De emissies van de energiesector bereikten het voorbije jaar een recordhoogte. Dat fenomeen werd vooral door een stijgende vraag naar fossiele brandstoffen in de hand gewerkt. Dat blijkt uit een rapport van het Energy Institute, gevestigd in London. Opgemerkt wordt dat de transitie naar duurzame energie aan een traag tempo gebeurt, ondanks de grote toename van de opwekking van hernieuwbare energie. Volgens de onderzoekers van het Energy Institute benadrukt het rapport de noodzaak om de duurzame transitie te versnellen.

Volgens het rapport haalde de uitstoot van de wereldwijde energiesector het voorbije jaar een niveau van meer dan 40 gigaton koolstofdioxide. “Duurzame energie voldoet nog steeds niet eens aan de volledige groei van de vraag”, betoogde Nick Wayth, chief executive van het Energy Institute. Wayth wees daarbij naar de onevenredige vooruitgang in de verschuiving naar de opwekking van hernieuwbare elektriciteit, die ten opzichte van het jaar voordien met 13 procent was gestegen tot een recordniveau van 4.748 terawattuur.

Snelgroeiende landen

“Het gebruik van fossiele brandstoffen versnelde in snelgroeiende landen zoals India, maar er waren tekenen dat de vraag een piek had bereikt in Europa, de Verenigde Staten en andere geavanceerde economieën”, wordt in het rapport opgemerkt. Berekend werd dat het mondiale primaire energieverbruik het voorbije jaar met 2 procent is gestegen tot een record van 620 exajoule. (Een exajoule komt overeen met ongeveer 170 miljoen vaten olie).

De Europese energiesector gebruikt steeds minder fossiele brandstoffen. – Foto: Pixabay/Emilian Robert Vicol

Het aandeel van fossiele brandstoffen in de energiemix daalde slechts licht met 0,4 procentpunt tot 81,5 procent. In het midden van de jaren negentig van de voorbije eeuw was er hier nog sprake van een aandeel van 86 procent. De gegevens beklemtonen de blijvende uitdagingen zeven maanden nadat op de Conferentie COP28 in Dubai ambitieuze doelen werden gesteld om de transitie van fossiele brandstoffen te versnellen, in een poging de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graden Celsius boven het pre-industriële niveau.

Medeauteur Simon Virley, hoofd energie bij KPMG, betoogde dan ook dat het dringend tijd is om de inspanningen voor het terugdringen van de uitstoot van koolstofdioxide te verdubbelen en om de financiering en de capaciteit te verschaffen om meer koolstofarme energiebronnen in het zuiden van de wereld te bouwen.

Russisch gas

Uit het rapport van dit jaar blijkt dat het aandeel van fossiele brandstoffen in de Europese energiemix voor het eerst sinds de industriële revolutie onder de grens van 70 procent is gedaald, nadat het continent zijn afhankelijkheid van Russisch gas blijft afbouwen en ook de consumptie van steenkool gestaag vermindert. “Er zou een grote onverwachte verandering nodig zijn voordat Europa op dit vlak nog op zijn stappen zou terugkeren”, gaf Wayth aan. In de Verenigde Staten daalde het steenkoolverbruik met 17 procent, waardoor de totale consumotue van fossiele brandstoffen in het land met 2 procentpunten daalde tot iets meer dan 80 procent van het primaire energieverbruik. 

“Beide economieën vertoonden duidelijke tekenen van een piek of post-piek in de vraag naar fossiele brandstoffen”, benadrukte  Wayth. “Daarentegen steeg de consumptie van fossiele brandstoffen in India met 8 procent, waarbij het steenkoolverbruik voor het eerst het gecombineerde gebruik in Noord-Amerika en Europa oversteeg. Hoewel India op koers lag om zijn doelstellingen voor het bouwen van nieuwe duurzame energiecapaciteit te halen, bleek dit verre van voldoende om de algehele toename van de vraag naar energie te dekken.”

In China, dat ongeveer 30 procent van de mondiale energieconsumptie voor zijn rekening neemt, is het verbruik van fossiele brandstoffen met 6 procent gestegen tot een nieuw hoogtepunt van 139 exajoule. Het land is echter snel bezig met het uitrollen van hernieuwbare energie, waarbij de nieuwe capaciteit aan zonnekracht en windenergie vorig jaar 63 procent van de wereldwijde installaties voor zijn rekening nam. China is ook de thuisbasis van de helft van de grote batterijen voor energieopslag in de wereld. 

Over het geheel genomen is het aandeel fossiele brandstoffen in de primaire energiemix van China de voorbije tien jaar gedaald. Vorig jaar bedroeg dat aandeel nog 81,6 procent. Wayth zei dat de snelle groei van de hernieuwbare energiebronnen in China op een potentieel keerpunt wees, waarbij duurzame energiebronnen over drie jaar de groei van de vraag naar elektriciteit zouden kunnen dekken. Eind dit decennium zou die groeiende vraag kunnen worden overtroffen.

Meer over dit onderwerp:

• Scandinavische landen voeren de energietransitie aan
• Orano verliest rechten ontginning uraniummijn in Niger
• Conkouati-Douli National Park (Congo-Brazzaville) bedreigd door vergunning voor oliewinning
• Britse offshore windparken blijken kwetsbaar voor cyberaanvallen
• Hernieuwbare bronnen vertegenwoordigen ruim 30 procent wereldwijde elektriciteitsproductie
  
  

Tegen het midden van de volgende eeuw zullen grote delen van de Italiaanse stad Venetië onder water staan. Dat is de conclusie van een studie van wetenschappers aan het Italiaanse Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia (INGV). Het bestaande systeem van waterkeringen in de lagune van Venetië probeert momenteel te beletten dat de stad door het water van de Adriatische Zee zou worden overspoeld, maar de wetenschappers menen dat dit niet voldoende zal blijken om Venetië tegen de stijgende zeespiegel te blijven beschermen.

Venetië kampt al tientallen jaren met een toenemende frequentie van overstromingen. In de lagune van de stad – een ondiepe baai van 550 vierkante kilometer in de noordelijke Adriatische Zee die Venetië en zijn eilanden omringt, is een stelsel van stormvloedkeringen gebouwd. Dat systeem moet de dreiging van binnenstromend water afwentelen, maar de Italiaanse wetenschappers waarschuwen dat die infrastructuur niet voldoende zal zijn om Venetië tegen de stijgende zeespiegel te blijven beschermen. Volgens het rapport van de wetenschappers zullen tegen het midden van volgende eeuw grote delen van de stad onder water staan.

