In de Democratische Republiek Congo heeft de regering een biedronde voor tweeënvijftig gebieden voor de winning van fossiele brandstoffen gelanceerd. Hierdoor wordt meer dan de helft van het land opgedeeld in concessies voor fossiele brandstoffen, maar dreigen ook projecten voor natuurbescherming en de woongebieden van miljoenen Congolezen in het gedrang te komen. Dat is de conclusie van een rapport van Earth Insight, Notre Terre Sans Pétrole, Rainforest Foundation UK en Corap.

De veiling heeft betrekking op 124 miljoen hectare land en binnenwateren. Maar volgens een aantal milieudeskundigen vertegenwoordigen de geselecteerde gebieden de slechtste plek ter wereld om naar olie te zoeken, vanwege de enorme koolstofopslag en de unieke biodiversiteit – waaronder bedreigde laaglandgorilla’s en bonobo’s – die er worden aangetroffen.

Volgens een ruimtelijke analyse door Earth Insight bestaat 64 procent van het geselecteerde gebied uit intact tropisch regenwoud. “De uitbreiding van de ontginning van olie en gas druist in tegen de internationale beloftes van Congo rond biodiversiteit en klimaatbescherming”, waarschuwen milieuspecialisten.

In juli 2022 probeerde de Congolese regering al dertig sites voor de ontginning van olie en gas te veilen, maar die ronde werd uiteindelijk geannuleerd wegens laattijdige inzendingen en gebrek aan concurrentie. “Maar nu wordt de slechtste plek ter wereld om naar olie te zoeken opnieuw geveild”, beklemtoonde Simon Lewis, professor ecologie aan het University College London. “Geen enkel geloofwaardig bedrijf zou hierop mogen bieden. De aanwezige voorraden zijn wellicht onvoldoende om een rendabele uitbating te garanderen. Een exploitatie zou – financieel, sociaal en ecologisch – een zware kost vergen.”

Eerder dit jaar kondigde de Congolese regering nog een ecologisch project aan voor de corridor Kivu-Kinshasa. Maar volgens het milieurapport zou 72 procent van deze corridor overlappen met de geplande concessies voor olie en gas. Ook de Cuvette Centrale, het grootste tropische veenmoeras-complex ter wereld, valt binnen de nieuw aangewezen concessies. Dit uitgestrekte gebied, even groot als Nepal, huisvest zeldzame diersoorten zoals bosolifanten, laaglandgorilla’s, chimpansees en endemische vogels. Naar schatting ligt er in het veengebied ongeveer 30 miljard ton koolstofdioxide opgeslagen.

Collectieve mislukking

De voorbije jaren zijn er meerdere internationale pogingen ondernomen om financiering te vinden voor de bescherming van het tropisch woud in Congo. Met het Central African Forest Initiative (Cafi) werd een project – ter waarde van 500 miljoen dollar – opgezet om de ontbossing terug te dringen en 8 miljoen hectare aangetast land te herstellen.

Tot nu toe werd echter slechts 150 miljoen dollar uitbetaald. Daarmee is een grote achterstand opgelopen tegenover het bedrag van bijna 400 miljoen dollar dat volgens het contract al overgemaakt had moeten worden. Er lopen gesprekken om de uitbetaling te versnellen. Critici noemden het gebrek aan internationale financiering om bossen economisch rendabel te houden een collectieve mislukking, waardoor landen zoals Congo geneigd zijn overeenkomsten rond de winning van olie en gas te sluiten.

Naast de natuurschade zijn er echter ook sociale gevolgen. Naar schatting 39 miljoen mensen wonen immers binnen de gebieden die voor de ontginning zijn opengesteld. Daaronder bevinden zich veel inheemse bevolkingsgroepen en gemeenschappen die afhankelijk zijn van gezonde bossen en rivieren. Pascal Mirindi, campagnecoördinator van Notre Terre Sans Pétrole, wijst er daarbij op dat 64 procent van de bossen door de concessies rechtstreeks zouden worden getroffen.

Het rapport roept de Congolese overheid en internationale partners op om de aanbesteding te annuleren en te investeren in ontwikkelingsmodellen die de rechten van inheemse volkeren en gemeenschappen respecteren. “De ontginning van olie en gas in deze kwetsbare ecosystemen zou verwoestende gevolgen hebben voor de biodiversiteit, de lokale gemeenschappen, landrechten en de wereldwijde strijd tegen klimaatverandering”, gaf Anna Bebbington, onderzoeksmanager bij Earth Insight, aan.

Meer over dit onderwerp:

• Verenigd Koninkrijk heropent tinmijn in Cornwall

China heeft als eerste land ter wereld een succesvolle bunkering met duurzame ammoniak als scheepsbrandstof laten registreren. De primeur vond plaats bij de terminal van Cosco Shipping Heavy Industry in de haven van Dalian, waar een sleepboot werd bijgetankt met ammoniak geproduceerd in de centrale van het energiebedrijf Envision Energy in Chifeng (Binnen-Mongolië). De centrale produceert duurzame waterstof en ammoniak en heeft een capaciteit van 500 megawatt.

