De opname van koolstofdioxide door de Europese bossen is de voorbije jaren sterk gedaald. Dit probleem brengt de klimaatdoelstellingen van de Europese Unie. Dat blijkt uit een rapport van het Joint Research Center van de Europese Commissie. De wetenschappers waarschuwen dat onmiddellijk maatregelen moeten worden genomen om deze daling te keren.

Bossen beslaan ongeveer 40 procent van het grondgebied van de Europese Unie. Deze gebieden hebben een sleutelrol in de plannen van de Europese Unie om zijn klimaatdoelstellingen, gericht op een forse vermindering van de uitstoot van broeikasgassen, te halen. Maar de combinatie van menselijke druk zoals houtkap en klimaateffecten zoals extreme weersomstandigheden en insectenplagen, ondermijnt de capaciteit van bossen om koolstofdioxide op te nemen. Volgens het Joint Research Center neemt die capaciteit in een snel tempo af.

“Een omkering van de afname in het vermogen van Europese bossen om koolstofdioxide op te slaan is essentieel”, benadrukt onderzoeksleider Giacomo Grassi. “De doelstellingen kunnen nog steeds worden gehaald, op voorwaarde dat er vandaag gedurfde, wetenschappelijk onderbouwde acties worden ondernomen.”

De onderzoekers wijzen op een combinatie van oplossingen. Daarbij moeten volgens hen inspanningen worden gedaan om de uitstoot van broeikasgassen snel te verminderen. Daarnaast moet aan een slimmer beheer van de bossen – onder meer door een beter onderhoud, gecontroleerde kap, bescherming tegen plagen en ziektes – worden gewerkt, zodat ze een grotere weerbaarheid tegen de klimaatverandering, die onder meer grote droogtes of zware stormen tot gevolg kan hebben, krijgen.

Maar er is volgens de wetenschappers ook behoefte aan een veel efficiënter en actueler observatie van de bosgebieden, zodat veranderingen in de gezondheid van bomen, bodemkwaliteit of koolstofopslag kunnen worden geregistreerd. Daarbij wordt erop gewezen dat vele Europese landen nog altijd periodieke inventarisaties – vaak om de vijf of tien jaar – gebruiken om gegevens over hun bossen te verzamelen.

“Maar de gezondheid van de bossen kan door extreme weersomstandigheden of ziektes tegenwoordig veel sneller veranderen”, voeren de onderzoekers aan. “Daardoor lopen die verouderde meetmethoden achter op de realiteit, waardoor de beleidsmakers en wetenschappers geen goed beeld hebben over de daadwerkelijke ernst van de situatie.”

Meer inzicht

De auteurs benadrukken dat er meer inzicht nodig is in de dynamiek van bossen. “Vooral het meten van de koolstofstromen tussen bodem, vegetatie en atmosfeer moet worden verbeterd, evenals het voorspellen van de impact van extreme weersomstandigheden op de rol van de bossen als koolstofopslag”, verduidelijken ze.

Uit officiële cijfers over het voorbije jaar blijkt dat de hoeveelheid koolstofdioxide die door de Europese bossen, ecosystemen en veranderingen in landgebruik wordt geabsorbeerd, tussen 2020 en 2022 met ongeveer een derde is afgenomen vergeleken met tien jaar voordien. De prognose voor 2025 wijst zelfs op een nog scherpere daling. “Deze trend, in combinatie met de afnemende klimaatbestendigheid van de Europese bossen, doet vrezen dat de klimaatdoelstellingen van de Europese Unie – die juist uitgaan van een groeiende koolstofopslag – in gevaar komen,” waarschuwen de auteurs.

Wetenschappers waarschuwen dat het nog altijd onduidelijk is hoe koolstofputten zich in de toekomst zullen gedragen naarmate de aarde verder opwarmt en hoeveel koolstofdioxide ze dan nog zullen kunnen opnemen. Het onderzoeksinstituut Climate Analytics waarschuwde eerder dit jaar dat veel grote economieën de capaciteit van hun bossen voor de opslag van koolstofdioxide overschatten. “Dit boekhoudkundige goochelwerk zou overheden de ruimte kunnen geven om nog langer fossiele brandstoffen te gebruiken dan verantwoord is”, wordt er opgemerkt.

De toename van koolstofdioxide in de atmosfeer is helemaal niet problematisch. Dat is de boodschap van een rapport van de Climate Working Group van het Amerikaanse ministerie van energie. Met deze conclusie wijkt de Amerikaanse overheid echter af van de brede wetenschappelijke consensus over de risico’s van klimaatverandering.

In het rapport wordt onder meer gesteld dat de stijgende niveaus aan koolstofdioxide de aarde helpen vergroenen, waardoor de landbouwopbrengsten zouden worden verhoogd. Tevens wordt aangevoerd dat de verminderde alkaliniteit van oceanen een positief effect zou zijn. Kritische klimaatwetenschappers wijzen echter op het feit dat de verzuring van de oceanen wereldwijd als een bedreiging voor de mariene ecosystemen wordt bestempeld.