Getijden

De wetenschappers bestudeerden de statistieken die het getijdencentrum van Venetië de voorbije twintig jaar heeft verzameld, gecombineerd met satellietgegevens over de daling van bodem die tussen 2008 en 2023 werd geregistreerd. Daarbij stelden ze vast dat de getijden-niveaus in de lagune van Venetië met ongeveer een halve centimeter per jaar stijgen. Die stijgingen variëren. Rond het eiland Lido is er sprake van een stijging met 4,22 millimeter per jaar. Bij het Malamocco loopt dat cijfer verder op tot 5 millimeter

Sommige delen van de stad dreigen permanent onder water te zullen staan. – Pixabay/Giulia Porcelli

De studie concludeerde dat sommige delen van de stad tegen het midden van de volgende stad permanent onder water zullen staan. De wetenschappers voorspellen daarbij op dat bepaalde delen van het Piazza San Marco, het beroemdste plein van Venetië, het water 70 centimeter hoog zal staan. De westkant van de stad zou ook een van de eerst getroffen gebieden zijn. Die wijken vormden een van de meest overstroomde gebieden. Tussen 2019 en 2023 moesten daar 58 overstromingen worden gemeld.

“De stijging van de zeespiegel leidt, vooral als dat fenomeen plaatselijk door een bodemdaling wordt versneld, tot een steeds ernstiger en meer wijdverspreide kusterosie, het terugtrekken van stranden en overstromingen van de zee”, merkt onderzoeker Marco Anzidei op. “Dat heeft bijzonder aanzienlijke ecologische en sociaal-economische gevolgen voor de bevolking.”

Onvoldoende

De stad wordt momenteel beschermd door het Modulo Sperimentale Elettromeccanico (Mose), een systeem van mobiele slagbomen bij de ingangen van de lagune. Volgend jaar zal het Mose volledig operationeel zijn. De poorten gaan bij hoogwater omhoog en voorkomen dat water de lagune en de stad kan binnendringen. Dit systeem blijkt echter slechts een oplossing op korte termijn te zullen zijn.

Een rapport van het Intergouvernementeel Panel voor Klimaatverandering voorspelde vier jaar geleden dat het gemiddelde regionale zeeniveau tegen het einde van deze eeuw met minstens een niveau tussen 28 centimeter en 55 centimeter zal zijn gestegen. In het meest pessimistische scenario zou er zelfs sprake zijn van een stijging tussen 63 centimeter en 101 centimeter. Om dat probleem te blijven beheersen, zouden de mobiele barrières van de stad nog veel vaker moeten worden opgetrokken. Dit zou een doodvonnis worden voor de havenindustrie van Venetië, terwijl de lagune – die door de getijdenwerking wordt gespoeld – in een stinkend moeras zou veranderen.

Een groep milieuwetenschappers van de Università degli Studi di Padova geeft aan dat het Mose zou worden vervangen door een systeem dat voor een betere bescherming van de kwelders – begroeide percelen land in ondiepe getijdengebieden in de lagune zou zorgen. Deze kwelders zijn van cruciaal belang voor een bescherming tegen overstromingen. Ze fungeren immers als buffers om de stad tegen hoogwater te beschermen en creëren in het gebied tevens een krachtige koolstofput.

Meer over dit onderwerp:

• Verenigde Staten en Mexico door meer frequente hittegolven bedreigd
• Grotere droogte maakt in Afghanistan alternatieven voor opiumteelt moeilijker
• Klimaatverandering zorgt in India voor ongezond warmere nachten
• Marokko grijpt naar vergeten teelten als wapen tegen klimaatverandering
• Meerderheid wereldbevolking vraagt sterkere actie tegen klimaatverandering

Speciaal ontworpen tegels met gestructureerde oppervlakken kunnen een ernstig bedreigde palingsoort helpen stroomopwaarts te zwemmen. De methode is goedkoop en eenvoudig aan te passen en helpt de vissen over obstakels die door de mens zijn gemaakt, zoals duikers, stuwen en goten. Dat blijkt uit een rapport van wetenschappers aan de School of Engineering van de University of Cardiff, in samenwerking met het Britse Environment Agency (EA) en Natural Resources Wales (NRW).

De studie, waarbij in de laboratoria van de School of Engineering de omgeving van een snelstromende rivier werd gerepliceerd, bracht aan het licht dat de paling in grote aantallen moeilijke hindernissen konden overwinnen wanneer in deze passages speciaal ontworpen tegels met gestructureerde oppervlakken werden geplaatst. De tegels bleken de vissen immers de gelegenheid te bieden op geregelde stippen uit te rusten, zodat de voldoende energie konden sparen om nadien hun reis stroomopwaarts verder te zetten.

Nieuwe oplossing

De bevinding bieden natuurbeschermers een nieuwe oplossing die kan helpen om voor de Europese paling (Anguilla anguilla) weer verbindingen tussen verschillende rivieren te realiseren. Hierdoor zou de afname van deze bedreigde populatie kunnen worden vertraagd. De ingreep zou volgens de onderzoekers ook aan het leefmilieu ten goede komen.

Tegels vormen een goedkope manier om palingen te helpen stroomopwaarts te zwemmen. – Foto: Pixabay/k10legs

“Jonge palingen die vanuit de Sargassozee naar zoet water migreren, hebben met bijzonder veel problemen af te rekenen”, benadrukt onderzoeksleider Guglielmo Sonnino Sorisio. “Onder meer kunnen de dieren daarbij geconfronteerd worden met bedreigingen zoals veranderende stromingen, vervuild water, chemische barrières, visserij en ziektes. Onze studie richt zich echter op fysieke barrières die voor de mens zijn gemaakt en die de beschikbaarheid van leefgebieden voor de soort fragmenteren, ontkoppelen en verminderen.”

“Deze infrastructuren, die onder meer overstromingen moeten helpen voorkomen, produceren stromingen die hoge snelheden kunnen halen”, verduidelijkt Sorisio. “Het is voor de jonge palingen echter bijzonder moeilijk om deze hindernissen te overwinnen en tegen de stromingen in te zwemmen. In ons experiment hebben we kunnen aantonen dat door het plaatsen van tegels op de bodem van grote waterkanalen de snelheid van de waterstroom kunnen verminderen. Hierdoor lukken de palingen erin om de hindernissen met succes stroomopwaarts te passeren, waarbij de dieren aanzienlijk energie konden sparen.”

Positief effect

Hun experiment onthulde tevens een nieuwe asymmetrische zwemtechniek die door de palingen wordt gebruikt. “Het was verrassend om te zien hoe goed en hoe snel de palingen erin lukten hun zwemtechnieken aan de nieuwe omgeving aan te passen”, geeft Sorisio aan. “Die techniek liet de dieren toe hun energieverbruik te verminderen, wat hen in staat stelde volledig te profiteren van de verminderde snelheid die door de tegels werd gegenereerd.”

De nieuwe technologie werd al met succes ingezet om de doorgang in duikers en stuwen langs een aantal rivieren te vergroten. “De tegels hebben aangetoond palingen te kunnen helpen om belangrijke barrières met succes stroomopwaarts te overwinnen”, geeft ook onderzoeker Catherine Wilson, professor aan de School of Engineering, aan. Verder onderzoek is echter nodig om uit te maken of de oplossing ook voor andere vissoorten kan worden ingezet.”

