De klimaatkosten van de eerste twee jaar van de oorlog die Rusland tegen Oekraïne voert, lagen hoger dan de gezamenlijke jaarlijkse emissies van broeikasgassen van 175 landen. Naast het toenemende dodental en verregaande vernielingen zorgt het geweld daarmee voor een aanzienlijke verscherping van de mondiale klimaatcrisis. Dat is de conclusie van een rapport van het  Initiative on Greenhouse Gas Accounting of War (IGGAW). Volgens de studie heeft de Russische invasie in Oekraïne het equivalent van een uitstoot van minstens 175 ton koolstofdioxide gegenereerd. Het rapport is de meest uitgebreide analyse die tot nu toe over de klimaatkosten van conflicten is gemaakt. Het is ook de eerste keer dat herstelbetalingen zijn berekend voor oorlogsgerelateerde klimaateffecten.

“De oorlogsvoering heeft ook voor het klimaat zware gevolgen”, voeren de onderzoekers aan. “Er is niet alleen een toename van de uitstoot als gevolg van de directe oorlogsvoering, maar er moet ook rekening worden gehouden met de emissies van branden, de noodzaak voor de luchtvaart om vluchten om te leiden, een gedwongen migratie en lekken die door militaire aanvallen op de infrastructuur voor fossiele brandstoffen worden veroorzaakt. Bovendien moet ook gekeken worden naar de toekomstige emissies door de wederopbouw.

Rusland schaadt niet alleen Oekraïne, maar ook het mondiale klimaat. – Foto: Pixabay/Lukas Johnns

De emissies van de oorlogsvoering in Oekraïne bestaan vooral uit koolstofdioxide, lachgas en zwavelhexafluoride (SF6), het krachtigste broeikasgas. Die uitstoot komt overeen met de emissies die 90 miljoen auto’s op benzine een jaar lang produceren. Dit niveau ligt ook hoger dan de uitstoot van naties zoals Nederland, Venezuela en Koeweit twee jaar geleden.

“Historisch gezien hebben regeringen weinig rekening gehouden met de klimaatkosten van de oorlogsvoering en van het militair-industriële complex in bredere zin”, werpen de onderzoekers op. “Officiële gegevens zijn uiterst fragmentarisch of zelfs compleet onbestaande ??als gevolg van militaire geheimhouding en de beperkte toegang tot de frontlinies voor onderzoekers. De economische kosten van de broeikasgassen, die mondiale gevolgen zullen hebben, zijn nog minder goed bekend. Uit berekeningen kan nu echter worden afgeleid dat de Russische Federatie tijdens de eerste vierentwintig maanden van de oorlog in Oekraïne met een klimaatfactuur van 32 miljard dollar wordt geconfronteerd.”

Compensaties

De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties heeft al aangekondigd dat Rusland voor zijn oorlogsvoering aan Oekraïne compensaties moet betalen. Dat heeft de Raad van Europa aangezet een register van de veroorzaakte schade op te stellen, waarin ook de emissies van broeikasgassen zullen worden opgenomen. Bevroren Russische activa zouden kunnen worden gebruikt om de kosten te betalen. De schatting van de herstelbetalingen is gebaseerd op een rapport waarin de sociale kosten van de emissies van koolstofdioxide zijn berekend op een bedrag van 185 dollar per ton.

“Rusland schaadt Oekraïne, maar ook ons ??klimaat”, geeft onderzoeksleider Lennard de Klerk aan. “Deze conflictkoolstof is aanzienlijk en zal wereldwijd voelbaar zijn. De Russische Federatie zou hiervoor moeten betalen. Het betreft hier een schuld die Rusland verschuldigd is aan Oekraïne en de landen in het mondiale zuiden, die het meest te lijden zullen hebben onder de klimaatschade.”

In het rapport worden drie bronnen van de uitstoot onderkend. In eerste instantie is er sprake van de emissies die rechtstreeks aan de militaire activiteiten zijn gelinkt. Daarbij wordt gewag gemaakt van onder meer de brandstof die door de Russische troepen wordt verbruikt. Dat volume loopt tot nu toe al op tot 35 miljoen ton emissies en is daarmee de grootste bron van de uitstoot van broeikasgassen door de oorlogsvoering van Rusland in Oekraïne. Daarnaast is er ook de productie van explosieven, munitie en verdedigingsstellingen die door beide landen langs de frontlinies zijn opgetrokken en de brandstof die door bondgenoten wordt verbruikt om militaire uitrusting te leveren. Al deze activiteiten vertegenwoordigen samen een derde van de totale emissies die door de oorlog in Oekraïne worden veroorzaakt.

Nog een derde moet worden toegeschreven aan de enorme hoeveelheden staal en beton die nodig zullen zijn om de beschadigde en vernielde scholen, huizen, bruggen, fabrieken en waterinstallaties te reconstrueren. Er heeft al enige wederopbouw plaatsgevonden en in sommige gevallen zijn de vervangen bouwwerken opnieuw vernietigd. De omvang van de impact van deze emissies op lange termijn zal afhangen van de vraag of bij de wederopbouw traditionele, koolstof-intensieve technieken worden gebruikt of er daarentegen voor moderne duurzamere technieken en materialen zal worden gekozen. Het laatste deel van de emissies wordt veroorzaakt door branden, het omleiden van commerciële vliegtuigen, aanvallen op de energie-infrastructuur en de ontheemding van bijna zeven miljoen Oekraïners en Russen.

Sinds de invasie zijn de landschapsbranden aan beide zijden van de grens in omvang en intensiteit toegenomen. In de analyse worden 1 miljoen hectare verschroeide velden en bossen aan de oorlogsvoering gelinkt. Dit vertegenwoordigt 13 procent van de totale kosten die door de emissies van de oorlog worden veroorzaakt. De meeste branden waren dicht bij de frontlinies gesitueerd, maar kleine vuurhaarden liepen over het hele grondgebied van Oekraïne uit de hand omdat boswachters, brandweerlieden en uitrusting elders moesten worden ingezet. Bijna 40 procent van de 4.216 Oekraïense brandweerwagens is beschadigd.