Het rapport beweert verder dat klimaatverandering als gevolg van menselijke activiteiten economisch minder schadelijk zou zijn dan algemeen aangenomen, en dat ambitieuze klimaatmaatregelen mogelijk meer schade aanrichten dan voorkomen. Tevens werd getuggereerd dat natuurlijke cycli en zonnevariabiliteit mogelijk een groter aandeel hebben in de opwarming van de aarde dan het gebruik van fossiele brandstoffen. Verder wordt gesteld dat de zeespiegel niet stijgt, ondanks het smelten van gletsjers en poolijs.

Het rapport werd samengesteld door John Christy, Judith Curry, Steven Koonin, Ross McKitrick en Roy Spencer. Allen werden benoemd door Chris Wright, de huidige Amerikaanse minister van energie en een voormalig ondernemer in de fracking-industrie. De auteurs worden algemeen beschouwd als klimaatsceptici.

Volgens Judith Curry, een van de auteurs van de studie, vormt het rapport slechts het begin van een uitgebreider proces waarin publieke feedback wordt verzameld, waarop zal worden gereageerd en dat uiteindelijk moet leiden tot een langer rapport dat als einddocument kan dienen. “Het uiteindelijke doel is het verbreken van de koppeling tussen energiebeleid en door de mens veroorzaakte klimaatverandering”, beklemtoonde Curry.

Geen evenwichtige weergave

Critici wijzen erop dat het rapport geen evenwichtige weergave is van de beschikbare wetenschappelijke kennis. Opgemerkt wordt daarbij dat de bevindingen van de Climate Working Group sterk lijken op de misleidende klimaatbeweringen die Chris Wright in de loop der jaren heeft gedaan en de marginale standpunten die hij heeft uitgedragen. “Een groot deel van het rapport is gebaseerd op de omstreden beweringen van de auteurs zelf, onderzoek dat is gefinancierd door de industrie van de fossiele brandstoffen of beweringen van groeperingen die tegen de klimaatregulering zijn”, zeggen tegenstanders.

Daarnaast beklemtonen de critici dat een aantal van de belangrijkste beweringen van de Climate Working Group al jaren geleden zijn ontkracht. Hoewel het rapport ook vaak verwijst naar mainstream klimaatonderzoek, hebben een aantal van de geciteerde wetenschappers al gezegd dat hun werk verkeerd is weergegeven. Robert Kopp, klimaatwetenschapper aan de Rutgers University, benadrukte daarbij dat slechts weinig wetenschappers het eens zijn met de verstrekkende beweringen van de auteurs.

Volgens Andrew Dessler, klimaatwetenschapper aan de Texas A&M University is het rapport een pleidooi ter verdediging van koolstofdioxide. “Het doel is niet om objectief bewijs te wegen, maar wel om eenzijdig de onschuld van koolstofdioxide te bepleiten”, stipte hij aan. Ook Michael Mann, klimaatwetenschappers aan de University of Pennsylvania, zegt dat het rapport totaal geen interesse heeft getoond in een eerlijk wetenschappelijk discours. “In plaats daarvan fungeren ze als loyale soldaten in de voortdurende oorlog tegen wetenschap, gevoerd door vervuilers, olierijke staten en plutocraten en de politicidie hun belangen behartigen”, voert hij aan.

Het rapport komt op een moment dat de regering van de Amerikaanse president Donald Trump ernaar streeft om op grote schaal banen op het gebied van klimaatbeleid te schrappen door miljarden dollars aan klimaatonderzoek, wetenschappelijke afdelingen bij meerdere instanties, klimaatinformatie van de overheid en instrumenten voor het verzamelen van klimaatgegevens, waaronder satellieten die nu in een baan om de aarde draaien, te schrappen.

De Amerikaanse regering heeft ook een einde gemaakt aan het werk van de National Climate Assessment, een rapport over de klimaatomstandigheden dat door honderden wetenschappers is opgesteld. Eerdere versies van het rapport werden van overheidswebsites verwijderd.

Olievlekken op zee worden nauwelijks bij de autoriteiten gemeld. Nochtans is deze vervuiling met behulp van satellieten gemakkelijk op te merken. Dat is de conclusie van een onderzoek van de Britse krant The Guardian en de organisatie Watershed Investigations, waarbij data van de Lloyd’s List tussen 2014 en 2019 werden geanalyseerd. In totaal werden daarbij meer dan 90.000 olievlekken waargenomen, maar slechts 474 incidenten – amper 0,5 procent – zijn daadwerkelijk geregistreerd.

Volgens onderzoekers van de Florida State University zijn alle olievlekken afkomstig van schepen aantoonbaar illegaal. “De toegestane lozingsnormen worden met minstens een factor duizend overschreden”, werpen de wetenschappers op. “Vaak gaat het om moedwillige lozingen van bilgewater – vervuild water uit de machinekamer van schepen, dat bedoeld is om de stabiliteit te behouden.”

