De  California Coastal Commission heeft zich unaniem uitgesproken tegen een plan van Spacex om het aantal raketlanceringen vanaf Vandenberg Space Force Base sterk uit te breiden. Daarbij wordt vooral gewezen op bekommernissen rond het leefmilieu en de regelgeving.

“De geluidsoverlast van de lanceringen en zijn gevolgen voor de bevolking, het wildbestand en het vastgoed in Californië zijn buitengewoon zorgwekkend,” benadrukte commissaris Linda Escalante tijdens een hoorzitting over de plannen. “De negatieve effecten op de vrije toegang tot strandgebieden, natuurlijke hulpbronnen en het leefmilieu vereisen een strenge toetsing door de overheid.”

Spacex wil vanop de Vandenberg Space Force Base jaarlijks vijfennegentig lanceringen organiseren. Tot nu toe was er sprake van een vijftigtal lanceringen per jaar. Deze versnelde groei zorgt voor toenemende spanningen tussen het ruimtevaartbedrijf van Elon Musk en de Californische autoriteiten.

Volgens de Californische kustcommissie probeert Spacex mogelijk de reguliere vergunningsprocedures te omzeilen door zich te beroepen op zijn rol als federaal aannemer. Opgemerkt wordt dat de meeste lanceringen in de praktijk commercieel van aard zijn, ook al voert Spacex missies uit voor het Amerikaanse ministerie van defensie. Het Amerikaanse leger stelt daarentegen dat alle lanceringen bijdragen aan de nationale veiligheid. Dat geldt volgens de legertop zelfs voor lanceringen waarbij Spacex satellieten voor de commerciële internetdienst Starlink uitzet.

Uit een rapport van de California Coastal Commission blijkt dat de primaire doelstelling eerder ligt bij de uitbouw van het wereldwijde telecomnetwerk van Spacex. Daarbij wordt erop gewezen dat het bedrijf inmiddels aanzienlijk meer satellieten bezit dan alle landen en bedrijven wereldwijd samen, wat mede de recente waardering van 400 miljard dollar ondersteunt.

Over de gevolgen van de stemming is nog geen duidelijkheid. Als de lanceringen als federale activiteiten worden aangemerkt, kan de Space Force doorgaan zonder toestemming van de kustcommissie. Dan zou het ook volstaan dat er pogingen tot mitigerende afspraken worden gedaan. De luchtmacht was niet aanwezig bij de hoorzitting en de unanieme tegenstem van de commissie verhindert Spacex niet om de lanceringen voort te zetten.

Vertroebelde relaties

“Ik ben eerlijk gezegd teleurgesteld dat de luchtmacht niet met ons in gesprek wilde gaan,” zei commissaris Dayna Bochco. “Ik hoop echt dat we hen alsnog kunnen overtuigen om een monitoring uit te voeren en inzichtelijk te maken op welke manier deze snelle toename van lanceringen niet alleen het leefmilieu, maar ook de leefomgeving van de omwonenden beïnvloedt.”

Het voorstel voorziet bovendien in vierentwintig raketlandingen per jaar, wat tot een bijkomende geluidsoverlast zou kunnen leiden en klachten van kustbewoners zou kunnen veroorzaken. Milieuorganisaties zoals de Surfrider Foundation en de Sierra Club hebben zich uitgesproken tegen de uitbreiding.

Volgens Jennifer Savage van de Surfrider Foundation gaat de Space Force door zonder de noodzakelijke monitoring van de impact op flora en fauna, een controle van de geluidsoverlast of de introductie van mitigerende maatregelen. De commissie wees erop dat in het huidige toezicht duidelijke tekortkomingen, vooral rond de effecten op zeezoogdieren, moeten worden vastgesteld.

De relatie tussen Spacex en de California Coastal Commission is sinds oktober – toen een eerder plan voor vijftig lanceringen per jaar werd afgewezen – vertroebeld. Spacex reageerde op die afwijzing met een federale rechtszaak waarin het bedrijf stelt dat de commissie haar bevoegdheden overschreed en haar beslissing baseerde op de politieke activiteiten van Musk in plaats van op reële milieubezwaren. Die zaak loopt nog.

Volgens woordvoerders van de California Coastal Commission heeft de Amerikaanse luchtmacht onvoldoende informatie verstrekt om te kunnen bepalen of het voorgestelde project in overeenstemming is met het Californische programma voor kustbeheer.

Europa moet minder afhankelijk worden van de technologie en de exploratie-programma’s van de Amerikaanse National Aeronautics & Space Administration (Nasa). Dat heeft Josef Aschbacher, directeur-generaal van het European Space Agency (ESA), gezegd. De onrust rond de zware bezuinigingen op het budget van de Nasa, die door de regering van de Amerikaanse president Donald Trump zijn voorgesteld, moet volgens Aschbacher voor Europa een wake-up call zijn.

“Ongeveer de helft van het budget van het Europese ruimtevaartorganisatie voor de exploratie van de ruimte kan door de beslissingen over de Amerikaanse financiering geraakt worden”, meent Aschbacher. “In sommige domeinen zijn we door onze afhankelijkheid van de Nasa overdreven kwetsbaar geworden. De Nasa blijft een belangrijke partner maar het samenwerkingsmodel dat tussen de twee partijen in het verleden bestond, werkt mogelijk niet meer voor de toekomst.”