De operatie, uitgevoerd door China Shipping en leveranciers van Sinopec, wordt gezien als een belangrijke mijlpaal in de verduurzaming van de wereldwijde scheepvaart. De bijgetankte sleepboot schakelt nu 91 procent van zijn fossiele brandstofverbruik uit ten gunste van ammoniak. Het schip is uitgerust met een bijzondere motor, die zowel op traditionele brandstof als op ammoniak kan werken. Daarnaast werd ook een bijzonder brandstofsysteem geïnstalleerd.

“De succesvolle bunkering onderstreept dat de volledige waardeketen – van productie en transport tot opslag en gebruik van groene ammoniak – inmiddels operationeel is”, werpen de initiatiefnemers op. “De gebruikte brandstof werd geproduceerd met hernieuwbare energie, waarbij zonnekracht en windenergie werden gecombineerd. Er werd tevens gebruik gemaakt van energieopslag, terwijl ook duurzame technologieën werden gehanteerd voor de productie van waterstof en ammoniak. Dit maakt een dynamische afstemming mogelijk tussen de opwekking van elektriciteit en de productie van duurzame brandstoffen.

Het -project ontving het internationale certificaat ISCC Plus en is daarmee het eerste ter wereld dat gecertificeerd is voor de productie van duurzame ammoniak met een geverifieerde emissieverlaging. Ook kreeg de brandstof een certificaat als hernieuwbare brandstof van de keuringsinstantie Bureau Veritas.

“Dalian Port ontwikkelt zich met de realisatie verder tot een belangrijk Aziatische centrum voor duurzame energie”, wordt er nog opgemerkt. “De Chinese haven richt zich op de overslag en bunkering van alternatieve brandstoffen zoals duurzame methanol, aardgas, duurzame ammoniak en biobrandstoffen.”

De verwerking van zeewierpoeder in cement verlaagt de uitstoot van koolstofdioxide van beton zonder de sterkte van het product aan te tasten. Dat blijkt uit een rapport van wetenschappers van de University of Washington en Microsoft. Machine learning vergemakkelijkte de zoektocht naar de optimale samenstelling van de duurzame opties.

De moderne wereld is gebouwd met beton. Geen enkel materiaal in de wereld, op uitzondering van water, wordt door de mensheid meer gebruikt dan beton. Toch is cement – het belangrijkste bestanddeel van beton – verantwoordelijk voor maar liefst 10 procent van de wereldwijde uitstoot van koolstofdioxide.

Om dit probleem aan te pakken, hebben onderzoekers van de University of Washington en Microsoft een nieuw type beton met een lage uitstoot ontwikkeld. Daarbij werd het cement gemengd met gemalen zeewier. Het cement dat met zeewier werd versterkt, bleek de uitstoot van koolstofdioxide met 21 procent te verminderen, zonder aan de sterkte van het product te raken.

“Cement is overal aanwezig”, benadrukt onderzoeksleider Eleftheria Roumeli, professor materiaalkunde en techniek aan de University of Washington. “Het product vormt de ruggengraat van de moderne infrastructuur, maar heeft een enorme impact op het klimaat. Maar gebleken is dat een fotosynthetisch materiaal dat overvloedig aanwezig is, zoals groen zeewier, in cement kan worden verwerkt om de uitstoot te verminderen, zonder dure verwerking of prestatieverlies.”

Bij de productie van één kilogram cement komt bijna een kilogram koolstofdioxide vrij. Het grootste deel van die uitstoot komt van fossiele brandstoffen die worden gebruikt om grondstoffen te verhitten, samen met de chemische reactie calcinatie die tijdens het productieproces plaatsvindt.

Zeewier daarentegen is een koolstofopslag. Het product haalt immers koolstofdioxide uit de lucht en slaat tijdens zijn groeiproces het broeikasgas op. Opmerkelijk genoeg kan het zeewierpoeder rechtstreeks een deel van het cement in beton vervangen, waardoor de ecologische voetafdruk van het eindproduct aanzienlijk kleiner wordt.

Machine learning

De wetenschappers willen nu een verder inzicht verwerven in de eigenschappen van het product. Daarbij willen de onderzoekers bekijken op welke manier de samenstelling en structuur van zeewier de prestaties van het cement beïnvloeden. Bedoeling is om de studie uit te breiden naar andere soorten algen of zelfs voedselafval, zodat producenten wereldwijd lokale en duurzame alternatieven voor cemen kunnen maken.

Roumeli wijst ook op de mogelijkheden die het concept van machine learning biedt om het onderzoek te versnellen. “Het bepalen van de ideale mengverhouding van cement en zeewier zou normaal gesproken vijf jaar in beslag kunnen nemen”, verduideijkt Roumeli. “Elk betonmonster heeft immers ongeveer een maand nodig om volledig uit te harden voordat de eigenschappen nauwkeurig kunnen worden geëvalueerd. Maar machine learning biedt de mogelijkheid om die fase gevoelig in te korten.”