“De mate van onderrapportage is nog altijd grotendeels onbekend,” benadrukt Elizabeth Atwood, specialist aardobservatie bij het Plymouth Marine Laboratory. “Het vaak aangehaalde argument dat natuurlijke olielekken in de vervuiling een groot aandeel zouden hebben, blijkt steeds minder houdbaar. Onderzoek toont keer op keer aan dat deze stelling in verreweg het grootste deel van de wereldzeeën niet klopt.”

Voor de milieuorganisatie Oceana zijn de bevindingen ronduit alarmerend. “Het is schokkend hoeveel giftige vervuiling onopgemerkt blijft”, benadrukte Hugo Tagholm, directeur van Oceana. “Dit is een wereldwijde milieuramp in slow motion.”

Uit de analyse van honderdduizenden satellietbeelden bleek dat ongeveer 20 procent van de olievlekken – die samen een oppervlakte ter grootte van Italië zouden vormen – rechtstreeks tot schepen te herleiden zijn. De onderzoekers identificeerden 21 hotspots met een hoge dichtheid aan olievervuiling, die grotendeels samenvallen met internationale vaarroutes. Daarentegen bleken slechts 2 procent van de vlekken afkomstig te zijn van olieplatforms of pijpleidingen, terwijl natuurlijke lekken op de zeebodem een aandeel van 6 procent zouden hebben. De rest is toe te schrijven aan bronnen op het vasteland of onbekende vaartuigen.

Het gaat volgens de onderzoekers om wijdverspreide en hardnekkige overtredingen. Lozingen die correct worden afgehandeld, laten geen zichtbare sporen achter”, werpen de wetenschappers op. “Dit betekent dat de zichtbare vlekken vrijwel allemaal illegaal zijn.”

Volgens onderzoeksleider Carrie O’Reilly wijst alles erop dat al decennia systematisch opzettelijk bilgewater wordt geloosd. Toch wordt slechts een fractie van de incidenten bestraft onder het International Convention for the Prevention of Pollution from Ships (Marpol), dat juist werd ontworpen om vervuiling door scheepvaart tegen te gaan.

Zelfs in Europa, waar strengere milieuregels gelden dan in veel andere delen van de wereld, blijft een effectieve handhaving volgens de onderzoekers achterwege. De Europese Rekenkamer sloeg in maart alarm. Daarbij werd gewag gemaakt van gebrekkige controles, terwijl zelden sancties worden opgelegd.

“Uit onze audit blijkt dat lidstaten van de Europese Unie minder dan de helft van de vervuiling die door satellieten werden gedetecteerd, daadwerkelijk controleren”, beklemtoont Nikolaos Milionis, auditeur bij de Europese Rekenkamer. “Slechts 7 procent wordt bevestigd. Dat wijst op tekortkomingen in zowel technologie als inzet. De conclusie is glashelder. Scheepsvervuiling vormt een ernstig probleem. Inmiddels blijkt al driekwart van de Europese zeeën vervuild, waardoor de doelstelling van de Europese Unie om vervuiling volledig weg te werken, verder dan ooit.”

West-Afrika

Ook voor de kust van West-Afrika laat een recentere onderzoek dezelfde zorgwekkende trend. Uit een analyse van satellietbeelden van de wateren rond zes West-Afrikaanse landen (Benin, Ghana, Ivoorkust, Sierra Leone, Liberia en Togo) in 2021 en 2022 bleek dat 16 procent van de waargenomen olievlekken – samen een oppervlakte gelijk aan 28.800 voetbalvelden – van schepen afkomstig was. Toch werd in diezelfde periode geen enkel incident officieel gemeld.

Wetenschappers waarschuwen dat deze vorm van chronische vervuiling verwoestend is voor het mariene ecosysteem. “Elke zichtbare olievlek is schadelijk,” merken ze op. “Zelfs minimale hoeveelheden olie kunnen plankton – het fundament van de voedselketen – aantasten. De lozingen lijken individueel beperkt in omvang, maar de frequentie en schaal maken het effect, zeker met het toenemende wereldwijde scheepvaartverkeer, cumulatief en ernstig.”

De kern van het probleem ligt bij bilgewater. In de machinekamers van schepen hoopt zich een mengsel van olie, water en andere schadelijke stoffen op. Dit moet aan boord veilig verwerkt worden om olie en water te scheiden. Toch wordt dit proces vaak omzeild. Daarbij moet er volgens getuigen naar economische motieven worden gekeken.

“Het lozen met een separator kost tijd”, voeren ze aan. “Soms werkt het systeem niet of wordt het bewust genegeerd. Rechtstreeks overboord lozen is sneller en goedkoper. Bovendien is er in veel havens een schrijnend tekort aan inspecteurs. Het legaal afvoeren van bilgewater aan land is bovendien duur. Aanmeren is sowieso al kostbaar. Hoe sneller een schip de haven kan verlaten, hoe minder kosten er moeten worden betaald.”

