Vakantieplannen houden nauwelijks rekening met het milieu. Dat blijkt uit een Nederlands consumentenonderzoek van de organisatie Milieu Centraal. De plaatselijke faciliteiten, gunstige weersomstandigheden en de kostprijs van de reis spelen volgens de onderzoekers een veel grotere rol bij de keuze van een vakantiebestemming. Nochtans wijzen wetenschappers erop dat het toerisme een grote impact kan hebben op het milieu.

“We moeten echt snel ons reisgedrag veranderen,” stipte ook Jan Rotmans, wetenschapper aan de Erasmus Universiteit Rotterdam aan. “Mensen moeten zich meer bewust worden van de gevolgen van al die vakanties. Het gaat erom de vanzelfsprekendheid van reizen ter discussie te stellen.” Die stelling werd bijgetreden door Bas Amelung, toerismespecialist aan de Universiteit van Maastricht.

Amelung doet onderzoek naar het toerisme naar Antartica. “Dat is de laatste vijftien jaar explosief toegenomen, van ongeveer 5.000 naar ongeveer 40.000 bezoekers per jaar,” voerde hij aan. “Dat soort reizen, met lange vluchten en boottochten, zijn extreem schadelijk voor het milieu. Tijdens een dergelijke trip veroorzaakt een toerist gemiddeld voor een uitstoot van 15 ton koolstofdioxide. Een Europeaan veroorzaakt gemiddeld 9 ton uitstoot per jaar.”

“Ook Steven van der Heijden, topman van het reisconcern TUI Nederland, erkende dat er sprake is van een problematische situatie,” aldus het persbureau ANP. “De problemen zijn volgens van der Heijden groot en duidelijke oplossingen zijn er helaas nog niet.” De TUI-topman zegt dat er een mentaliteitsverandering nodig is bij de vakantieganger. “Niemand kijkt er meer van op als iemand zegt dat hij zes of zeven keer per jaar op vakantie gaat,” voert hij aan.

Steeds meer nieuwe bedrijfsleiders willen ondernemingen oprichten die erop gericht zijn de wereld verbeteren. Dat zegt de organisatie Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Nederland (MVO). Het gaat daarbij volgens de organisatie om bedrijven die ijveren voor eerlijke lonen in ontwikkelingslanden, die zich inzetten voor probleemjongeren of werken aan een beter milieu. Concrete cijfers zijn er echter niet.

MVO-directeur Willem Lageweg stelt in De Volkskrant veel jongeren te ontmoeten die na hun studie een bedrijf met een missie beginnen. “Maar ook mensen met een gevorderde loopbaan maken vaker de keuze voor zichzelf te beginnen,” aldus Lageweg. Zijn mening wordt gedeeld door de uitbaters van de website allesduurzaam.nl. De voorbije dertien jaar moest er hard gewerkt worden om nieuwe bedrijven voor de website te vinden, maar sinds een jaar gaat het vanzelf.

Volgens Henk Kievit, onderzoeker aan het Institute for Social Venturing & Entrepreneurship van Nyenrode, is er geen sprake van een tijdelijke trend. “Maatschappelijk verantwoorde starters kwamen in het verleden vaak met wilde, onhaalbare ideeën,” aldus Kievit. “Maar op dit ogenblik zien we steeds vaker solide ondernemingsplannen. De starters zijn praktische idealisten.”

Starters willen volgens Kievit een oplossing zoeken voor hardnekkige maatschappelijke problemen. “Maar ze zijn zich er ook van bewust dat ze zichzelf moeten bedruipen en dat ze alleen effect hebben als ze de continuïteit van hun bedrijf kunnen garanderen,” voert hij aan. “Het product moet aansluiten bij het bestaande consumentengedrag. Het moet goed en niet al te duur geprijsd zijn.”

Lageweg voert echter aan dat ondernemers moeten kunnen garanderen dat het duurzaamheids-etiket klopt. “Bij de vorige groene golf, vijftien jaar geleden, werden er groene etiketten geplakt op producten die dat niet waren,” benadrukte hij. “Als zoiets uitkomt, is het slecht voor het imago van maatschappelijk verantwoord ondernemen.” Hij heeft daarbij vragen over de toename van het aantal leasemaatschappijen die uitpakken met termen zoals ecolease.

De Solomon Eilanden overwegen om de export van levende dolfijnen opnieuw toe te laten, ondanks talloze protesten. Vorige maand werden in de wateren rond de eilandengroep twintig levende dolfijnen gevangen door een Canadees bedrijf, dat in 2004 ook al eens 28 dieren exporteerde naar een aquapark in Mexico. Er leven volgens de regering rond de Solomon Eilanden naar schatting 300.000 tot 800.000 dolfijnen.