De regering van Donald Trump wil het jaarlijkse budget van de Nasa met 25 procent verlagen. De uitgaven aan wetenschappelijk onderzoek zouden zelfs worden gehalveerd. De lidstaten van het European Space Agency bespreken momenteel de gevolgen die deze besparingen zullen hebben op de programma’s van het Europese ruimtevaartbureau. In november, bij de vaststelling van het Europese ruimtevaartbudget voor een volgende periode van drie jaar, zal worden gekeken op welke manier de financiering en de internationale samenwerkingen herzien kunnen worden om Europese missies zelfstandiger te maken.

Het European Space Agency werkt momenteel met een jaarlijks budget van 7,7 miljard euro. Hoewel 95 procent van dat pakket onafhankelijk is van Amerikaanse beslissingen, is ongeveer de helft van het budget voor de Europese exploratie-programma’s – waarvoor dit jaar een bedrag van 600 miljoen euro is voorzien – gekoppeld aan de huidige bestedingsplannen van de Nasa. Het Europese ruimtevaartbureau wil in november een groter exploratie-budget aanvragen.

De Amerikaanse regering wil onder meer een einde maken aan enkele projecten die voor Europa cruciaal zijn. Dat geldt onder meer voor de Lunar Gateway, een ruimtestation dat in een baan rond de maan zou worden gebracht. Ook delen van het Artemis-programma, dat een groot deel van de Europese maanprojecten zou dragen, zouden worden geschrapt. Ook de Amerikaanse deelname aan de realisatie van de Mars-rover Rosalind Franklin, die gepland is voor 2028 en onder de leiding van het European Space Agency wordt ontwikkeld, staat op de tocht.

Essentieel

Het Amerikaanse Congres verzet zich tegen de bezuinigingen en wil het Nasa-budget rond de 25 miljard dollar handhaven. Toch zijn er zorgen dat de Amerikaanse regering al toegewezen middelen achterhoudt en dat de Nasa al begonnen is met het beëindigen van sommige projecten. Onder meer kondigde het Amerikaanse ruimtevaartbureau aan dat zijn personeelsbestand door een aantal ontslagrondes al met 20 procent is ingekrompen.

Bepaalde technologieën en capaciteiten, zoals voor de Rosalind Franklin, zijn volgens Aschbacher voor Europa essentieel om in de ruimtevaart zijn leidende positie te kunnen behouden. “We kunnen dit in een aantal specifieke domeinen een kleine crisis noemen,” benadrukte hij. “We hebben deze technologieën, met of zonder een bijdrage van de Nasa, in elk geval nodig. Ze zijn onmisbaar voor toekomstige missies naar de maan, Mars of andere bestemmingen.”

Het Europese ruimtevaartbureau onderzoekt ook een mogelijke nauwere samenwerking met landen zoals India, dat tegen 2040 mensen op de maan wil zetten. Daarnaast boekt de organisatie vooruitgang bij het aantrekken van privaat kapitaal voor de ruimtevaartsector. Er zijn inmiddels afspraken met 72 investeringsfondsen om Europese startups en technologieën te ondersteunen.

In 2024 ging volgens het European Space Policy Institute ongeveer 1,5 miljard euro aan privégeld naar Europese ruimtevaartbedrijven. Dat betekende een stijging met 56 procent tegenover het jaar voordien. Tegenover het jaar 2021 zou er van meer dan een verdubbeling sprake zijn.

De Amerikaanse vliegtuigbouwer Boeing heeft het voorbije jaar een aantal successen geboekt en een gedeelte van de problemen uit het recente verleden achter zich gelaten, maar het bedrijf wordt nog altijd met een reeks uitdagingen geconfronteerd. Dat hebben een aantal analisten tegenover het persbureau Reuters gezegd.

Een jaar geleden ging Boeing door één van de grootste crisissen uit zijn bestaan. Het Amerikaanse concern leed aanzienlijke verliezen en had ook heel wat reputatieschade – onder meer door twee crashes met toestellen van het type 737 Max – opgelopen. Uiteindelijk besliste de raad van bestuur van Boeing om met Kelly Ortberg een nieuwe chief executive aan boord te halen. Ortberg moest bij de Amerikaanse vliegtuigbouwer voor een ommekeer zorgen.

Kelly Ortberg, die op een lange carrière in de Amerikaanse luchtvaartindustrie kon terugvallen, is er volgens de analisten het voorbije jaar wel in geslaagd om het vertrouwen te herstellen, waarbij onder meer een grote nadruk werd gelegd op veiligheid, kwaliteit en transparantie.

“Sindsdien boekte Boeing verschillende successen”, merken de analisten op. “De efficiëntie en kwaliteit van de productie van het type B737 verbeterden, het bedrijf sloot een schikking met het Amerikaanse ministerie van justitie over de crashes, tekende grote vliegtuigcontracten en sloot een overeenkomst voor de F-47, het eerste gevechtsvliegtuig van de zesde generatie in de Verenigde Staten. Het aandeel Boeing steeg het voorbije jaar met 39 procent. De grootste winst werd daarbij, onder meer door een verhoogde productie van de B737, de voorbije maanden geboekt.”