De Internationale Maritieme Organisatie (IMO) bevestigt dat lozingen onder het Marpol-verdrag vallen en dat schepen verplicht zijn een olielogboek bij te houden. De verantwoordelijkheid voor handhaving ligt bij de overheden. Voor milieuorganisaties zoals Oceana is dat onvoldoende. “Tankers die olie en gas vervoeren, vormen inmiddels een derde of meer van de wereldvloot”, geeft Tagholm aan. “Indien er ernstig werk wordt gemaakt van een fossielvrije toekomst, kunnen ook de catastrofale gevolgen van deze lozingen worden gestopt.”

In de Democratische Republiek Congo heeft de regering een biedronde voor tweeënvijftig gebieden voor de winning van fossiele brandstoffen gelanceerd. Hierdoor wordt meer dan de helft van het land opgedeeld in concessies voor fossiele brandstoffen, maar dreigen ook projecten voor natuurbescherming en de woongebieden van miljoenen Congolezen in het gedrang te komen. Dat is de conclusie van een rapport van Earth Insight, Notre Terre Sans Pétrole, Rainforest Foundation UK en Corap.

De veiling heeft betrekking op 124 miljoen hectare land en binnenwateren. Maar volgens een aantal milieudeskundigen vertegenwoordigen de geselecteerde gebieden de slechtste plek ter wereld om naar olie te zoeken, vanwege de enorme koolstofopslag en de unieke biodiversiteit – waaronder bedreigde laaglandgorilla’s en bonobo’s – die er worden aangetroffen.

Volgens een ruimtelijke analyse door Earth Insight bestaat 64 procent van het geselecteerde gebied uit intact tropisch regenwoud. “De uitbreiding van de ontginning van olie en gas druist in tegen de internationale beloftes van Congo rond biodiversiteit en klimaatbescherming”, waarschuwen milieuspecialisten.

In juli 2022 probeerde de Congolese regering al dertig sites voor de ontginning van olie en gas te veilen, maar die ronde werd uiteindelijk geannuleerd wegens laattijdige inzendingen en gebrek aan concurrentie. “Maar nu wordt de slechtste plek ter wereld om naar olie te zoeken opnieuw geveild”, beklemtoonde Simon Lewis, professor ecologie aan het University College London. “Geen enkel geloofwaardig bedrijf zou hierop mogen bieden. De aanwezige voorraden zijn wellicht onvoldoende om een rendabele uitbating te garanderen. Een exploitatie zou – financieel, sociaal en ecologisch – een zware kost vergen.”

Eerder dit jaar kondigde de Congolese regering nog een ecologisch project aan voor de corridor Kivu-Kinshasa. Maar volgens het milieurapport zou 72 procent van deze corridor overlappen met de geplande concessies voor olie en gas. Ook de Cuvette Centrale, het grootste tropische veenmoeras-complex ter wereld, valt binnen de nieuw aangewezen concessies. Dit uitgestrekte gebied, even groot als Nepal, huisvest zeldzame diersoorten zoals bosolifanten, laaglandgorilla’s, chimpansees en endemische vogels. Naar schatting ligt er in het veengebied ongeveer 30 miljard ton koolstofdioxide opgeslagen.

Collectieve mislukking

De voorbije jaren zijn er meerdere internationale pogingen ondernomen om financiering te vinden voor de bescherming van het tropisch woud in Congo. Met het Central African Forest Initiative (Cafi) werd een project – ter waarde van 500 miljoen dollar – opgezet om de ontbossing terug te dringen en 8 miljoen hectare aangetast land te herstellen.

Tot nu toe werd echter slechts 150 miljoen dollar uitbetaald. Daarmee is een grote achterstand opgelopen tegenover het bedrag van bijna 400 miljoen dollar dat volgens het contract al overgemaakt had moeten worden. Er lopen gesprekken om de uitbetaling te versnellen. Critici noemden het gebrek aan internationale financiering om bossen economisch rendabel te houden een collectieve mislukking, waardoor landen zoals Congo geneigd zijn overeenkomsten rond de winning van olie en gas te sluiten.

Naast de natuurschade zijn er echter ook sociale gevolgen. Naar schatting 39 miljoen mensen wonen immers binnen de gebieden die voor de ontginning zijn opengesteld. Daaronder bevinden zich veel inheemse bevolkingsgroepen en gemeenschappen die afhankelijk zijn van gezonde bossen en rivieren. Pascal Mirindi, campagnecoördinator van Notre Terre Sans Pétrole, wijst er daarbij op dat 64 procent van de bossen door de concessies rechtstreeks zouden worden getroffen.

Het rapport roept de Congolese overheid en internationale partners op om de aanbesteding te annuleren en te investeren in ontwikkelingsmodellen die de rechten van inheemse volkeren en gemeenschappen respecteren. “De ontginning van olie en gas in deze kwetsbare ecosystemen zou verwoestende gevolgen hebben voor de biodiversiteit, de lokale gemeenschappen, landrechten en de wereldwijde strijd tegen klimaatverandering”, gaf Anna Bebbington, onderzoeksmanager bij Earth Insight, aan.