De export van de dolfijnen naar Mexico werd op heel wat internationale protesten, onder meer van de Australisch en Nieuw-Zeelandse regeringen. “Ook de tonijnindustrie van de Solomon Eilanden protesteerden,” aldus The Sydney Morning Herald. “De sector vreesde dat de dolfijnenvangst zou leiden tot een boycot van de tonijnexport.” De regering van eerste minister Allan Kemakeza voerde daarop een exportverbod in.

De huidige regering van Manasseh Sogavare heeft zich nog niet uitgesproken over het verbod, maar zou overwegen om de dolfijnexport weer toe te laten. Visserijminister Nollen Leni vertelde aan de Humane Society International alvast dat het doden van dolfijnen tot de cultuur van de Solomon Eilanden behoort en dat de export van levende exemplaren de economie van het land zou kunnen ondersteunen.

“Rond de Solomon Eilanden leven 300.000 tot 800.000 dolfijnen,” aldus minister Leni. “De vangst en uitvoer van honderd levende dolfijnen is volgens ons dan ook verdedigbaar. Elk jaar laten ongeveer 65.000 dolfijnen het leven in de netten van de Amerikaanse visserijvloot.” Bovendien wees Leni erop dat de Amerikaanse dierentuinen vol zitten met gevangen wilde dieren uit Afrika en Azië.

De International Whaling Commission heeft aangestuurd op het opschorten van dolfijnvangsten tot er voldoende gegevens zijn over de omvang van hun populaties. “Dat is in de Solomon Eilanden niet het geval,” aldus de Humane Society International. De Solomon Eilanden willen toetreden tot de Convention on the International Trade in Endangered Species (CITES), maar die laat geen dolfijnvangst toe.

Een getrainde dolfijn heeft voor aquaparken een waarde van minstens 30.000 dollar.

Peking heeft een energiepolitie. Die moeten erop toezien dat de inwoners van de Chinese hoofdstad hun airconditioning niet lager zetten dan 26 graden. De energiepolitie zal zich vooral richten op hotels, kantoren, winkelcentra en andere grote gebouwen. In totaal worden 22 inspecteurs op pad gestuurd om de naleving van de airco-wet te controleren. Er komt ook een speciale kliklijn waar burgers overtredingen kunnen melden.

“De grote economische groei, de verstedelijking en de hogere levensstandaard vormen een grote bedreiging voor de pogingen van de stad om de energieconsumptie te beperken,” vertelde de Pekinese burgemeester Wang Qishan aan de krant China Daily. Uit cijfers blijkt dat Peking sinds 1998 een bedrag van 16 miljard dollar heeft geïnvesteerd in de strijd tegen milieuproblemen en in het verhogen van de energie-efficiëntie.

Wang Qishan benadrukte dat de milieustrijd in een collectieve geest moet gevoerd worden. Daarom wordt er ook veel belang gehecht aan het organiseren van beurzen rond milieuvriendelijke toepassingen. “Daardoor kan men de mensen ervan overtuigen dat milieubescherming heel praktisch kan gevoerd worden,” aldus een woordvoerder van het milieudepartement van Peking.

Volgens een opiniepeiling vindt bijna 85 procent van de Chinezen dat de opwarming van het klimaat op aarde een dringend wereldprobleem vormt.

In de Burundese hoofdstad Bujumbura wordt keukenafval gebruikt om kookvuren te laten branden. Daardoor wordt het verbruik van houtskool teruggedrongen, wat de ontbossing helpt vertragen. Bovendien helpt het procédé de afvalberg van Bujumbura afgebouwd. Bovendien wordt het koken volgens de initiatiefnemers goedkoper en worden er ook nieuwe banen gecreëerd.

“Het huishoudelijk afval vormde in Bujumbura een belangrijk probleem,” stipt het persbureau IPS aan. “De hoofdstad produceert tonnen huisvuil, dat echter niet op een degelijke manier verwerkt kon worden. De vuilnisbergen stapelden zich dan ook op, wat leidde tot onhygiënische toestanden.” Maar uiteindelijk werd een oplossing gevonden in het buurland Rwanda, waar afval van groenten en fruit werd verwerkt in briketten voor kachels.

Volgens het bedrijf dat het procédé invoerde, kost de nieuwe brandstof slechts half zoveel als de traditionele houtskool. Volgens Burundese bosbeheerders hoeft nu ook minder bos gekapt te worden. Ze stellen dat in Burundi elk jaar 2.160 hectaren bos sneuvelen om houtskool te produceren. Het bedrijf heeft bovendien tachtig banen gecreëerd om het huisafval op te halen, te transporteren en te verwerken.

Het afvalbedrijf slaagt er met het procédé in om slechts een gedeelte van het vuilnisprobleem van Bujumbura op te lossen. Maar er zouden plannen zijn om de rest om te zetten in meststoffen voor gebruik in de landbouw. Daarvoor zouden al de nodige verwerkingsinstallaties op komst zijn.