Energie-infrastructuur

“Rusland richtte zich doelbewust op de energie-infrastructuur, vooral tijdens de eerste maanden van de oorlog, waardoor grote lekken van krachtige broeikasgassen ontstonden”, zeggen de onderzoekers nog. “Het methaan dat na de vernietiging van de pijpleidingen van Nord Stream 2 in zee terechtkwam, genereerde ongeveer 14 miljoen ton koolstofdioxide. Er wordt aangenomen dat nog eens 40 ton zwavelhexafluoride – het equivalent aan ongeveer 1 miljoen ton koolstofdioxide – in de atmosfeer is gelekt als gevolg van Russische aanvallen op het Oekraïense hoogspanningsnet. Zwavelhexafluoride wordt gebruikt om elektrische schakelapparatuur te isoleren en draagt tot de opwarming van het klimaat bijna 23.000 keer meer bij dan koolstofdioxide.

Verder is het brandstofverbruik van de internationale luchtvaart explosief gestegen omdat Europese en Amerikaanse commerciële luchtvaartmaatschappijen uit het Russische luchtruim zijn geweerd, terwijl Australische en enkele Aziatische luchtvaartmaatschappijen uit voorzorg omslachtige routes hebben genomen. De extra kilometers hebben minstens 24 miljoen ton koolstofdioxide gegenereerd. De gedwongen verplaatsing van mensen – die wegvluchten voor de gevolgen van het oorlogsgeweld of dienstplicht – heeft bijna 3,3 miljoen ton koolstofdioxide gegenereerd, zo blijkt uit de analyse. Hierin zit de transportgerelateerde uitstoot vervat van meer dan 5 miljoen Oekraïners die hun toevlucht zoeken in Europa, naast miljoenen intern ontheemden en Russen die Rusland ontvluchten.

“De analyse biedt de meest actuele en grondige momentopname van de gevolgen die de Russische invasie voor het klimaat heeft en helpt tevens een duidelijker beeld te geven over de milieukosten van conflicten”, zegt Ruslan Strilets, Oekraïens minister van milieubescherming en natuurlijke hulpbronnen van Oekraïne. “Het rapport zal een essentieel onderdeel vormen van het geding over herstelbetalingen die we tegen Rusland aan het opbouwen zijn.”

Over het algemeen worden de klimaatgevolgen van oorlog en bezetting slecht begrepen. Grotendeels dankzij de druk van de Verenigde Staten blijft de rapportage van militaire emissies vrijwillig. Bij de UN Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) dienen slechts vier landen – bovendien onvolledig – gegevens over hun militaire uitstoot in. Uit een recent onderzoek is echter gebleken dat militairen jaarlijks bijna 5,5 procent van de mondiale uitstoot van broeikasgassen voor hun rekening nemen. Dat is meer dan het gezamenlijk deel van de luchtvaart en scheepvaart.

Dit maakt de ecologische voetafdruk van de mondiale militaire sector – zelfs zonder rekening te houden met conflictgerelateerde emissie-stijgingen – groter dan de impact van alle landen, op uitzondering van de Verenigde Staten, China en India. “De Russische invasie in Oekraïne heeft geleid tot een stijging van de militaire uitgaven, vooral in Europa, waardoor de vraag naar explosieven, staal en andere emissie-intensieve materialen is toegenomen”, stippen de onderzoekers aan. “Dit zal onvermijdelijk leiden tot een grotere militaire uitstoot, waar echter onvoldoende rekening mee wordt gehouden.”

“De nieuwe monetaire schatting van de klimaatschade benadrukt de belangrijke rol van de uitstoot van broeikasgassen die door conflicten worden veroorzaakt”, beklemtoont Linsey Cottrell, specialist milieubeleid bij het Conflict and Environment Observatory. “We hebben dan ook dringend een internationale overeenstemming nodig over de manier waarop conflicten en militaire emissies worden gemeten en aangepakt.”

Meer over dit onderwerp:

• Uitgeweken Oekraïners willen na de oorlog naar hun land terugkeren
• Oorlog maakt watercrisis in Soedan nog zwaarder
• Zoektocht naar kostenefficiënte economische sancties tegen Rusland
• Geweld in Gaza heeft belangrijke gevolgen voor het klimaat
• Arenden verleggen hun vliegroutes om conflicten in Oekraïne te vermijden

Cafeïne, een vervuilende stof die in huishoudens veel voorkomt en niet op een gewone manier in het leefmilieu kan worden teruggevonden, kan eventueel worden gebruikt om mogelijke bronnen van lekkages in afvalwatersystemen te vinden. Dat blijkt uit een onderzoek van wetenschappers aan de Hiroshima University in Japan, die van juni 2022 tot mei 2023 tijdens droge periodes een of twee keer per maand water uit de stormafvoeren van zes stedelijke afwateringsgebieden verzamelden.

“Ontwikkelde landen zoals Japan worden geregeld geconfronteerd met afvalwatersystemen – ontworpen om schadelijke verontreinigende stoffen uit de systemen voor de afvoer van stormwater te houden – die aan veroudering en aftakeling lijden”, zegt onderzoeksleider Noriatsu Ozaki, professor milieuwetenschappen aan de Graduate School of Advanced Science and Engineering van de Hiroshima University. “Hierdoor kunnen verontreinigende stoffen in lokale waterstelsels terechtkomen. De speurtocht naar een lek in de afvalwatersystemen, die vaak ver onder de grond liggen, kan echter een uitdaging zijn. Conventionele methodes kunnen lekken over het hoofd zien en zijn niet in staat om lekken stroomafwaarts te detecteren.”

Cafeïne kan helpen om mogelijke bronnen van lekkages in afvalwatersystemen te vinden. – Foto: Pixabay/Makalu

“Lange tijd werden afvalwater en stormafvoer gecombineerd om rioolsystemen te creëren”, geeft Ozaki aan. “Het probleem van een gecombineerde riooloverstort tijdens regenbuien is al langer bekend. Daarom werd het systeem een vijftigtal jaar geleden gewijzigd, waardoor het rioolwater van de stormafvoer kon worden gescheiden. Maar zelfs bij de nieuwere, gescheiden rioleringssystemen wordt de mogelijkheid van rioollekkage als gevolg van verouderde pijpleidingen een probleem. De oudste stelsels bevinden zich inmiddels al vijftig jaar in de grond.”

Tijdens de studie werd naar meerdere frequente huishoudelijke chemicaliën – waaronder geurstoffen die vaak worden aangetroffen in zepen, wasmiddelen en cosmetica – gezocht. Tevens speurden de onderzoekers naar de aanwezigheid van cafeïne en benzofenon, een veelgebruikt ingrediënt voor zonnebrandcrème. “Deze verbindingen worden in Japan consequent in huishoudelijk afvalwater aangetroffen”, zegt Ozaki. “Bovendien werden ook drie polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s), die vaak worden gebruikt als indicatoren voor de vervuiling van de atmosfeer en de stedelijke omgeving, gemeten.”