Meer over dit onderwerp:

• Verenigd Koninkrijk heropent tinmijn in Cornwall

China heeft als eerste land ter wereld een succesvolle bunkering met duurzame ammoniak als scheepsbrandstof laten registreren. De primeur vond plaats bij de terminal van Cosco Shipping Heavy Industry in de haven van Dalian, waar een sleepboot werd bijgetankt met ammoniak geproduceerd in de centrale van het energiebedrijf Envision Energy in Chifeng (Binnen-Mongolië). De centrale produceert duurzame waterstof en ammoniak en heeft een capaciteit van 500 megawatt.

De operatie, uitgevoerd door China Shipping en leveranciers van Sinopec, wordt gezien als een belangrijke mijlpaal in de verduurzaming van de wereldwijde scheepvaart. De bijgetankte sleepboot schakelt nu 91 procent van zijn fossiele brandstofverbruik uit ten gunste van ammoniak. Het schip is uitgerust met een bijzondere motor, die zowel op traditionele brandstof als op ammoniak kan werken. Daarnaast werd ook een bijzonder brandstofsysteem geïnstalleerd.

“De succesvolle bunkering onderstreept dat de volledige waardeketen – van productie en transport tot opslag en gebruik van groene ammoniak – inmiddels operationeel is”, werpen de initiatiefnemers op. “De gebruikte brandstof werd geproduceerd met hernieuwbare energie, waarbij zonnekracht en windenergie werden gecombineerd. Er werd tevens gebruik gemaakt van energieopslag, terwijl ook duurzame technologieën werden gehanteerd voor de productie van waterstof en ammoniak. Dit maakt een dynamische afstemming mogelijk tussen de opwekking van elektriciteit en de productie van duurzame brandstoffen.

Het -project ontving het internationale certificaat ISCC Plus en is daarmee het eerste ter wereld dat gecertificeerd is voor de productie van duurzame ammoniak met een geverifieerde emissieverlaging. Ook kreeg de brandstof een certificaat als hernieuwbare brandstof van de keuringsinstantie Bureau Veritas.

“Dalian Port ontwikkelt zich met de realisatie verder tot een belangrijk Aziatische centrum voor duurzame energie”, wordt er nog opgemerkt. “De Chinese haven richt zich op de overslag en bunkering van alternatieve brandstoffen zoals duurzame methanol, aardgas, duurzame ammoniak en biobrandstoffen.”

De verwerking van zeewierpoeder in cement verlaagt de uitstoot van koolstofdioxide van beton zonder de sterkte van het product aan te tasten. Dat blijkt uit een rapport van wetenschappers van de University of Washington en Microsoft. Machine learning vergemakkelijkte de zoektocht naar de optimale samenstelling van de duurzame opties.

De moderne wereld is gebouwd met beton. Geen enkel materiaal in de wereld, op uitzondering van water, wordt door de mensheid meer gebruikt dan beton. Toch is cement – het belangrijkste bestanddeel van beton – verantwoordelijk voor maar liefst 10 procent van de wereldwijde uitstoot van koolstofdioxide.

Om dit probleem aan te pakken, hebben onderzoekers van de University of Washington en Microsoft een nieuw type beton met een lage uitstoot ontwikkeld. Daarbij werd het cement gemengd met gemalen zeewier. Het cement dat met zeewier werd versterkt, bleek de uitstoot van koolstofdioxide met 21 procent te verminderen, zonder aan de sterkte van het product te raken.

“Cement is overal aanwezig”, benadrukt onderzoeksleider Eleftheria Roumeli, professor materiaalkunde en techniek aan de University of Washington. “Het product vormt de ruggengraat van de moderne infrastructuur, maar heeft een enorme impact op het klimaat. Maar gebleken is dat een fotosynthetisch materiaal dat overvloedig aanwezig is, zoals groen zeewier, in cement kan worden verwerkt om de uitstoot te verminderen, zonder dure verwerking of prestatieverlies.”

Bij de productie van één kilogram cement komt bijna een kilogram koolstofdioxide vrij. Het grootste deel van die uitstoot komt van fossiele brandstoffen die worden gebruikt om grondstoffen te verhitten, samen met de chemische reactie calcinatie die tijdens het productieproces plaatsvindt.

Zeewier daarentegen is een koolstofopslag. Het product haalt immers koolstofdioxide uit de lucht en slaat tijdens zijn groeiproces het broeikasgas op. Opmerkelijk genoeg kan het zeewierpoeder rechtstreeks een deel van het cement in beton vervangen, waardoor de ecologische voetafdruk van het eindproduct aanzienlijk kleiner wordt.

Machine learning

De wetenschappers willen nu een verder inzicht verwerven in de eigenschappen van het product. Daarbij willen de onderzoekers bekijken op welke manier de samenstelling en structuur van zeewier de prestaties van het cement beïnvloeden. Bedoeling is om de studie uit te breiden naar andere soorten algen of zelfs voedselafval, zodat producenten wereldwijd lokale en duurzame alternatieven voor cemen kunnen maken.