“Maar er blijven ook nog belangrijke problemen over”, stippen de analisten nog aan. “Boeing is nog steeds verlieslatend en blijft in de markt voor de narrowbody-vliegtuigen achter op zijn Europese concurrent Airbus. Ook bij de divisies ruimtevaart en defensie blijven problemen. Het bedrijf draagt bovendien een zware schuldenlast en loopt achter bij de certificatie van zijn jongste modellen.”

Ortberg heeft volgens de analisten nu vooral de uitdaging om de productie van de B737 max terug te brengen op het niveau dat voor de crisis werd opgetekend. Volgens Ron Epstein, luchtvaartanalist bij Bank of America, hangt de toekomst van Boeing af van de vraag of het bedrijf erin slaagt weer uit te groeien tot een toonaangevende speler of dat het genoegen moet nemen met middelmatigheid.

Kwaliteit

Volgens een aantal waarnemers stond Boeing bij het aantreden van Ortberg synoniem voor bezuinigingen, het prioriteren van winst boven productkwaliteit en het misleiden van toezichthouders en klanten. Ortberg zou die problemen wel hebben kunnen aanpakken. Zijn beleid bestond er onder meer in om de foutenmarges te verkleinen en de kwaliteit van de productie te verbeteren, terwijl voordien vooral naar een verhoging van de productievolumes werd gestreefd. Daarnaast wordt opgemerkt dat Ortberg er ook in geslaagd is om de relatie van Boeing met de Amerikaanse president Donald Trump – die de vliegtuigbouwer publiekelijk bekritiseerde vanwege vertragingen en kostenoverschrijdingen bij de vervanging van Air Force One.

“Er wordt ook gesproken met de Federal Aviation Administration om de productie op te voeren en nieuwe toestellen te certificeren, terwijl eveneens gewerkt wordt aan federale subsidies die de ontwikkeling van de F-47 moeten ondersteunen”, benadrukte Richard Aboulafia, directeur van het bureau AeroDynamic Advisory.

De analisten werpen echter wel op dat niet alles volgens plan is verlopen. “Ortberg had het onder meer moeilijk om een aantal stakingsacties bij de vliegtuigbouwer aan te pakken”, wordt er opgemerkt. “Bovendien blijft Boeing verlieslatend. Tijdens de eerste helft van dit jaar werd een negatief resultaat van 643 miljoen dollar opgetekend. Ortberg stelde bovendien de certificeringen van de B777-9 en enkele varianten op de B737 Max naar volgend jaar uit. Ortberg moet Boeing nu voorbereiden op de lancering van een nieuw toestel dat marktaandeel op Airbus kan terugwinnen. Anders dreigt het bedrijf nog jarenlang in de schaduw te blijven.”

De luchtvaartmaatschappij All Nippon Airways (ANA) wil samen met het Amerikaanse bedrijf Joby Aviation vanaf 2027 elektrische luchttaxi’s boven Japan laten vliegen. Dat hebben de twee partners aangekondigd. Om het project te kunnen realiseren richten de twee partijen een gezamenlijke onderneming. Tevens werd bekend gemaakt dat er gehoopt wordt om meer dan honderd exemplaren van de luchttaxi in gebruik te nemen. De luchttaxi zou in oktober van dit jaar met een demonstratievlucht op de Expo in Osaka aan het publiek worden gepresenteerd.

Volgens Koji Shibata, topman van All Nippon Airways, zullen de luchttaxi’s voor een revolutie in de luchtmobiliteit zorgen. “De luchttaxidienst zal rechtstreeks bijdragen aan het aanpakken van de stedelijke vervoersproblemen in Japan, wat uiteindelijk de regionale uitwisseling zal bevorderen en een nieuw, efficiënt vervoermiddel zal bieden”, benadrukte hij. “Samen met onze partners zetten wij ons in om deze toekomst te realiseren, met inachtneming van de hoogste veiligheidsnormen die door de ANA Group zijn ontwikkeld.”

De twee bedrijven streven ernaar de ontwikkeling te versnellen van het ecosysteem dat nodig is voor de succesvolle invoering van luchttaxidiensten in heel Japan. Daarbij wordt onder meer gewezen op de uitbouw van een netwerk van vertiports, opleidingsprogramma’s voor piloten en ondersteuning bij het vliegtuigonderhoud. “Dit gebeurt door een verdere samenwerking met nationale en lokale overheden, evenals met bedrijven uit de private sector, zoals Toyota Motor Corporation”, voeren de initiatiefnemers aan.

Een woordvoerder van All Nippon Airways verklaarde dat de toestellen, die een piloot en maximaal vier passagiers kunnen vervoeren met snelheden tot 320 kilometer per uur, mogelijk al in 2027 operationeel zouden kunnen zijn. De eerste routes richten zich op verbindingen tussen de luchthavens Narita en Haneda en het centrum van Tokio. Die rit duurt nu per auto of trein doorgaans een uur of langer. De luchttaxi zou volgens de initiatiefnemers deze afstand in ongeveer vijftien minuten kunnen afleggen. Nadien zouden de diensten wordt uitgebreid naar de omliggende prefecturen Kansai en Chubu, waar de grote steden Osaka en Nagoya zijn gelegen.

Over ticketprijzen werd nog geen informatie verstrekt, maar All Nippon Airways gaf wel aan het vervoer zo betaalbaar mogelijk te willen maken voor het grote publiek. De toestellen van Joby Aviation stijgen verticaal op zoals een helikopter, maar vliegen horizontaal verder als een vliegtuig. Daarbij produceren ze nauwelijks geluid en stoten ze geen emissies uit.

