De Spaanse export van zwarte olijven, die al zwaar was getroffen door eerdere Amerikaanse handelsbeperkingen, wordt opnieuw onder zware druk gezet. Volgens de Spaanse producenten van zwarte olijven kan er inmiddels gewag worden gemaakt van een gerichte, protectionistische aanpak die hun Amerikaanse tegenhangers bevoordeelt tegenover de buitenlandse concurrentie. Er wordt aan toegevoegd dat inmiddels het voortbestaan van de Spaanse producenten in het gedrang komt.

Door het recente handelsakkoord tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten, moeten de Spaanse producenten van zwarte olijven op de invoer op de Amerikaanse markt een heffing van 15 procent betalen. De maatregel komt bovenop een importheffing van meer dan 30 procent die sinds 2018 van kracht is en die ertoe heeft geleid dat het Spaanse aandeel in de verkoop van zwarte olijven op de Amerikaanse markt van 49 procent in 2017 tot amper 19 procent in 2024 is teruggevallen.

Hoewel de nieuwe heffing van 15 procent lager uitvalt dan de eerder gevreesde belasting van 30 procent, wordt de maatregel binnen de sector gezien als een genadeklap. “In tegenstelling tot groene olijven en olijfolie, die buiten schot blijven, worden zwarte olijven opnieuw specifiek geraakt”, wordt er opgemerkt.

Er wordt aan toegevoegd dat de impact van de heffingen niet op zichzelf staat. Spanje kampte immers met een extreme droogte, wat tijdens de piek van de oogsten leidde tot het verlies van circa 400.000 werkshiften op een totaal van 2,5 miljoen eenheden. De combinatie van klimaatschokken en invoerheffingen veroorzaakte een dramatische terugval van 70 procent in de Amerikaanse import van Spaanse zwarte olijven.

Om het hoofd boven water te houden, moest de sector zich heruitvinden. Sommige exporteurs schakelden over op de verkoop van groene olijven, die in de Verenigde Staten minder handelsbarrières kennen, terwijl anderen zich op nieuwe markten in Europa, Azië en het Midden-Oosten richten. Productinnovatie werd soms ingezet als overlevingsstrategie, met nieuwe varianten, zoals olijven die met zalm of kaas worden gevuld en consumenten in andere regio’s moesten aanspreken.

Toch wisten enkele grotere spelers zich gedeeltelijk te herstellen. Onder meer slaagde Agro Sevilla er met behulp van juridische stappen en lobbywerk in om haar specifieke tarief van 31 procent naar 10 procent te verlagen, nadat Amerikaanse claims over buitensporige subsidies van de Europese Unie konden worden weerlegd. De uitvoer van zwarte olijven naar de Verenigde Staten kent bij Agro Sevilla sindsdien opnieuw een voorzichtige groei, al blijft de sector als geheel kwetsbaar.

Een opmerkelijk keerpunt in het verhaal is de overname van Bell-Carter Foods – een Amerikaanse producent die eerder zelf voor importheffingen pleitte – door de Spaanse groep Aceitunas Guadalquivir. Deze overname stelde de Spaanse bedrijven in staat om indirect op de Amerikaanse markt terug te keren. Omdat ze met lage binnenlandse opbrengsten worden geconfronteerd, importeren Amerikaanse producenten Spaanse producten voor een verdere lokale verwerking. Hierdoor kunnen de Amerikaanse importheffingen gedeeltelijk worden omzeild.

Gevolgen duidelijk

Volgens de Asociación de Exportadores de Aceitunas de Mesa (Asemesa), de Spaanse organisatie van exporteurs van zwarte olijven, zijn de gevolgen van de invoerheffingen duidelijk. “Voor de introductie van de heffingen waren er op de Amerikaanse markt vijfentwintig Spaanse exporteurs van zwarte olijven actief”, voert de organisatie aan. “Momenteel zijn er nog amper vier grote exporteurs overgebleven. Deze consolidatie bewijst de zware tol die kleine en middelgrote partijen betalen in een speelveld vol geopolitieke risico’s en handelsbarrières.”

De Amerikaanse overheid rechtvaardigde de tarieven als steun voor binnenlandse productie, maar importcijfers vertellen een ander verhaal. De invoer van tafelolijven naar de Verenigde Staten steeg tussen 2017 en 2024 met 40 procent, waarbij landen zoals Egypte, Portugal en Turkije als nieuwe toeleveranciers werden opgemerkt. Terwijl de Spaanse export van zwarte olijven kromp, nam de uitvoer van groene olijven naar de Verenigde Staten met 18 procent toe. Dit betekent een licht herstel dat de verliezen echter niet volledig compenseert.

Het Spaanse ministerie van landbouw schat dat het land sinds de invoering van de heffingen ongeveer 240 miljoen euro aan exportinkomsten op zwarte olijven is misgelopen. Dat vertegenwoordigt bijna een derde van de totale exportwaarde van de meest recente oogst.