De Spaanse overheid heeft plannen voor een autostrade tussen Toledo en Cordoba weer opgeborgen. Het traject van de 300 kilometer lange weg zou volgens natuurbeschermers immers een bedreiging hebben kunnen vormen voor het voortbestaan van de Iberische lynx, die een beschermde diersoort is. De beslissing werd door de Spaanse milieugroepering Ecologists in Action toegejuicht.

De Iberische lynx leeft in de bergen van de Sierra Morena, maar die populatie zou nog amper uit een honderdtal dieren bestaan. In totaal zouden er nog 250 tot 350 Iberische lynxen overblijven. De nieuwe weg zou door een aantal beschermde natuurgebieden gaan en zou de lynxen-populatie nog verder isoleren. Op die manier zouden de dieren geen nieuwe gebieden kunnen ontdekken en zou de populatie zich ook niet verder kunnen herstellen.

De Spaanse overheid besliste uiteindelijk het project te laten vallen. Volgens een woordvoerder zou de weg ook een bedreiging gevormd hebben voor de adelaar, de Iberische wolf en de zwarte ooievaar. De achteruitgang van de lynxenpopulatie is vooral te wijten aan de massale sterfte van konijnen aan myxomatose en andere ziektes. Konijnen vormen de voornaamste prooi voor de lynx, die ook nog het slachtoffer werd van de jacht en het verdwijnen van zijn biotoop.

De gemiddelde Amerikaanse consument hecht steeds meer belang aan de herkomst van producten. Het gaat allang niet alleen meer om voedingsmiddelen. Ook fabrikanten van kleding, cosmetica, schoonmaakmiddelen en auto`s moeten op dat vlak verantwoording afleggen. Dat leidt ertoe dat grote ketens zich nu opwerpen als actieve verdedigers van duurzame producten.

“Bedrijven zoals H&M en Ikea hebben hun steun betuigd aan onderzoek naar de ethische herkomst van productmaterialen,” voert het magazine Brandweek aan. “Dat geldt ook voor de winkelketen Wal-Mart, die nochtans niet echt met ethisch ondernemen wordt geassocieerd. Ze moeten wel, nu consumenten in toenemende mate vragen om biologische producten die het milieu niet belasten.”

Volgens de Amerikaanse Organic Trade Association steeg de verkoop van kleding van biologische materialen van 437 miljoen dollar in 2003 naar 744 miljoen in 2005. Dameskleding steeg met 43 procent, herenkleding met 56 procent en tienerkleding met 52 procent. Hoewel voeding het grootste deel van de biologische markt voor zijn rekening neemt, blijken echter ook non-food artikelen aan een opmars bezig te zijn.

In 2005 bedroeg de verkoop van biologische voedingssupplementen 238 miljoen dollar. Dat betekende een stijging met 29 procent tegenover het jaar voordien. Voor cosmetica was dat 282 miljoen dollar, een groei met 28 procent. Bij schoonmaakmiddelen werd een groei met 29 procent tot 19 miljoen opgetekend. Petfood kwam met een stijging van 46 procent aan 30 miljoen dollar, Voor bloemen was dat een stijging met 50 procent tot 16 miljoen dollar en voor huishoudtextiel een groei met 44 procent tot 160 miljoen dollar.

Het Indische bedrijf Bharuch Environ Infrastructure Limited (BEIL) wil de giftige restanten van de fabriek van Union Carbide in Bhopal verbranden. Maar milieugroepen vrezen echter dat een dergelijke operatie een gevaarlijke impact zal hebben. Dow Chemicals, dat inmiddels Union Carbide heeft opgekocht, wijst elke verantwoordelijkheid voor de opruiming van het afval af. De terreinen zijn immers overgenomen door de Indische overheid.

“Het opkuisen van de restanten van het bedrijf houdt geen enkel gevaar in,” aldus BEIL-voorzitter Ashok Punjwani tegenover het persbureau Reuters. “Het materiaal zal in een verbrandingsinstallatie aan bijzonder hoge temperaturen gedurende acht dagen worden afgebroken. Het gaat om ongeveer 350 ton giftig afval, dat in plastieken zakken in de fabriek ligt opgestapeld.

Bij een ongeval in december 1984 kwamen in de pesticide-fabriek van Union Carbide in Bhopal tonnen giftig gas vrij. Dat kostte bijna 3.800 mensen het leven. “Sindsdien zijn nog duizenden anderen gestorven aan de gevolgen van de blootstelling,” aldus Reuters. “Tienduizenden anderen bleven chronisch ziek.” Bhopal wordt beschouwd als de grootste industriële ramp uit de geschiedenis.