Duidelijke verschillen

In 80 procent van de stalen bleken polycyclische aromatische koolwaterstoffen aanwezig. Bij de meeste geurstoffen werden scores tussen 60 procent en 82 procent gemeld. Benzofenon werd in 100 procent van de stalen regenwater teruggevonden. Bij plaswater werd een score van 90 procent aangegeven. “Koolwaterstoffen en benzofenon waren in het regenwater en plaswater echter zo overvloedig aanwezig dat het bijzonder moeilijk is om de bron van verhoogde niveaus van deze chemische verbindingen in de stormafvoeren te onderscheiden om lekken te identificeren.”

“Bij de geurstoffen bleek er wel een significanter verschil, maar vooral de verontreiniging met cafeïne toonde een duidelijk verschil voor het regenwater en plaswater, de stormafvoeren en het huiselijk rioolwater”, verduidelijkte Ozaki. “Regenval wordt weinig tot niet gekenmerkt door de aanwezigheid van cafeïne in het afvoersysteem. De bron van eventuele cafeïne in de afvoer kan worden toegeschreven aan huishoudelijk afvalwater. Cafeïne zou in theorie gemakkelijk kunnen worden gebruikt om lekken in de watersystemen te suggereren.”

De Japanse onderzoekers geven aan in de toekomst meer inzicht te willen verwerven in de vervuiling die door deze lekken wordt veroorzaakt. “We willen de omvang van de mogelijke vervuiling van openbare waterstelsels – zoals rivieren, meren of kustgebieden – door de lekken verduidelijken”, stipte Ozaki aan. “Ten slotte willen we een diagnostische technologie ontwikkelen om de lekkage op de locatie, met behulp van sporen van organische chemicaliën als indicator, aan te geven.”

Meer over dit onderwerp:

• Waterhuishouding Bangladesh door chemische stoffen zwaar gecontamineerd
• Afvalwatersystemen hebben nog veel te bieden
• Arabische Golf moet zwaar investeren in wateropslag
• Afvalwater bevat heel wat socio-economische informatie
• Zoetwater verliest een groot deel van zijn biodiversiteit

Vele riviergebieden worden door verschillende landen gedeeld. Dat kan echter tot aanzienlijke problemen leiden. Dat is de conclusie van een onderzoek van wetenschappers aan de Griffith University in Australië, waarbij wereldwijd ongeveer 1.050 grensoverschrijdende stroomgebieden werden geïdentificeerd. De onderzoekers voeren daarbij aan dat internationale overeenkomsten de problemen met gedeelde hulpbronnen beter kunnen aanpakken en tot een betere samenwerking en coördinatie tussen internationale buren kunnen leiden.

“Er is een duidelijke ongelijkheid tussen stroomafwaartse en stroomopwaartse landen die eenzelfde stroomgebied delen”, werpen de onderzoekers Caitlin Kuempel en Andres Felipe Suarez-Castro, wetenschappers aan het Australian Rivers Institute van de Griffith University. “Internationale overeenkomsten kunnen de problemen met gedeelde hulpbronnen beter aanpakken en kunnen oproepen tot een betere samenwerking en coördinatie tussen deze internationale buren.

Meer dan 85 procent van de landen kennen een grensoverschrijdend stroomgebied. – Foto: Pixabay/Jay Curley

“Bij grensoverschrijdende stroomgebieden – waarbij meerdere landsgrenzen kunnen worden overschreden – kan het sediment in een land stroomopwaarts de buurlanden stroomafwaarts bereiken”, verduidelijken Kuempel en Suarez-Castro. “Grensoverschrijdende stroomgebieden zijn wereldwijd wijdverspreid, waarbij sommige stroomgebieden meer dan dertien landen doorkruisen.”

In totaal werden stroomgebieden in 226 landen onderzocht. Meer dan 85 procent van die landen werden door een grensoverschrijdend stroomgebied gekenmerkt. In achtenvijftig landen hadden alle stroomgebieden een grensoverschrijdend karakter. “Dit benadrukt de noodzaak van sterke management-partnerschappen om de kosten en baten van acties over de landsgrenzen heen te delen”, stippen de onderzoekers aan.

Meer dan 500 miljoen ton

In de landen met grensoverschrijdende stroomgebieden werd meer dan 70 procent van de sedimenten geproduceerd in een andere natie dan het land waar het sediment werd afgezet. Er werd nog aan toegevoegd dat in 41 procent van de onderzochte landen het sediment uit deze stroomgebieden de kustgebieden kunnen bereiken. “Hier kunnen verontreinigende stoffen opnieuw over onzichtbare geografische grenzen, zoals exclusieve economische zones, reizen”, beklemtonen Kuempel en Suarez-Castro. In 118 landen waar materiaal van het land naar de zee wordt afgevoerd, bleek meer dan 10 procent van het sediment dat de kust bereikte, ook de exclusieve economische zone van een andere natie binnen te dringen.

“We ramen dat meer dan 500 miljoen ton van het sediment dat in kustwateren vrijkomt – 36 procent van de totale massa – door meerdere exclusieve economische zones is gereisd”, werpen de onderzoekers op. “Dit maakt duidelijk dat de praktijken van landgebruik in het ene land stroomafwaarts gevolgen kunnen hebben in een ander nationaal territorium. Dit onderzoek spitste zich uitsluitend toe op het beheer van stroomgebieden, maar de resultaten van de studie maken duidelijk dat grensoverschrijdende milieuproblemen zich over ecosystemen uitstrekken, waar complexe problemen over verschillende politieke en regelgevende grenzen kunnen worden gecreëerd.”

“Wanneer men mondiale overeenkomsten rond natuurbescherming wil laten slagen, zouden regeringen en instellingen over deze grenzen heen moeten coördineren en samenwerken”, verduidelijken Kuemel en Suarez-Castro nog. “Mogelijk kan het Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework van de Convention on Biological Diversity worden ingezet om oplossingen voor complexe uitdagingen op het gebied van gedeelde hulpbronnen te ondersteunen en te stimuleren en om specifieke doelstellingen voor instandhouding – die kunnen worden gebruikt om actie op gang te brengen en te financieren – zou kunnen worden gebruikt.

