Zonnepanelen in de ruimte zouden de behoefte aan hernieuwbare energie op aarde in Europa tegen 2050 met 80 procent kunnen verminderen. Dat blijkt uit een onderzoek van wetenschappers aan het King’s College London in het Verenigd Koninkrijk. De onderzoekers concludeerden dat een systeem van zonnepanelen in de ruimte, ontworpen door het Amerikaanse ruimtevaartbureau Nasa, de totale kosten van het Europese energiesysteem met wel 15 procent kan verlagen. Ook zou het gebruik van batterijen met meer dan tweederde worden teruggebracht.

De panelen maken van een zogenoemd heliostaat-ontwerp gebruik. Daarbij wordt gewerkt met spiegels die in een baan rond de aarde worden geplaatst. Deze spiegels weerkaatsen het zonlicht naar ontvangsstations op de aarde. Vervolgens wordt dat licht in elektriciteit omgezet.

Volgens de onderzoekers brengt hernieuwbare energie op aarde diverse uitdagingen met zich mee. De opwekking van de energie is afhankelijk van de weersomstandigheden en wordt met variërende kosten gekenmerkt. Systemen in de ruimte zouden daarentegen een centrale, continue energiebron kunnen vormen. Omdat ze buiten de atmosfeer van de aarde opereren, zijn ze ook niet gevoelig voor de weersomstandigheden. Bovendien kunnen ze vele gigawatt elektriciteit leveren.

“Het model houdt wel geen rekening met ruimte-gerelateerde uitdagingen, zoals een mogelijke congestie in een baan om de aarde, storingen in de transmissie of variaties in de energieoverdracht”, benadrukt onderzoeksleider Wei He, docent aan de ingenieursfaculteit van het King’s College. “Deze factoren zouden de betrouwbaarheid en prestaties kunnen beïnvloeden. Daarnaast is de technologie midden deze eeuw waarschijnlijk nog te duur om een grootschalige toepassing mogelijk te maken, tenzij de verdere technologische vooruitgang de kosten aanzienlijk zou verlagen.”

Wei He waarschuwt dat er met mogelijke risico’s rekening moet worden gehouden: “Een satelliet met zoveel zonnepanelen kan onder meer het risico lopen op botsingen of schade door ruimtepuin”, voert hij aan. “Het onderzoek toont echter aan dat zonnekracht uit de ruimte een belangrijke rol kan spelen in het behalen van de klimaatdoelstellingen. De vervanging van fossiele brandstoffen door hernieuwbare energie is de belangrijkste stap die we als mensheid zetten. Zonnekracht uit de ruimte kan daarbij een continue bron van hernieuwbare stroom vormen.”

Japan is al bezig met de ontwikkeling van dergelijke systemen en neemt ze op in zijn klimaatstrategie. Europa zou volgens de onderzoekers hetzelfde kunnen doen. “Daarbij kan het continent verder bouwen op zijn lange traditie van internationale samenwerking, onder meer op het gebied van grensoverschrijdende elektriciteitsuitwisseling en satellietprojecten via het European Space Agency”, geeft Wei He aan. “Europa zou met gezamenlijke inspanningen een centraal systeem voor zonnekracht uit de ruimte kunnen ontwikkelen. Daarmee zou het continent een stabiele, grootschalige en fossielvrije energievoorziening kunnen realiseren en de afhankelijkheid van gascentrales verminderen.”

Het satellietnetwerk Starlink zet zijn zinnen steeds meer op de luxe luchtvaart en wil daarmee profiteren van de snelgroeiende vraag naar wifi aan boord van vliegtuigen. Starlink, een divisie van het ruimtevaartbedrijf Spacex van Elon Musk, voert over de introductie van de diensten met een aantal luxe luchtvaartmaatschappijen uit het Midden-Oosten. Het winnen van deze contracten zou volgens analisten voor Starlink een belangrijke mijlpaal kunnen betekenen.

Starlink sloot de voorbije jaren al contracten met grote carriers zoals Air France, Qatar Airways en United Airlines voor de aanbieding van in flight internet (wifi aan boord van vliegtuigen). Meer recent werd ook een samenwerking met Alaska Air en Virgin Atlantic aangekondigd. Er zouden ook onderhandelingen lopen met British Airways. Daarmee zou Starlink een sterke positie op de transatlantische routes kunnen uitbouwen.

Maar het bedrijf richt zich nu ook op het Midden-Oosten. Het bedrijf zou onder meer onderhandelingen voeren met onder meer Emirates, Saudia, Gulf Air en FlyDubai. Het winnen van contracten met deze prestigieuze maatschappijen zou volgens analisten van het bureau Bloomberg voor Starlink een symbolisch en commercieel keerpunt kunnen betekenen. Een samenwerking met deze prestigieuze groepen biedt ook aan Musk een sterk kwaliteitsstempel, waardoor de geloofwaardigheid van Starlink op de internationale markt voor de aanbieding van een snel en betrouwbaar internet in de luchtvaart een sterke impuls zou kunnen krijgen.

Starlink komt met deze activiteiten in concurrentie met gevestigde satellietproviders zoals Viasat, EchoStar en Société Européenne des Satellites (SES) in de snelgroeiende markt van satellietcommunicatie, die een waarde van ongeveer 100 miljard dollar zou vertegenwoordigen. De analisten merken echter op dat die concurrenten hun territorium echter niet zonder slag of stoot zullen afstaan en hun strategieën aanpassen.