“De Spaanse sector voor zwarte olijven is daarmee een pijnlijk voorbeeld van de langdurige gevolgen van geopolitieke handelsmaatregelen”, merken analisten op. “De link tussen invoerheffingen en de inkrimping van de getroffen sectoren is evident. Protectionisme beperkt niet alleen de toegang tot de Amerikaanse markt, maar leidt ook tot banenverlies, marktconcentratie en gedwongen koerswijzigingen.”

“Hoewel bedrijven met diversificatie en innovatie van veerkracht blijk geven, maakt de nieuwe tariefverhoging duidelijk dat structurele schade blijft doorwerken”, wordt er aan toegevoegd. “De Spaanse dominantie op de Amerikaanse markt lijkt voorgoed aangetast. Tegelijkertijd blijkt het Amerikaanse protectionisme weinig effectief in het versterken van de eigen productiecapaciteit, wat duidt op een forse kloof tussen politieke bedoelingen en economische werkelijkheid.”

De markt voor topwijnen zit in een diepe dip. In de voorbije twee jaar is een index van de honderd meest gewilde flessen – samengesteld door handelsplatform Liv-ex – met bijna 21 procent gedaald. De handel in de wijnen van Bordeaux en Bourgogne, die ooit sterk presteerde, is stilgevallen, mede door de zwakke oogst van het voorbije jaar en een afnemende interesse in nieuwe wijnreleases.

Toch is er volgens insiders weer enige beweging zichtbaar. “In juni zagen we plotseling een aantal flinke bestellingen binnenkomen,” zegt Miles Davis, consultant bij Vinum Fine Wines in Londen. “De scherpe prijsdalingen lijken kopers opnieuw te activeren, al blijkt daarbij hun gedrag veranderd te zijn.”

Waar verzamelaars vroeger jonge wijnen kochten om jaren te bewaren in de hoop op een hogere opbrengst, kiezen veel kopers nu voor direct drinkbare, gerijpte flessen. “De welgestelden kopen nu om te drinken, niet om op te slaan,” zegt Nick Pegna, wijnexpert van het veilinghuis Sotheby’s. “De ervaring is belangrijker geworden dan de investering.”

Tot 2020 leek er geen vuiltje aan de lucht. Warme oogstjaren en betere technologieën bezorgden de Europese wijnmakers een gouden tijdperk. Tijdens de pandemie werd er door thuisblijvende liefhebbers massaal ingekocht, wat leidde tot een laatste prijspiek.

Daarna volgde de ontnuchtering. De oorlog in Oekraïne deed de grondstofprijzen stijgen, terwijl de centrale banken de rente verhoogden en de vraag naar luxeproducten zoals kwaliteitswijn opdroogde. Vooral Bordeaux en Bourgogne kregen harde klappen. Bordeaux daalde 23 procent in waarde, terwijl bij Bourgogne zelfs een daling met 27 procent moest worden geregistreerd.

“We worden met de zwakste wijnmarkt in jaren geconfronteerd”, beklemtoonde Stephen Browett, voorzitter van de Britse wijnhandelaar Farr Vintners. “Anders dan tijdens de financiële crisis van 2008 – toen belastingverlagingen in Hongkong een nieuwe Aziatische koopgolf veroorzaakten – is er nu geen duidelijke katalysator voor herstel. Kopers hebben de macht, maar niemand hoeft per se wijn te kopen.”

Drinken in plaats van speculeren

Topwijnen zijn niet alleen duur om te kopen, maar ook om te bewaren. “In het Verenigd Koninkrijk lopen de opslagkosten voor een fles wijn – exclusief belastingen – op tot 1,50 pond per jaar”, merkt de Britse krant Financial Times op. “Voor verzamelaars met grote voorraden kan dat in de duizenden ponden lopen, wat bijzonder pijnlijk wordt indien de de marktwaarde van het product daalt.”

“Bijzonder zorgdwekkend is de brede omvang van de crisis”, benadrukken de analisten van Liv-ex. “Niet alleen Bordeaux is geraakt, want ook Italiaanse en Californische topwijnen verliezen terrein. Toch zijn er ook kansen. Dit is immers een goed moment om – vooral bij de wijnen van Bordeaux – koopjes te vinden. Het neerwaarts risico is immers beperkt.”

Een opvallend slachtoffer van de marktvertraging is het zogenoemde en primeur-systeem in Bordeaux, waarbij wijn al voor botteling wordt verkocht. Omdat nieuwere jaargangen vaak duurder zijn dan oudere, afgeprijsde flessen, laten veel kopers deze voorverkoop links liggen.