Meer over dit onderwerp:

• Europa verscherpt regels voor behandeling stedelijk afvalwater
• Barcelona grijpt naar drijvende ontziltingsinstallaties om droogte te beschrijden
• Polen en Albanië hebben minst goede waterkwaliteit van Europa
• Catalonië laat aanleg ontziltingsinstallaties door privésector toe
• Finland wil niet langer sneeuw naar de zee laten afvoeren

De emissies van de energiesector bereikten het voorbije jaar een recordhoogte. Dat fenomeen werd vooral door een stijgende vraag naar fossiele brandstoffen in de hand gewerkt. Dat blijkt uit een rapport van het Energy Institute, gevestigd in London. Opgemerkt wordt dat de transitie naar duurzame energie aan een traag tempo gebeurt, ondanks de grote toename van de opwekking van hernieuwbare energie. Volgens de onderzoekers van het Energy Institute benadrukt het rapport de noodzaak om de duurzame transitie te versnellen.

Volgens het rapport haalde de uitstoot van de wereldwijde energiesector het voorbije jaar een niveau van meer dan 40 gigaton koolstofdioxide. “Duurzame energie voldoet nog steeds niet eens aan de volledige groei van de vraag”, betoogde Nick Wayth, chief executive van het Energy Institute. Wayth wees daarbij naar de onevenredige vooruitgang in de verschuiving naar de opwekking van hernieuwbare elektriciteit, die ten opzichte van het jaar voordien met 13 procent was gestegen tot een recordniveau van 4.748 terawattuur.

Snelgroeiende landen

“Het gebruik van fossiele brandstoffen versnelde in snelgroeiende landen zoals India, maar er waren tekenen dat de vraag een piek had bereikt in Europa, de Verenigde Staten en andere geavanceerde economieën”, wordt in het rapport opgemerkt. Berekend werd dat het mondiale primaire energieverbruik het voorbije jaar met 2 procent is gestegen tot een record van 620 exajoule. (Een exajoule komt overeen met ongeveer 170 miljoen vaten olie).

De Europese energiesector gebruikt steeds minder fossiele brandstoffen. – Foto: Pixabay/Emilian Robert Vicol

Het aandeel van fossiele brandstoffen in de energiemix daalde slechts licht met 0,4 procentpunt tot 81,5 procent. In het midden van de jaren negentig van de voorbije eeuw was er hier nog sprake van een aandeel van 86 procent. De gegevens beklemtonen de blijvende uitdagingen zeven maanden nadat op de Conferentie COP28 in Dubai ambitieuze doelen werden gesteld om de transitie van fossiele brandstoffen te versnellen, in een poging de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graden Celsius boven het pre-industriële niveau.

Medeauteur Simon Virley, hoofd energie bij KPMG, betoogde dan ook dat het dringend tijd is om de inspanningen voor het terugdringen van de uitstoot van koolstofdioxide te verdubbelen en om de financiering en de capaciteit te verschaffen om meer koolstofarme energiebronnen in het zuiden van de wereld te bouwen.

Russisch gas

Uit het rapport van dit jaar blijkt dat het aandeel van fossiele brandstoffen in de Europese energiemix voor het eerst sinds de industriële revolutie onder de grens van 70 procent is gedaald, nadat het continent zijn afhankelijkheid van Russisch gas blijft afbouwen en ook de consumptie van steenkool gestaag vermindert. “Er zou een grote onverwachte verandering nodig zijn voordat Europa op dit vlak nog op zijn stappen zou terugkeren”, gaf Wayth aan. In de Verenigde Staten daalde het steenkoolverbruik met 17 procent, waardoor de totale consumotue van fossiele brandstoffen in het land met 2 procentpunten daalde tot iets meer dan 80 procent van het primaire energieverbruik. 

“Beide economieën vertoonden duidelijke tekenen van een piek of post-piek in de vraag naar fossiele brandstoffen”, benadrukte  Wayth. “Daarentegen steeg de consumptie van fossiele brandstoffen in India met 8 procent, waarbij het steenkoolverbruik voor het eerst het gecombineerde gebruik in Noord-Amerika en Europa oversteeg. Hoewel India op koers lag om zijn doelstellingen voor het bouwen van nieuwe duurzame energiecapaciteit te halen, bleek dit verre van voldoende om de algehele toename van de vraag naar energie te dekken.”

In China, dat ongeveer 30 procent van de mondiale energieconsumptie voor zijn rekening neemt, is het verbruik van fossiele brandstoffen met 6 procent gestegen tot een nieuw hoogtepunt van 139 exajoule. Het land is echter snel bezig met het uitrollen van hernieuwbare energie, waarbij de nieuwe capaciteit aan zonnekracht en windenergie vorig jaar 63 procent van de wereldwijde installaties voor zijn rekening nam. China is ook de thuisbasis van de helft van de grote batterijen voor energieopslag in de wereld. 

Over het geheel genomen is het aandeel fossiele brandstoffen in de primaire energiemix van China de voorbije tien jaar gedaald. Vorig jaar bedroeg dat aandeel nog 81,6 procent. Wayth zei dat de snelle groei van de hernieuwbare energiebronnen in China op een potentieel keerpunt wees, waarbij duurzame energiebronnen over drie jaar de groei van de vraag naar elektriciteit zouden kunnen dekken. Eind dit decennium zou die groeiende vraag kunnen worden overtroffen.

Meer over dit onderwerp:

• Scandinavische landen voeren de energietransitie aan
• Orano verliest rechten ontginning uraniummijn in Niger
• Conkouati-Douli National Park (Congo-Brazzaville) bedreigd door vergunning voor oliewinning
• Britse offshore windparken blijken kwetsbaar voor cyberaanvallen
• Hernieuwbare bronnen vertegenwoordigen ruim 30 procent wereldwijde elektriciteitsproductie
  
  

Tegen het midden van de volgende eeuw zullen grote delen van de Italiaanse stad Venetië onder water staan. Dat is de conclusie van een studie van wetenschappers aan het Italiaanse Istituto Nazionale di Geofisica e Vulcanologia (INGV). Het bestaande systeem van waterkeringen in de lagune van Venetië probeert momenteel te beletten dat de stad door het water van de Adriatische Zee zou worden overspoeld, maar de wetenschappers menen dat dit niet voldoende zal blijken om Venetië tegen de stijgende zeespiegel te blijven beschermen.