De wetenschappers lieten machine learning een eerste reeks van vierentwintig cement-formules analyseren. Vervolgens gebruikten ze het model om ideale mengsels te voorspellen die in het laboratorium konden worden getest. Op die manier kon een versnelde analyse van een brede reeks potentiële formules worden gerealiseerd.

“Op die manier konden we in amper achtentwintig dagen een optimaal mengsel samenstellen van cement en zeewier dat de uitstoot van koolstofdioxide kon verminderen zonder de druksterkte van het product aan te tasten”, merkte Roumeli op. “Door natuurlijke materialen zoals algen te combineren met moderne technologieën voor data-analyse, kunnen we productie lokaliseren, emissies verminderen en sneller toewerken naar een duurzamere infrastructuur.”

De rijstoogsten in de Italiaanse provincie Ferrara, tussen Venetië en Ravenna, worden door kolonies flamingo’s bedreigd. De telers van de rijst proberen oplossingen te vinden om de vogels, die de bodem in de overstroomde rijstvelden omwoelen, te weren. 

Flamingo’s zijn in de provincie Ferrara relatief recente nieuwkomers. De dieren hebben hun intrek genomen in de overstroomde velden waar rijst voor risotto wordt geteeld. De vogels hebben het niet gemunt op de rijstplantjes zelf, maar gebruiken hun zwemvliezen om de bodem om te woelen en op die manier weekdieren, algen of insecten uit het ondiepe water te halen. Daarbij worden echter ook de rijstplanten vernield.

Inmiddels voeren de rijstboeren dag en nacht patrouilles uit om de vogels af te schrikken. Daarbij worden de claxons van vrachtwagens, metalen vaten en gaskanonnen ingezet om de vogels te verjagen. Maar meestal vliegen de flamingo’s gewoon naar een ander nabijgelegen veld, om daar opnieuw naar prooien op zoek te gaan en daarmee de teelten verder te beschadigen. Bij een aantal telers zou nagenoeg 90 procent van de productie verloren zijn gegaan. 

De flamingo’s lijken afkomstig te zijn uit voormalige broedgebieden in de nabijgelegen valleien van Comacchio, een reservaat aan de kust, net ten zuiden van de monding van de Po, de langste rivier van Italië, in de Adriatische Zee uitmondt. De vogels bevinden zich sinds het begin van deze eeuw in de regio, nadat droogte in het zuiden van Spanje hen ertoe bracht om verder oostwaarts naar geschikte broedgebieden te zoeken. Eerder hielden ze vogels zich op in meren in Noord-Afrika, delen van Spanje en in de Franse Camargue.

De Italiaanse rijstboeren zetten hun velden gedurende enkele weken, van de late lente tot het begin van de zomer, onder water om de pas ingezaaide rijst te laten ontkiemen. Totdat de rijstvelden worden drooggelegd, vormen de flamingo’s een bedreiging. Er is nog geen onderzoek gedaan naar de reden die de flamingo’s heeft aangezet verder landinwaarts naar voedsel te zoeken.

De telers hopen naar eigen zeggen een oplossing te kunnen vinden zonder aan de populatie flamingo’s schade toe te brengen. “De flamingo’s vormen ecologisch weliswaar een meerwaarde, maar er mag niet vergeten worden dat rijst tot de duurste en meest grootschalige teelten behoort,” benadrukte een woordvoerder van de lokale telers. “Het probleem is dat we de aanwezigheid van de dieren zoveel mogelijk moeten beperken.

Wereldwijd heeft meer dan de helft van de ondernemingen het voorbije jaar in zijn bedrijfsvoering te maken gehad met de gevolgen van klimaatverandering. Onder meer wordt gewag gemaakt van hogere kosten, een verstoring van het personeel en verlies van inkomsten. Dat blijkt uit een rapport van de Amerikaanse bank Morgan Stanley. De groeiende financiële impact is volgens de onderzoekers een belangrijke reden waarom sommige bedrijven, ondanks de politieke onrust, doorgaan met het terugdringen van hun uitstoot en zich aan een opwarmende wereld aanpassen.

Extreme hitte en stormen vertegenwoordigden de grootste verstoringen – gevolgd door bosbranden en rook, waterschaarste en overstromingen of stijgende zeespiegels – die door de ondervraagde bedrijven werden geciteerd. Alleen al de Verenigde Staten hebben het voorbije jaar bijna 1 biljoen dollar uitgegeven aan rampenbestrijding en andere klimaatgerelateerde behoeften.

Gegevens van het Amerikaanse Census Bureau tonen hoe deze effecten zich lokaal manifesteren. Daarbij wordt opgemerkt dat bijna twee derde van de bedrijven in het grootstedelijk gebied van Tampa gewag maakte van verliezen als gevolg van extreme weersomstandigheden na het orkaanseizoen van vorig jaar, toen de stormen Helene en Milton aan de westkust van Florida aan land kwamen.