Roumeli wijst ook op de mogelijkheden die het concept van machine learning biedt om het onderzoek te versnellen. “Het bepalen van de ideale mengverhouding van cement en zeewier zou normaal gesproken vijf jaar in beslag kunnen nemen”, verduideijkt Roumeli. “Elk betonmonster heeft immers ongeveer een maand nodig om volledig uit te harden voordat de eigenschappen nauwkeurig kunnen worden geëvalueerd. Maar machine learning biedt de mogelijkheid om die fase gevoelig in te korten.”

De wetenschappers lieten machine learning een eerste reeks van vierentwintig cement-formules analyseren. Vervolgens gebruikten ze het model om ideale mengsels te voorspellen die in het laboratorium konden worden getest. Op die manier kon een versnelde analyse van een brede reeks potentiële formules worden gerealiseerd.

“Op die manier konden we in amper achtentwintig dagen een optimaal mengsel samenstellen van cement en zeewier dat de uitstoot van koolstofdioxide kon verminderen zonder de druksterkte van het product aan te tasten”, merkte Roumeli op. “Door natuurlijke materialen zoals algen te combineren met moderne technologieën voor data-analyse, kunnen we productie lokaliseren, emissies verminderen en sneller toewerken naar een duurzamere infrastructuur.”

De rijstoogsten in de Italiaanse provincie Ferrara, tussen Venetië en Ravenna, worden door kolonies flamingo’s bedreigd. De telers van de rijst proberen oplossingen te vinden om de vogels, die de bodem in de overstroomde rijstvelden omwoelen, te weren. 

Flamingo’s zijn in de provincie Ferrara relatief recente nieuwkomers. De dieren hebben hun intrek genomen in de overstroomde velden waar rijst voor risotto wordt geteeld. De vogels hebben het niet gemunt op de rijstplantjes zelf, maar gebruiken hun zwemvliezen om de bodem om te woelen en op die manier weekdieren, algen of insecten uit het ondiepe water te halen. Daarbij worden echter ook de rijstplanten vernield.

Inmiddels voeren de rijstboeren dag en nacht patrouilles uit om de vogels af te schrikken. Daarbij worden de claxons van vrachtwagens, metalen vaten en gaskanonnen ingezet om de vogels te verjagen. Maar meestal vliegen de flamingo’s gewoon naar een ander nabijgelegen veld, om daar opnieuw naar prooien op zoek te gaan en daarmee de teelten verder te beschadigen. Bij een aantal telers zou nagenoeg 90 procent van de productie verloren zijn gegaan. 

De flamingo’s lijken afkomstig te zijn uit voormalige broedgebieden in de nabijgelegen valleien van Comacchio, een reservaat aan de kust, net ten zuiden van de monding van de Po, de langste rivier van Italië, in de Adriatische Zee uitmondt. De vogels bevinden zich sinds het begin van deze eeuw in de regio, nadat droogte in het zuiden van Spanje hen ertoe bracht om verder oostwaarts naar geschikte broedgebieden te zoeken. Eerder hielden ze vogels zich op in meren in Noord-Afrika, delen van Spanje en in de Franse Camargue.

De Italiaanse rijstboeren zetten hun velden gedurende enkele weken, van de late lente tot het begin van de zomer, onder water om de pas ingezaaide rijst te laten ontkiemen. Totdat de rijstvelden worden drooggelegd, vormen de flamingo’s een bedreiging. Er is nog geen onderzoek gedaan naar de reden die de flamingo’s heeft aangezet verder landinwaarts naar voedsel te zoeken.

De telers hopen naar eigen zeggen een oplossing te kunnen vinden zonder aan de populatie flamingo’s schade toe te brengen. “De flamingo’s vormen ecologisch weliswaar een meerwaarde, maar er mag niet vergeten worden dat rijst tot de duurste en meest grootschalige teelten behoort,” benadrukte een woordvoerder van de lokale telers. “Het probleem is dat we de aanwezigheid van de dieren zoveel mogelijk moeten beperken.

Wereldwijd heeft meer dan de helft van de ondernemingen het voorbije jaar in zijn bedrijfsvoering te maken gehad met de gevolgen van klimaatverandering. Onder meer wordt gewag gemaakt van hogere kosten, een verstoring van het personeel en verlies van inkomsten. Dat blijkt uit een rapport van de Amerikaanse bank Morgan Stanley. De groeiende financiële impact is volgens de onderzoekers een belangrijke reden waarom sommige bedrijven, ondanks de politieke onrust, doorgaan met het terugdringen van hun uitstoot en zich aan een opwarmende wereld aanpassen.

Extreme hitte en stormen vertegenwoordigden de grootste verstoringen – gevolgd door bosbranden en rook, waterschaarste en overstromingen of stijgende zeespiegels – die door de ondervraagde bedrijven werden geciteerd. Alleen al de Verenigde Staten hebben het voorbije jaar bijna 1 biljoen dollar uitgegeven aan rampenbestrijding en andere klimaatgerelateerde behoeften.