Venetië kampt al tientallen jaren met een toenemende frequentie van overstromingen. In de lagune van de stad – een ondiepe baai van 550 vierkante kilometer in de noordelijke Adriatische Zee die Venetië en zijn eilanden omringt, is een stelsel van stormvloedkeringen gebouwd. Dat systeem moet de dreiging van binnenstromend water afwentelen, maar de Italiaanse wetenschappers waarschuwen dat die infrastructuur niet voldoende zal zijn om Venetië tegen de stijgende zeespiegel te blijven beschermen. Volgens het rapport van de wetenschappers zullen tegen het midden van volgende eeuw grote delen van de stad onder water staan.

Getijden

De wetenschappers bestudeerden de statistieken die het getijdencentrum van Venetië de voorbije twintig jaar heeft verzameld, gecombineerd met satellietgegevens over de daling van bodem die tussen 2008 en 2023 werd geregistreerd. Daarbij stelden ze vast dat de getijden-niveaus in de lagune van Venetië met ongeveer een halve centimeter per jaar stijgen. Die stijgingen variëren. Rond het eiland Lido is er sprake van een stijging met 4,22 millimeter per jaar. Bij het Malamocco loopt dat cijfer verder op tot 5 millimeter

Sommige delen van de stad dreigen permanent onder water te zullen staan. – Pixabay/Giulia Porcelli

De studie concludeerde dat sommige delen van de stad tegen het midden van de volgende stad permanent onder water zullen staan. De wetenschappers voorspellen daarbij op dat bepaalde delen van het Piazza San Marco, het beroemdste plein van Venetië, het water 70 centimeter hoog zal staan. De westkant van de stad zou ook een van de eerst getroffen gebieden zijn. Die wijken vormden een van de meest overstroomde gebieden. Tussen 2019 en 2023 moesten daar 58 overstromingen worden gemeld.

“De stijging van de zeespiegel leidt, vooral als dat fenomeen plaatselijk door een bodemdaling wordt versneld, tot een steeds ernstiger en meer wijdverspreide kusterosie, het terugtrekken van stranden en overstromingen van de zee”, merkt onderzoeker Marco Anzidei op. “Dat heeft bijzonder aanzienlijke ecologische en sociaal-economische gevolgen voor de bevolking.”

Onvoldoende

De stad wordt momenteel beschermd door het Modulo Sperimentale Elettromeccanico (Mose), een systeem van mobiele slagbomen bij de ingangen van de lagune. Volgend jaar zal het Mose volledig operationeel zijn. De poorten gaan bij hoogwater omhoog en voorkomen dat water de lagune en de stad kan binnendringen. Dit systeem blijkt echter slechts een oplossing op korte termijn te zullen zijn.

Een rapport van het Intergouvernementeel Panel voor Klimaatverandering voorspelde vier jaar geleden dat het gemiddelde regionale zeeniveau tegen het einde van deze eeuw met minstens een niveau tussen 28 centimeter en 55 centimeter zal zijn gestegen. In het meest pessimistische scenario zou er zelfs sprake zijn van een stijging tussen 63 centimeter en 101 centimeter. Om dat probleem te blijven beheersen, zouden de mobiele barrières van de stad nog veel vaker moeten worden opgetrokken. Dit zou een doodvonnis worden voor de havenindustrie van Venetië, terwijl de lagune – die door de getijdenwerking wordt gespoeld – in een stinkend moeras zou veranderen.

Een groep milieuwetenschappers van de Università degli Studi di Padova geeft aan dat het Mose zou worden vervangen door een systeem dat voor een betere bescherming van de kwelders – begroeide percelen land in ondiepe getijdengebieden in de lagune zou zorgen. Deze kwelders zijn van cruciaal belang voor een bescherming tegen overstromingen. Ze fungeren immers als buffers om de stad tegen hoogwater te beschermen en creëren in het gebied tevens een krachtige koolstofput.

Meer over dit onderwerp:

• Verenigde Staten en Mexico door meer frequente hittegolven bedreigd
• Grotere droogte maakt in Afghanistan alternatieven voor opiumteelt moeilijker
• Klimaatverandering zorgt in India voor ongezond warmere nachten
• Marokko grijpt naar vergeten teelten als wapen tegen klimaatverandering
• Meerderheid wereldbevolking vraagt sterkere actie tegen klimaatverandering

Speciaal ontworpen tegels met gestructureerde oppervlakken kunnen een ernstig bedreigde palingsoort helpen stroomopwaarts te zwemmen. De methode is goedkoop en eenvoudig aan te passen en helpt de vissen over obstakels die door de mens zijn gemaakt, zoals duikers, stuwen en goten. Dat blijkt uit een rapport van wetenschappers aan de School of Engineering van de University of Cardiff, in samenwerking met het Britse Environment Agency (EA) en Natural Resources Wales (NRW).

De studie, waarbij in de laboratoria van de School of Engineering de omgeving van een snelstromende rivier werd gerepliceerd, bracht aan het licht dat de paling in grote aantallen moeilijke hindernissen konden overwinnen wanneer in deze passages speciaal ontworpen tegels met gestructureerde oppervlakken werden geplaatst. De tegels bleken de vissen immers de gelegenheid te bieden op geregelde stippen uit te rusten, zodat de voldoende energie konden sparen om nadien hun reis stroomopwaarts verder te zetten.

Nieuwe oplossing

De bevinding bieden natuurbeschermers een nieuwe oplossing die kan helpen om voor de Europese paling (Anguilla anguilla) weer verbindingen tussen verschillende rivieren te realiseren. Hierdoor zou de afname van deze bedreigde populatie kunnen worden vertraagd. De ingreep zou volgens de onderzoekers ook aan het leefmilieu ten goede komen.

Tegels vormen een goedkope manier om palingen te helpen stroomopwaarts te zwemmen. – Foto: Pixabay/k10legs

“Jonge palingen die vanuit de Sargassozee naar zoet water migreren, hebben met bijzonder veel problemen af te rekenen”, benadrukt onderzoeksleider Guglielmo Sonnino Sorisio. “Onder meer kunnen de dieren daarbij geconfronteerd worden met bedreigingen zoals veranderende stromingen, vervuild water, chemische barrières, visserij en ziektes. Onze studie richt zich echter op fysieke barrières die voor de mens zijn gemaakt en die de beschikbaarheid van leefgebieden voor de soort fragmenteren, ontkoppelen en verminderen.”