Niet alle sectorgenoten van Joby hebben echter succes. In december vroeg de Duitse startup Volocopter faillissement aan, kort nadat sectorgenoot Lilium op het nippertje van een ondergang werd gered. Volocopter had dit jaar de markt willen betreden met het tweezitsmodel Volocity, maar moest op het laatste moment testvluchten tijdens de Olympische Spelen in Parijs afzeggen vanwege een vertraging in de certificering van de motor.

Meer over dit onderwerp:

• Joby Aviation neemt Blade Air Mobility over
• Joby Aviation kan op sterke financiële reserves terugvallen

Bij de Franse satellietgroep Eutelsat zullen de marges ook volgend jaar verder dalen, ondanks een sterke omzetstijging bij de breedbanddienst OneWeb, het antwoord van Europa op Starlink van Elon Musk. Dat heeft Eutelsat gezegd bij de presentatie van de cijfers over het voorbije boekjaar, dat eind juni werd afgesloten. Het knelpunt moet worden gezocht bij de dalende activiteiten van de videoservice van Eutelsat, in afwachting van de verdere groei bij dochterbedrijf OneWeb.

Eutelsat boekte het voorbije jaar een verlies van 1,1 miljard euro, tegenover een negatief resultaat van 310 miljoen euro het jaar voordien. De toename is grotendeels het gevolg van een eerder aangekondigde afschrijving van 535 miljoen euro op een onderneming die in 2014 werd overgenomen. De omzet steeg met 1,6 procent tot 1,24 miljard euro.

Jean-François Fallacher, topman van Eutelsat, verklaarde dat het bedrijf in het lopende boekjaar opnieuw lagere marges verwacht. Hij voorspelde echter dat OneWeb binnen twee jaar – dankzij een snelgroeiend klantenbestand – hogere rendementen zal opleveren. Fallacher noemde OneWeb de sterke groeimotor van het bedrijf. Er is volgens hem een enorme vraag naar de diensten van OneWeb, dat het voorbije boekjaar een omzetstijging met 84 procent liet optekenen. OneWeb vertegenwoordigt inmiddels 15 procent van de totale omzet van het bedrijf.

Net zoals Starlink levert OneWeb communicatie-verbindingen aan bedrijven en overheden vanuit de strategisch steeds belangrijker wordende lage baan rond de aarde. Sinds de overname van OneWeb in 2023 ervaart Eutelsat moeite om waarde te halen uit de dienst, die technologisch achterloopt op het snelgroeiende Starlink. Toch zorgt de bezorgdheid over de dominantie van Starlink – in combinatie met het groeiende besef, ingegeven door de inval van Rusland in Oekraïne, dat satellietbreedband cruciaal is voor robuuste communicatie – voor een toenemende vraag vanuit overheden en het bedrijfsleven.

Videoservice

Fallacher verwacht dat de omzet van OneWeb dit jaar met nog eens 50 procent zal toenemen, ondanks de komst van het Project Kuiper van Amazon, dat naar verwachting eind dit jaar met een beperkte dienstverlening begint. Volgens hem wordt de vraag gestuwd door de weerstand tegen de dominantie van Starlink en de groeiende wens om minder afhankelijk te zijn van de Verenigde Staten. Fallacher benadrukte wel dat het bedrijf geen race tegen Kuiper wil opzetten.

Anderzijds loopt bij Eutelsat de omzet uit de veel grotere videoservice, vanuit geostationaire baan, terug. Deze divisie genereerde vorig jaar nog 50 procent van de totale inkomsten van het bedrijf. Eutelsat verwacht dat OneWeb deze activiteiten binnen twee jaar zal overstijgen. Voor het boekjaar 2029 voorziet Eutelsat een totale omzet tussen 1,5 miljard euro en 1,7 miljard euro.

De overname van OneWeb en de dalende inkomsten uit de traditionele activiteiten hebben de financiële positie van Eutelsat onder druk gezet. Het bedrijf moet bovendien nieuw kapitaal aantrekken om te voldoen aan de verplichtingen binnen het consortium Iris2, dat werkt aan een veilige Europese constellatie in een lage baan om de aarde.

Vorige maand maakte de Franse regering echter bekend haar belang in Eutelsat ruimschoots te verdubbelen. Dat gebeurde met een kapitaalverhoging van 1,35 miljard euro voor het bedrijf. Het Franse leger ondertekende bovendien een tienjarig contract voor de diensten voor satellietcommunicatie van OneWeb. Volgens Fallacher biedt de kapitaalinjectie van de Franse overheid ruimschoots voldoende middelen om de toekomstige investeringen van het bedrijf te financieren.

Het Amerikaanse ministerie van transport heeft nieuwe regels voorgesteld die het mogelijk moeten maken drones in te zetten buiten het directe zicht van de bestuurder. Dat is een cruciale stap om commerciële toepassingen, zoals pakketbezorging, op grote schaal mogelijk te maken. Sean Duffy, Amerikaans minister van transport, benadrukte dat deze nieuwe regels de Amerikaanse dominantie op het gebied van drones zullen bevestigen.