De onderzoekers hopen met het Environment Agency (EA) en Natural Resources Wales (NRW) samen te kunnen werken om palingtegels toe te voegen aan het bredere netwerk van oplossingen voor vispassages, waardoor de oude migratieroutes worden hersteld. “De resultaten van het onderzoek leveren de wetenschappelijke basis die het Environment Agency (EA) en Natural Resources Wales (NRW) nodig hebben om de palingtegels verder in de verschillende waterwegen in te zetten”, merkt onderzoeker Jo Cable op. “Dit zal de volgende jaren een positief effect hebben op de gezondheid van de rivieren.”

Meer over dit onderwerp:

• Farmington River (Connecticut) een van de meest bedreigde rivieren van de Verenigde Staten
• Glasaal gebruikt intern kompas om zijn weg te vinden
• Opwarming van de aarde wellicht een factor in de bedreiging van de glasaal
• Wetenschappers roepen op de consumptie van paling te schrappen
• Consument krijgt mogelijk paling uit het laboratorium op het menu

De cocaïnehandel schaadt niet alleen de menselijke gezondheid, maar vormt ook een bedreiging voor het leefmilieu. De trafieken bedreigen leefgebieden die belangrijk zijn voor tientallen soorten trekvogels. Dat blijkt uit een onderzoek van wetenschappers aan het Center for Avian Population Studies van het Cornell Lab of Ornithology in de Verenigde Staten, in samenwerking met de University of Alabama, de Ohio State University, de Northern Arizona University en de United States Fish & Wildlife Service.

Tweederde van de gebieden die het belangrijkst zijn voor woudvogels – waaronder 67 soorten trekvogels die broeden in de Verenigde Staten en Canada en overwinteren in Midden-Amerika – lopen volgens het onderzoek door de cocaïnehandel een verhoogd risico.

Vele vogelsoorten houden zich op in gebieden die door een grote cocaïne-trafiek worden gekenmerkt. – Foto: Pixabay/Hans Toom

“Wanneer drugshandelaren afgelegen bosgebieden binnendringen, ontginnen ze land om landingsbanen, wegen en weilanden te creëren”, benadrukt onderzoeksleider Amanda Rodewald, directeur van het Center for Avian Population Studies van het Cornell Lab of Ornithology. “Deze activiteiten – samen met de strategieën voor de drugsbestrijding – kunnen gebieden ontbossen en soorten bedreigen.”

Five Great Forests

Bij één op de vijf migrerende vogelsoorten blijkt meer dan de helft van de wereldwijde populatie te wonen in gebieden die voor smokkel aantrekkelijker zijn geworden na een piek in de druk van de wetshandhaving, gemeten naar de hoeveelheden in beslag genomen voorraden cocaïne. Onder meer werd opgemerkt dat 90 procent van de wereldwijde populatie van de bedreigde geelwangzanger en 70 procent van de goudvleugelzanger en de philadelphiavireo zich in dergelijke kwetsbare gebieden ophouden.

In de grootste overgebleven wouden in Centraal-Amerika, die onevenredig veel bewoond worden door inheemse volkeren – bekend als de Five Great Forests of Mesoamerica – neemt de cocaïnehandel toe. “Het Amerikaanse drugsbeleid in Centraal-Amerika richt zich op de aanbodzijde van het probleem”, betoogt onderzoeksleider Nicholas Magliocca, professor geografie aan de University of Alabama.

“De druk van de wetshandhaving speelt een belangrijke rol in de verplaatsing van smokkelroutes en locaties van narco-ontbossing. Na veertig jaar blijkt dat die aanpak niet heeft gewerkt. In feite is de cocaïnehandel alleen nog maar uitgebreid en uitgegroeid tot een sector met een wereldwijd netwerk. Vroeger passeerde de cocaïne uitsluitend langs Centraal-Amerika, maar de activiteit is uitgegroeid tot een draaischijf van wereldwijde overslag.”

Meer maatregelen vereist

“Dit onderzoek geeft een nog vollediger beeld van de schade die wordt veroorzaakt door drugshandel en de manier waarop we die momenteel bestrijden,” beklemtoonde Magliocca. “Er moet rekening worden gehouden met adaptief gedrag van de handelaren. De autoriteiten moeten meer doen dan reactief achter de drugshandelaren aanjagen, die bijna onbeperkt over geld beschikken en in de regio grote macht hebben. Het lijdt geen twijfel dat er hier van een complexe, veranderlijke en gevaarlijke situatie gewag moet worden gemaakt.”

“Maatregelen die de capaciteit van lokale gemeenschappen en overheden opbouwen om hun bossen te bewaken en te beschermen, alternatieve vormen van inkomsten aan te boren en onduidelijk grondbezit op te lossen, zouden al een heel eind op weg zijn,” stipte Rodewald aan. “Ons onderzoek herinnert eraan dat sociale problemen niet in een vacuüm kunnen worden aangepakt, maar dat ze onbedoelde gevolgen voor het leefmilieu kunnen hebben en het natuurbehoud ondermijnen.”

Meer over dit onderwerp:

• Maleisië krijgt heel wat kritiek op programma voor bescherming orang oetans
• Dolfijnen in Florida en Georgia vertonen hogere kwikgehaltes
• Grijze walvissen aan Amerikaanse westkust zijn op drie decennia tijd 13 procent gekrompen
• Smalle bergpas in Pyreneeën vormt een migratie-corridor voor miljoenen insecten
• Mieren gebruiken maanlicht om tijdens de nacht te kunnen navigeren

De mens verhoogt wereldwijd de snelheid waarmee organisch materiaal in rivieren en beken wordt afgebroken. Dat kan een bedreiging vormen voor de biodiversiteit in waterwegen over de hele wereld en kan bovendien de hoeveelheid koolstofdioxide in de atmosfeer verhogen. Hierdoor zou de klimaatverandering mogelijk nog kunnen verergeren. Dat blijkt uit een rapport van wetenschappers aan de University of Georgia, de Oakland University en de Kent State University.

De wetenschappers verzamelden veldgegevens van 550 rivieren over de hele wereld en werkten samen met meer dan 150 onderzoekers in veertig landen. De studie is het eerste onderzoek dat een wereldwijd experiment combineert met voorspellende modellen om te tonen op welke manier de menselijke invloed op waterwegen kan bijdragen aan de wereldwijde klimaatcrisis. “Iedereen in de wereld heeft water nodig”, benadrukt onderzoeker Krista Capps, professor ecologie aan de University of Georgia. “De fundamentele manier waarop rivieren werken, blijken door menselijke activiteiten te worden veranderd. Dat is zorgwekkend.”

Mondiale koolstofcyclus

“Een toename in de afbraaksnelheid van organisch materiaal in rivieren en beken kan een problematische impact hebben op de mondiale koolstofcyclus”, verduidelijkt Capps. “Dat geldt ook voor dieren – zoals insecten en vissen – die in deze omgevingen leven. De voedselbronnen die ze nodig hebben om te overleven, zullen immers snelle verdwijnen en als koolstofdioxide in de atmosfeer terecht komen.”