De gevolgen zijn zeker niet beperkt tot bedrijven in de Verenigde Staten. De bosbranden in Canada dit jaar dwongen tot evacuaties van teerzandprojecten in Alberta, terwijl een rampzalige overstroming drie jaar geleden Toyota ertoe bracht om een rechtszaak aan te spannen voor meer dan 360 miljoen dollar schadevergoeding in Zuid-Afrika. Daarnaast dwingt extreme hitte Australische mijnbouwbedrijven om hun activiteiten aan te passen.

Voor het eerst bevatte het rapport van Morgan Stanley ook gegevens over de impact in het Midden-Oosten, Noord-Afrika en Zuid-Amerika. Uit de bevindingen blijkt dat bijna 90 procent van de Zuid-Amerikaanse bedrijven verwacht dat dat klimaatverandering tegen het einde van dit decennium een risico zal vormen voor hun bedrijfsmodellen. De ondernemingen citeren de beschikbaarheid en de prijs van grondstoffen, evenals het risico dat bestaande productieprocessen verouderd raken, als hun grootste zorgen.

In het Midden-Oosten en Noord-Afrika – regio’s die waarschijnlijk door extreme weersomstandigheden het zwaarst getroffen worden – wordt duurzaamheid het vaakst gezien als een belangrijke drijfveer voor waardecreatie. In Noord-Amerika liggen de uitdagingen anders. Daar zien bedrijven politieke instabiliteit als de grootste belemmering voor investeringen in duurzaamheid.

De tegenstand tegen een ecologisch, sociaal en duurzaam beleid, met name onder Amerikaanse Republikeinen, leidde ertoe dat 21 procent van de Noord-Amerikaanse bedrijven politieke vijandigheid aanstipten als grootste obstakel voor hun klimaattransitie. Als reactie hierop zijn sommige ondernemingen overgeschakeld op een beleid waarbij naar klimaatdoelstellingen wordt gestreefd zonder daarover openlijk over te communiceren. Andere bedrijven hebben daarentegen hun emissiedoelstellingen teruggedraaid of helemaal opgegeven.

Meer dan 85 procent van Europese wateren kan een uitstekende zwemwaterkwaliteit voorleggen. Dat blijkt uit een rapport van het European Environmental Agency (EEA), gebaseerd op analyses die vorig jaar bij 22.000 zwemwaterlocaties in de Europese Unie, Albanië en Zwitserland werden uitgevoerd. Er wordt aan toegevoegd dat 96 procent van alle officieel erkende zwemwaterlocaties in de Europese Unie aan de minimale kwaliteitsnormen voldeed.

In vijf landen – Griekenland, Cyprus, Bulgarije, Oostenrijk en Kroatië – bleek minstens 95 procent van de zwemwaterlocaties over een uitstekende kwaliteit te beschikken. Slechts 1,5 procent van de zwemwateren in de Europese Unie bleek van slechte kwaliteit te zijn. De kustwateren hebben over het algemeen een betere zwemkwaliteit dan rivieren en meren. Vorig jaar bleken 89 procent van de kustwateren in de Europese Unie over een uitstekende kwaliteit te beschikken, tegenover 78 procent van de binnenwateren.

De zwemwaterkwaliteit in Europa is de voorbije decennia aanzienlijk verbeterd. Dit komt door een drastische vermindering van organische verontreinigingen en ziekteverwekkers die vroeger werden geloosd in ongezuiverd of gedeeltelijk gezuiverd stedelijk afvalwater. Deze verbeteringen zijn het resultaat van een combinatie van factoren, waaronder een systematische monitoring en beheer van de waterkwaliteit, zware investeringen in stedelijke afvalwaterzuiveringsinstallaties en verbeteringen in de netwerken voor de afvoer van afvalwater.

“Dankzij deze voortdurende inspanningen is zwemmen nu mogelijk in stedelijke wateren en waterpartijen die vroeger sterk waren vervuild”, merken de onderzoekers op. De controles waren vooral gericht op de aanwezigheid van Escherichia coli en enterokokken, belangrijke indicatoren van fecale verontreiniging, die een risico vormen voor de menselijke gezondheid vanwege de mogelijke aanwezigheid van ziekteverwekkers. Daarnaast leidt ook de aanwezigheid giftige cyanobacteriële bloei, die nochtans niet in de controles zijn inbegrepen, vaak tot waarschuwingen tegen zwemmen. Er is echter ook sprake van een chemische contaminatie.

Het rapport waarschuwde nog dat de oppervlaktewaters en het grondwater nog steeds met een aanzienlijke vervuiling wordt geconfronteerd. Deze contaminatie wordt in de controles voor de kwaliteit van het zwemwater niet opgenomen, zelfs wanneer deze vervuiling hoger oploopt dan de wettelijke grenzen die zijn vastgesteld om schade aan het leefmilieu te voorkomen.