Gegevens van het Amerikaanse Census Bureau tonen hoe deze effecten zich lokaal manifesteren. Daarbij wordt opgemerkt dat bijna twee derde van de bedrijven in het grootstedelijk gebied van Tampa gewag maakte van verliezen als gevolg van extreme weersomstandigheden na het orkaanseizoen van vorig jaar, toen de stormen Helene en Milton aan de westkust van Florida aan land kwamen.

De gevolgen zijn zeker niet beperkt tot bedrijven in de Verenigde Staten. De bosbranden in Canada dit jaar dwongen tot evacuaties van teerzandprojecten in Alberta, terwijl een rampzalige overstroming drie jaar geleden Toyota ertoe bracht om een rechtszaak aan te spannen voor meer dan 360 miljoen dollar schadevergoeding in Zuid-Afrika. Daarnaast dwingt extreme hitte Australische mijnbouwbedrijven om hun activiteiten aan te passen.

Voor het eerst bevatte het rapport van Morgan Stanley ook gegevens over de impact in het Midden-Oosten, Noord-Afrika en Zuid-Amerika. Uit de bevindingen blijkt dat bijna 90 procent van de Zuid-Amerikaanse bedrijven verwacht dat dat klimaatverandering tegen het einde van dit decennium een risico zal vormen voor hun bedrijfsmodellen. De ondernemingen citeren de beschikbaarheid en de prijs van grondstoffen, evenals het risico dat bestaande productieprocessen verouderd raken, als hun grootste zorgen.

In het Midden-Oosten en Noord-Afrika – regio’s die waarschijnlijk door extreme weersomstandigheden het zwaarst getroffen worden – wordt duurzaamheid het vaakst gezien als een belangrijke drijfveer voor waardecreatie. In Noord-Amerika liggen de uitdagingen anders. Daar zien bedrijven politieke instabiliteit als de grootste belemmering voor investeringen in duurzaamheid.

De tegenstand tegen een ecologisch, sociaal en duurzaam beleid, met name onder Amerikaanse Republikeinen, leidde ertoe dat 21 procent van de Noord-Amerikaanse bedrijven politieke vijandigheid aanstipten als grootste obstakel voor hun klimaattransitie. Als reactie hierop zijn sommige ondernemingen overgeschakeld op een beleid waarbij naar klimaatdoelstellingen wordt gestreefd zonder daarover openlijk over te communiceren. Andere bedrijven hebben daarentegen hun emissiedoelstellingen teruggedraaid of helemaal opgegeven.

Meer dan 85 procent van Europese wateren kan een uitstekende zwemwaterkwaliteit voorleggen. Dat blijkt uit een rapport van het European Environmental Agency (EEA), gebaseerd op analyses die vorig jaar bij 22.000 zwemwaterlocaties in de Europese Unie, Albanië en Zwitserland werden uitgevoerd. Er wordt aan toegevoegd dat 96 procent van alle officieel erkende zwemwaterlocaties in de Europese Unie aan de minimale kwaliteitsnormen voldeed.

In vijf landen – Griekenland, Cyprus, Bulgarije, Oostenrijk en Kroatië – bleek minstens 95 procent van de zwemwaterlocaties over een uitstekende kwaliteit te beschikken. Slechts 1,5 procent van de zwemwateren in de Europese Unie bleek van slechte kwaliteit te zijn. De kustwateren hebben over het algemeen een betere zwemkwaliteit dan rivieren en meren. Vorig jaar bleken 89 procent van de kustwateren in de Europese Unie over een uitstekende kwaliteit te beschikken, tegenover 78 procent van de binnenwateren.

De zwemwaterkwaliteit in Europa is de voorbije decennia aanzienlijk verbeterd. Dit komt door een drastische vermindering van organische verontreinigingen en ziekteverwekkers die vroeger werden geloosd in ongezuiverd of gedeeltelijk gezuiverd stedelijk afvalwater. Deze verbeteringen zijn het resultaat van een combinatie van factoren, waaronder een systematische monitoring en beheer van de waterkwaliteit, zware investeringen in stedelijke afvalwaterzuiveringsinstallaties en verbeteringen in de netwerken voor de afvoer van afvalwater.

“Dankzij deze voortdurende inspanningen is zwemmen nu mogelijk in stedelijke wateren en waterpartijen die vroeger sterk waren vervuild”, merken de onderzoekers op. De controles waren vooral gericht op de aanwezigheid van Escherichia coli en enterokokken, belangrijke indicatoren van fecale verontreiniging, die een risico vormen voor de menselijke gezondheid vanwege de mogelijke aanwezigheid van ziekteverwekkers. Daarnaast leidt ook de aanwezigheid giftige cyanobacteriële bloei, die nochtans niet in de controles zijn inbegrepen, vaak tot waarschuwingen tegen zwemmen. Er is echter ook sprake van een chemische contaminatie.

