managing21.be

De decennialange overexploitatie van de mariene visserijbronnen van West-Afrikaanse landen vormt een van de belangrijkste drijfveren van illegale migratie naar Europa langs dodelijke routes over de Atlantische Oceaan, de Middellandse Zee en de Straat van Gibraltar. Dat blijkt uit een rapport van wetenschappers aan de University of British Columbia.

“Tegenstrijdige belangen verstoren al tientallen jaren het Senegalese visserijwezen”, werpen de onderzoekers op. “Het fenomeen leidt immers tot leeggeplunderde zeeën, economische wanhoop en duizenden mensen die Europa proberen te bereiken, maar daarbij vaak onderweg om het leven komen.” Alleen al vorig jaar kwamen meer dan 10.000 mensen tijdens hun tocht van Afrika naar Europa om het leven. Volgens de organisatie Caminando Fronteras gebruikten 2.000 slachtoffers de route via Senegal en Gambia.

“In Senegal en omringende landen zijn kleine vissen zoals sardines bijzonder schaars geworden”, verduidelijkt onderzoeksleider Daniel Pauly, directeur van het project Sea Around Us aan de de University of British Columbia. “Bovendien worden de resterende voorraden grotendeels toe vismeel verwerkt. Deze vissoorten waren ooit van levensbelang voor de armste bevolkingslagen. Tegelijk zijn ook de visstanden van meer hoogwaardige soorten zoals garnalen, tonijn en inktvis afgenomen. Dat is grotendeels gelinkt aan de export door buitenlandse bedrijven.”

De overbevissing in Senegal begon in de jaren negentig van de voorbije eeuw voelbaar te worden. Na tientallen jaren waarin Europese vissersschepen intensief in de Senegalese wateren visten, begon China zich in de jaren tachtig van de vorige eeuw in het gebied te roeren. Senegalese vissers, die met piroques – traditionele houten boten – werkten, probeerden te overleven door hun vaartuigen te moderniseren. Dankzij het gebruik van motoren, ijsboxen, nylon netten en omvangrijke bemanningen bleef het mogelijk om de concurrentie enigszins aan te gaan.

Toch konden deze ingrepen de dalende visstanden niet stoppen. In de jaren negentig van de voorbije eeuw werd nog jaarlijks ruim 1 miljoen ton vis gevangen. Inmiddels is die voorraad gehalveerd. Uit de studie blijkt dat bijvoorbeeld de Madeirese sardinella, die in de jaren vijftig van de voorbije eeuw nog onderbevist was, inmiddels zwaar overbevist is. Ook andere soorten – zoals horsmakreel, ronde sardinella en chubmakreel – bevinden zich op een kritiek niveau. Ongeveer de helft van de visvangst in de Senegalese Exclusieve Economische Zone (EEZ) is in de voorbije zeventig jaar binnengehaald door buitenlandse vloten. Dat is gevoelig meer dan het Afrikaanse gemiddelde, dat op 40 procent lag.

Vissers worden migranten

De klimaatverandering heeft de problemen versterkt. Soorten zoals de sardinella trekken noordwaarts omdat de wateren rond Senegal te warm zijn geworden. Hierdoor is de concurrentie tussen lokale vissers en buitenlandse vloten alleen nog maar toegenomen.

“Buitenlands kapitaal strijkt het grootste deel van de opbrengst op, waardoor Senegalese vissersfamilies in financiële problemen komen,” stipte Cornelia Nauen, voorzitter van de organisatie Mundus Maris, aan. “Door de dalende inkomsten kunnen de eigenaars van de boten hun bemanningsleden minder ondersteunen. Vrouwen die vroeger een belangrijke economische rol speelden binnen vissersfamilies, raken hun inkomsten en invloed kwijt. Ze eindigen vaak als arbeider in een fabriek of in armoede. Migratie wordt daardoor voor steeds meer gezinnen een aantrekkelijk alternatief.”

“Terwijl de vissers in de jaren tachtig van de voorbije eeuw nog anderen hielpen om de gevaarlijke tocht naar de Canarische Eilanden of het Europese vasteland te maken, kiezen ze er nu steeds zelf vaker voor om de oversteek te maken. De talloze aankomsten en verdrinkingen tonen op welke manier complexe factoren daarbij samenkomen. De migratie wordt in de hand gewerkt door de toenemende droogte, overbevissing, klimaatverandering, de hoop op een beter leven, een gebrek aan onderwijs, politieke instabiliteit en een diaspora die als magneet werkt.”

Uit een analyse van getuigenissen over de Senegalese migratie sinds het begin van deze eeuw blijkt dat 59 procent van de betrokkenen buitenlandse visserijvloten als een factor bij de uitwijking naar Europa vernoemt. “Europese en Chinese vissersvloten worden zwaar gesubsidieerd”, beklemtonen de onderzoekers. “Dat stelt hen in staat om ondanks de overbevissing toch door te gaan. Het afbouwen van subsidies voor Europese schepen zou de vispopulaties helpen herstellen, de aanvoer verbeteren en een rem zetten op de noodzaak om elders te vissen. Daarmee zou Europa bovendien ook meer morele autoriteit krijgen om druk uit te oefenen op landen zoals Rusland en China om eveneens hun subsidies terug te schroeven.”