Starlink beschikt momenteel over een netwerk van ongeveer achtduizend satellieten. De diensten worden via een abonnementsmodel aangeboden, waarbij luchtvaartmaatschappijen betalen voor de installatie van de hardware en een maandprijs per stoel voor de connectiviteit. De installatie van Starlink op een Boeing 737 kost ongeveer 300.000 dollar, maar bij de grotere Boeing 787 Dreamliner kan dat bedrag oplopen tot ongeveer 500.000 dollar. De maandelijkse kosten per stoel variëren, maar in sommige gevallen wordt de dienst aangeboden voor ongeveer 120 dollar per maand, met een extra 120 dollar voor live-televisie.

Passagiers-beleving

“In-flight internet was lange tijd zowel exotisch als onbetrouwbaar en duur, zowel voor de luchtvaartmaatschappij als de passagier”, werpen de analisten op. “Steeds meer maatschappijen streven naar snelle en betrouwbare alternatieven, omdat het streamen, werken en communiceren tijdens lange vluchten de passagiers-beleving aanzienlijk kan verbeteren.”

Volgens Louie DiPalma, analist bij het bureau William Blair, zijn de terminals van Starlink goedkoper dan de producten van sommige concurrenten. Ook zou de installatie van het netwerk bij Starlink minder tijd vergen. De terminal van Starlink verbindt het vliegtuig met een stroom satellieten op een hoogte van ongeveer 560 kilometer in een lage baan om de aarde. Vergelijkbare diensten van Viasat en SES maken gebruik van een klein aantal veel grotere geostationaire satellieten, die zich op meer dan 36.000 kilometer boven de aarde bevinden, waardoor soms met trage verbindingen moet worden afgerekend.

Omdat de vraag naar snelle, overal beschikbare breedbandverbindingen toeneemt, proberen traditionele aanbieders steeds meer op op de strategie van Spacex in te spelen. Grote aanbieders zoals EchoStar, Viasat en SES zijn gestart met het aanbieden van een combinatie van verschillende soorten satellieten – zowel in geostationaire banen als in lagere banen – om een robuuster en flexibeler netwerk te creëren. Dat systeem kan onder meer beter inspelen op storingen, drukke luchtcorridors of ongunstige weersomstandigheden.

Recent sloot Viasat contracten met American Airlines en Riyadh Air, terwijl Intelsat partnerschappen aankondigde met Thai Airways en Embraer. Delta Air Lines en JetBlue nemen tegenover Starlink voorlopig een afwachtende houding aan. Een overeenkomst zou daar door de eisen van Spacex, dat onder meer gratis wifi voor alle passagiers vraagt en een installatie van de technologie op de hele vloot eist, kunnen worden bemoeilijkt.

Het gebruik van Starlink wordt bovendien in sommige landen verboden, waardoor de service mogelijk voor de landing moet worden uitgeschakeld. Starlink is weliswaar technisch wereldwijd beschikbaar, maar blijkt juridisch en politiek nog lang niet overal toegestaan. Dat beperkt de bruikbaarheid van de dienst voor de internationale luchtvaart en kan voor maatschappijen een drempel zijn om een samenwerking op te zetten. Er dreigt tevens concurrentie van nieuwe netwerken zoals Lightspeed van Telesat en Project Kuiper van Amazon.

De Indiase dienst voor luchtvaartveiligheid kampt met een grote personeelscrisis. Hierdoor verliest de entiteit het vermogen om zijn taken uit te voeren. Dat blijkt uit een rapport van een Indiase parlementaire commissie, opgesteld naar aanleiding van een fatale crash met een vliegtuig van Air India eerder dit jaar. Het rapport maakt gewag van een diepgaand en persistent tekort aan personeel bij het Indiase Directorate General of Civil Aviation (DGCA). Gesproken wordt van een existentiële bedreiging voor de integriteit van het veiligheidssysteem.

Bij de crash met het vliegtuig van Air India kwamen midden juni dit jaar 260 mensen om het leven. In India zijn rapporten van parlementaire commissies voor de federale overheid niet bindend, maar hebben in het verleden vaak invloed gehad op wetgevende agenda’s en soms op regelgeving.

In India heeft de luchtvaart de voorbije jaren een enorme groei doorgemaakt, gedreven door budgetmaatschappijen, hogere inkomens en een overheidsbeleid om de connectiviteit met de bouw van nieuwe luchthavens uit te breiden. Maar die groei gaat gepaard met grote uitdagingen, zoals een tekort aan gekwalificeerd personeel, een overbelasting bij het bestaande personeel en infrastructuur-beperkingen. Sinds de crash met het vliegtuig van Air India is er in India meer aandacht voor zowel de luchtvaartmaatschappij als de bredere luchtvaartsector in India.

“Wanneer naar de wereldwijde veiligheidsstatistieken wordt gekeken – zoals bij de International Civil Aviation Organization (Icao), die het aantal ongevallen per miljoen vluchten bijhoudt – presteert India consequent beter dan het wereldgemiddelde,” betoogde het hoofd van het Indiase Directorate General of Civil Aviation kort na de crash met het toestel van Air India, nadat berichten over onderhoudsgebreken en tekortkomingen in trainingen zorgen hadden doen rijzen. Hij voegde eraan toe dat India tussen 2010 en 2024 slechts twee keer slechter scoorde dan het wereldwijde gemiddelde.

De parlementaire commissie heeft nu echter een reeks structurele kwetsbaarheden in de Indiase luchtvaartsector opgesomd. Er werden ook aanbevelingen voor hervormingen naar voor geschoven. Het rapport stelt dat de Indiase dienst voor luchtvaartveiligheid in zijn huidige vorm niet in staat is de taken waarvoor hij is opgericht, uit te voeren.