“Deze infrastructuren, die onder meer overstromingen moeten helpen voorkomen, produceren stromingen die hoge snelheden kunnen halen”, verduidelijkt Sorisio. “Het is voor de jonge palingen echter bijzonder moeilijk om deze hindernissen te overwinnen en tegen de stromingen in te zwemmen. In ons experiment hebben we kunnen aantonen dat door het plaatsen van tegels op de bodem van grote waterkanalen de snelheid van de waterstroom kunnen verminderen. Hierdoor lukken de palingen erin om de hindernissen met succes stroomopwaarts te passeren, waarbij de dieren aanzienlijk energie konden sparen.”

Positief effect

Hun experiment onthulde tevens een nieuwe asymmetrische zwemtechniek die door de palingen wordt gebruikt. “Het was verrassend om te zien hoe goed en hoe snel de palingen erin lukten hun zwemtechnieken aan de nieuwe omgeving aan te passen”, geeft Sorisio aan. “Die techniek liet de dieren toe hun energieverbruik te verminderen, wat hen in staat stelde volledig te profiteren van de verminderde snelheid die door de tegels werd gegenereerd.”

De nieuwe technologie werd al met succes ingezet om de doorgang in duikers en stuwen langs een aantal rivieren te vergroten. “De tegels hebben aangetoond palingen te kunnen helpen om belangrijke barrières met succes stroomopwaarts te overwinnen”, geeft ook onderzoeker Catherine Wilson, professor aan de School of Engineering, aan. Verder onderzoek is echter nodig om uit te maken of de oplossing ook voor andere vissoorten kan worden ingezet.”

De onderzoekers hopen met het Environment Agency (EA) en Natural Resources Wales (NRW) samen te kunnen werken om palingtegels toe te voegen aan het bredere netwerk van oplossingen voor vispassages, waardoor de oude migratieroutes worden hersteld. “De resultaten van het onderzoek leveren de wetenschappelijke basis die het Environment Agency (EA) en Natural Resources Wales (NRW) nodig hebben om de palingtegels verder in de verschillende waterwegen in te zetten”, merkt onderzoeker Jo Cable op. “Dit zal de volgende jaren een positief effect hebben op de gezondheid van de rivieren.”

Meer over dit onderwerp:

• Farmington River (Connecticut) een van de meest bedreigde rivieren van de Verenigde Staten
• Glasaal gebruikt intern kompas om zijn weg te vinden
• Opwarming van de aarde wellicht een factor in de bedreiging van de glasaal
• Wetenschappers roepen op de consumptie van paling te schrappen
• Consument krijgt mogelijk paling uit het laboratorium op het menu

De cocaïnehandel schaadt niet alleen de menselijke gezondheid, maar vormt ook een bedreiging voor het leefmilieu. De trafieken bedreigen leefgebieden die belangrijk zijn voor tientallen soorten trekvogels. Dat blijkt uit een onderzoek van wetenschappers aan het Center for Avian Population Studies van het Cornell Lab of Ornithology in de Verenigde Staten, in samenwerking met de University of Alabama, de Ohio State University, de Northern Arizona University en de United States Fish & Wildlife Service.

Tweederde van de gebieden die het belangrijkst zijn voor woudvogels – waaronder 67 soorten trekvogels die broeden in de Verenigde Staten en Canada en overwinteren in Midden-Amerika – lopen volgens het onderzoek door de cocaïnehandel een verhoogd risico.

Vele vogelsoorten houden zich op in gebieden die door een grote cocaïne-trafiek worden gekenmerkt. – Foto: Pixabay/Hans Toom

“Wanneer drugshandelaren afgelegen bosgebieden binnendringen, ontginnen ze land om landingsbanen, wegen en weilanden te creëren”, benadrukt onderzoeksleider Amanda Rodewald, directeur van het Center for Avian Population Studies van het Cornell Lab of Ornithology. “Deze activiteiten – samen met de strategieën voor de drugsbestrijding – kunnen gebieden ontbossen en soorten bedreigen.”

Five Great Forests

Bij één op de vijf migrerende vogelsoorten blijkt meer dan de helft van de wereldwijde populatie te wonen in gebieden die voor smokkel aantrekkelijker zijn geworden na een piek in de druk van de wetshandhaving, gemeten naar de hoeveelheden in beslag genomen voorraden cocaïne. Onder meer werd opgemerkt dat 90 procent van de wereldwijde populatie van de bedreigde geelwangzanger en 70 procent van de goudvleugelzanger en de philadelphiavireo zich in dergelijke kwetsbare gebieden ophouden.

In de grootste overgebleven wouden in Centraal-Amerika, die onevenredig veel bewoond worden door inheemse volkeren – bekend als de Five Great Forests of Mesoamerica – neemt de cocaïnehandel toe. “Het Amerikaanse drugsbeleid in Centraal-Amerika richt zich op de aanbodzijde van het probleem”, betoogt onderzoeksleider Nicholas Magliocca, professor geografie aan de University of Alabama.

“De druk van de wetshandhaving speelt een belangrijke rol in de verplaatsing van smokkelroutes en locaties van narco-ontbossing. Na veertig jaar blijkt dat die aanpak niet heeft gewerkt. In feite is de cocaïnehandel alleen nog maar uitgebreid en uitgegroeid tot een sector met een wereldwijd netwerk. Vroeger passeerde de cocaïne uitsluitend langs Centraal-Amerika, maar de activiteit is uitgegroeid tot een draaischijf van wereldwijde overslag.”

Meer maatregelen vereist

“Dit onderzoek geeft een nog vollediger beeld van de schade die wordt veroorzaakt door drugshandel en de manier waarop we die momenteel bestrijden,” beklemtoonde Magliocca. “Er moet rekening worden gehouden met adaptief gedrag van de handelaren. De autoriteiten moeten meer doen dan reactief achter de drugshandelaren aanjagen, die bijna onbeperkt over geld beschikken en in de regio grote macht hebben. Het lijdt geen twijfel dat er hier van een complexe, veranderlijke en gevaarlijke situatie gewag moet worden gemaakt.”

“Maatregelen die de capaciteit van lokale gemeenschappen en overheden opbouwen om hun bossen te bewaken en te beschermen, alternatieve vormen van inkomsten aan te boren en onduidelijk grondbezit op te lossen, zouden al een heel eind op weg zijn,” stipte Rodewald aan. “Ons onderzoek herinnert eraan dat sociale problemen niet in een vacuüm kunnen worden aangepakt, maar dat ze onbedoelde gevolgen voor het leefmilieu kunnen hebben en het natuurbehoud ondermijnen.”