Chloe Ashton, analist bij wijncurator 1275 Collections, wijst erop dat ervaren klanten nu liever kiezen voor oudere wijnen die direct drinkbaar zijn. “Zeldzame jaargangen zoals Mouton Rothschild 1982 en minder populaire jaren zoals 1983 of 1995 winnen aan populariteit”, benadrukte Ashton. “Er is geen vaste regel meer voor goede jaargangen. De algemene kwaliteit is de voorbije tien tot vijftien jaar aanzienlijk verbeterd.”

Toch blijft de vraag waar de toekomstige kopers vandaan moeten komen. In de Verenigde Staten en Azië ligt de interesse lager dan voorheen. Volgens Shaun Bishop, analist van JJ Buckley Fine Wines in Californië, kopen de klanten weliswaar minder wijnen, maar opteren daarbij wel voor het betere marktsegment. “De onzekerheid over Amerikaanse importheffingen maakt hen huiverig voor buitenlandse flessen met onduidelijke eindprijzen”, merkt Bishop op. “De klanten zoeken producten die op voorraad zijn en onmiddellijk gedronken kunnen worden.”

Ook in Hongkong, ooit het epicentrum van de Aziatische wijnhausse, zijn de voorkeuren verschoven. Paulo Pong, topman van Altaya Wines merkt daarbij op dat de klanten daar nog steeds van Bordeaux houden, maar geen behoefte meer hebben aan jonge flessen om te laten rijpen. “Bourgogne is daarentegen populairder geworden,” merkt hij op. “Vooral witte topwijnen uit dorpen zoals Puligny-Montrachet en Chassagne-Montrachet genieten een grote interesse. Producenten zoals Coche-Dury en Colin-Morey zijn nauwelijks aan te slepen.”

De marktsituatie biedt volgens de analisten echter een gunstige tijd voor koopjesjagers. “Na jaren van prijsstijgingen is de waarde van topwijnen eindelijk weer genoeg gedaald om bij de verzamelaars opnieuw interesse te wekken”, voeren zij aan. “Of de prijzen echter ooit weer de oude pieken bereiken, is daarentegen een heel andere vraag. Maar voor wie van wijn houdt – om te drinken, niet om te speculeren – is dit wellicht het perfecte moment om in te stappen.”

In streng beschermde mariene reservaten blijkt illegale visserij grotendeels afwezig te zijn. Dat blijkt uit een onderzoek van wetenschappers aan de University of Wisconsin, die met behulp van satellietbeelden en kunstmatige intelligentie een analyse van vijf miljard realtime locaties van vissersschepen maakten.

“Illegale visserij vormt wereldwijd een bedreiging voor de oceaan en de visserijsector”, benadrukt onderzoeksleider Jennifer Raynor, professor grondstoffen-economie aan de University of Wisconsin. “Mariene beschermde gebieden waar visserij deels of volledig verboden is, gelden als een belangrijk instrument om ecosystemen te beschermen. Uit het onderzoek is gebleken dat streng beschermde mariene reservaten nauwelijks industriële visserij aantrekken. We ontdekten dat gebieden met een strikt visverbod beter functioneren dan vaak wordt gedacht. De afwezigheid van illegale visserij is hoopgevend voor mariene natuurbescherming.”

Een analyse van het Automatic Identification System (AIS) toonde dat in beschermde gebieden weinig visserij-activiteit kon worden vastgesteld. Het identificatiesysteem is echter niet waterdicht. Schepen kunnen het systeem immers manipuleren of simpelweg uitschakelen. Daarom werd ook gebruikgemaakt van synthetische apertuur-radar (SAR), een techniek waarbij satellieten met behulp van een radar de zeeoppervlakte scannen. Met behulp van artificiële intelligentie slaagden de onderzoekers erin ook schepen op te sporen die onder de radar opereren.

Uit de studie bleek dat in streng beschermde mariene reservaten gemiddeld slechts één schip per 20.000 vierkante kilometer werd gedetecteerd. In sommige gebieden werd tussen 2017 en 2021 helemaal geen visserij-activiteit waargenomen. “AIS mist ongeveer 90 procent van de schepen die met behulp van satellieten wel kon worden gevonden”, verduidelijkte Raynor. “Dit toont aan dat satellietbeelden onmisbaar zijn voor effectief toezicht.”

De studie keek naar 1.380 maritieme reservaten, waaronder bekende reservaten zoals het Australische Great Barrier Reef en het Amerikaanse Papah?naumoku?kea Reserve rond Hawaï. Samen beslaan deze gebieden ruim 2 procent van het wereldwijde oceaanoppervlak.

Volgens marine-ecoloog Enric Sala bieden goed beschermde gebieden niet alleen ecologische voordelen, maar bieden ze ook een economische meerwaarde. “Naarmate de bescherming verbetert, zal binnen de grenzen van het reservaat meer vis worden aangetroffen. Dat overschot verspreidt zich echter ook naar omliggende visgebieden. Op die manier profiteren ook de vissers van een sterkere bescherming.”