Het afval zal tegen het begin van de zomer van Bhopal getransporteerd worden naar Ankleshwar, een industriële zone in de buurt van Gujarat. Dat transport zal volgens milieugroeperingen echter voor een ware ramp zorgen. Zij hebben tegen het transport geprotesteerd bij het Hooggerechtshof van Bhopal. Een beslissing moet echter nog genomen worden.

Volgens de milieugroeperingen heeft Union Carbide, inmiddels overgenomen door Dow Chemicals, de problemen veroorzaakt en moet ze die ook oplossen. Dow Chemicals benadrukt nooit eigenaar geweest te zijn van de Bhopal-fabriek en heeft zich altijd verzet tegen een verplichting om de restanten van de fabriek op te ruimen. Volgens Dow Chemicals ligt de verantwoordelijkheid voor de opruiming bij de overheid.

In 1998 werd de Bhopal-site overgenomen door de regering van de Indische deelstaat Madhya Pradesh. In 1989 betaalde Union Carbide wel 470 miljoen dollar compensatie aan de slachtoffers. Volgens de milieugroeperingen heeft India niet de technologie om het afval op een veilige manier te verwerken. Ze vrezen dat de verwerking zal leiden tot ernstige luchtvervuiling.

De G8-landen moeten het leeuwendeel betalen van het bedrag dat ontwikkelingslanden jaarlijks nodig hebben om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen. Dat is de conclusie van een rapport van de ontwikkelingsorganisatie Oxfam International. Oxfam schat dat er jaarlijks 50 miljard dollar nodig is, maar wijst erop dat dit omhoog zal schieten als de uitstoot van broeikasgassen niet snel vermindert.

“Volgens de organisatie lijden de armste landen het meest onder de door de mens veroorzaakte klimaatverandering,” aldus het persbureau ANP. “Nochtans zijn zij het minst verantwoordelijk voor de opwarming van de aarde en zijn er ook het slechts in staat om zich daaraan aan te passen. Van ontwikkelingslanden kan dan ook niet verwacht worden dat zij de rekening betalen voor de gevolgen van de CO2-uitstoot veroorzaakt door de rijke landen.”

Oxfam vindt dat de G8-landen de schade moeten beperken door de uitstoot te verminderen. “Daarnaast moeten ze jaarlijks geld storten in aanpassingsfondsen,” stipt de organisatie aan. De Verenigde Staten zouden moeten opdraaien voor bijna de helft van de kosten. In het rapport wordt er uitdrukkelijk aan toegevoegd dat het geld niet aan de reguliere ontwikkelingshulp mag worden onttrokken.

Europese reders moeten afgeschreven schepen milieuvriendelijker en op een veiligere manier laten slopen. Dat blijkt uit een nota van de Europese Commissie, waarbij de aandacht wordt gevestigd op de erbarmelijke arbeidsomstandigheden bij bedrijven die in Bangladesh, India en Pakistan schepen uit elkaar halen. Twee derde van alle grote afgedankte zeeschepen komt in deze landen terecht.

Volgens de Europese Commissie zijn veel werknemers van deze sloperijen ziek, of lopen ze grote gezondheidsrisico’s. In de schepen zijn gevaarlijke stoffen als asbest verwerkt. Bovendien zorgt het slopen ook nog voor een enorme milieuvervuiling. Volgens Europees milieucommissaris Stavros Dimas heeft Europa de plicht om de gezondheid en de veiligheid van scheepsslopers te beschermen, plus de vervuiling door de sloop te reduceren.

De kwestie wordt volgens de Europese Commissie steeds actueler, omdat het aantal schepen dat wacht op de sloop de volgende jaren veel groter zal worden. Gemiddeld worden jaarlijks tussen de tweehonderd en zeshonderd grote schepen uit de vaart genomen. Maar rond 2010 ontstaat een piek, vanwege de afspraak om dan enkelwandige tankers uit te faseren. Er zullen ook honderd marineschepen en andere overheidsvaartuigen uit de vaart genomen worden.

Dimas ontkent dat een achterliggend doel is meer schepen te laten slopen in de Europese Unie. Een land als Bangladesh haalt 90 procent van zijn staalbehoefte uit de ontmanteling van schepen, terwijl de sloperij goed is voor tienduizenden banen. Volgens Dimas heeft het geen zin kunstmatig sloopschepen in de Europese Unie te houden als de Aziatische slopers veel goedkoper kunnen werken dan Europese bedrijven.

Wel suggereerde Dimas dat de Europese Unie de Aziatische ondernemers helpt verantwoorder te werken. Ook wil hij een strengere handhaving van de wetgeving. Uitvoer van afval naar landen die geen lid zijn van de Organisatie voor Samenwerking en Ontwikkeling is verboden, maar vele reders storen zich daar niet aan en vertikken het om eerst te gevaarlijke stoffen te verwijderen voor het schip wordt afgevoerd.