Meer over dit onderwerp:

• Griekenland doet inspanningen om verdrinking tijdens zomer te beperken

Elektrische wagens op batterijen die momenteel in Europa worden verkocht, stoten over hun hele levensduur bijna vier keer minder broeikasgassen uit dan benzineauto’s. Dat blijkt uit een studie van de International Council on Clean Transportation (ICCT). De onderzoekers benadrukken dat de Europese elektriciteitsmix steeds duurzamer wordt, waarmee ook het klimaatvoordeel van elektrische auto’s toeneemt.

Volgens het onderzoek van de ICCT produceren elektrische auto’s op batterijen die momenteel worden verkocht, over hun hele levenscyclus 73 procent minder broeikasgasemissies dan wagens met benzinemotoren, zelfs wanneer de productie wordt meegerekend. Dat is een verbetering van 24 procent ten opzichte van schattingen vier jaar geleden. Er wordt aan toegevoegd dat andere aandrijfsystemen – waaronder hybrides en plug-in hybrides – slechts een marginale of geen enkele vooruitgang tonen in hun uitstoot.

De studie bevestigt eerdere wetenschappelijke bevindingen. Alleen elektrische auto’s op batterijen kunnen de grootschalige emissiereducties leveren die nodig zijn om de meest vervuilende vervoerswijze van Europa – personenwagens zijn verantwoordelijk voor bijna driekwart van de uitstoot in de transportsector – aan te pakken.

“Elektrische auto’s op batterijen in Europa worden sneller milieuvriendelijker dan we hadden verwacht en presteren beter dan alle andere technologieën, inclusief hybrides en plug-in hybrides,” benadrukte Marta Negri, onderzoeker bij International Council on Clean Transportation. “Deze vooruitgang is grotendeels te danken aan de snelle uitrol van hernieuwbare elektriciteit op het Europese continent en de grotere energie-efficiëntie van elektrische voertuigen op batterijen.”

Tegen 2025 zullen hernieuwbare energiebronnen naar verwachting ongeveer 56 procent van de elektriciteitsopwekking in Europa vertegenwoordigen. Dat betekent een stijging met 18 procentpunten tegenover vijf jaar geleden. Het Joint Research Centre van de Europese Unie voorspelt dat dit aandeel in 2045 verder tot 86 procent zal toenemen.

Auto’s die momenteel worden verkocht, blijven doorgaans ongeveer twintig jaar op de weg. Hierdoor zal een verdere verbetering van de elektriciteitsmix de klimaatvoordelen van elektrische auto’s op batterijen alleen maar vergroten. Daarentegen blijft de brandstofmix voor verbrandingsmotoren grotendeels afhankelijk van fossiele brandstoffen, aangezien de beschikbaarheid en prijs van alternatieve brandstoffen onzeker blijven.

Misleidend

Bij het verminderen van emissies over de gehele levenscyclus blijven andere technologieën achter bij de elektrische voertuigen op batterijen. Bij hybride en plug-in hybride wagens wordt tegenover benzinewagens daarbij slechts een daling met respectievelijk 20 procent en 30 procent bereikt. Dit komt ook doordat plug-in hybrides minder vaak op elektriciteit rijden dan eerder werd aangenomen. Hoewel hybridisering enige voordelen biedt, zijn deze reducties relatief klein in vergelijking met de besparingen op de uitstoot van elektrische auto’s op batterijen. Deze voordelen zijn ook onvoldoende om de klimaatdoelstellingen op lange termijn te halen.

De studie houdt ook rekening met andere aandrijfsystemen en brandstofopties, zoals elektrische auto’s op waterstof. Ook deze sector kan aanzienlijke emissiereducties (79 procent) bieden ten opzichte van benzinemotoren, maar alleen wanneer de waterstof geproduceerd is met hernieuwbare elektriciteit, wat momenteel nog niet op schaal beschikbaar is in Europa. Waterstof die vandaag beschikbaar is, wordt vrijwel volledig geproduceerd uit aardgas, wat slechts een emissiereductie van 26 procent oplevert ten opzichte van benzinemotoren.

De onderzoekers wijzen er nog op dat over de uitstoot van elektrische voertuigen heel wat misleidende informatie is verspreid. Onder meer wordt vaak opgemerkt dat elektrische voertuigen tijdens de productie van batterijen meer uitstoot veroorzaken. “Hoewel  de uitstoot bij de productie van elektrische auto’s op batterijen ongeveer 40 procent hoger ligt dan bij wagens met benzinemotoren, toont ons onderzoek aan dat deze initiële emissieschuld doorgaans na ongeveer 17.000 kilometer rijden – meestal binnen het eerste tot tweede jaar van gebruik in Europa – wordt gecompenseerd”, zeggen de onderzoekers.

Naarmate de klimaatverandering versnelt, is de meest dringende uitdaging voor stedelijke gebieden in Europa en Centraal-Azië misschien niet langer de stijgende zeespiegel of verwoestende overstromingen, maar wel de hitte. Dit staat in een rapport van de World Bank, waarin gewaarschuwd wordt dat het aantal hete dagen in de grote steden van de regio tegen 2050 ruimschoots een verdrievoudiging zou kunnen kennen. De hitte zou daarbij evenveel levens eisen als het wegverkeer.