Dat is volgens het rapport te wijten aan een ernstig tekort aan personeel. De dienst kan 1.063 medewerkers tellen, maar er zijn slechts 553 functies ingevuld. Dat betekent een tekort van bijna 50 procent. Eerder deze maand had het Indiase ministerie van burgerluchtvaart in het parlement nog opgemerkt dat dit tekort geen invloed heeft gehad op de werking van het Directorate General of Civil Aviation.

Traag en inflexibel

De commissie noemde het aanwervingsmodel van de toezichthouder bovendien traag en inflexibel, wat het vermogen om gekwalificeerd personeel aan te trekken belemmert. De commissie stelde voor de dienst een volledige financiële en administratieve autonomie” te geven om deze problemen aan te pakken.

Daarnaast wees het rapport op andere uitdagingen, zoals vermoeidheid onder de luchtverkeersleiders. “De groei van de Indiase luchtvaart heeft de verkeersleiders onder enorme druk gezet”, wordt er opgemerkt. “Dat is vooral het geval op de luchthavens in stedelijke gebieden, waar vele medewerkers onder lange en vermoeiende dienstroosters moeten werken.” Het rapport waarschuwde verder dat sommige verkeersleiders onvoldoende getraind zijn en dat de huidige mismatch tussen werving en trainingscapaciteit, in combinatie met operationele overbelasting, een directe en aanhoudende bedreiging vormt voor de veiligheid van het luchtruim.

De commissie suggereerde verder dat gedetailleerde oorzaakanalyses voor alle incident op de startbaan en andere terugkerende risicovolle gebeurtenissen, zoals botsingen met vogels, verplicht moeten worden. Opgemerkt wordt dat incidenten op de startbaan een direct risico op een botsing vormen. Volgens het rapport werden er per miljoen bewegingen op de startbaan 14,12 incidenten genoteerd. Dat cijfer ligt veel hoger dan het streefdoel van 9,78 incidenten.

De commissie benadrukte tevens de noodzaak om het meldsysteem voor fouten te verbeteren. Het Indiase ministerie van burgerluchtvaart en het Directorate General of Civil Aviation zouden bestaande voorzieningen moeten afstemmen op het evenwicht tussen verantwoordelijkheid en het besef dat menselijke fouten onvermijdelijk zijn. Hoewel het Directorate General of Civil Aviation een vertrouwelijk systeem heeft om fouten te melden, is er volgens de commissie meer duidelijkheid nodig over de bescherming van klokkenluiders.

Een detectiesysteem kan de schade aan satellieten en andere ruimteschepen door de inslag van ruimtepuin helpen beperken. Dat zeggen wetenschappers aan het Southwest Research Institute in San Antonio (Texas), die een systeem hebben ontwikkeld voor de detectie en inslagen door ruimtepuin. Het systeem houdt bij wanneer een satelliet of ruimtevaartuig een impact ervaart. Het systeem levert cruciale gegevens na een botsing en zorgt ervoor dat een impact wordt opgemerkt, zelfs indien schade niet direct zichtbaar zou zijn.

Ruimtepuin rond de aarde vormt een groeiend probleem. Ontploffende commerciële satellieten, tests met antisatellietwapens en ongevallen zorgen samen voor een steeds groter wordend veld van puin. Afhankelijk van hun baan kunnen deze objecten jarenlang in de ruimte blijven en een bedreiging vormen voor operationele ruimtevaartuigen.

Om dat probleem aan te pakken, heeft het Southwest Research Institute (SwRI) het Micrometeoroid and Orbital Debris System ontwikkeld. Het systeem kan op een ruimtevaartuig worden gemonteerd of in het ontwerp worden geïntegreerd. Het bestaat uit een structureel element met sensoren die data verzamelen voor software-analyse, waardoor details van een impact kunnen worden bepaald.

Deze gegevens geven inzicht in de grootte en het volume van de individuele brokstukken, die vaak veel te klein zijn om vanop het aardoppervlak te kunnen worden opgemerkt, die zich in een baan om de aarde bevinden. Het systeem kan ook een waarschuwing geven wanneer een ruimtevaartuig of satelliet geraakt wordt.

Toekomstig ontwerp

“De meeste ruimtevaartuigen overleven kleine botsingen zonder dat systemen falen of operators op aarde dit merken,” zegt Dr. Sidney Chocron, hoofd van het team dat het detectiesysteem heeft ontwikkeld. “Ons apparaat is ontworpen om belangrijke gegevens naar de aarde – vooraleer schade zichtbaar is – terug te sturen. Dit kan ook invloed hebben op toekomstige ontwerpbeslissingen.”

“Hoewel niet elk aspect van de ruimteomgeving kan worden nagebootst, creëren onze tests realistische botsingen”, beklemtoonde Chocron. “Dit helpt bepalen of structuren zulke botsingen kunnen doorstaan en stelt ons in staat de efficiëntie van het systeem te evalueren.”

Het systeem kan detecteren wanneer en waar een impact plaatsvindt en kan ook de snelheid en samenstelling van het betrokken puin registreren. De verkregen gegevens kunnen de ruimtevaartindustrie helpen bij het ontwikkelen van veerkrachtigere toekomstige ruimtevaartuigen. Hoewel het systeem bestaande satellieten en ruimteschepen niet direct helpt botsingen te vermijden, kan het een rol spelen in vroege waarschuwingssystemen. Wanneer een satelliet een inslag van puin detecteert, kunnen andere ruimteschepen in dezelfde baan worden gewaarschuwd om, indien mogelijk, uit te wijken.