Volgens de huidige regels moeten de operatoren van drones voor elke vlucht buiten het zicht een afzonderlijke ontheffing of vrijstelling aanvragen. “Het schrappen van die vereiste zal het gebruik van drone-technologie aanzienlijk uitbreiden”, beklemtoonde Duffy. “Onder meer sectoren zoals de productie, de landbouw, energie, filmproductie en het vervoer van producten – waaronder levensreddende geneesmiddelen – kunnen hiervan profiteren.”

Het voorstel bevat nieuwe eisen voor fabrikanten, operators en aanbieders van verkeersbeheer voor drones om botsingen met andere drones en bemande vliegtuigen te voorkomen. “Dit gaat de manier veranderen waarop mensen en goederen door het luchtruim bewegen”, beklemtoonde Duffy. “Mogelijk krijgen consumenten binnenkort een Amazon-pakket of een koffie van Starbucks met een drone bezorgd. Het bedrijfsleven heeft deze regel nodig om deze technologie efficiënt en effectief te kunnen inzetten.”

Amazon hervatte eerder dit jaar testvluchten voor dronebezorging op twee locaties in Texas en Arizona. Het bedrijf wil tegen eind 2030 jaarlijks 500 miljoen pakketten per drone bezorgen.

Volgens het voorstel zouden de vluchten van de drones plaatsvinden op een hoogte van maximaal 400 voet (ongeveer 122 meter) vanaf vooraf goedgekeurde locaties van de Federal Aviation Administration (FAA). Daarbij moeten de operatoren precies aangeven waar de drones mogen vliegen. Verder moet ook het vermoedelijke aantal dagelijkse vluchten worden doorgegeven, zodat de toezichthouder de drukte in het betrokken luchtgebied kan inschatten. Daarnaast moeten ook locaties worden aangegeven waar de drones kunnen vertrekken, aankomen en pakketten of ladingen kunnen ontvangen of afleveren.

Tenslotte moeten ook noodprocedures bij een mogelijk verlies aan communicatie worden voorzien. Wanneer het contact met een drone – onder meer door storing of signaalverlies – wegvalt, moet er een vooraf opgesteld plan zijn om de situatie veilig af te handelen. Mogelijkheden daarbij zijn een automatische terugkeer naar de basis, een gecontroleerde landing of de activering van een zweefmodus.

Drones moeten verder altijd voorrang geven aan bemande vliegtuigen die hun positie uitzenden en mogen geen verstoring veroorzaken bij luchthavens. De Transportation Security Administration (TSA) eist dat de vluchtcoördinatoren en andere betrokkenen een veiligheidsbeoordeling ondergaan. Ook moet het strafblad van de betrokkenen worden nagekeken. Sommige congresleden en lokale bestuurders maken zich over een mogelijk misbruik van drones bij grote evenementen, zoals het wereldkampioenschap voetbal in de Verenigde Staten, bekommerd.

Michael Robbins, chief executive van de Association for Uncrewed Vehicle Systems International, noemde het voorstel een cruciale stap voor de introductie van drone-operaties die de veiligheid verbeteren, commerciële diensten transformeren en de hulpdiensten ondersteunen.

De Verenigde Staten haasten zich om kernreactoren op de maan en Mars te installeren, Bedoeling is om het eerste systeem nog voor het einde van dit decennium te lanceren. Dat staat in een boodschap van Sean Duffy, waarnemend directeur van de Amerikaanse National Aeronautics & Space Administration (Nasa) en tevens Amerikaans minister van transport. De Nasa moet daarbij op zoek naar een expert in kernenergie, die binnen een periode van zes maanden twee commerciële voorstellen moet selecteren.

Met het nieuwe initiatief zou Sean Duffy een gezamenlijk Chinees-Russisch project de loef willen afsteken. “Sinds maart 2024 hebben China en Rusland minstens drie keer een gezamenlijk plan aangekondigd om tegen het midden van het volgende decennium een reactor op de maan te plaatsen”, benadrukte Duffy. “Het eerste land dat deze ambities zou kunnen waarmaken, zou een zogenaamde keep-out zone kunnen claimen, waardoor de Amerikaanse plannen voor een vestiging op de maan of de planeet Mars zouden kunnen worden bemoeilijkt.

Het idee om kernenergie buiten de aarde te gebruiken is niet nieuw. Sinds 2000 heeft de NASA ongeveer 200 miljoen dollar geïnvesteerd in de ontwikkeling van kleine, lichte systemen voor kernsplijting. “Geen van die projecten heeft echter geleid tot systemen die klaar waren voor lancering”, gaf Duffy nog aan. De meest recente poging werd in 2023 geregistreerd. Daarbij werden drie contracten – elk ter waarde van 5 miljoen dollar – aangekondigd. Het project was gericht op de opwekking van een vermogen van 40 kilowatt. Dat is voldoende om dertig huishoudens tien jaar lang van elektriciteit te voorzien.

In tegenstelling tot zonnekracht kan een kernreactor vierentwintig uur per dag energie leveren. Dat betekent een groot voordeel tijdens de wekenlange maannachten of tijdens stofstormen op Mars. Technologische vooruitgang heeft de systemen bovendien compacter en lichter gemaakt. De NASA legde in december 2024 officieel vast dat kernenergie op Mars gebruikt zal worden.