De mens verhoogt wereldwijd de snelheid waarmee organisch materiaal in rivieren en beken wordt afgebroken. – Foto: Pixabay/Jim Black

Rivieren en stromen hebben een sleutelrol in de wereldwijde koolstofcyclus. Dat is te danken aan de grote hoeveelheden bladeren, takken en ander plantaardig materiaal die in deze omgevingen worden opgeslagen en afgebroken. Daarbij wordt dit materiaal door bacteriën en schimmels gekoloniseerd. Deze bacteriën en schimmels worden op hun beurt door insecten opgegeten. De koolstof die in het organisch materiaal is opgeslagen, worden door de insecten gebruikt om te groeien en zich voort te planten. Uiteindelijk worden die insecten door de vissen opgegeten.

Uit het onderzoek bleek dat dit proces aan het veranderen is in regio’s die door de mens zijn beïnvloed. “Rivieren die beïnvloed zijn door verstedelijking en landbouw veranderen de snelheid waarmee bladafval wordt afgebroken”, verduidelijkt onderzoeker Scott Tiegs, professor biologische wetenschappen aan de Kent State University. “Wanneer dit proces versnelt, krijgt het insect niet de kans om de koolstof uit het blad op te nemen. In plaats daarvan komt de koolstof vrij in de atmosfeer, wat bijdraagt aan de vervuiling door broeikasgassen en uiteindelijk ook de voedselketen verstoort.”

Aquatische ecosystemen

“Wanneer we aan de uitstoot van broeikasgassen denken, leggen we meestal een verband met regenpijpen en fabrieken,” zegt Tiegs. “Maar grote hoeveelheden koolstofdioxide en methaan zijn afkomstig van aquatische ecosystemen. Dit proces is natuurlijk. Maar wanneer mensen vervuiling zoals kunstmest toevoegen aan zoet water en de watertemperaturen opdrijven, verhogen we de afbraaksnelheden en sturen we meer koolstofdioxiden de atmosfeer in.”

Op basis van de verzamelde gegevens hebben de wetenschappers een raming gemaakt van de afbraaksnelheden van organisch materiaal in rivieren en beken over de hele wereld, inclusief onderbelichte gebieden zoals de tropen. Het rapport toont hoe snel verschillende soorten bladeren afbreken in lokale waterwegen. Met behulp van voorspellende modellen identificeerden de onderzoekers ook omgevingsfactoren die verantwoordelijk zijn voor een verhoogde afbraaksnelheid, zoals hogere temperaturen en verhoogde concentraties voedingsstoffen.

“Deze beide factoren worden beïnvloed door menselijke activiteiten”, zegt onderzoeker David Costello, professor ecologie aan de Kent State University. “Wanneer de  menselijke invloed op de ontbinding kan worden beperkt, blijft er meer koolstof in de rivieren. Hierdoor kan dit materiaal niet als koolstofdioxide in de atmosfeer terechtkomen en daarmee een bijdrage leveren aan de klimaatverandering.”

Meer over dit onderwerp:

• Diepzee is geen gebied dat voor economische exploitatie kan worden gebruikt
• Europese Unie wil gedegradeerde natuurgebieden herstellen
• Klimaatverandering bevordert groei toxische algen in Lake Erie
• De helft van alle mangroves in de wereld zijn bedreigd
• Klimaatverandering verhoogt dreiging verwoestende overstromingen in Brazilië

In Amsterdam werden inmiddels tien intelligente bandenpompen geïnstalleerd. De intelligente pompen, die allemaal door de automobilisten gratis kunnen worden gebruikt, bieden diverse voordelen. Dat heeft het gemeentebestuur van de Nederlandse hoofdstad aangekondigd. Er wordt onder meer gewag gemaakt van een meerwaarde op het gebied van veiligheid, brandstofverbruik en duurzaamheid.

“De intelligente bandenpompen bieden diverse voordelen”, merkt het Amsterdamse stadsbestuur op. “De meeste bestuurders weten niet hoeveel lucht ze moeten toevoegen aan de banden van hun voertuig, waardoor ze vaak een te lage bandenspanning krijgen. In veel gevallen verlaten de chauffeurs de bandencentrale met banden die nog een lagere druk vertonen dan ze arriveerden. Vaak worden de pompen immers verkeerd gebruikt. Het probleem met een te lage bandenspanning is dat de motor van de auto harder moet werken om het voertuig voort te bewegen, wat altijd leidt tot een hogere uitstoot van koolstofdioxide.”

De intelligente bandenpomp kan ook aanzienlijke financiële voordelen opleveren. – Foto: Gemeentebestuur Amsterdam

De intelligente bandenpomp herkent echter het kenteken van de auto en geeft vervolgens aan hoeveel lucht er bijgevuld moet worden. “Een lager brandstofverbruik heeft uiteraard een positieve impact op het leefmilieu”, zegt het stadsbestuur. “Maar ook de bestuurders hebben een voordeel, aangezien een correcte bandenspanning op langere termijn besparingen oplevert op de autokosten.”

Verbeterde verkeersveiligheid

Daarnaast wordt er ook gewezen op een verbeterde verkeersveiligheid. “Banden met de juiste spanning verbeteren de grip van de auto op het wegdek”, wordt er aangevoerd. “Ook het risico van een klapband neemt door de optimale bandenspanning af. Bovendien dragen goed opgepompte banden dragen bij aan soepeler en veiliger rijden. Dit betekent minder kans op ongevallen en minder risico voor bestuurders en andere weggebruikers.”

Verder zorgt een correcte bandenspanning ook voor een beperking van microplastics in de lucht, bodem en beken. Banden zijn immers een van de grootste veroorzakers zijn van dit soort vervuiling. Een juiste bandenspanning betekent dat er minder rubber van de banden afscheurt en in de riolering terechtkomt. Tenslotte wordt erop gewezen dat de intelligente bandenpomp van duurzame materialen is gemaakt en op zonnekracht werkt.

Begin vorig jaar werd in Amsterdam de eerste intelligente bandenpomp geplaatst. De installatie van het tiende exemplaar volgde midden mei dit jaar. Inmiddels werden de eerste meetresultaten van de negen andere installaties verkregen. De intelligente bandenpompen zouden al meer dan twintigduizend gebruikers hebben. Daarbij zouden door een lagere slijtage de aankoop van bijna vierduizend banden zijn vermeden. Tegelijkertijd werd de uitstoot van koolstofdioxide met 600 ton verminderd, terwijl 180.000 liter brandstof zou zijn uitgespaard. Tenslotte deden de autobestuurders een gezamenlijk financieel voordeel van 615.000 euro.

Meer over dit onderwerp:

• Berlijnse taxi’s voorstander van vaste prijzen voor ritten
• Elektrische wagens hebben over vijf jaar 64 miljoen laadpunten
• Vilnius opent eerste fietsstraat van Litouwen
• Firenze beloont overstap van auto naar fiets
• Amsterdam wil snelheid e-bikes vanop afstand beperken

Onderzoekers hebben ontdekt dat Arenden die migratieroutes door Oekraïne volgen, hebben hun vliegroutes verlegd om gebieden te vermijden die door het conflict zijn getroffen. Dat blijkt uit een onderzoek onder leiding van wetenschappers aan de University of East Anglia, op basis van een analyse van de migratieroutes van negentien grote zeearenden die in maart en april 2022 door Oekraïne naar broedgebieden in het zuiden van Wit-Rusland vlogen, slechts enkele weken nadat de Russische invasie van Oekraïne begon. De onderzoekers vergeleken deze paden met 65 migraties van twintig vogels de drie jaar voordien.