“De omvang van de dreiging is verbluffend”, wordt in het rapport gezegd. “De voorbije twee decennia zijn er in Europa en Centraal-Azië tienduizenden hittedoden geregistreerd. Tegen het midden van de eeuw zou de economische impact van extreme hitte in sommige landen tot wel 2,5 procent van het bruto binnenlandse product kunnen uitwissen.”

In stedelijke gebieden, waar meer dan 70 procent van de bevolking van de regio woont, maken een dichte bebouwing, een gebrek aan begroeiing en een slechte luchtcirculatie de bevolking buitengewoon kwetsbaar voor de toenemende gevolgen van hittegolven. “Dit proces vergroot de temperatuurverschillen tussen stedelijke gebieden en landelijke regio’s en zorgt ervoor dat de hitte in steden voor grotere problemen kan zorgen”, benadrukte onderzoeker Stevan Savi?, professor geowetenschappen aan de Univerzitet u Novom Sadu in Servië.

Het onderzoek van Savi? toont aan dat in de Westelijke Balkan, vooral in steden als Novi Sad, de temperatuurverschillen tussen de meest bebouwde gebieden en omliggende natuurlijke zones tot 9 graden Celsius kunnen oplopen. “Het stedelijke hitte-eilandeffect zorgt ervoor dat in Novi Sad negen tot tien keer meer tropische nachten werden opgetekend dan in het omliggende gebied”, benadrukte Savi?. “Tijdens die tropische nachten kunnen noch het lichaam noch de stad afkoelen, wat leidt tot grotere gezondheidsrisico’s voor ouderen, kinderen en mensen zonder toegang tot afkoeling.”

Er zijn volgens de World Bank echter een aantal oplossingen beschikbaar op het probleem aan te pakken. Daarbij wordt onder meer een uitbreiding van groene zones naar voor geschoven, samen met vroegtijdige waarschuwingssystemen en het aanpassen van de infrastructuur met hittebestendige materialen. Tanja Tötzer, experte stedelijke ontwikkeling aan het Austrian Institute of Technology (AIT) benadrukt dat klimaatadaptatie niet alleen noodzakelijk is, maar ook economisch verantwoord. “Het rapport toont aan dat tijdige interventies de risico’s aanzienlijk kunnen verminderen”, voerde Tötzer aan.

Brede benadering

“Een stedelijke planning moet tegenwoordig een breed scala aan onderling verbonden factoren in overweging nemen”, verduidelijkte Tötzer. “Daarbij moet verder worden gekeken dan de bebouwde omgeving. Er moet ook aandacht worden besteed aan duurzame mobiliteit, groene infrastructuur, waterbeheer, klimaatbestendigheid, volksgezondheid en sociale rechtvaardigheid. Instrumenten zoals hittekaarten, klimaatsimulaties en realtime monitoring kunnen planners helpen strategieën te ontwikkelen die doelgericht en inclusief zijn. Elke investering moet vanuit de invalshoek van de klimaatadaptatie worden bekeken.”

Ondertussen wijst Savi? op praktische maatregelen op korte termijn die zelfs in omgevingen met beperkte middelen kunnen worden ingevoerd. “De onmiddellijke wetenschappelijk onderbouwde interventies die binnen één tot drie jaar kunnen worden geïmplementeerd, omvatten het vergroten van kleinschalige stedelijke groene infrastructuur, met de nadruk op verplaatsbaar groen zoals bomen in plantenbakken. Daarnaast moet ook naar de creatie van kleine groene niches, zoals bankjes of schuilplaatsen, worden gekeken.”

Toch zijn Savi? en Tötzer het erover eens dat losse oplossingen niet volstaan. Een bestendigheid op lange termijn vereist volgens beide experts politieke wil, financiële steun en een strategische visie. “Alleen met een duidelijke politieke inzet en met een geïntegreerde, op bewijs gebaseerde en toekomstgerichte aanpak kan een duurzame en rechtvaardige transitie naar klimaatbestendige infrastructuur worden gerealiseerd.”

“De urgentie is overduidelijk. Naarmate de overheden langer wachten met handelen, zullen de kosten in mensenlevens, productiviteit en leefbaarheid van steden verder oplopen. Maar steden bezitten ook de sleutel tot hun eigen overleving. Met duidelijke mandaten, geïntegreerde strategieën en een blijvende nationale steun kunnen ze laboratoria van veerkracht worden en bewijzen dat aanpassing niet alleen noodzakelijk, maar ook mogelijk is.”

De scheepvaart op enkele van de grootste rivieren in Europa, waaronder de Rijn en de Donau, worden door lage waterstanden als gevolg van hittegolven en droogte beperkt. Hierdoor dreigt de economie met stijgende transportkosten geconfronteerd te worden.

