ook het risico op natuurbranden. Landen in het zuiden van Europa zoeken dan ook naar strategieën om de impact van de opwarming van het klimaat op te vangen.

Spanje kende vorig jaar in totaal zeven hittegolven. Volgens het Spaanse weerbureau Agencia Estatal de Meteorología (Aemet) zijn de hittegolven in het land sinds het midden van de jaren zeventig van de voorbije eeuw met drie dagen per decennium verlengd. Elk decennium is daarbij ook de temperatuur met 2,7 graden Celsius gestegen.

Meer over dit onderwerp:

• Spaanse toeristische sector boekte vorig jaar een nieuw record
• Witte daken kunnen temperaturen in steden onder controle helpen houden
• Binibeca Vell (Menorca) dreigt de stad voor toeristen af te sluiten
• Spanje beperkt vakantieverhuur om woningcrisis onder controle te houden
• Toeristische bestemmingen in verzet tegen slecht gedrag bezoekers

Het voorbije jaar hebben de vervoerders van luchtvracht ongeveer 300.000 vluchten meer uitgevoerd dan vijf jaar geleden. Dat vertegenwoordigt een stijging met bijna 30 procent. Dat blijkt uit een analyse van de belangenorganisatie Stand.earth. Er wordt aan toegevoegd dat de uitstoot van broeikasgassen door de vluchten over dezelfde periode met 25 procent is toegenomen. De Verenigde Staten zouden verantwoordelijk zijn voor ruim 40 procent van de uitstoot.

“De toename van de luchtvracht is een nieuwe bedreiging voor het klimaat en de menselijke gezondheid”, merkt onderzoeker Devyani Singh op. “Vervoerders moeten hun afhankelijkheid van luchtvracht beëindigen en hun trafieken verschuiven naar uitstootarme transporttypes zoals de scheepvaart en het spoorvervoer. Luchtvracht stoot naar schatting immers tachtig keer meer koolstofdioxide uit dan een verzending met een schip of vrachtwagen. Luchtvracht is daardoor één van de meest uitstootintensieve transportmethodes.

Amazon heeft de uitstoot van luchtvracht op vijf jaar tijd verdubbeld. – Foto: Amazon

De onderzoekers schrijven de scherpe stijging van de luchtvracht toe aan verschuivingen in de internationale economie na de uitbraak van de covid-pandemie en hernieuwde verwachtingen van de consumenten op het gebied van e-commerce, waar een snelle verzending de standaard is geworden. Daarbij wordt erop gewezen dat Amazon Prime inmiddels wereldwijd door meer dan 200 miljoen mensen wordt gebruikt.

Verstoringen in toeleveringsketen

Opgemerkt wordt dat luchtvracht voor de uitbraak van de covid-pandemie vooral voor bederfbare goederen, tijdgevoelige leveringen en luxe artikelen. Verstoringen in de toeleveringsketen veroorzaakt door de covid-pandemie, hebben echter geleid tot een ongekende toename van het aantal niet-bederfelijke en minder waardevolle goederen die per luchtvracht werden vervoerd. Volgens de onderzoekers zijn er twee redenen voor de toegenomen uitstoot.

Voor de uitbraak van de pandemie werd vracht vaak vervoerd in het ruim van passagiersvliegtuigen. De daling van de vraag naar internationale vliegreizen voor het vervoer van personen tijdens de pandemie heeft bovendien geleid tot een uitbreiding van de vloot vrachtvliegtuigen. Dat fenomeen is na de pandemie echter niet opnieuw gedaald, ook al is het transport van goederen in het ruim van passagiersvliegtuigen opnieuw hersteld.

De onderzoekers merken op dat luchtvracht het voorbije jaar een uitstoot van 93,8 miljoen ton koolstofdioxide heeft veroorzaakt. Dat vertegenwoordigde een stijging met 25 procent tegenover vijf jaar geleden. De uitstoot van de vracht in het ruim van passagiersvliegtuigen heeft inmiddels bijna 90 procent bereikt van het niveau dat vijf jaar geleden werd genoteerd.

FedEx en United Parcel Service (UPS)  waren vorig jaar verantwoordelijk voor 24,7 procent van de totale uitstoot van de sector. Anderzijds blijkt Amazon een van de snelste groeiers in het vervoer van luchtvracht. Die maatschappij heeft zijn uitstoot op vijf jaar tijd verdubbeld. Er wordt geraamd dat 99,8 procent van de vliegtuigbrandstof wordt geproduceerd uit fossiele brandstoffen, waarbij de opschaling van uitstootarme alternatieve als een ver vooruitzicht wordt bestempeld. Onderzoek vorig jaar voorspelde dat het wereldwijde pakketvolume eind dit decennium zou kunnen toenemen tot 800 miljard pakketten per jaar, vergeleken met 315 miljard eenheden twee jaar geleden. Er wordt aan toegevoegd dat de sector een robuuste groei laat noteren.