Deadline 

Volgens input vanuit de industrie moet de energievoorziening een niveau van minstens 100 kilowatt halen om een langdurige menselijke aanwezigheid op de maan of de planeet Mars te ondersteunen. Dit vermogen moet niet alleen basisvoorzieningen zoals levensondersteuning – zuurstof, temperatuurregeling – dekken, maar ook communicatieapparatuur en mijnbouwmachines voor de winning van grondstoffen, zoals het delven van ijs voor water en brandstof, ondersteunen. Bedoeling is zoveel mogelijk gebruik te maken van grondstoffen die ter plaatse kunnen worden gewonnen, zodat vanop de aarde met ruimteschepen minder zware cargo’s moeten worden meegenomen.

Om de infrastructuur voor energievoorziening uit te bouwen, zal er volgens de Nasa van een heavy class lander – een groot landingsvaartuig dat maximaal vijftien ton naar het oppervlak van de maan of Mars kan brengen – gebruik gemaakt moeten worden. Die capaciteit is nodig om zowel de reactor als ondersteunende systemen en beschermende structuren mee te voeren.

Het Artemis-programma van de Nasa, dat een terugkeer naar de maan beoogt en daar een permanente aanwezigheid bij de zuidpool moet garanderen, kampt met aanhoudende vertragingen. De planning voor Artemis 3, die voor een eerste bemande landing moet zorgen, is naar 2027 verschoven. Volgens velen is die datum echter onrealistisch, aangezien het geplande landingsvaartuig, het Starship van Spacex, nog lang niet klaar is. China hoopt zijn eerste bemande maanmissie in 2030 te kunnen uitvoeren en heeft de voorbije jaren bewezen zijn deadlines beter te kunnen halen dan de Verenigde Staten.

Meer over dit onderwerp:

• Rusland zet samenwerking internationaal ruimtestation verder
• Astroscale verwerft Amerikaans patent voor aanpak ruimtepuin
• Tests met eerste Australische draagraket van start gegaan
• Intuitive Machines sluit contract van 9,8 miljoen dollar voor ruimtesleper
• Ispace en Bridgestone ontwikkelen banden voor maanjeep
• Alaska Satellite Facility gaat ruimtegegevens distribueren
• Firefly Aerospace levert reeks maanjeeps voor Nasa
• Northrop ambieert sleutelrol in Amerikaanse Golden Dome
• Eutelsat boekt jaaromzet van 1,24 miljard euro
• Nasa beslist om Lunar Trailblazer definitief af te schrijven

De winst van International Airlines Group (IAG), het moederbedrijf van onder meer British Airways en Iberia, is in de eerste helft van dit jaar met ruim 43 procent gestegen. Dat heeft de luchtvaartgroep bekend gemaakt. De groei komt vooral op het conto van reizigers die veel besteden, zoals zakenreizigers en passagiers in eerste klas. Zij lijken zich weinig aan te trekken van de economische onzekerheid rond de handelspolitiek van de Amerikaanse president Donald Trump.

IAG boekte tijdens de eerste helft van dit jaar een operationele winst van 1,9 miljard euro, met een sterker dan verwachte tweede kwartaal. Ondanks geopolitieke spanningen en Amerikaanse importtarieven kende IAG naar eigen zeggen een aanhoudend sterke vraag naar vliegreizen. Het concern – dat naast British Airways ook Iberia, Vueling, Aer Lingus en Level omvat – meldt dat vooral de verkoop van plaatsen in de duurdere segmenten, zoals business class, de afname in Amerikaanse boekingen in economy-class gedeeltelijk heeft gecompenseerd.

De luchtvaartsector kijkt al enige tijd bezorgd naar het Amerikaanse handelsbeleid, zeker op de lucratieve transatlantische routes. Eerder waarschuwden Amerikaanse maatschappijen voor een dalende vraag, maar hun Europese collega’s blijven opvallend veerkrachtig. Ook Lufthansa en Air France-KLM hebben een winstgroei gemeld.

Sterke reisbehoefte

IAG profiteert al sinds het einde van de coronapandemie van een sterke vraag naar luxereizen, vooral op routes over de Atlantische Oceaan. In de eerste helft van dit jaar steeg de opbrengst per stoelkilometer op die routes met 5,4 procent. Dat is bijna het dubbele van de gemiddelde groei (2,9 procent) over het gehele netwerk. De totale kwartaalomzet van de luchtvaartgroep steeg met 8 procent naar 15,9 miljard euro. Vooral de markten in het Noord-Atlantisch gebied, Latijns-Amerika en Europa lieten goede prestaties optekenen.

Luis Gallego, topman van International Air Group, verklaarde dat de sterke prestaties van het concern het resultaat zijn van een blijvende vraag naar reizen en de transformatie die het bedrijf doormaakt. Volgens hem is er sprake van een structurele verschuiving in consumentengedrag, waarbij reizen in de bestedingen een steeds grotere rol speelt. De winst over het tweede kwartaal bedroeg 1,68 miljard euro. Dat betekende een stijging met 35 procent tegenover dezelfde periode vorig jaar.

Het bedrijf blijft ook positief over de rest van het jaar en zegt een verdere winstgroei, verbeterde marges en aantrekkelijke rendementen voor aandeelhouders te verwachten. Tegelijkertijd zegt het concern alert te blijven voor risico’s uit de geopolitieke en macro-economische omgeving.