Het rapport waarschuwde nog dat de oppervlaktewaters en het grondwater nog steeds met een aanzienlijke vervuiling wordt geconfronteerd. Deze contaminatie wordt in de controles voor de kwaliteit van het zwemwater niet opgenomen, zelfs wanneer deze vervuiling hoger oploopt dan de wettelijke grenzen die zijn vastgesteld om schade aan het leefmilieu te voorkomen.

Meer over dit onderwerp:

• Griekenland doet inspanningen om verdrinking tijdens zomer te beperken

Elektrische wagens op batterijen die momenteel in Europa worden verkocht, stoten over hun hele levensduur bijna vier keer minder broeikasgassen uit dan benzineauto’s. Dat blijkt uit een studie van de International Council on Clean Transportation (ICCT). De onderzoekers benadrukken dat de Europese elektriciteitsmix steeds duurzamer wordt, waarmee ook het klimaatvoordeel van elektrische auto’s toeneemt.

Volgens het onderzoek van de ICCT produceren elektrische auto’s op batterijen die momenteel worden verkocht, over hun hele levenscyclus 73 procent minder broeikasgasemissies dan wagens met benzinemotoren, zelfs wanneer de productie wordt meegerekend. Dat is een verbetering van 24 procent ten opzichte van schattingen vier jaar geleden. Er wordt aan toegevoegd dat andere aandrijfsystemen – waaronder hybrides en plug-in hybrides – slechts een marginale of geen enkele vooruitgang tonen in hun uitstoot.

De studie bevestigt eerdere wetenschappelijke bevindingen. Alleen elektrische auto’s op batterijen kunnen de grootschalige emissiereducties leveren die nodig zijn om de meest vervuilende vervoerswijze van Europa – personenwagens zijn verantwoordelijk voor bijna driekwart van de uitstoot in de transportsector – aan te pakken.

“Elektrische auto’s op batterijen in Europa worden sneller milieuvriendelijker dan we hadden verwacht en presteren beter dan alle andere technologieën, inclusief hybrides en plug-in hybrides,” benadrukte Marta Negri, onderzoeker bij International Council on Clean Transportation. “Deze vooruitgang is grotendeels te danken aan de snelle uitrol van hernieuwbare elektriciteit op het Europese continent en de grotere energie-efficiëntie van elektrische voertuigen op batterijen.”

Tegen 2025 zullen hernieuwbare energiebronnen naar verwachting ongeveer 56 procent van de elektriciteitsopwekking in Europa vertegenwoordigen. Dat betekent een stijging met 18 procentpunten tegenover vijf jaar geleden. Het Joint Research Centre van de Europese Unie voorspelt dat dit aandeel in 2045 verder tot 86 procent zal toenemen.

Auto’s die momenteel worden verkocht, blijven doorgaans ongeveer twintig jaar op de weg. Hierdoor zal een verdere verbetering van de elektriciteitsmix de klimaatvoordelen van elektrische auto’s op batterijen alleen maar vergroten. Daarentegen blijft de brandstofmix voor verbrandingsmotoren grotendeels afhankelijk van fossiele brandstoffen, aangezien de beschikbaarheid en prijs van alternatieve brandstoffen onzeker blijven.

Misleidend

Bij het verminderen van emissies over de gehele levenscyclus blijven andere technologieën achter bij de elektrische voertuigen op batterijen. Bij hybride en plug-in hybride wagens wordt tegenover benzinewagens daarbij slechts een daling met respectievelijk 20 procent en 30 procent bereikt. Dit komt ook doordat plug-in hybrides minder vaak op elektriciteit rijden dan eerder werd aangenomen. Hoewel hybridisering enige voordelen biedt, zijn deze reducties relatief klein in vergelijking met de besparingen op de uitstoot van elektrische auto’s op batterijen. Deze voordelen zijn ook onvoldoende om de klimaatdoelstellingen op lange termijn te halen.

De studie houdt ook rekening met andere aandrijfsystemen en brandstofopties, zoals elektrische auto’s op waterstof. Ook deze sector kan aanzienlijke emissiereducties (79 procent) bieden ten opzichte van benzinemotoren, maar alleen wanneer de waterstof geproduceerd is met hernieuwbare elektriciteit, wat momenteel nog niet op schaal beschikbaar is in Europa. Waterstof die vandaag beschikbaar is, wordt vrijwel volledig geproduceerd uit aardgas, wat slechts een emissiereductie van 26 procent oplevert ten opzichte van benzinemotoren.

De onderzoekers wijzen er nog op dat over de uitstoot van elektrische voertuigen heel wat misleidende informatie is verspreid. Onder meer wordt vaak opgemerkt dat elektrische voertuigen tijdens de productie van batterijen meer uitstoot veroorzaken. “Hoewel  de uitstoot bij de productie van elektrische auto’s op batterijen ongeveer 40 procent hoger ligt dan bij wagens met benzinemotoren, toont ons onderzoek aan dat deze initiële emissieschuld doorgaans na ongeveer 17.000 kilometer rijden – meestal binnen het eerste tot tweede jaar van gebruik in Europa – wordt gecompenseerd”, zeggen de onderzoekers.