De onderzoekers hopen dat hun bevindingen landen zullen aanmoedigen om meer te investeren in handhaving met behulp satelliettechnologie. Dat is essentieel om het wereldwijd afgesproken doel – tegen 2030 zou minstens 30 procent van de oceanen beschermd moeten zijn – te halen.

Turkije wil dat döner van de Europese Unie de status van een traditionele specialiteit zou krijgen. Daarvoor heeft het land bij de Europese Commissie een aanvraag ingediend. Maar Duitsland heeft tegen het Turkse verzoek echter formeel bezwaar aangetekend. Door een erkenning als een traditionele specialiteit zou de Turkse snack dezelfde status genieten als onder meer de Napolitaanse pizza of de Spaanse jamón serrano.

Turkije vraagt bij de döner niet om een status van een beschermde geografische aanduiding, zoals dat bij Champagne of Feta het geval is,  maar om het minder vergaande keurmerk van traditionele specialiteit. Dat label richt zich op traditionele bereidingswijzen en ingrediënten, ongeacht hun herkomst. Toch kan zo’n status vergaande gevolgen hebben. In de Turkse aanvraag staat bijvoorbeeld nauwkeurig beschreven hoe döner moet worden gesneden en bereid. Wanneer de ingrediënten van de döner uit rund of vlees bestaan, mogen alleen plakken tussen drie en vijf millimeter dik worden gebruikt. Bij een kipdöner is een dikte van één tot twee centimeter verplicht.

Turkije had in april bij de Europese Commissie een aanvraag ingediend om döner de status van een beschermd product toe te kennen. Door deze bescherming zou de naam döner alleen nog mogen worden gebruikt door producenten die zich strikt houden aan een vastgestelde bereidingswijze en productspecificaties.

Juist die vereisten lijken de oorzaak van de spanning tussen Duitse en Turkse producenten. In Duitsland is döner kebab uitgegroeid tot het populairste streetfood van het land, vaak met regionale aanpassingen op het gebied van recept en snijwijze. Maar die varianten zouden door de Turkse aanvraag mogelijk niet meer zijn toegestaan. Daarom zou het Duitse ministerie van voedsel en landbouw bij de Europese Commissie een bezwaar tegen de beschermingsaanvraag hebben ingediend.

Het Duitse ministerie zou gehandeld hebben op basis van een aantal signalen uit de Duitse voedingssector. Het bezwaar zou daarbij niet zozeer de visie van de Duitse regering weerspiegelen, maar wel het standpunt van de Duitse producenten van döner kebab vertegenwoordigen.

De procedure gaat nu een nieuwe fase in. De Europese Commissie zal daarbij beoordelen of het bezwaar ontvankelijk is en vervolgens bemiddelen tussen Turkije en Duitsland. De partijen krijgen zes maanden de tijd om tot een akkoord te komen. Als er een compromis wordt bereikt, moet dat binnen een maand aan de Europese Commissie worden gemeld. Uiteindelijk ligt de beslissing over de registratie volledig bij de Europese Commissie.

Wereldwijde prijsstijgingen van basisvoedingsmiddelen worden steeds vaker veroorzaakt door extreme weersomstandigheden als gevolg van de klimaatverandering. Dat blijkt uit onderzoek onder leiding van wetenschappers aan het Barcelona Supercomputing Center. De studie legt een direct verband tussen extreme klimaatfenomenen en scherpe prijsstijgingen van voedsel. Dit onderstreept de toenemende gevoeligheid van voedselsystemen voor milieuschokken.

Eerder onderzoek richtte zich vooral op de manier waarop langdurige hitte en verminderde opbrengsten op termijn tot een algemene voedselinflatie leiden. Maar de nieuwe studie toont dat specifieke voedingsmiddelen veel sterkere prijsstijgingen op de korte termijn kunnen doormaken. Deze prijsstijgingen dragen vervolgens bij tot de bredere inflatiecijfers.

Onder meer steeg de prijs van olijfolie in Europa vorig jaar met 50 procent, nadat Zuid-Spanje in 2022 en 2023 met langdurige droogteperiodes werd geconfronteerd. In India leidde een hittegolf in mei vorig jaar tot een stijging van de prijzen voor uien met 89 procent. In Zuid-Korea liepen de prijzen na een recordhitte in de zomer voor boerenkool met 70 procent op. Ook in Japan stegen de rijstprijzen in september met 48 procent, nadat het land in augustus door een hittegolf was getroffen. In China werden groenten gemiddeld 30 procent duurder. Als gevolg van droogte liepen in de Amerikaanse staten Californië en Arizona tijdens de maand november 2022 de prijzen voor groenten met maar liefst 80 procent op.

“Een groot gedeelte van deze weersomstandigheden was historisch gezien volledig ongekend,” benadrukte onderzoeksleider Maximilian Kotz, klimaatspecialist bij het Barcelona Supercomputing Center. “De temperaturen lagen ver buiten het bereik van de situaties die zouden kunnen worden verwacht in een stabiel klimaat dat niet door menselijke uitstoot is beïnvloed.”