De resultaten onderstrepen dat het vooral de zakelijke en welvarende reiziger is die de luchtvaartsector momenteel overeind houdt. Terwijl prijsgevoelige passagiers in de Verenigde Staten voorzichtiger lijken te worden, blijft de bereidheid om te betalen voor comfort en snelheid onverminderd hoog. Met een focus op premiumklanten, een gespreid netwerk en sterke merken lijkt IAG naar eigen zeggen goed gepositioneerd om ook in onzekere tijden te blijven profiteren van de hernieuwde wereldwijde reislust.

De Londense luchthaven Heathrow Airport heeft plannen ingediend voor de aanleg van een derde startbaan. De bouw vormt een onderdeel van een investering van 50 miljard pond. Volgens de Britse regering kan de uitbreiding van Heathrow, de grootste luchthaven van Europa, meer dan 100.000 banen opleveren en de economische groei stimuleren. Maar milieuorganisaties spreken van een rampzalig plan dat vooral ten goede komt aan een bevoorrechte minderheid van veelvliegers, terwijl het klimaat de prijs betaalt.

De voorgestelde baan van 3,2 kilometer zou over een omgelegde M25-snelweg lopen en ruimte bieden voor ruim 750 extra vluchten per dag. Daarmee zouden de jaarlijkse trafieken kunnen stijgen naar 150 miljoen reizigers. Heathrow stelt met steun van de overheid in 2029 een bouwvergunning te kunnen verkrijgen, om de baan in 2035 operationeel te hebben.

De plannen zijn grotendeels identiek aan de voorstellen die in 2019 werden ingediend. Door de uitbraak van de coronapandemie en de daling van de passagiersaantallen verdween het project tijdelijk in de lade. Nu proberen de aandeelhouders – waaronder investeerders uit Frankrijk, Saoedi-Arabië en Qatar – opnieuw politieke en wettelijke zekerheid te krijgen voordat een volledige aanvraag wordt ingediend.

Hoewel Rachel Reeves, Brits minister van financiën, de uitbreiding krachtig steunt, eist Heathrow duidelijke garanties. Die omvatten onder meer een modernisering van het luchtverkeer, de goedkeuring van de nieuwe infrastructuurwet en de garantie dat de Civil Aviation Authority (CAA) voldoende ruimte biedt om hogere heffingen aan luchtvaartmaatschappijen op te leggen. Alleen op die manier kan Heathrow zijn miljardeninvestering terugverdienen.

De kosten voor de derde baan zijn inmiddels opgelopen tot 21 miljard pond, tegenover 14 miljard pond zes jaar geleden. Een uitbreiding van Terminal 5 zal een investering van 12 miljard pond vergen, terwijl er nog eens 15 miljard pond werd gereserveerd voor bredere verbeteringen, ongeacht of de nieuwe baan wordt aangelegd. Thomas Woldbye, topman van Heathrow Airport, noemt uitbreiding urgenter dan ooit. “We draaien al jaren op volle capaciteit, wat slecht is voor handel en internationale connectiviteit”, benadrukte hij. “Met een toelating van de overheid kunnen we dit jaar al starten met investeringen in onze toeleveringsketen.”

Kritiek

Heathrow hoopt op een definitieve goedkeuring in september. Tegelijkertijd wordt ook gekeken naar een alternatief voorstel van ontwikkelaar Arora Group, die een kortere baan iets oostelijker wil aanleggen. Volgens Heathrow zou die optie echter weinig besparingen opleveren en minder voordelen bieden.

Bedrijfsorganisaties zoals de Confederation of British Industry (CBI), de British Chambers of Commerce en de Federation of Small Businesses steunen de uitbreiding. “De derde startbaan opent de deur naar nieuwe markten en ontgrendelt miljarden aan private investeringen,” stellen de organisaties een gezamenlijke verklaring. Luchtvaartmaatschappij easyJet ziet een unieke kans om op grotere schaal vanaf Heathrow te opereren en zo lagere tarieven aan te bieden.

Toch is er ook aanzienlijke oppositie. Paul McGuinness van de actiegroep No 3rd Runway waarschuwt voor een financieel fiasco. “We riskeren een bouwput en een berg schulden voor de belastingbetaler”, voert hij aan. “De lessen van HS2 lijken vergeten.” Ook Sadiq Khan, de burgemeester van Londen, is tegen de aanleg van de startbaan. Volgens hem dreigt een enorme milieuschade.

De aanleg van de startbaan botst volgens critici met de Britse klimaatambities. Het Climate Change Committee (CCC), de officiële klimaatadviseur van de Britse overheid, past de uitbreiding van de luchthaven alleen binnen de klimaatdoelstellingen indien elders in de economie drastisch wordt gesneden in de uitstoot. “Hoewel de regering inzet op toekomstige technologieën zoals elektrische vliegtuigen en synthetische brandstoffen, erkent zelfs het ministerie dat deze oplossingen nog ver weg zijn”, voeren tegenstanders aan. “Voorlopig zouden de extra vluchten gewoon plaatsvinden met de gebruikelijke kerosine en dus met een grotere uitstoot.”

“Een nieuwe startbaan betekent honderden extra vluchten per dag”, beklemtoonde Alethea Warrington, luchtvaartspecialiste van klimaatorganisatie Possible. “Die emissies kunnen onmogelijk elders worden gecompenseerd.” Doug Parr, beleidsdirecteur bij de Britse divisie van de milieugroep Greenpeace voegt eraan toe dat het onverantwoord is om toekomstige technologie als excuus te gebruiken om de huidige uitstoot te verantwoorden. Op die manier wordt volgens hem de klimaatrekening naar een volgende generatie doorgegeven.