Nu het systeem succesvol op volledige schaal is getest, werken de ontwikkelaars aan het verkrijgen van financiering voor een vliegklare versie. “Ons hoofddoel is uiteindelijk het puinveld rond de aarde in kaart te brengen en te karakteriseren om toekomstige missies beter te beschermen”, zegt Chocron. “Ons systeem betekent een stap naar een beter begrip van het fenomeen en zorgt ervoor dat de risico’s beperkt kunnen worden.”

De lanceerbasis Baikonur in Kazachstan vormde een cruciale draaischijf voor de ruimtevaartindustrie van de voormalige Sovjet-Unie. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie bleef Baikonur ook voor de Russische ruimtevaart cruciaal. Momenteel probeert Kazachstan zijn eigen ruimtevaartindustrie verder uit te bouwen en zich van zijn band met Rusland los te maken.

Kazachstan wil de legendarische kosmodroom van Baikonur, gelegen in de Centraal-Aziatische steppe, nieuw leven inblazen. Het land wil het uitgestrekte complex, dat momenteel grotendeels nog steeds aan Rusland wordt verhuurd – omvormen tot een ultramoderne ruimtehaven voor internationale start-ups.

Momenteel wordt op Baikonur volop gewerkt aan de renovatie van een lanceerplatform. De infrastructuur zal voor de lancering van de Russische Soyuz-5 worden gebruikt. De introductie van de Soyuz-5 is al herhaaldelijk uitgesteld. De eerste testvlucht zou nu voor de maand december zijn gepland.

“Baikonur heeft dringend een modernisering nodig”, werpt Azamat Doszhanov, hoofd van de Kazachse ruimtevaartorganisatie KazCosmos, op. Voor Kazachstan gaat het immers om meer dan een volgende raketlancering. De renovatie van het lanceercomplex vormt de hoeksteen van een bredere gok. De Kazachse regering wil Baikonur, in verval geraakt sinds het Sovjettijdperk, immers ombouwen tot een centrum voor buitenlandse investeringen en commerciële ruimtevaart.

Baikonur, gebouwd in de jaren vijftig, was het kloppend hart van de ruimtevaartindustrie van de Sovjet-Unie. In 1957 werd vanop de basis de Spoetnik, de eerste satelliet die vanop aarde in de ruimte werd gestuurd, gelanceerd. Vier jaar verzorgde de basis ook de lancering van Joeri Gagarin, de eerste mens in de ruimte.

De ligging van Baikonur, relatief dicht bij de evenaar, gaf de basis een strategisch belang, vergelijkbaar met Cape Canaveral voor het Amerikaanse ruimtevaartbureau Nasa in Florida en de Spaceport Kourou van het European Space Agency (ESA) in Frans-Guyana. Na de val van de Sovjet-Unie werd Kazachstan onafhankelijk. Daarop werd de kosmodroom, die momenteel een oppervlakte van 6.799 vierkante kilometer heeft, tot het midden van deze eeuw aan Rusland verhuurd.

De invasie van Rusland in Oekraïne in 2022 betekende echter ook voor Baikonur een kantelpunt. Die invasie leidde tot zware sancties tegen Rusland en de samenwerking met de westerse ruimtevaartsector werd abrupt beëindigd. Het Russische ruimtevaartbureau Roscosmos trok zich terug uit Frans-Guyana en hield in Baikonur zelfs zesendertig satellieten van het Britse concern OneWeb gegijzeld. “Na dat incident willen nog maar weinig partijen vanuit Baikonur lanceren”, verduidelijkt Nurlan Aselkan, hoofdredacteur van het Kazachse tijdschrift Space Research and Technology.

Speciale economische zone

Momenteel zijn op Baikonur nog slechts drie van de tien lanceerplatformen actief. Eén platform wordt voor het programma Soyuz-2 ingezet. De twee andere platforms worden gebruikt voor de Proton-M, een zware draagraket die langzaam wordt uitgefaseerd vanwege zijn sterk vervuilende brandstof.

Het programma Soyuz-5 – beheerd door de Russisch-Kazachse joint-venture Baiterek – geldt als de grootste hoop voor Baikonur. De middelzware draagraket moet zes tot acht keer per jaar satellieten en sondes in een lage baan rond de aarde brengen. Toch plaatsen waarnemers een aantal kanttekeningen.

“Ik zie geen Europese of westerse bedrijven die voor een lancering op Baikonur zouden opteren”, beklemtoont Bart Hendrickx, specialist in Russische ruimtevaart aan de Universiteit Gent. “De Russische ruimtevaartsector lijdt zwaar onder de sancties. Veel satellietprojecten liggen stil door een gebrek aan westerse onderdelen. Zelfs de Kazachse ruimtevaartmaatschappij Kazakhstan Garysh Sapary, die samenwerkt met Airbus, heeft het gebruik van Baikonur stopgezet.

Voor Kazachstan draait het om meer dan louter techniek. Het land wil zich immers economisch en geopolitiek losmaken van Rusland. Ideeën voor een eigen lichte draagraket circuleren al langer, maar investeerders blijven terughoudend. “Dit is een doodlopend scenario voor beide partijen”, zegt Sergej Sopov, oprichter van de Space Research Agency Kazakhstan. “Moskou is slechts huurder van de site en steekt geen geld in onderhoud of ontwikkeling.” Rusland concentreert zich intussen op zijn eigen nieuwe ruimtehaven Vostochny in het verre oosten. 