“Gegevens van satellietnavigatie hebben aangetoond dat zeearenden niet alleen grote omwegen hebben gemaakt nadat de invasie begon, maar tevens dat ze hun tussenstops om te rusten en bij te tanken hebben beperkt of helemaal hebben vermeden,” merkt onderzoeker Charlie Russell op. “Het resultaat is dat de kwetsbare roofvogels er langer over deden om hun broedgebieden te bereiken en waarschijnlijk meer energie verbruikten om daar te komen.”

Sommige dieren maakten een omweg van 155 mijl. – Foto: Pixabay/Jens Isachsen

“Het is een beetje alsof men een marathon zou lopen zonder waterpauzes, waarbij op het einde nog eens wordt gevraagd om zeven of acht kilometer extra te lopen”, verduidelijkt Russell. De onderzoekers waarschuwden dat de situatie het broeden zou kunnen vertragen, omdat de arenden langer nodig zouden kunnen hebben om te herstellen. Bovendien zouden ook de overlevingskansen van eventuele jongen kunnen worden beïnvloed, omdat er mogelijk minder prooi beschikbaar is wanneer de eieren uitkomen.

Behoud

De bevindingen suggereren dat de arenden na de invasie gemiddeld 53 mijl (85 kilometer) extra reisden. Russell zei dat één arend 155 mijl extra aan zijn route toevoegde. De reis duurde gemiddeld 55 uur langer na het begin van het conflict en de mannelijke volgens bleken een lagere vliegsnelheid te hebben dan voor het begin van het conflict. Terwijl 90 procent van de arenden voor het conflict een tussenstop maakte in Oekraïne, deed slechts 32 procent datzelfde na de invasie, waarbij sommige locaties helemaal vermeden werden.

Het team zei dat de grootste afwijkingen van een rechtstreeks pad voorkwamen op plaatsen waar meer militaire activiteit was. Russell zei echter dat er variaties moesten worden vastgesteld in de mate waarin de arenden beïnvloed leken te zijn. Terwijl één arend, bijgenaamd Borovets, ondanks hevige gevechten de route over Kiev bleef vliegen, verlegde een ander dier – bekend als Denisa – zijn pad nadat hij binnen één kilometer van explosies en gevechten aan de rand van de stad was gevlogen. Russell zei dat de omleidingen in de lucht leken te zijn gemaakt als reactie op sporadische gebeurtenissen.

Het onderzoek helpt volgens de wetenschappers  bij het kwantificeren van de impact van oorlog op de kwetsbare diersoort. Gehoopt wordt dat de research zal bijdragen aan het behoud van de arenden na het conflict. “De bevindingen laten zien hoe menselijke verstoring een onbedoelde impact kan hebben op wilde dieren,” zegt Adham Ashton-Butt, ecoloog bij de British Trust for Ornithology. “Trekvogels zoals de grote zeearend gaan wereldwijd drastisch achteruit en het is noodzakelijk dat we onze effecten op deze charismatische soorten beter begrijpen en beperken.”

Meer over dit onderwerp:

• Jagers verantwoordelijk voor uitsterven prehistorische rhinoceros
• Schaarsere en kleinere haaien veranderen de ecosystemen
• Gecombineerde hulp kan honingbij helpen de winter te overleven
• Aantal cruciale voedingsproducten helpen planten tegen hitte beschermen
• Selectieve fokkerij beïnvloedde communicatiemogelijkheden gedomesticeerde honden

Net zoals bij vele andere waterwegen dreigt ook in de Donau de temperatuurverhoging aanzienlijke gevolgen te zullen hebben. Dat blijkt uit een onderzoek van de Hongaarse onderzoeksinstelling Átlátszó en de Oostenrijkse krant Der Standard. Amper enkele jaren geleden geleden bereikte de Donau in de Oostenrijkse stad Linz tijdens de zomermaanden maximumtemperaturen tussen 19 en 20 graden. De voorbije vier jaar werden echter al niveaus tussen 22 graden en 23 graden geregistreerd.

Met 2.857 kilometer is de Donau na de Wolga de langste rivier van Europa. Pas door de industrialisatie, die zich na de tweede wereldoorlog exponentieel versnelde, begon de rivier haar natuurlijke karakter te verliezen. Momenteel is al meer dan de helft van de totale lengte van de rivier door allerlei ingrepen sterk veranderd, maar de Donau is nog steeds het riviersysteem met de meeste vis in Europa. In totaal werden er 102 inheemse soorten geteld. Ongeveer 25 vissoorten in de Donau staan echter ook op de internationale Red List of Threatened Species.

Algemene opwarming

Een analyse van de cijfers van meetstations sinds het begin van het voorbije decennium, toont aan dat in Hongarije tussen 2010 en 2020 een jaarljkse stijging van 0,7 graden Celsius tot 2,2 graden Celsius werd opgetekend, terwijl er in Oostenrijk gewag werd gemaakt van een jaarlijkse toename met 1,7 graden Celsius tot 1,8 graden Celsius. 

De Donau in de Oostenrijkse hoofdstad Wenen. – Pixabay/S?n Nguy?n ?ình

Studies wijzen uit dat 44 procent van het rivierwater in de Donauregio door de energiesector wordt gebruikt, gevolgd door de landbouw (26 procent), de industrie (17 procent) en de bevolking (13 procent). Volgens het Österreichischen Umweltbundesamts bedraagt de jaarlijkse vraag naar water van de industrie in heel Oostenrijk 2,2 miljard kubieke meter. Dat vertegenwoordigt 70 procent van de totale vraag van het land. Van dat volume wordt 89 procent voor koeling aangewend.

De provincie ??Oberösterreich heeft de meeste industriële bedrijven per deelstaat met vestigingen aan de Donau. Een van de oudste en bekendste is Voestalpine. Gemiddeld stroomt er bij het bedrijf 60.000 kubieke meter koelwater per uur door de pijpen om de staalproductie te koelen. Dat vertegenwoordigt een jaarlijks volume tussen 507 miljoen kubieke meter en 525 miljoen kubieke meter.

Er zijn strenge regels om het water te mogen gebruiken: Om de paar jaar moet de groep opnieuw waterrechten aanvragen bij de staat om Donauwater te mogen gebruiken en retourneren. Het rivierwater dat wordt gebruikt om te koelen mag niet warmer zijn dan 30 graden Celsius wanneer het opnieuw naar de Donau wordt teruggevoerd. Dit kan het bedrijf in de toekomst fataal worden. Als de Donau al bijna 23 graden is en niet meer rond de 20 graden, is er minder speelruimte om het koelwater op te warmen tot de toegestane 30 graden. Het resultaat is een lagere productiecapaciteit op warme zomerdagen.