Transparanter

Stand.earth werpt op dat luchtvaartmaatschappijen transparanter moeten worden over de impact van hun activiteiten, zodat ze het consumentengedrag zouden kunnen beïnvloeden. Daarbij vraagt de organisatie dat de maatschappijen prognoses over de toename van de trafieken en uitstoot zouden publiceren, waarbij ook een tijdlijn zou moeten worden aangegeven voor de adoptie van oplossingen om hun emissies te reduceren. “De grote drie vertegenwoordigers van de sector – UPS, Fedex en Amazon – hebben een bijzondere verantwoordelijkheid jegens aandeelhouders en klanten om de kwaliteit en reikwijdte van hun emissierapportage te verbeteren”, wordt er opgemerkt.

Naast een overstap naar de scheepvaart en het spoorvervoer, zou ook de elektrificatie van de vliegtuigen een optie kunnen zijn, hoewel wordt opgemerkt dat deze doelstellingen nog jaren op zich zullen laten wachten. Er wordt aan toegevoegd dat bedrijven niet voldoende hebben geïnvesteerd in de ontwikkeling en adoptie van deze technologie. Ook duurzame vliegtuigbrandstof zou een oplossing kunnen helpen bieden, maar volgens Stand.earth rijzen daarbij verschillende problemen. “Deze optie biedt de industrie meer ruimte om zijn huidige praktijken te verlengen”, wordt er opgemerkt. “Alternatieve brandstoffen dragen in werkelijkheid bovendien weinig bij tot het terugdringen van de uitstoot.”

“Een overstap naar alternatieve brandstoffen levert slechts een beperkte daling van de emissies op”, wordt er nog opgemerkt. “Bovendien vergen biobrandstoffen belangrijke oppervlaktes landbouwgrond op, waardoor het alaam voor de productie van voedsel dreigt in te krimpen. Synthetische brandstoffen en e-fuels bieden het grootste potentieel om de uitstoot te verminderen, maar de technologie moet nog verder worden verfijnd om als een efficiënte oplossing te kunnen worden beschouwd.”

Stand.earth wijst erop dat eind dit decennium een belangrijke deadline betekent voor de wereldwijde inspanningen om de uitstoot te beperken. “Veel bedrijven hebben retorische toezeggingen gedaan om de uitstoot in de tweede helft van het decennium te verminderen, maar hun activiteiten op het vlak van luchtvracht tonen dat er weinig vooruitgang is geboekt”, voert de organisatie aan.

Meer over dit onderwerp:

• Amerikaanse justitie wil dat Boeing schuldig pleit aan criminele fraude
• Boeing neemt onderdelenfabrikant Spirit Aero over voor bijna 5 miljard dollar
• Qatar Airways overweegt een belang van 20 procent te nemen in Virgin Australia
• Lufthansa verhoogt ticketprijzen om milieukosten te compenseren
• Airbus verlaagt financiële doelstelling en reduceert leveringen

Sinds het midden van het voorbije decennium zijn wereldwijd ongeveer 230 klimaatgerelateerde rechtszaken tegen bedrijven en sectororganisaties aangespannen. De meeste rechtszaken die tot nu toe al werden afgerond, bleken op een succes voor de klagende partijen te zijn geëindigd. Dat blijkt uit een analyse van het Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment. Er wordt aan toegevoegd dat het aantal klachten ook snel toeneemt. Twee derde van de onderzochte dossiers werd immers na de start van dit decennium ingediend. 

Een van de snelst groeiende types van rechtszaken heeft betrekking op climate-washing, waarbij bedrijven ervan worden beschuldigd een verkeerde voorstelling van zaken te geven van hun voortgang op weg naar milieudoelstellingen. Uit de analyse bleek dat vorig jaar 47 dossiers rond climate-washing werden ingediend.

Klimaatgeschillen kunnen op de waarde van bedrijven wegen. – Foto: Pixabay/Catazul

“Omdat de klimaatcommunicatie van bedrijven en sectoren steeds meer onder de loep wordt genomen, worden er bij de rechtbanken ook alsmaar vaker dossiers rond climate-washing ingediend”, voeren de onderzoekers aan. “Dat leidt ook vaak tot positieve uitkomsten voor de partijen die de klachten aanhangig hebben gemaakt. Sinds het midden van het voorbije decennium werden 140 dossiers rond climate-washing beoordeeld. Van dat pakket werden al 77 klachten officieel afgerond, waarbij 54 uitspraken in het voordeel van de eisers werden gedaan.