Toch zien waarnemers toch enige hoop. Kazachstan is inmiddels op Baikonur opnieuw alleen eigenaar van een aantal lanceerplaatsen. Daarmee kan de Kazachse regering rechtstreekse onderhandelingen met buitenlandse partijen starten. 

Om investeerders te lokken plant de regering in de regio een speciale economische zone voor nationale en internationale ruimtevaartprojecten. Olzhas Bektenov, premier van Kazachstan, bevestigde gesprekken met onder meer het Indiase Skyroot, het Chinese Deep Blue Aerospace en diverse Europese bedrijven, waaronder de Duitse startups Hympulse en Rocket Factory Augsburg. De overheid wil belastingvoordelen, vereenvoudigde douaneprocedures en langetermijncontracten aanbieden aan ondernemingen die zich in Baikonur of in de nabijgelegen stad Kyzylorda vestigen.

Toch heerst er ook scepsis. “Behalve woestijn en enkele infrastructuurwerken heeft Kazachstan weinig te bieden”, werpen een aantal waarnemers op. De stad Baikonur en de twee luchthavens blijven bovendien onder Russische controle en zijn al langere tijd inactief.

China toont intussen wél concrete interesse. De Russische president Xi Jinping beloofde vorig jaar een bedrag van ruim 13 miljoen  euro voor gezamenlijke ruimtevaartprojecten. Daarmee zou Baikonur voor het eerst in decennia buitenlandse operators kunnen aantrekken. Daarmee dreigt het land echter met een nieuwe afhankelijkheid, dit keer van China, geconfronteerd te worden.

De  California Coastal Commission heeft zich unaniem uitgesproken tegen een plan van Spacex om het aantal raketlanceringen vanaf Vandenberg Space Force Base sterk uit te breiden. Daarbij wordt vooral gewezen op bekommernissen rond het leefmilieu en de regelgeving.

“De geluidsoverlast van de lanceringen en zijn gevolgen voor de bevolking, het wildbestand en het vastgoed in Californië zijn buitengewoon zorgwekkend,” benadrukte commissaris Linda Escalante tijdens een hoorzitting over de plannen. “De negatieve effecten op de vrije toegang tot strandgebieden, natuurlijke hulpbronnen en het leefmilieu vereisen een strenge toetsing door de overheid.”

Spacex wil vanop de Vandenberg Space Force Base jaarlijks vijfennegentig lanceringen organiseren. Tot nu toe was er sprake van een vijftigtal lanceringen per jaar. Deze versnelde groei zorgt voor toenemende spanningen tussen het ruimtevaartbedrijf van Elon Musk en de Californische autoriteiten.

Volgens de Californische kustcommissie probeert Spacex mogelijk de reguliere vergunningsprocedures te omzeilen door zich te beroepen op zijn rol als federaal aannemer. Opgemerkt wordt dat de meeste lanceringen in de praktijk commercieel van aard zijn, ook al voert Spacex missies uit voor het Amerikaanse ministerie van defensie. Het Amerikaanse leger stelt daarentegen dat alle lanceringen bijdragen aan de nationale veiligheid. Dat geldt volgens de legertop zelfs voor lanceringen waarbij Spacex satellieten voor de commerciële internetdienst Starlink uitzet.

Uit een rapport van de California Coastal Commission blijkt dat de primaire doelstelling eerder ligt bij de uitbouw van het wereldwijde telecomnetwerk van Spacex. Daarbij wordt erop gewezen dat het bedrijf inmiddels aanzienlijk meer satellieten bezit dan alle landen en bedrijven wereldwijd samen, wat mede de recente waardering van 400 miljard dollar ondersteunt.

Over de gevolgen van de stemming is nog geen duidelijkheid. Als de lanceringen als federale activiteiten worden aangemerkt, kan de Space Force doorgaan zonder toestemming van de kustcommissie. Dan zou het ook volstaan dat er pogingen tot mitigerende afspraken worden gedaan. De luchtmacht was niet aanwezig bij de hoorzitting en de unanieme tegenstem van de commissie verhindert Spacex niet om de lanceringen voort te zetten.

Vertroebelde relaties

“Ik ben eerlijk gezegd teleurgesteld dat de luchtmacht niet met ons in gesprek wilde gaan,” zei commissaris Dayna Bochco. “Ik hoop echt dat we hen alsnog kunnen overtuigen om een monitoring uit te voeren en inzichtelijk te maken op welke manier deze snelle toename van lanceringen niet alleen het leefmilieu, maar ook de leefomgeving van de omwonenden beïnvloedt.”

Het voorstel voorziet bovendien in vierentwintig raketlandingen per jaar, wat tot een bijkomende geluidsoverlast zou kunnen leiden en klachten van kustbewoners zou kunnen veroorzaken. Milieuorganisaties zoals de Surfrider Foundation en de Sierra Club hebben zich uitgesproken tegen de uitbreiding.

Volgens Jennifer Savage van de Surfrider Foundation gaat de Space Force door zonder de noodzakelijke monitoring van de impact op flora en fauna, een controle van de geluidsoverlast of de introductie van mitigerende maatregelen. De commissie wees erop dat in het huidige toezicht duidelijke tekortkomingen, vooral rond de effecten op zeezoogdieren, moeten worden vastgesteld.

De relatie tussen Spacex en de California Coastal Commission is sinds oktober – toen een eerder plan voor vijftig lanceringen per jaar werd afgewezen – vertroebeld. Spacex reageerde op die afwijzing met een federale rechtszaak waarin het bedrijf stelt dat de commissie haar bevoegdheden overschreed en haar beslissing baseerde op de politieke activiteiten van Musk in plaats van op reële milieubezwaren. Die zaak loopt nog.