Aangevraagde uitzondering

Er is echter één instrument dat het kan helpen om de productie volledig in stand te houden. Voestalpine heeft de deelstaat Oberösterreich de afgelopen jaren al verschillende keren om een uitzondering gevraagd op de maximumtemperaturen van het afgevoerde koelwater. Door die uitzondering mogen ondernemingen onder bepaalde voorwaarden hierdoor koelwater met een temperatuur tot 35 graden in de rivier lozen. Voestalpine heeft de voorbije drie jaar telkens toestemming gekregen voor afzonderlijke zomerdagen en zal naar verwachting dit jaar opnieuw een aanvraag indienen.

Voestalpine is een testbedrijf voor de warmere koelwaterlozing. Deskundigen onderzoeken nu de effecten van het warmere koelwater op de ecologie van de Donau. -Voorlopig zijn er altijd tijdelijke vergunningen verleend omdat Voestalpine aan de eisen zou hebben voldaan. “Er is een tijdelijk besluit en we kijken hoe de tijdelijk verhoogde temperatuur de Donau beïnvloedt”, merkt waterecologe Ulrike Grasser op. “We kijken hoe snel het water zich mengt, hoe ver stroomafwaarts het fenomeen nog merkbaar is en hoe het de biocoenose – de vissen en de ongewervelde waterdieren – beïnvloedt. Maar er is een duidelijk besef dat de gevolgen van de temperatuurstijging op de biologie nog niet te overzien zijn. Er zouden bijvoorbeeld veel grotere effecten zijn van het achterwater van de energiecentrale van Abwinden-Asten.”

Op de langere termijn zal het echter voor de Donau in de zomer niet bij een paar warme dagen blijven. Volgens gegevens van de waterwegbeheerder Viadonau is het water op een meetpunt rond Linz de voorbije zeven decennia met 1,5 graden Celsius opgewarmd. Maar er is volgens Viadonau nog steeds geen reden tot zorg. De Donau kan opwarmen tot maximaal 26 graden door het koelwater in het gebied van het lozingspunt. Dit is nog een paar graden van de maximumgrens verwijderd. “De huidige vrijstellingen kunnen echter alleen een aanpak voor de korte tot middellange termijn zijn, aangezien de Donau duidelijk blijft opwarmen,” zegt Kurt Eberhardsteiner, hoofd van de Abteilung Wasserwirtschaft van de stad Linz. 

In de regel zullen industrieën echter altijd proberen om hun installaties te moderniseren. “Dit is echter afhankelijk van verschillende factoren”, stelt het rapport. “Ten eerste valt er in de zomer minder neerslag en is de aanvoer van water wordt beduidend kleiner. Ten tweede ontvangt de zijrivier van de Traun steeds minder koud water van de Alpengletsjers. Deze ijsgebieden zijn al veel kleiner dan tientallen jaren geleden en kunnen daarom niet meer zoveel koel water leveren.”

“Hitteperiodes zouden nu al in mei en juni beginnen, de sneeuwgrens zou stijgen en het instromende gletsjerwater zou zo goed als opgebruikt zijn vóór de hete maanden juli en augustus.” Dit leidt volgens Eberhardsteiner uiteindelijk tot productieverlies voor industrieën. “Dit komt deels omdat er niet genoeg koelwater beschikbaar is en deels omdat er een bovengrens is voor de maximale temperatuur van het gerecirculeerde koelwater”, merkt hij op.

Afgezien van de uitzondering van 35 graden, zouden zogenaamde koeltorens een oplossing kunnen vormen. Het verwarmde koelwater wordt van bovenaf gedruppeld, wisselt uit met de omgevingslucht en wordt zo afgekoeld. Voestalpine heeft ook enkele koeltorens in dienst. Het probleem is volgens Eberhardsteiner echter dat deze infrastructuur enkele miljoenen euro meer uitgaven zou vergen dan een normale koelwaterstroom. Tot nu toe bieden de bestaande torens echter geen afdoende alternatief. Het water van de Donau blijft cruciaal.

Kerncentrales

In Hongarije gebruiken de kerncentrales van Paks, Göny?i, Kelenföld, Csepel II en de Dunament-centrale in Hunderthalombatta de Donau voor koeling. Paks haalt 100 kubieke meter water per seconde uit de Donau. Dat is zes keer meer dan Voestalpine. Ook hier daalt de efficiëntie van de koeling, waardoor de output van de centrale daalt en de rivier en haar fauna oververhit raken.

“Volgens de kerncentrale van Paks is de wettelijk voorgeschreven grens van 30 graden Celsius nog nooit overschreden”, zeggen Átlátszó en Der Standard. “De metingen worden echter meestal tijdens de ochtend gedaan en soms zelfs om zeven uur, dus niet wanneer de rivier op zijn warmst is. De voorbije jaren werden echter op het meetpunt onder de centrale al herhaaldelijk watertemperaturen van meer dan 30 graden Celsius, ook al draaide de turbines van Paks op verminderde capaciteit.”

“Een laag waterpeil kan de toevoer van koelwater zelfs volledig uitschakelen”, waarschuwen de onderzoekers. “In de zomer van 2018 was er niet veel voor nodig geweest om het water niet meer in de leidingen van Paks te laten stromen. Het niveau van de Donau was bijna te laag. In dat geval zou de centrale moeten worden stilgelegd en zou er geen elektriciteit kunnen worden geproduceerd.” Volgens een artikel van de G7 zouden in een dergelijke situatie drijvende reservepompen kunnen helpen. Op dat moment hoefde Paks niet te worden stilgelegd, maar moest de productie wel worden verminderd. Door het lage waterpeil werden de filters in de pompen van het koelwatersysteem bovendien blootgesteld aan hogere niveaus van verontreinigende stoffen.”

András Abonyi, onderzoeker aan het Hongaarse Instituut voor Aquatische Ecologie, wijst erop dat de opwarming van de temperatuur van het Donauwater over het algemeen op de hoeveelheid en samenstelling van kleine organismen, zoals algen, een invloed heeft. “Dit heeft op zijn beurt weer invloed op het functioneren van het hele voedselweb van de Donau”, verduidelijkt Abonyi. “Directe koelwaterlozingen zouden echter vooral lokale negatieve effecten hebben, want de luchttemperatuur en de waterstroming zouden in het algemeen doorslaggevender zijn.”

Meer over dit onderwerp:

• Trafieken op Donau tekenen laagterecord op
• Donau moet grootste meer van Oostenrijk redden
• Donau moet evenwicht zoeken tussen economie en ecologie
• Nieuwe natuurgebieden op oevers Donau
• Wenen beschikt over uniek waterlaboratorium

De Europese spoorwegen – een veilige, koolstofarme technologie die nog steeds een beetje glamour uitstraalt – staan aan de vooravond van een nieuw tijdperk, maar worden met een belangrijke uitdaging geconfronteerd. Dat zeggen analisten van het nieuwsagentschap Bloomberg. Daarbij verwijzen ze naar de opwarming van de aarde, die ook voor de spoorwegen verschillende bedreigingen inhoudt. Om zich tegen deze uitdaging te wapenen, zijn volgens Bloomberg belangrijke investeringen noodzaak, maar daarvoor blijken vaak de nodige financiële middelen te ontbreken.