Meer over dit onderwerp:

• Maleisië krijgt heel wat kritiek op programma voor bescherming orang oetans
• Dolfijnen in Florida en Georgia vertonen hogere kwikgehaltes
• Grijze walvissen aan Amerikaanse westkust zijn op drie decennia tijd 13 procent gekrompen
• Smalle bergpas in Pyreneeën vormt een migratie-corridor voor miljoenen insecten
• Mieren gebruiken maanlicht om tijdens de nacht te kunnen navigeren

De mens verhoogt wereldwijd de snelheid waarmee organisch materiaal in rivieren en beken wordt afgebroken. Dat kan een bedreiging vormen voor de biodiversiteit in waterwegen over de hele wereld en kan bovendien de hoeveelheid koolstofdioxide in de atmosfeer verhogen. Hierdoor zou de klimaatverandering mogelijk nog kunnen verergeren. Dat blijkt uit een rapport van wetenschappers aan de University of Georgia, de Oakland University en de Kent State University.

De wetenschappers verzamelden veldgegevens van 550 rivieren over de hele wereld en werkten samen met meer dan 150 onderzoekers in veertig landen. De studie is het eerste onderzoek dat een wereldwijd experiment combineert met voorspellende modellen om te tonen op welke manier de menselijke invloed op waterwegen kan bijdragen aan de wereldwijde klimaatcrisis. “Iedereen in de wereld heeft water nodig”, benadrukt onderzoeker Krista Capps, professor ecologie aan de University of Georgia. “De fundamentele manier waarop rivieren werken, blijken door menselijke activiteiten te worden veranderd. Dat is zorgwekkend.”

Mondiale koolstofcyclus

“Een toename in de afbraaksnelheid van organisch materiaal in rivieren en beken kan een problematische impact hebben op de mondiale koolstofcyclus”, verduidelijkt Capps. “Dat geldt ook voor dieren – zoals insecten en vissen – die in deze omgevingen leven. De voedselbronnen die ze nodig hebben om te overleven, zullen immers snelle verdwijnen en als koolstofdioxide in de atmosfeer terecht komen.”

De mens verhoogt wereldwijd de snelheid waarmee organisch materiaal in rivieren en beken wordt afgebroken. – Foto: Pixabay/Jim Black

Rivieren en stromen hebben een sleutelrol in de wereldwijde koolstofcyclus. Dat is te danken aan de grote hoeveelheden bladeren, takken en ander plantaardig materiaal die in deze omgevingen worden opgeslagen en afgebroken. Daarbij wordt dit materiaal door bacteriën en schimmels gekoloniseerd. Deze bacteriën en schimmels worden op hun beurt door insecten opgegeten. De koolstof die in het organisch materiaal is opgeslagen, worden door de insecten gebruikt om te groeien en zich voort te planten. Uiteindelijk worden die insecten door de vissen opgegeten.

Uit het onderzoek bleek dat dit proces aan het veranderen is in regio’s die door de mens zijn beïnvloed. “Rivieren die beïnvloed zijn door verstedelijking en landbouw veranderen de snelheid waarmee bladafval wordt afgebroken”, verduidelijkt onderzoeker Scott Tiegs, professor biologische wetenschappen aan de Kent State University. “Wanneer dit proces versnelt, krijgt het insect niet de kans om de koolstof uit het blad op te nemen. In plaats daarvan komt de koolstof vrij in de atmosfeer, wat bijdraagt aan de vervuiling door broeikasgassen en uiteindelijk ook de voedselketen verstoort.”

Aquatische ecosystemen

“Wanneer we aan de uitstoot van broeikasgassen denken, leggen we meestal een verband met regenpijpen en fabrieken,” zegt Tiegs. “Maar grote hoeveelheden koolstofdioxide en methaan zijn afkomstig van aquatische ecosystemen. Dit proces is natuurlijk. Maar wanneer mensen vervuiling zoals kunstmest toevoegen aan zoet water en de watertemperaturen opdrijven, verhogen we de afbraaksnelheden en sturen we meer koolstofdioxiden de atmosfeer in.”

Op basis van de verzamelde gegevens hebben de wetenschappers een raming gemaakt van de afbraaksnelheden van organisch materiaal in rivieren en beken over de hele wereld, inclusief onderbelichte gebieden zoals de tropen. Het rapport toont hoe snel verschillende soorten bladeren afbreken in lokale waterwegen. Met behulp van voorspellende modellen identificeerden de onderzoekers ook omgevingsfactoren die verantwoordelijk zijn voor een verhoogde afbraaksnelheid, zoals hogere temperaturen en verhoogde concentraties voedingsstoffen.

“Deze beide factoren worden beïnvloed door menselijke activiteiten”, zegt onderzoeker David Costello, professor ecologie aan de Kent State University. “Wanneer de  menselijke invloed op de ontbinding kan worden beperkt, blijft er meer koolstof in de rivieren. Hierdoor kan dit materiaal niet als koolstofdioxide in de atmosfeer terechtkomen en daarmee een bijdrage leveren aan de klimaatverandering.”

Meer over dit onderwerp:

• Diepzee is geen gebied dat voor economische exploitatie kan worden gebruikt
• Europese Unie wil gedegradeerde natuurgebieden herstellen
• Klimaatverandering bevordert groei toxische algen in Lake Erie
• De helft van alle mangroves in de wereld zijn bedreigd
• Klimaatverandering verhoogt dreiging verwoestende overstromingen in Brazilië

In Amsterdam werden inmiddels tien intelligente bandenpompen geïnstalleerd. De intelligente pompen, die allemaal door de automobilisten gratis kunnen worden gebruikt, bieden diverse voordelen. Dat heeft het gemeentebestuur van de Nederlandse hoofdstad aangekondigd. Er wordt onder meer gewag gemaakt van een meerwaarde op het gebied van veiligheid, brandstofverbruik en duurzaamheid.

“De intelligente bandenpompen bieden diverse voordelen”, merkt het Amsterdamse stadsbestuur op. “De meeste bestuurders weten niet hoeveel lucht ze moeten toevoegen aan de banden van hun voertuig, waardoor ze vaak een te lage bandenspanning krijgen. In veel gevallen verlaten de chauffeurs de bandencentrale met banden die nog een lagere druk vertonen dan ze arriveerden. Vaak worden de pompen immers verkeerd gebruikt. Het probleem met een te lage bandenspanning is dat de motor van de auto harder moet werken om het voertuig voort te bewegen, wat altijd leidt tot een hogere uitstoot van koolstofdioxide.”