Frequenter

Uit het onderzoek blijkt dat de stijgingen van de voedselprijzen vaak slechts enkele maanden na de extreme weersomstandigheden volgen. Dat patroon zal volgens de onderzoekers waarschijnlijk vaker optreden naarmate de klimaatverandering verergert. “Het is duidelijk dat extreme weersomstandigheden nu al intenser en frequenter zijn dan dertig tot veertig jaar geleden”, beklemtoonde Kotz. “We verwachten dat die trend zich voortzet zolang de uitstoot van broeikasgassen blijft stijgen. Als het voedselsysteem blijft reageren zoals momenteel het geval is, kunnen we soortgelijke, mogelijk zelfs meer extreme en meer onvoorspelbaardere prijsstijgingen verwachten.”

De onderzoekers stellen verder dat prijsstijgingen zich door de wereldwijde handelsketens verspreiden. In het Verenigd Koninkrijk  kende de prijs van chocolade een sterke opstoot, nadat de cacaoprijzen door droogte en extreme hitte in Ghana en Ivoorkust een verdrievoudiging hadden gekend.”

In een commentaar op de studie gaf Raj Patel, voedingsspecialist bij de University of Texas, aan dat klimaatgedreven prijsstijgingen door speculatie en slecht beleid vaak nog worden verergerd. Hij wijst op het voorbeeld van Rusland, waar een hittegolf in 2010 tot bosbranden en stijgende tarweprijzen leidde. De Russische overheid legde vervolgens een exportverbod op, waardoor de wereldwijde tarweprijs sterk omhoog werd gedreven. Dit leidde uiteindelijk tot broodrellen in onder meer Mozambique. “In inflatie van de voedselprijzen is een politiek fenomeen”, benadrukte Patel.

Landen zoals het Verenigd Koninkrijk, die sterk afhankelijk zijn van import, zijn volgens Anna Taylor, directeur van de Britse Food Foundation bijzonder kwetsbaar voor klimaatschokken op andere locaties in de wereld. De bevindingen van de studie roepen volgens de onderzoekers ook voor de centrale banken vragen op.

“De prijsstijgingen van voedsel bemoeilijken de beteugeling van de algemene inflatie”, werpt Kotz daarbij op. “Dat geldt vooral voor opkomende economieën, waar voeding een groot deel van de consumentenkorf vertegenwoordigt. Deze abnormaal hoge temperaturen hebben een directe impact op de inflatiecijfers. De belangrijkste drijfveer is voedsel. Dat sijpelt vervolgens door naar de rest van de economie.”

Tot slot waarschuwen de onderzoekers dat vooral arme huishoudens het slachtoffer zijn van de hogere kosten. “Die bevolkingsgroepen moet immers vaak op minder voedzame voeding overschakelen”, beklemtoont Anna Taylor. “Vooral de consumptie van groenten en fruit zijn bijzonder gevoelig voor prijsstijgingen.”

De decennialange overexploitatie van de mariene visserijbronnen van West-Afrikaanse landen vormt een van de belangrijkste drijfveren van illegale migratie naar Europa langs dodelijke routes over de Atlantische Oceaan, de Middellandse Zee en de Straat van Gibraltar. Dat blijkt uit een rapport van wetenschappers aan de University of British Columbia.

“Tegenstrijdige belangen verstoren al tientallen jaren het Senegalese visserijwezen”, werpen de onderzoekers op. “Het fenomeen leidt immers tot leeggeplunderde zeeën, economische wanhoop en duizenden mensen die Europa proberen te bereiken, maar daarbij vaak onderweg om het leven komen.” Alleen al vorig jaar kwamen meer dan 10.000 mensen tijdens hun tocht van Afrika naar Europa om het leven. Volgens de organisatie Caminando Fronteras gebruikten 2.000 slachtoffers de route via Senegal en Gambia.

“In Senegal en omringende landen zijn kleine vissen zoals sardines bijzonder schaars geworden”, verduidelijkt onderzoeksleider Daniel Pauly, directeur van het project Sea Around Us aan de de University of British Columbia. “Bovendien worden de resterende voorraden grotendeels toe vismeel verwerkt. Deze vissoorten waren ooit van levensbelang voor de armste bevolkingslagen. Tegelijk zijn ook de visstanden van meer hoogwaardige soorten zoals garnalen, tonijn en inktvis afgenomen. Dat is grotendeels gelinkt aan de export door buitenlandse bedrijven.”

De overbevissing in Senegal begon in de jaren negentig van de voorbije eeuw voelbaar te worden. Na tientallen jaren waarin Europese vissersschepen intensief in de Senegalese wateren visten, begon China zich in de jaren tachtig van de vorige eeuw in het gebied te roeren. Senegalese vissers, die met piroques – traditionele houten boten – werkten, probeerden te overleven door hun vaartuigen te moderniseren. Dankzij het gebruik van motoren, ijsboxen, nylon netten en omvangrijke bemanningen bleef het mogelijk om de concurrentie enigszins aan te gaan.