De Europese spoorwegen genieten volgens Bloomberg van een hernieuwde interesse. “Regeringen verbieden immers sommige vluchten op korte afstand, terwijl steden in openbaar vervoer investeren om het autorijden te ontmoedigen”, wordt er opgemerkt. “Maar een warmere wereld brengt voor de spoorwegen bedreigingen met zich mee. Hitte kan de sporen verbuigen en de bovenleidingen doen verzakken. De regen kan lijnen overspoelen en dijken doen instorten. Stormen kunnen bomen doen omvallen en op de sporen terechtkomen. Erosie vreet kliffen aan de zee weg, waardoor de spoorlijnen van kusttreinen hun ondergrond verliezen.”

Betrouwbaarheid

“Veel nationaal en Europees beleid is gericht op het bevorderen van het spoorvervoer, waardoor mensen meer treinen gaan nemen”, zegt ook Tania Martha Thomas, onderzoeker bij de organisatie Climate Chance in Parijs. “Maar tegelijkertijd is er een gebrek aan aanpassing op lange termijn. Het tempo van de aanpassing lijkt geen gelijke tred te houden met het tempo van de waargenomen veranderingen in het klimaat.”

Een hogesnelheidstrein in Frankrijk. Foto: Pixabay/Erich Westendarp

“Spoorwegen moeten zich aanpassen”, benadrukt Noel Dolphin, hoofd van Britse projecten bij Furrer+Frey, een elektrificatiebedrijf voor de spoorwegen. “Het alternatief is een desastreuze cirkel van autorijden, vliegen en steeds extremere klimaatveranderingen. Het risico bestaat dat dit een self-fulfilling prophecy wordt. Extremen in het klimaat maken de spoorwegen onbetrouwbaar, waardoor mensen de auto nemen, waardoor de uitstoot van koolstofdioxide toeneemt, waardoor alles nog meer onbetrouwbaarder, omdat we steeds meer extreem weer krijgen.”

Op een julidag twee jaar geleden, toen de zomerhitte records brak in Europa, raakte een Thalys van Parijs naar Brussel onderweg defect, waardoor ook de airconditioning stopte en meer dan 600 mensen meer dan vier uur in een temperatuur van 45 graden in de trein gevangen zaten voordat ze geëvacueerd werden. Thalys zei later dat de storing te wijten was aan de hoge temperaturen.

“Het Thalys debacle was niet het enige incident dat die zomer de kwetsbaarheid van de spoorwegen voor de hitte blootlegde”, betoogt Dolphin. “Metalen leidingen en kabels worden veel heter als de zon erop schijnt. Rails beginnen te buigen en kabels hangen door, waardoor de elektriciteitsstroom wordt verstoord of het spoor geblokkeerd raakt. Dit zorgt ervoor dat vele treinen tot stilstand komen.”

Bloomberg wijst erop dat hitte historisch voor de Europese treinen een relatief kleine bedreiging vormde, maar inmiddels steeds belangrijker wordt. “In het Verenigd Koninkrijk krijgen exploitanten een vergoeding van infrastructuurbeheerder Network Rail om hen te compenseren voor gederfde inkomsten als diensten door weersomstandigheden worden verstoord of geannuleerd”, werpen de analisten op. “In het verleden hielden de meeste van deze uitbetalingen verband met wind en overstromingen, maar hitte steeg van 3 procent van de claims tijdens de eerste helft van het voorbije decennium naar een gemiddelde van meer dan 10 procent tijdens de vijf daaropvolgende jaren.

Veiligheid

Dolphin stelt voor om de insteltemperatuur van de infrastructuur aan te passen. “Zoals elk metaal zetten rails en bovenleidingen uit in de hitte en krimpen in de koude”, merkt hij op. “Technici kunnen de insteltemperatuur aanpassen door de positie en lengte van de draden of rails, afhankelijk van de buitentemperatuur, te veranderen. Dat is een relatief kleine taak die zelfs op sommige oude lijnen kan worden uitgevoerd. Het aanpassen van de insteltemperatuur kan de risico’s beter beheersen en de treinen laten rijden.”

Kusterosie vormt een ander risico. Bloomberg verwijst daarbij dat Network Rail in Devon in het zuidwesten van Engeland een project van 165 miljoen pond opzette om een spoorlijn, die door een februaristorm tien jaar geleden was weggespoeld en later was herbouwd, te beschermen. Er is nu een zeewering geplaatst, terwijl een klif met netten en spijkers werd vastgezet. Ook de Maresme-spoorlijn langsheen de Spaanse kust ten noorden van Barcelona kan mogelijk tegen de steeds sterkere golven en stormen beschermd moeten worden.

Sinds het einde van de covid-pandemie nemen in de Europese Unie meer mensen de trein. Passagiers legden twee jaar geleden bijna evenveel kilometers af als vijf jaar geleden, terwijl er ook nieuwe trajecten voor slaaptreinen op lange afstanden zijn gepland. De Europese spoorwegen hebben op het gebied van veiligheid een uitstekende staat van dienst, maar leiden bij elk incident reputatieschade. 

“Bij een ontsporing in Schotland vier jaar geleden kwamen drie mensen om het leven”, geeft Bloomberg nog aan. “Volgens een rapport van de Rail Accident Investigation Branch bleek dat de ontsporen moest worden toegeschreven aan een drainagesysteem dat niet goed was geïnstalleerd. Door de overvloedige regens was er puin op het spoor gespoeld. De klimaatverandering zal dit risico nog verder vergroten.”

Om zich tegen deze uitdagingen te wapenen, zullen er belangrijke investeringen moeten worden gedaan. Uit een analyse van het International Transport Forum echter bleek dat drie jaar geleden slechts zes van de zesenzestig aangesloten landen meer dan de helft van hun budget voor transportinfrastructuur aan spoorwegen zouden besteden.

Dolphin wijst er wel op dat er talrijke initiatieven worden genomen. “Lidar en camera’s op treinen worden gebruikt om elke meter van de spoorlijnen te scannen”, geeft hij aan. “Herstellingen leiden echter vaak tot onderbrekingen en hogere tarieven. Het publiek denkt dat de server slechter wordt terwijl er steeds meer voor een ticket moet worden betaald.” Bovendien kunnen extra kosten ervoor zorgen dat een aantal services of projecten worden stopgezet. 

Het Britse spoorwegproject High Speed Two, dat oorspronkelijk Londen verbond met de noordelijke steden Leeds en Manchester, was een voorbeeld van klimaatbestendigheid en duurzaamheid, maar was met een budget van 396 miljoen pond per mijl ook een van de duurste spoorwegen ter wereld. Vanwege de hoge kosten besliste de Britse regering vorig jaar dan ook om een deel van de route te schrappen.