Volgens woordvoerders van de California Coastal Commission heeft de Amerikaanse luchtmacht onvoldoende informatie verstrekt om te kunnen bepalen of het voorgestelde project in overeenstemming is met het Californische programma voor kustbeheer.

Europa moet minder afhankelijk worden van de technologie en de exploratie-programma’s van de Amerikaanse National Aeronautics & Space Administration (Nasa). Dat heeft Josef Aschbacher, directeur-generaal van het European Space Agency (ESA), gezegd. De onrust rond de zware bezuinigingen op het budget van de Nasa, die door de regering van de Amerikaanse president Donald Trump zijn voorgesteld, moet volgens Aschbacher voor Europa een wake-up call zijn.

“Ongeveer de helft van het budget van het Europese ruimtevaartorganisatie voor de exploratie van de ruimte kan door de beslissingen over de Amerikaanse financiering geraakt worden”, meent Aschbacher. “In sommige domeinen zijn we door onze afhankelijkheid van de Nasa overdreven kwetsbaar geworden. De Nasa blijft een belangrijke partner maar het samenwerkingsmodel dat tussen de twee partijen in het verleden bestond, werkt mogelijk niet meer voor de toekomst.”

De regering van Donald Trump wil het jaarlijkse budget van de Nasa met 25 procent verlagen. De uitgaven aan wetenschappelijk onderzoek zouden zelfs worden gehalveerd. De lidstaten van het European Space Agency bespreken momenteel de gevolgen die deze besparingen zullen hebben op de programma’s van het Europese ruimtevaartbureau. In november, bij de vaststelling van het Europese ruimtevaartbudget voor een volgende periode van drie jaar, zal worden gekeken op welke manier de financiering en de internationale samenwerkingen herzien kunnen worden om Europese missies zelfstandiger te maken.

Het European Space Agency werkt momenteel met een jaarlijks budget van 7,7 miljard euro. Hoewel 95 procent van dat pakket onafhankelijk is van Amerikaanse beslissingen, is ongeveer de helft van het budget voor de Europese exploratie-programma’s – waarvoor dit jaar een bedrag van 600 miljoen euro is voorzien – gekoppeld aan de huidige bestedingsplannen van de Nasa. Het Europese ruimtevaartbureau wil in november een groter exploratie-budget aanvragen.

De Amerikaanse regering wil onder meer een einde maken aan enkele projecten die voor Europa cruciaal zijn. Dat geldt onder meer voor de Lunar Gateway, een ruimtestation dat in een baan rond de maan zou worden gebracht. Ook delen van het Artemis-programma, dat een groot deel van de Europese maanprojecten zou dragen, zouden worden geschrapt. Ook de Amerikaanse deelname aan de realisatie van de Mars-rover Rosalind Franklin, die gepland is voor 2028 en onder de leiding van het European Space Agency wordt ontwikkeld, staat op de tocht.

Essentieel

Het Amerikaanse Congres verzet zich tegen de bezuinigingen en wil het Nasa-budget rond de 25 miljard dollar handhaven. Toch zijn er zorgen dat de Amerikaanse regering al toegewezen middelen achterhoudt en dat de Nasa al begonnen is met het beëindigen van sommige projecten. Onder meer kondigde het Amerikaanse ruimtevaartbureau aan dat zijn personeelsbestand door een aantal ontslagrondes al met 20 procent is ingekrompen.

Bepaalde technologieën en capaciteiten, zoals voor de Rosalind Franklin, zijn volgens Aschbacher voor Europa essentieel om in de ruimtevaart zijn leidende positie te kunnen behouden. “We kunnen dit in een aantal specifieke domeinen een kleine crisis noemen,” benadrukte hij. “We hebben deze technologieën, met of zonder een bijdrage van de Nasa, in elk geval nodig. Ze zijn onmisbaar voor toekomstige missies naar de maan, Mars of andere bestemmingen.”

Het Europese ruimtevaartbureau onderzoekt ook een mogelijke nauwere samenwerking met landen zoals India, dat tegen 2040 mensen op de maan wil zetten. Daarnaast boekt de organisatie vooruitgang bij het aantrekken van privaat kapitaal voor de ruimtevaartsector. Er zijn inmiddels afspraken met 72 investeringsfondsen om Europese startups en technologieën te ondersteunen.

In 2024 ging volgens het European Space Policy Institute ongeveer 1,5 miljard euro aan privégeld naar Europese ruimtevaartbedrijven. Dat betekende een stijging met 56 procent tegenover het jaar voordien. Tegenover het jaar 2021 zou er van meer dan een verdubbeling sprake zijn.

De Amerikaanse vliegtuigbouwer Boeing heeft het voorbije jaar een aantal successen geboekt en een gedeelte van de problemen uit het recente verleden achter zich gelaten, maar het bedrijf wordt nog altijd met een reeks uitdagingen geconfronteerd. Dat hebben een aantal analisten tegenover het persbureau Reuters gezegd.

Een jaar geleden ging Boeing door één van de grootste crisissen uit zijn bestaan. Het Amerikaanse concern leed aanzienlijke verliezen en had ook heel wat reputatieschade – onder meer door twee crashes met toestellen van het type 737 Max – opgelopen. Uiteindelijk besliste de raad van bestuur van Boeing om met Kelly Ortberg een nieuwe chief executive aan boord te halen. Ortberg moest bij de Amerikaanse vliegtuigbouwer voor een ommekeer zorgen.