De intelligente bandenpomp kan ook aanzienlijke financiële voordelen opleveren. – Foto: Gemeentebestuur Amsterdam

De intelligente bandenpomp herkent echter het kenteken van de auto en geeft vervolgens aan hoeveel lucht er bijgevuld moet worden. “Een lager brandstofverbruik heeft uiteraard een positieve impact op het leefmilieu”, zegt het stadsbestuur. “Maar ook de bestuurders hebben een voordeel, aangezien een correcte bandenspanning op langere termijn besparingen oplevert op de autokosten.”

Verbeterde verkeersveiligheid

Daarnaast wordt er ook gewezen op een verbeterde verkeersveiligheid. “Banden met de juiste spanning verbeteren de grip van de auto op het wegdek”, wordt er aangevoerd. “Ook het risico van een klapband neemt door de optimale bandenspanning af. Bovendien dragen goed opgepompte banden dragen bij aan soepeler en veiliger rijden. Dit betekent minder kans op ongevallen en minder risico voor bestuurders en andere weggebruikers.”

Verder zorgt een correcte bandenspanning ook voor een beperking van microplastics in de lucht, bodem en beken. Banden zijn immers een van de grootste veroorzakers zijn van dit soort vervuiling. Een juiste bandenspanning betekent dat er minder rubber van de banden afscheurt en in de riolering terechtkomt. Tenslotte wordt erop gewezen dat de intelligente bandenpomp van duurzame materialen is gemaakt en op zonnekracht werkt.

Begin vorig jaar werd in Amsterdam de eerste intelligente bandenpomp geplaatst. De installatie van het tiende exemplaar volgde midden mei dit jaar. Inmiddels werden de eerste meetresultaten van de negen andere installaties verkregen. De intelligente bandenpompen zouden al meer dan twintigduizend gebruikers hebben. Daarbij zouden door een lagere slijtage de aankoop van bijna vierduizend banden zijn vermeden. Tegelijkertijd werd de uitstoot van koolstofdioxide met 600 ton verminderd, terwijl 180.000 liter brandstof zou zijn uitgespaard. Tenslotte deden de autobestuurders een gezamenlijk financieel voordeel van 615.000 euro.

Meer over dit onderwerp:

• Berlijnse taxi’s voorstander van vaste prijzen voor ritten
• Elektrische wagens hebben over vijf jaar 64 miljoen laadpunten
• Vilnius opent eerste fietsstraat van Litouwen
• Firenze beloont overstap van auto naar fiets
• Amsterdam wil snelheid e-bikes vanop afstand beperken

Onderzoekers hebben ontdekt dat Arenden die migratieroutes door Oekraïne volgen, hebben hun vliegroutes verlegd om gebieden te vermijden die door het conflict zijn getroffen. Dat blijkt uit een onderzoek onder leiding van wetenschappers aan de University of East Anglia, op basis van een analyse van de migratieroutes van negentien grote zeearenden die in maart en april 2022 door Oekraïne naar broedgebieden in het zuiden van Wit-Rusland vlogen, slechts enkele weken nadat de Russische invasie van Oekraïne begon. De onderzoekers vergeleken deze paden met 65 migraties van twintig vogels de drie jaar voordien.

“Gegevens van satellietnavigatie hebben aangetoond dat zeearenden niet alleen grote omwegen hebben gemaakt nadat de invasie begon, maar tevens dat ze hun tussenstops om te rusten en bij te tanken hebben beperkt of helemaal hebben vermeden,” merkt onderzoeker Charlie Russell op. “Het resultaat is dat de kwetsbare roofvogels er langer over deden om hun broedgebieden te bereiken en waarschijnlijk meer energie verbruikten om daar te komen.”

Sommige dieren maakten een omweg van 155 mijl. – Foto: Pixabay/Jens Isachsen

“Het is een beetje alsof men een marathon zou lopen zonder waterpauzes, waarbij op het einde nog eens wordt gevraagd om zeven of acht kilometer extra te lopen”, verduidelijkt Russell. De onderzoekers waarschuwden dat de situatie het broeden zou kunnen vertragen, omdat de arenden langer nodig zouden kunnen hebben om te herstellen. Bovendien zouden ook de overlevingskansen van eventuele jongen kunnen worden beïnvloed, omdat er mogelijk minder prooi beschikbaar is wanneer de eieren uitkomen.

Behoud

De bevindingen suggereren dat de arenden na de invasie gemiddeld 53 mijl (85 kilometer) extra reisden. Russell zei dat één arend 155 mijl extra aan zijn route toevoegde. De reis duurde gemiddeld 55 uur langer na het begin van het conflict en de mannelijke volgens bleken een lagere vliegsnelheid te hebben dan voor het begin van het conflict. Terwijl 90 procent van de arenden voor het conflict een tussenstop maakte in Oekraïne, deed slechts 32 procent datzelfde na de invasie, waarbij sommige locaties helemaal vermeden werden.

Het team zei dat de grootste afwijkingen van een rechtstreeks pad voorkwamen op plaatsen waar meer militaire activiteit was. Russell zei echter dat er variaties moesten worden vastgesteld in de mate waarin de arenden beïnvloed leken te zijn. Terwijl één arend, bijgenaamd Borovets, ondanks hevige gevechten de route over Kiev bleef vliegen, verlegde een ander dier – bekend als Denisa – zijn pad nadat hij binnen één kilometer van explosies en gevechten aan de rand van de stad was gevlogen. Russell zei dat de omleidingen in de lucht leken te zijn gemaakt als reactie op sporadische gebeurtenissen.

Het onderzoek helpt volgens de wetenschappers  bij het kwantificeren van de impact van oorlog op de kwetsbare diersoort. Gehoopt wordt dat de research zal bijdragen aan het behoud van de arenden na het conflict. “De bevindingen laten zien hoe menselijke verstoring een onbedoelde impact kan hebben op wilde dieren,” zegt Adham Ashton-Butt, ecoloog bij de British Trust for Ornithology. “Trekvogels zoals de grote zeearend gaan wereldwijd drastisch achteruit en het is noodzakelijk dat we onze effecten op deze charismatische soorten beter begrijpen en beperken.”

Meer over dit onderwerp:

• Jagers verantwoordelijk voor uitsterven prehistorische rhinoceros
• Schaarsere en kleinere haaien veranderen de ecosystemen
• Gecombineerde hulp kan honingbij helpen de winter te overleven
• Aantal cruciale voedingsproducten helpen planten tegen hitte beschermen
• Selectieve fokkerij beïnvloedde communicatiemogelijkheden gedomesticeerde honden