Het Climate Change Committee suggereert dat luchtvaartmaatschappijen in de toekomst verplicht zouden moeten worden om hun resterende uitstoot volledig te compenseren, onder meer door koolstofdioxide af te vangen en permanent op te slaan. Maar zulke technologieën vergen zware investeringen en zijn nog volop in ontwikkeling.

Een eenvoudiger alternatief zou zijn om vluchten op korte afstand door treinreizen te vervangen. Toch is vliegen binnen het Verenigd Koninkrijk – gedeeltelijk door fiscale voordelen – vaak goedkoper dan de trein. Een beleid om mensen uit het vliegtuig en de trein in te krijgen, vereist echter ofwel forse investeringen in de spoorinfrastructuur of het duurder maken van vliegen. Beide opties zijn politiek beladen, vooral bij kiezers uit de middenklasse.

De Europese vliegtuigbouwer Airbus wordt nog altijd met een tekort aan motoren voor zijn populaire vliegtuigen van het type A320 geconfronteerd. Hierdoor lopen de leveringen aan luchtvaartmaatschappijen vertragingen op. Toch houdt de Europese vliegtuigbouwer vast aan zijn doelen voor leveringen en financiële prestaties over het hele jaar. Dat heeft Guillaume Faury, chief executive van Airbus, gezegd bij de voorstelling van de kwartaalcijfers van het bedrijf.

Tijdens de eerste zes maanden van het jaar leverde Airbus 306 commerciële toestellen af. Dat betekent dat er in de tweede jaarhelft nog 514 vliegtuigen moeten worden afgewerkt om de jaardoelstelling van ongeveer 820 leveringen te halen. Vooral de levering van motoren voor de toestellen van het type A320neo – het werkpaard voor korte en middellange afstanden – blijft problematisch. De meeste vertragingen worden veroorzaakt door CFM International, de belangrijkste motorleverancier voor dit model. “Hierdoor ziet Airbus zich genoodzaakt om toestellen zonder motor, zogenaamde zweefvliegtuigen, te bouwen. Eind juni stonden er bij Airbus zestig gliders geparkeerd.

De lagere leveringscijfers gaan echter een stevig financieel effect gepaard. Tijdens de eerste helft van dit jaar heeft Airbus 1,6 miljard euro aan vrije kasstroom – meer dan analisten hadden voorzien – verbrand. Toch blijft topmanGuillaume Faury optimistisch. Hij erkent dat 306 leveringen voor Airbus niet genoeg is, maar benadrukt dat de Europese vliegtuigbouwer een geloofwaardig plan heeft. Volgens hem is het bedrijf in staat om de productie in de tweede helft van het jaar fors op te voeren, zoals dat ook in 2018 gebeurde. Toen leverde Airbus in de eerste zes maanden 303 toestellen af, maar sloot het jaar alsnog af met 800 leveringen.

Airbus kampt al langer met problemen in de toeleveringsketen, waardoor de ambitieuze groeiplannen van de vliegtuigbouwer in het gedrang komen. De luchtvaartsector krabbelt wereldwijd op na de covid-pandemie en de druk op Airbus om aan de stijgende vraag te voldoen en zijn voorsprong op rivaal Boeing te behouden – is groot. Desondanks houdt Airbus vast aan zijn geplande productieverhogingen. In 2027 wil de constructeur maandelijks 75 toestellen van het type A320 produceren. Ook het productiedoel voor het model A330 is opgevoerd. Tegen 2029 moet die productie van vier naar vijf toestellen per maand worden opgevoerd.

Defensie en helikopters

De financiële vooruitzichten voor het hele jaar blijven ongewijzigd. Airbus verwacht nog steeds een operationele winst van ongeveer 7 miljard euro en een winst van ongeveer 4,5 miljard euro. Deze ramingen houden geen rekening met eventuele invoerheffingen vanuit de Verenigde Staten. De Amerikaanse tarieven, ingevoerd onder president Trump, zorgden eerder voor onzekerheid in een sector die sinds 1979 grotendeels vrij van invoerheffingen opereerde. Faury verwelkomde dan ook de recente overeenkomst tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten, waarbij onder meer vliegtuigonderdelen zijn vrijgesteld van heffingen.

De kwartaalcijfers van Airbus kregen bovendien een duw in de rug van de sterke prestaties bij de divisies defensie en helikopters. Faury bevestigde dat het concern nog steeds in gesprek is met het Franse Thales en het Italiaanse Leonardo over een mogelijke fusie van hun satelliet-activiteiten. Ook herhaalde Faury de betrokkenheid van Airbus bij het project Future Combat Air System, bedoeld om een nieuw Europese gevechtsvliegtuig te ontwikkelen. Dit ondanks spanningen met de Franse partner Dassault Aviation.

Airbus boekte tijdens het tweede kwartaal van dit jaar 16 miljard euro Inkomsten. Dat betekende een status-quo tegenover dezelfde periode vorig jaar, mede doordat er geen herhaling was van eenmalige lasten uit de ruimtevaartdivisie die in 2024 op de resultaten wogen.