Terwijl grote delen van Europa gebukt gaan onder hoge temperaturen, zijn de waterstanden in de belangrijkste rivieren gedaald. Dit heeft gevolgen voor de scheepvaart op de Rijn – een van Europa’s belangrijkste waterwegen – ten zuiden van Duisburg en Keulen in Duitsland. Dat heeft onder meer bij Kaub voor een belangrijk knelpunt gezorgd. Schepen moeten daar noodgedwongen met ongeveer de helft van hun normale lading varen. Regenval tijdens het weekend hebben volgens grondstoffenhandelaren slechts voor een gematigde stijging van de waterstanden gezorgd.

Door de lage waterstanden zien rederijen zich genoodzaakt om toeslagen op de vrachtprijzen te heffen. Dit moet een compensatie bieden voor het feit dat schepen niet volledig geladen kunnen varen. Maar hierdoor stijgen de kosten voor vrachtverladers. Volgens handelaren worden ladingen die normaal op één vaartuig passen, nu over meerdere binnenvaartschepen verdeeld.

Het grootste deel van de bijna 200 miljoen ton vracht die jaarlijks over de Duitse rivieren wordt vervoerd – van steenkool en autocomponenten tot granen, voedsel en chemicaliën – wordt vervoerd over de Rijn, na de Donau de langste rivier in Centraal-Europa en West-Europa.

Ongebruikelijk lage waterstanden op de Donau in Hongarije beïnvloeden zowel de scheepvaart als de landbouw, nadat de temperaturen in Boedapest recent een piek van 35 graden Celsius bereikten. “Dit betekent dat vrachtschepen meer dan de helft van hun lading moeten achterlaten en slechts tussen 30 procent en 40 procent van hun volledige capaciteit kunnen benutten”, benadrukt Attila Bencsik, vicevoorzitter van de Hongaarse Scheepvaartvereniging.

In de Poolse hoofdstad Warschau is het waterpeil van de Wis?a, de langste rivier van het land, tot het laagste niveau in de geschiedenis gedaald. Ook Warschau werd gedurende een langere periode met temperaturen boven 30 graden Celsius geconfronteerd, terwijl er nauwelijks van regenval sprake was.

Drie jaar geleden kregen Duitse bedrijven te maken met leveringsproblemen en onderbrekingen van de productie toen een droogte en hittegolf tot extreem lage waterstanden op de Rijn leidde. Die zomer moest de Franse energieleverancier Electricité de France (EDF) tijdelijk de productie in zijn kerncentrales aan de rivieren de Rhône en de Garonne verlagen. Hittegolven hadden immers gezorgd voor een verhoging van de watertemperaturen, waardoor het moeilijker werd om het rivierwater te gebruiken voor de koeling van de reactoren.

Britse stuwmeren

Ook elders leidt het gebrek aan regen tot problemen. In Yorkshire, in het Verenigd Koninkrijk, zijn de waterreserves in de stuwmeren fors gedaald. Gegevens van Yorkshire Water, dat meer dan 5 miljoen klanten bedient, tonen aan dat het waterpeil is gezakt van 63 procent in mei tot 55,8 procent in juni. Dat cijfer ligt aanzienlijk lager dan het niveau van 81,9 procent dat gemiddeld voor die tijd van het jaar wordt geregistreerd.

De stuwmeren zijn nog maar voor de helft gevuld, terwijl het grootste deel van de zomer nog moet komen. De reservoirs in Yorkshire dalen al sinds eind januari na de droogste lente die in 132 jaar in het graafschap werd opgetekend. Tijdens warm weer neemt het waterverbruik doorgaans toe, wat de waterstanden verder onder druk zet. Op de laatste dag van de maand juni gebruikten klanten van Yorkshire Water bijna 1,5 miljard liter water. Dat is 200 miljoen liter meer dan het dagelijkse gemiddelde dat het Britse waterbedrijf laat optekenen.

Inmiddels heeft Severn Trent, een sectorgenoot van Yorkshire Water, zijn acht miljoen klanten opgeroepen om met hun waterverbruik bewust om te gaan. Het bedrijf meldde dat er minder water beschikbaar is in reservoirs en rivieren.

Meer over dit onderwerp:

• In de Seine in Parijs mag opnieuw worden gezwommen

De emissies van broeikasgassen door Google is sinds 2019 met 51 procent gestegen. Die toename is vooral te wijten aan toepassingen op het gebied van kunstmatige intelligentie, die een hinderpaal vormt voor de doelstellingen van het bedrijf om zijn activiteiten duurzame te maken. Dat blijkt uit een rapport dat Google over zijn milieuprestaties heeft gepubliceerd.

Google heeft aanzienlijke investeringen gedaan in hernieuwbare energie en technologieën voor de verwijdering van koolstofdioxide, maar toch is het bedrijf er niet in gelukt de emissies van broeikasgassen te beperken. Dat is vooral te wijten aan emissies verderop in de toeleveringsketen die grotendeels worden beïnvloed door een groei in de datacentercapaciteit die nodig is om kunstmatige intelligentie te ondersteunen. Het bedrijf meldde dat het elektriciteitsverbruik vorig jaar 27 procent hoger lag dan het jaar voordien. De inspanningen voor een decarbonisatie van de activiteiten zijn immers onvoldoende om de toenemende energiebehoefte te compenseren. 