Toch konden deze ingrepen de dalende visstanden niet stoppen. In de jaren negentig van de voorbije eeuw werd nog jaarlijks ruim 1 miljoen ton vis gevangen. Inmiddels is die voorraad gehalveerd. Uit de studie blijkt dat bijvoorbeeld de Madeirese sardinella, die in de jaren vijftig van de voorbije eeuw nog onderbevist was, inmiddels zwaar overbevist is. Ook andere soorten – zoals horsmakreel, ronde sardinella en chubmakreel – bevinden zich op een kritiek niveau. Ongeveer de helft van de visvangst in de Senegalese Exclusieve Economische Zone (EEZ) is in de voorbije zeventig jaar binnengehaald door buitenlandse vloten. Dat is gevoelig meer dan het Afrikaanse gemiddelde, dat op 40 procent lag.

Vissers worden migranten

De klimaatverandering heeft de problemen versterkt. Soorten zoals de sardinella trekken noordwaarts omdat de wateren rond Senegal te warm zijn geworden. Hierdoor is de concurrentie tussen lokale vissers en buitenlandse vloten alleen nog maar toegenomen.

“Buitenlands kapitaal strijkt het grootste deel van de opbrengst op, waardoor Senegalese vissersfamilies in financiële problemen komen,” stipte Cornelia Nauen, voorzitter van de organisatie Mundus Maris, aan. “Door de dalende inkomsten kunnen de eigenaars van de boten hun bemanningsleden minder ondersteunen. Vrouwen die vroeger een belangrijke economische rol speelden binnen vissersfamilies, raken hun inkomsten en invloed kwijt. Ze eindigen vaak als arbeider in een fabriek of in armoede. Migratie wordt daardoor voor steeds meer gezinnen een aantrekkelijk alternatief.”

“Terwijl de vissers in de jaren tachtig van de voorbije eeuw nog anderen hielpen om de gevaarlijke tocht naar de Canarische Eilanden of het Europese vasteland te maken, kiezen ze er nu steeds zelf vaker voor om de oversteek te maken. De talloze aankomsten en verdrinkingen tonen op welke manier complexe factoren daarbij samenkomen. De migratie wordt in de hand gewerkt door de toenemende droogte, overbevissing, klimaatverandering, de hoop op een beter leven, een gebrek aan onderwijs, politieke instabiliteit en een diaspora die als magneet werkt.”

Uit een analyse van getuigenissen over de Senegalese migratie sinds het begin van deze eeuw blijkt dat 59 procent van de betrokkenen buitenlandse visserijvloten als een factor bij de uitwijking naar Europa vernoemt. “Europese en Chinese vissersvloten worden zwaar gesubsidieerd”, beklemtonen de onderzoekers. “Dat stelt hen in staat om ondanks de overbevissing toch door te gaan. Het afbouwen van subsidies voor Europese schepen zou de vispopulaties helpen herstellen, de aanvoer verbeteren en een rem zetten op de noodzaak om elders te vissen. Daarmee zou Europa bovendien ook meer morele autoriteit krijgen om druk uit te oefenen op landen zoals Rusland en China om eveneens hun subsidies terug te schroeven.”

Een kwart van de Ierse pubs is de voorbije twintig jaar gedwongen zijn deuren te sluiten. Dat blijkt uit een rapport van de Drinks Industry Group of Ireland (DIGI), waarin een somber toekomstbeeld voor Ierse pubs, vooral in landelijke gebieden, wordt geschetst. De Ierse horecaondernemers roepen op tot een verlaging van de accijnzen.

De onderzoekers wijzen erop dat Ierland in 2005 nog 8.617 pubs telde. Vorig jaar bleven echter nog slechts 6.498 adressen over. Onderzoeksleider Anthony Foley, professor economie aan de Dublin City University, beklemtoont dat zowel de stadspubs als de plattelandscafés met aanzienlijke uitdagingen – vooral op het gebied van kosten en verwachtingen van het publiek – worden geconfronteerd. “De stad heeft toegang tot een grote populatie en goed openbaar vervoer, maar ondervindt ook meer concurrentie om het vrijetijdsbudget van consumenten”, werpt hij op.

In alle Ierse counties kende het pubbestand de voorbije twintig jaar een duidelijke inkrimping. Limerick bleek met een daling van 37 procent de grootste terugval te moeten melden, gevolgd door Offaly (34 procent) en Cork (32 procent). De kleinste daling werd geregistreerd in Dublin, waar een inkrimping met 1,7 procent werd genoteerd, gevolgd door Meath (9,5 procent) en Wicklow (10,8 procent).