Er wordt nog opgemerkt dat vorig jaar ruim dertig dossiers werden behandeld waarbij bedrijven werden aangeklaagd wegens inbreuken tegen het principe dat de vervuiler de kosten van de pollutie betaalt en waarbij ondernemingen aansprakelijk worden gesteld voor de klimaatschade die aan de hoge uitstoot van broeikasgassen is te wijten. Daarnaast werden ook zes dossiers ingediend rond geldstromen naar activiteiten die de realisatie van klimaatdoelstellingen belemmeren.

Verenigde Staten

De Verenigde Staten bleken verantwoordelijk voor de overgrote meerderheid van de rechtszaken die het voorbije jaar werden aangespannen. In totaal werden het voorbije jaar 129 Amerikaanse dossiers gemeld. Het Verenigd Koninkrijk eindigde met 24 gedingen op de tweede plaats, gevolgd door Brazilië met 10 rechtszaken. Verder werden in Panama en Portugal voor de eerste keer klimaatdossiers behandeld. Dit betekent dat inmiddels 55 landen klimaatdossiers hebben ingediend. Daarbij moet worden vastgesteld dat steeds meer rechtszaken in het zuidelijke deel van de wereld is gesitueerd. Die regio vertegenwoordigt inmiddels 8 procent van alle ingediende dossiers.

Terwijl het merendeel van de rechtszaken rond het klimaat nog steeds tegen overheden wordt aangespannen, wordt een toenemend aantal dossiers tegen bedrijven neergelegd, waardoor er een onevenwicht is ontstaan tussen de Verenigde Staten en de rest van de wereld. Berekend werd dat in andere landen 40 procent van de dossiers betrekking had op bedrijven. In de Verenigde Staten bleek dat cijfer echter tot amper 15 procent terug te vallen. 

De onderzoekers merken op dat in een aantal dossiers al sprake was van blijvende gevolgen hebben op het binnenlandse klimaatbeheer, maar werpen op dat de implicaties op de lange termijn, onder meer in klachten wegens climate-washing, onduidelijk blijven.

Een rapport dat vorig jaar door het United Nations Environment Programme (Unep) en het Sabin Center for Climate Change Law aan de Columbia University werd gepubliceerd, benadrukte het belang van rechtszaken voor klimaatactie over de hele wereld. “Klimaatgeschillen zijn een onmiskenbaar belangrijke trend geworden in de manier waarop belanghebbenden de klimaatactie en verantwoordingsplicht willen bevorderen”, zegt Andy Raine, hoofd  internationaal milieurecht bij de Unep.

Recht op zuiver leefmilieu

Een van de meest prominente rechtszaken het voorbije jaar was de uitspraak in Montana, waarin een rechter oordeelde ten gunste van de aantijgingen van een aantal jonge inwoners van Montana, die beweerden dat overheidsfunctionarissen door de promotie van fossiele brandstoffen inbreuk hadden gemaakt op hun recht op een zuiver en gezond leefmilieu.

Recent heeft het Britse Hooggerechtshof een baanbrekende uitspraak gedaan waarin wordt geoordeeld dat de emissie-impact van het verbranden van steenkool, olie en gas moet worden meegewogen in bouwaanvragen voor nieuwe winning-projecten, nadat een lokale campagnevoerder zich had verzet tegen het besluit van de provincieraad van Surrey om een bouwvergunning te verlenen voor de aanleg van een olieboorput bij Horse Hill.

Rechtszaken tegen bedrijven zijn minder ingeburgerd, maar hebben toch wel enig succes geboekt bij het veranderen van het gedrag van ondernemingen. Onder meer Shell, de Nederlandse Koninklijke Luchtvaartmaatschappij (KLM) en de Australische oliemaatschappij Santos werden al het doelwit van een rechtszaken. Vorig jaar bleek uit een rapport van de London School of Economics and Political Science dat dossiers rond klimaatgeschillen of ongunstige rechterlijke uitspraken de waarde van bedrijven op de aandelenmarkt met gemiddeld 0,41 procent verminderden.

Meer over dit onderwerp:

• Vrouwen blijken grootste slachtoffer van natuurrampen
• Grote oliebedrijven voor rechter wegens hittegolf in Arizona
• Duitse klimaatbeleid door activisten voor de rechter gedaagd
• Topman Verenigde Naties wil verbod op reclame voor fossiele brandstoffen
• Deense veeboeren moeten voor hun runderen voortaan emissietaks betalen