Kelly Ortberg, die op een lange carrière in de Amerikaanse luchtvaartindustrie kon terugvallen, is er volgens de analisten het voorbije jaar wel in geslaagd om het vertrouwen te herstellen, waarbij onder meer een grote nadruk werd gelegd op veiligheid, kwaliteit en transparantie.

“Sindsdien boekte Boeing verschillende successen”, merken de analisten op. “De efficiëntie en kwaliteit van de productie van het type B737 verbeterden, het bedrijf sloot een schikking met het Amerikaanse ministerie van justitie over de crashes, tekende grote vliegtuigcontracten en sloot een overeenkomst voor de F-47, het eerste gevechtsvliegtuig van de zesde generatie in de Verenigde Staten. Het aandeel Boeing steeg het voorbije jaar met 39 procent. De grootste winst werd daarbij, onder meer door een verhoogde productie van de B737, de voorbije maanden geboekt.”

“Maar er blijven ook nog belangrijke problemen over”, stippen de analisten nog aan. “Boeing is nog steeds verlieslatend en blijft in de markt voor de narrowbody-vliegtuigen achter op zijn Europese concurrent Airbus. Ook bij de divisies ruimtevaart en defensie blijven problemen. Het bedrijf draagt bovendien een zware schuldenlast en loopt achter bij de certificatie van zijn jongste modellen.”

Ortberg heeft volgens de analisten nu vooral de uitdaging om de productie van de B737 max terug te brengen op het niveau dat voor de crisis werd opgetekend. Volgens Ron Epstein, luchtvaartanalist bij Bank of America, hangt de toekomst van Boeing af van de vraag of het bedrijf erin slaagt weer uit te groeien tot een toonaangevende speler of dat het genoegen moet nemen met middelmatigheid.

Kwaliteit

Volgens een aantal waarnemers stond Boeing bij het aantreden van Ortberg synoniem voor bezuinigingen, het prioriteren van winst boven productkwaliteit en het misleiden van toezichthouders en klanten. Ortberg zou die problemen wel hebben kunnen aanpakken. Zijn beleid bestond er onder meer in om de foutenmarges te verkleinen en de kwaliteit van de productie te verbeteren, terwijl voordien vooral naar een verhoging van de productievolumes werd gestreefd. Daarnaast wordt opgemerkt dat Ortberg er ook in geslaagd is om de relatie van Boeing met de Amerikaanse president Donald Trump – die de vliegtuigbouwer publiekelijk bekritiseerde vanwege vertragingen en kostenoverschrijdingen bij de vervanging van Air Force One.

“Er wordt ook gesproken met de Federal Aviation Administration om de productie op te voeren en nieuwe toestellen te certificeren, terwijl eveneens gewerkt wordt aan federale subsidies die de ontwikkeling van de F-47 moeten ondersteunen”, benadrukte Richard Aboulafia, directeur van het bureau AeroDynamic Advisory.

De analisten werpen echter wel op dat niet alles volgens plan is verlopen. “Ortberg had het onder meer moeilijk om een aantal stakingsacties bij de vliegtuigbouwer aan te pakken”, wordt er opgemerkt. “Bovendien blijft Boeing verlieslatend. Tijdens de eerste helft van dit jaar werd een negatief resultaat van 643 miljoen dollar opgetekend. Ortberg stelde bovendien de certificeringen van de B777-9 en enkele varianten op de B737 Max naar volgend jaar uit. Ortberg moet Boeing nu voorbereiden op de lancering van een nieuw toestel dat marktaandeel op Airbus kan terugwinnen. Anders dreigt het bedrijf nog jarenlang in de schaduw te blijven.”

De luchtvaartmaatschappij All Nippon Airways (ANA) wil samen met het Amerikaanse bedrijf Joby Aviation vanaf 2027 elektrische luchttaxi’s boven Japan laten vliegen. Dat hebben de twee partners aangekondigd. Om het project te kunnen realiseren richten de twee partijen een gezamenlijke onderneming. Tevens werd bekend gemaakt dat er gehoopt wordt om meer dan honderd exemplaren van de luchttaxi in gebruik te nemen. De luchttaxi zou in oktober van dit jaar met een demonstratievlucht op de Expo in Osaka aan het publiek worden gepresenteerd.

Volgens Koji Shibata, topman van All Nippon Airways, zullen de luchttaxi’s voor een revolutie in de luchtmobiliteit zorgen. “De luchttaxidienst zal rechtstreeks bijdragen aan het aanpakken van de stedelijke vervoersproblemen in Japan, wat uiteindelijk de regionale uitwisseling zal bevorderen en een nieuw, efficiënt vervoermiddel zal bieden”, benadrukte hij. “Samen met onze partners zetten wij ons in om deze toekomst te realiseren, met inachtneming van de hoogste veiligheidsnormen die door de ANA Group zijn ontwikkeld.”

De twee bedrijven streven ernaar de ontwikkeling te versnellen van het ecosysteem dat nodig is voor de succesvolle invoering van luchttaxidiensten in heel Japan. Daarbij wordt onder meer gewezen op de uitbouw van een netwerk van vertiports, opleidingsprogramma’s voor piloten en ondersteuning bij het vliegtuigonderhoud. “Dit gebeurt door een verdere samenwerking met nationale en lokale overheden, evenals met bedrijven uit de private sector, zoals Toyota Motor Corporation”, voeren de initiatiefnemers aan.