Een pubuitbater uit Limerick benadrukte in een commentaar op de studie dat zijn bedrijfskosten sinds het einde van het voorbije decennium met 40 procent zijn gestegen. “De personeelskosten zijn sterk gestegen”, getuigt de pubuitbater. “Ook de nutsvoorzieningen – licht, verwarming en gas – zijn gevoelig duurder geworden. Daarnaast hebben de pubs op het platteland met een aantal unieke problemen te maken. Er moet afgerekend worden met de concurrentie van gelegenheden in de grote steden, maar ook met vervoersproblemen. Bovendien is er ook de toenemende druk van de regelgeving. De toekomst dreigt voor de sector een aanzienlijke uitdaging te worden.”

“De extra economische onzekerheid door Amerikaanse handelstarieven en dalende toerismecijfers vormt een verdere bedreiging voor de financiële basis van familiebedrijven in de Ierse horeca”, geeft onderzoeksleider Tony Foley nog aan. De onderzoekers waarschuwen dat er het volgende decennium in Ierland mogelijk nog eens zeshonderd tot duizend pubs zouden kunnen verdwijnen. Volgens de sectororganisatie zullen, zonder directe overheidsmaatregelen, veel dorpen en kleine steden hun laatste overgebleven pub verliezen. “Dit zou een verwoestende klap betekenen voor het economische en sociale weefsel van die gemeenschappen”, wordt er opgemerkt. “Een pub die haar deuren sluit, gaat meestal nooit meer open.”

“De regering zou in de volgende begroting dan ook een accijnsverlaging met 10 procent moeten opnemen. Ierland kent momenteel de tweede grootste accijnzen van de hele Europese Unie”, benadrukt Donall O’Keeffe, secretaris van de sectororganisatie. “Nu de alcoholconsumptie in Ierland is gedaald tot het gemiddelde van de Europese Unie – en waarschijnlijk verder zal dalen – is het niet langer te rechtvaardigen dat pubs worden geconfronteerd met een dergelijk hoge accijnsdruk.”

De wereldwijde alcoholmarkt wordt met een vreemd fenomeen geconfronteerd. De verkopen nemen immers toe, terwijl de consumptie blijft dalen. Dit opmerkelijke fenomeen heeft volgens Donna Eastlake, analist bij de nieuwssite Foodnavigator.com, verschillende pijlers.

Alcoholarm en alcoholvrij

Opmerkelijk is echter dat het succes van de sector niet louter aan alcoholische dranken moet worden toegeschreven. “Ook alcoholarme en alcoholvrije dranken bieden ondersteuning aan de sector”, stipte Eastlake aan. “Alcoholvrije bieren en mocktails winnen snel aan populariteit.” Deze dranken bieden een gezonder alternatief, zonder naar frisdranken en fruitsappen te moeten overschakelen. “Grote bedrijven, zoals Heineken, Erdinger en Budweiser hebben met een eigen aanbod op deze trend ingespeeld.” Brian Rosen voegt eraan toe dat de industrie een duidelijke diversifiëring heeft doorgevoerd om aan de veranderende voorkeuren van de consument te kunnen beantwoorden.

De rijstoogsten in de Italiaanse provincie Ferrara, tussen Venetië en Ravenna, worden door kolonies flamingo’s bedreigd. De telers van de rijst proberen oplossingen te vinden om de vogels, die de bodem in de overstroomde rijstvelden omwoelen, te weren. 

Flamingo’s zijn in de provincie Ferrara relatief recente nieuwkomers. De dieren hebben hun intrek genomen in de overstroomde velden waar rijst voor risotto wordt geteeld. De vogels hebben het niet gemunt op de rijstplantjes zelf, maar gebruiken hun zwemvliezen om de bodem om te woelen en op die manier weekdieren, algen of insecten uit het ondiepe water te halen. Daarbij worden echter ook de rijstplanten vernield.

Inmiddels voeren de rijstboeren dag en nacht patrouilles uit om de vogels af te schrikken. Daarbij worden de claxons van vrachtwagens, metalen vaten en gaskanonnen ingezet om de vogels te verjagen. Maar meestal vliegen de flamingo’s gewoon naar een ander nabijgelegen veld, om daar opnieuw naar prooien op zoek te gaan en daarmee de teelten verder te beschadigen. Bij een aantal telers zou nagenoeg 90 procent van de productie verloren zijn gegaan. 

De flamingo’s lijken afkomstig te zijn uit voormalige broedgebieden in de nabijgelegen valleien van Comacchio, een reservaat aan de kust, net ten zuiden van de monding van de Po, de langste rivier van Italië, in de Adriatische Zee uitmondt. De vogels bevinden zich sinds het begin van deze eeuw in de regio, nadat droogte in het zuiden van Spanje hen ertoe bracht om verder oostwaarts naar geschikte broedgebieden te zoeken. Eerder hielden ze vogels zich op in meren in Noord-Afrika, delen van Spanje en in de Franse Camargue.