“De aanpassing van de Europese spoorwegen aan de nieuwe situatie, zal waarschijnlijk heel hoog oplopen”, merkt Lucie Anderton, hoofd duurzaamheid bij de Union Internationale des Chemins de Fer (UIC), op. “Niets doen zal echter nog tot grotere kosten leiden. We moeten alleen al investeren om het zo goed te houden als het nu is, terwijl we weten dat het klimaat zal verslechteren. Men moet zowel meer investeren om zich aan te passen als meer investeren om uit te breiden.”

Meer over dit onderwerp:

• Londen en Manchester willen een hogesnelheidslijn

De Donau heeft het potentieel om nog meer transport op te nemen. Tegelijkertijd moet er echter met milieuoverwegingen rekening worden gehouden. Dat blijkt uit het Actieprogramma Donau 2030 dat het Oostenrijkse ministerie voor klimaatbescherming, milieu, energie, mobiliteit, innovatie en technologie heeft opgesteld. Dat programma is volgens de auteurs gebaseerd op op een evenwichtsoefening tussen ecologische en economische belangen.

“Ik denk dat de Donau nog veel meer potentieel heeft als transportroute,” stelde Davor Sertic, voorzitter van de Transport and Traffic Division van de Weense Kamer van Koophandel op een conferentie van de Europese transportindustrie in Wenen in september vorig jaar. Slechts enkele weken eerder had de Oostenrijkse waterwegbeheerder Viadonau zijn verslag voor het jaar voordien gepresenteerd. Daarin kwamen over het Donauverkeer ontnuchterende cijfers aan de oppervlakte. De cijfers voor het Oostenrijkse deel van de Donau waren indrukwekkend. Er moest immers voor het totale goederenvolume het laagste niveau in dertig jaar tijd worden gemeld.

Echte kans voor klimaattoekomst?

Sertic zag de uitbreiding van intermodale Donauhavens, een dichter e-laadnetwerk aan wal voor de scheepvaart en een bevaarbaarheid het hele jaar door, vooral ten oosten van Wenen, als dringende maatregelen. Leonore Gewessler (Die Grünen), Oostenrijks minister van klimaat, beschrijft het nieuwe actieprogramma als een duidelijk engagement voor de bescherming van het klimaat en het leefmilieu, voor een veerkrachtige Donau-waterweg en voor een milieuvriendelijke en concurrerende binnenvaart. 

In Ennshafen wordt het project Panattoni Park uitgebouwd. – Foto: Ennshafen

De politica had eerder al aangegeven ook een grote bezorgdheid te hebben over de transportsector. Daarbij had ze het echter ook over de unieke voordelen die een natuurlijke vervoerswijze zoals de Donau biedt. “Het is nu des te belangrijker om deze opportuniteiten gericht te benutten en te versterken en ze te zien als een echte kans voor onze klimaattoekomst”, betoogde Gewessler nu. “Het actieprogramma staat dus voor een ecologische economie.”

De trafieken op de Donau worden momenteel door een aantal problemen gekenmerkt. “Een groot aantal binnenvaartschepen heeft zich gebundeld op de benedenloop van de Donau”, verduidelijkt Christoph Caspar, woordvoerder van ViaDonaua. “Door de oorlog in Oekraïne moesten grote hoeveelheden graanproducten die anders rechtstreeks over zee werden vervoerd, naar de Donau worden omgeleid. Minder schepen voor de landen aan de bovenloop van de Donau – Duitsland, Oostenrijk en Slowakije – waren daarvan het gevolg.”

Volgens Caspar heeft dit ook gevolgen gehad voor de transportvolumes in Oostenrijk: “In 2022 haalden we een jaarvolume van 6,3 miljoen ton, maar vorig jaar was dat tot 6,0 miljoen ton gedaald”, betoogt hij. “De grootste achteruitgang – min 20 procent – werd genoteerd voor de invoer uit de oostelijke Donaulanden.”

“In andere transportsectoren zijn geopolitieke, internationale kwesties minder relevant”, wordt in het actieprogramma aangevoerd. “Het jongste jaarverslag van ViaDonau toont dat het binnenlandse vervoer twee jaar geleden – zowel procentueel als absoluut – veruit de sterkste daler was. Hier daalden de vervoerde volumes met 81,4 procent tot 0,1 miljoen ton in vergelijking met het jaar voordien. De krimpende volumes kunnen specifiek worden toegeschreven. Een van de belangrijkste redenen voor deze scherpe daling was het stopzetten van transporten van afgegraven materiaal in verband met infrastructuurwerkzaamheden in Linz, die de twee jaar voordien relatief veel binnenlands transport hadden gegenereerd.

Mix van maatregelen cruciaal

Een groter concurrentievermogen van logistieke ketens langs het water en milieuvriendelijkere schepen zijn twee belangrijke doelstellingen die door het actieprogramma naar voor worden geschoven. “Deze twee doelstellingen kunnen ook een hefboomeffect hebben voor de internationale rivier, vooral in Duitsland”, wordt eraan toegevoegd. “Enkele evenementen, zoals hierboven aangehaald, hebben een grote impact. Het doel is hier om het potentieel in positieve zin te herkennen en te benutten.”

Het recent gestarte bouwproject Panattoni Park in het industriegebied Ennshafen in Oberösterreich vormt een voorbeeld van de verdere logistieke uitbouw van het Donaugebied. Panattoni Park is een gebied van ongeveer 65.000 vierkante meter. Het project zal volgens Markus Achleitner, provincieraadslid voor economische zaken van Oberösterreich, vooral gericht zijn op bedrijven uit de verwerking van metaal en staal, de voedingsmiddelenindustrie, de voertuigbouw, de chemische industrie en de transportsector. “Deze activiteiten kunnen profiteren van de nabijheid van Linz en de hoogwaardige ruimte die in Ennshafen beschikbaar is.” 

Panattoni zelf maakt expliciet reclame voor de verbindingen met de waterweg, terwijl  het Oostenrijkse ministerie voor klimaatbescherming, milieu, energie, mobiliteit, innovatie en technologie momenteel een financieringsprogramma voor een milieuvriendelijke scheepvaart naar voor schuift. Dat programma loopt tot eind 2026 en is gericht op uitgebreide financiële stimulansen en schepen sneller milieuvriendelijker te maken.

“De mix van maatregelen heeft een aanzienlijke impact op het gebruik van de Donau”, wordt er nog opgemerkt. “Het ontwerp omvat verschillende doelstellingen die elkaar idealiter niet tegenspreken, maar juist aanvullen in termen van een ecologische economie. Dit betekent dat noch de vertegenwoordigers van het bedrijfsleven noch de klimaatminister – mochten ze van mening verschillen – hun overtuigingen hoeven op te geven.

Meer over dit onderwerp:

• Versterking uiterwaardenlandschap Donau krijgt extra aandacht
• Europese Unie helpt natuurgebieden langs de Donau opnieuw in ere herstellen
• Resistentie tegen antibiotica verspreidt zich in water van de Donau
• Steurenpopulatie Donau wordt door stroperij bedreigd
• Vervuiling Donau in belangrijke mate te wijten aan menselijke uitwerpselen