Een woordvoerder van All Nippon Airways verklaarde dat de toestellen, die een piloot en maximaal vier passagiers kunnen vervoeren met snelheden tot 320 kilometer per uur, mogelijk al in 2027 operationeel zouden kunnen zijn. De eerste routes richten zich op verbindingen tussen de luchthavens Narita en Haneda en het centrum van Tokio. Die rit duurt nu per auto of trein doorgaans een uur of langer. De luchttaxi zou volgens de initiatiefnemers deze afstand in ongeveer vijftien minuten kunnen afleggen. Nadien zouden de diensten wordt uitgebreid naar de omliggende prefecturen Kansai en Chubu, waar de grote steden Osaka en Nagoya zijn gelegen.

Over ticketprijzen werd nog geen informatie verstrekt, maar All Nippon Airways gaf wel aan het vervoer zo betaalbaar mogelijk te willen maken voor het grote publiek. De toestellen van Joby Aviation stijgen verticaal op zoals een helikopter, maar vliegen horizontaal verder als een vliegtuig. Daarbij produceren ze nauwelijks geluid en stoten ze geen emissies uit.

Niet alle sectorgenoten van Joby hebben echter succes. In december vroeg de Duitse startup Volocopter faillissement aan, kort nadat sectorgenoot Lilium op het nippertje van een ondergang werd gered. Volocopter had dit jaar de markt willen betreden met het tweezitsmodel Volocity, maar moest op het laatste moment testvluchten tijdens de Olympische Spelen in Parijs afzeggen vanwege een vertraging in de certificering van de motor.

Meer over dit onderwerp:

• Joby Aviation neemt Blade Air Mobility over
• Joby Aviation kan op sterke financiële reserves terugvallen

Bij de Franse satellietgroep Eutelsat zullen de marges ook volgend jaar verder dalen, ondanks een sterke omzetstijging bij de breedbanddienst OneWeb, het antwoord van Europa op Starlink van Elon Musk. Dat heeft Eutelsat gezegd bij de presentatie van de cijfers over het voorbije boekjaar, dat eind juni werd afgesloten. Het knelpunt moet worden gezocht bij de dalende activiteiten van de videoservice van Eutelsat, in afwachting van de verdere groei bij dochterbedrijf OneWeb.

Eutelsat boekte het voorbije jaar een verlies van 1,1 miljard euro, tegenover een negatief resultaat van 310 miljoen euro het jaar voordien. De toename is grotendeels het gevolg van een eerder aangekondigde afschrijving van 535 miljoen euro op een onderneming die in 2014 werd overgenomen. De omzet steeg met 1,6 procent tot 1,24 miljard euro.

Jean-François Fallacher, topman van Eutelsat, verklaarde dat het bedrijf in het lopende boekjaar opnieuw lagere marges verwacht. Hij voorspelde echter dat OneWeb binnen twee jaar – dankzij een snelgroeiend klantenbestand – hogere rendementen zal opleveren. Fallacher noemde OneWeb de sterke groeimotor van het bedrijf. Er is volgens hem een enorme vraag naar de diensten van OneWeb, dat het voorbije boekjaar een omzetstijging met 84 procent liet optekenen. OneWeb vertegenwoordigt inmiddels 15 procent van de totale omzet van het bedrijf.

Net zoals Starlink levert OneWeb communicatie-verbindingen aan bedrijven en overheden vanuit de strategisch steeds belangrijker wordende lage baan rond de aarde. Sinds de overname van OneWeb in 2023 ervaart Eutelsat moeite om waarde te halen uit de dienst, die technologisch achterloopt op het snelgroeiende Starlink. Toch zorgt de bezorgdheid over de dominantie van Starlink – in combinatie met het groeiende besef, ingegeven door de inval van Rusland in Oekraïne, dat satellietbreedband cruciaal is voor robuuste communicatie – voor een toenemende vraag vanuit overheden en het bedrijfsleven.

Videoservice

Fallacher verwacht dat de omzet van OneWeb dit jaar met nog eens 50 procent zal toenemen, ondanks de komst van het Project Kuiper van Amazon, dat naar verwachting eind dit jaar met een beperkte dienstverlening begint. Volgens hem wordt de vraag gestuwd door de weerstand tegen de dominantie van Starlink en de groeiende wens om minder afhankelijk te zijn van de Verenigde Staten. Fallacher benadrukte wel dat het bedrijf geen race tegen Kuiper wil opzetten.

Anderzijds loopt bij Eutelsat de omzet uit de veel grotere videoservice, vanuit geostationaire baan, terug. Deze divisie genereerde vorig jaar nog 50 procent van de totale inkomsten van het bedrijf. Eutelsat verwacht dat OneWeb deze activiteiten binnen twee jaar zal overstijgen. Voor het boekjaar 2029 voorziet Eutelsat een totale omzet tussen 1,5 miljard euro en 1,7 miljard euro.

De overname van OneWeb en de dalende inkomsten uit de traditionele activiteiten hebben de financiële positie van Eutelsat onder druk gezet. Het bedrijf moet bovendien nieuw kapitaal aantrekken om te voldoen aan de verplichtingen binnen het consortium Iris2, dat werkt aan een veilige Europese constellatie in een lage baan om de aarde.

Vorige maand maakte de Franse regering echter bekend haar belang in Eutelsat ruimschoots te verdubbelen. Dat gebeurde met een kapitaalverhoging van 1,35 miljard euro voor het bedrijf. Het Franse leger ondertekende bovendien een tienjarig contract voor de diensten voor satellietcommunicatie van OneWeb. Volgens Fallacher biedt de kapitaalinjectie van de Franse overheid ruimschoots voldoende middelen om de toekomstige investeringen van het bedrijf te financieren.