De Italiaanse rijstboeren zetten hun velden gedurende enkele weken, van de late lente tot het begin van de zomer, onder water om de pas ingezaaide rijst te laten ontkiemen. Totdat de rijstvelden worden drooggelegd, vormen de flamingo’s een bedreiging. Er is nog geen onderzoek gedaan naar de reden die de flamingo’s heeft aangezet verder landinwaarts naar voedsel te zoeken.

De telers hopen naar eigen zeggen een oplossing te kunnen vinden zonder aan de populatie flamingo’s schade toe te brengen. “De flamingo’s vormen ecologisch weliswaar een meerwaarde, maar er mag niet vergeten worden dat rijst tot de duurste en meest grootschalige teelten behoort,” benadrukte een woordvoerder van de lokale telers. “Het probleem is dat we de aanwezigheid van de dieren zoveel mogelijk moeten beperken.

In Groot-Brittannië zal dit jaar gemiddeld minstens elke dag één pub zijn deuren definitief sluiten. Dat blijkt uit een rapport van de British Beer and Pub Association (BBPA). De oorzaak van de problemen moet volgens de sectororganisatie, die meer dan 20.000 pubs in het Verenigd Koninkrijk vertegenwoordigt, bij de hoge zakelijke belastingen worden gezocht. Tegelijkertijd roept de horecasector de overheid op om de ondraaglijke kosten aan te pakken.

De British Beer and Pub Association verwacht dat er dit jaar in Engeland, Schotland en Wales 378 pubs definitief hun deuren zullen sluiten. Hierdoor zouden ook 5.600 arbeidsplaatsen verloren gaan. Dat fenomeen vormt een bevestiging van een langdurige trend. Sinds het begin van deze eeuw hebben in Groot-Brittannië al meer dan 15.000 pubs definitief hun deuren gesloten. Vorig jaar werden 350 sluitingen genoteerd.

De BBPA verwijst naar de zakelijke belastingen, een van de zwaarste kostenposten voor de sector, als belangrijkste oorzaak van de problemen. De zakelijke belastingen worden gebaseerd op een schatting van de huurwaarde van de pubs. Die schatting wordt uitgevoerd door het Valuation Office Agency. De zakelijke belastingen voor pubs zijn echter vaak onevenredig hoog ten opzichte van hun winstgevendheid. Pubs zijn immers vaak gevestigd in panden met een hoge waarde, maar draaien met bijzonder krappe winstmarges.

De BBPA wees ook op andere kosten die de 45.000 pubs in het Verenigd Koninkrijk treffen, zoals accijnzen op bier en de belastingen op toegevoegde waarde. De sectororganisatie wijst erop dat een kwart van de inkomsten die de pubs met de verkoop van bier genereren, rechtstreeks naar de Britse staatskas vloeit. 

Daarnaast is de sector getroffen door het besluit van de Britse regering om de werkgeversbijdrage voor de nationale verzekering te verhogen. Verder zijn er ook de nieuwe regels voor afvalverwerking, waarbij de pubs volgens de BBPA in feite dubbel worden belast voor de recyclage van glazen flessen. Deze verplichtingen confronteren de sector naar schatting met 60 miljoen pond extra kosten per jaar.

Hervormingen

“De Britse pubs draaien goed, maar het grootste deel van het geld dat binnenkomt, verdwijnt meteen weer in rekeningen en belastingen”, werpt Emma McClarkin, chief executive van de British Beer and Pub Association, op. “Voor velen is het onmogelijk om winst te maken, wat er al te vaak toe leidt dat pubs voorgoed hun deuren sluiten. Maar het is nog niet te laat om deze trieste situatie te keren.”

“We weten dat de overheid de economische en sociale waarde van pubs erkent. We vragen geen speciale behandeling, maar willen alleen dat het potentieel van de sector benut wordt. We roepen de regering op om werk te maken van een zinvolle hervorming van de zakelijke belastingen, de torenhoge extra kosten rond werkgelegenheid en recyclage te verzachten en de accijnzen op bier te verlagen.”

De horecasector heeft tijdens een hoorzitting in een parlementaire commissie ook zijn zorgen over de stijgende energiekosten naar voor gebracht. David Wigham, commercieel directeur van de keten Admiral Taverns, benadrukte dat de energiekosten nog steeds tot twee keer hoger liggen dan voor de energiecrisis die door de inval van Rusland in Oekraïne werd veroorzaakt.

Paul Wilson, beleidsdirecteur van de Federation of Small Businesses, voegde eraan toe dat de horecasector bijzonder kwetsbaar is voor hoge energiekosten vanwege de terughoudendheid van klanten om hogere prijzen te betalen, het lage niveau van energie-efficiëntie in de sector en het gebrek aan financiële reserves na de uitbraak van de covid-pandemie. De BBPA heeft eerder al gepleit om tijdens periodes van hoge prijzen een plafond op de energierekeningen van de sector in te voeren.