Datacenters spelen een cruciale rol bij het trainen en beheren van de modellen die aan de grondslag van toepassingen van artificiële intelligentie – zoals Gemini van Google en GPT-4 van OpenAI – liggen. Het International Energy Agency (IEA) schat dat het totale elektriciteitsverbruik van datacenters in 2026 een niveau van 1.000 terawattuur zou kunnen bereiken. Dat zou een verdubbeling tegenover het niveau van 2022 betekenen. Datacenters zouden daarmee volgend jaar evenveel elektriciteit verbruiken als de volledige economie van Japan.

Volgens cijfers van het onderzoeksbureau SemiAnalysis zullen datacenters tegen het einde van dit decennium 4,5 procent van de wereldwijde energieproductie verbruiken. Google waarschuwt dat de snelle evolutie van artificiële intelligentie een niet-lineaire groei van de energievraag zou kunnen veroorzaken, waardoor toekomstige energiebehoeften en emissietrajecten moeilijker te voorspellen zijn.

Daarnaast wijst Google ook op een gebrek aan vooruitgang op het gebied van nieuwe vormen van uitstootarme elektriciteitsopwekking. Kleine modulaire kernreactoren, die snel en eenvoudig kunnen worden opgebouwd en gemakkelijk op het elektriciteitsnet zouden kunnen worden aangesloten, worden geprezen als een manier om datacenters te decarboniseren. Er was hoop dat gebieden met veel datacenters een of meer kleine reactoren zouden kunnen opstarten om hun groot elektriciteitsverbruik en hun zware ecologische voetafdruk op te vangen.

In het rapport wordt echter opgemerkt dat de realisatie van deze kleine modulaire kernreactoren achterstand op het verhoopte schema hebben opgelopen. “Uitstootvrije energietechnologieën worden onvoldoende snel op grote schaal geïmplementeerd”, werpt Google op. “Het zal bijzonder moeilijk zijn om die achterstand tegen 2030 op te halen. Hoewel we blijven investeren in veelbelovende technologieën zoals geavanceerde geothermische energie en kleine modulaire kernreactoren, is er van een brede acceptatie nog geen sprake. De technologieën bevinden zich immers nog in een vroeg stadium, zijn relatief duur en worden door de huidige regelgeving weinig gestimuleerd.”

Toeleveringsketen

Google merkt op dat bij de emissies vooral het niveau Scope 3 een grote uitdaging vormt. Dit niveau vertegenwoordigt de uitstoot die niet door het bedrijf zelf, maar door zijn toeleveranciers en klanten worden veroorzaakt. Het bedrijf berekende vorig jaar 11,5 miljoen ton koolstofdioxide te hebben uitgestoten. Dat betekende een stijging met 11 procent tegenover het jaar voordien. Tegenover het basisjaar 2019 was er sprake van een stijging met 51 procent. “Dit werd vooral veroorzaakt door een toename van de emissies in de toeleveringsketen”, merkt Google op. “De emissies van het niveau Scope 3 lieten vorig jaar een stijging met 22 procent optekenen.”

Google merkt op zware inspanningen te doen om voor zijn systemen duurzame energie in te kopen. “Sinds 2010 heeft Google meer dan 170 overeenkomsten gesloten voor de aankoop van meer dan 22 gigawatt aan duurzame energie”, wordt in het rapport aangevoerd. “In 2024 kwamen er vijfentwintig overeenkomsten online, waarmee 2,5 gigawatt aan nieuwe duurzame energie aan de activiteiten werd toegevoegd. Het was ook een recordjaar voor overeenkomsten voor duurzame energie, waarbij het bedrijf contracten voor 8 gigawatt sloot.”

Google werpt op dat artificiële intelligentie een netto positief potentieel voor het klimaat zou kunnen hebben. “De emissiereducties die door de toepassingen van artificiële intelligentie mogelijk worden gemaakt, zullen immers groter zijn dan de uitstoot die door de technologie zelf wordt gegenereerd”, wordt er aangevoerd. Google wil tegen eind dit decennium met behulp van toepassingen van artificiële intelligentie individuen, steden en andere partners helpen om hun gezamenlijke uitstoot jaarlijks met één gigaton te verlagen.

“Deze toepassingen kunnen bijvoorbeeld helpen bij het voorspellen van energieverbruik, waarmee verspilling kan worden verminderd”, verduidelijkt het bedrijf. “Bovendien kan kunstmatige intelligentie het zonnepotentieel van gebouwen in kaart helpen brengen, zodat panelen op de juiste plaats worden geplaatst en een maximale productie van elektriciteit kan worden bereikt.”

Meer over dit onderwerp:

• Datacenters zullen wereldwijd watervoorraden uitputten
• Artificiële intelligentie kan emissies broeikasgassen helpen verminderen