Meer dan een derde van de wereldbevolking kan zich geen gezond dieet veroorloven. Sommige regio’s zijn bovendien nog niet volledig hersteld van de schade die door de uitbraak van de covid-pandemie is veroorzaakt. Dat blijkt uit een rapport van de Food & Agriculture Organization (FAO) en vier zusterorganisaties van de Verenigde Naties over de wereldwijde voedselproductie twee jaar geleden.

Door de stijgende voedselprijzen gingen twee jaar geleden ook de gemiddelde kosten van een gezond dieet omhoog. Dit werd echter grotendeels gecompenseerd door het economisch herstel, dat met een positief inkomenseffect gepaard ging. Hierdoor kon ongeveer 35,4 procent van de wereldbevolking zich twee jaar geleden geen gezond dieet veroorloven. Dat komt overeen met 2,826 miljard mensen. In 2019 was een gezond dieet onbereikbaar voor 2,823 miljard mensen. Dit vertegenwoordigde 36,4 procent van de wereldbevolking.

Wereldwijd hebben ruim 2,8 miljard mensen geen toegang tot een gezond dieet. – Foto: Pixabay/Rinku Jareda

“Dit herstel naar het niveau dat voor de uitbraak van de covid-pandemie werd opgetekend, werd echter in de verschillende regio’s op een ongelijke manier bereikt”, geeft Maximo Torero, hoofdeconoom van de Food & Agriculture Organization. “In landen met een hoger middeninkomen en een hoog inkomen kon er daar een duidelijke daling worden opgemerkt in de populatie die zich geen gezond dieet kon veroorloven. Daarentegen werden in landen met een laag inkomen de hoogste niveaus opgetekend sinds vijf jaar geleden de eerste statistieken terzake werden gepubliceerd.”

“De bevinding benadrukt een groot structureel probleem van de agrovoeding-systemen”, zegt David Laborde, directeur van de divisie agrifood-beleid bij de internationale voedselorganisatie. “Er moet hier een aanzienlijke variatie tussen en binnen regio’s worden opgetekend. Dit moet op zijn beurt aangeven waar nationaal en internationaal prioriteiten moeten worden gelegd.” Het rapport benadrukt dat in Afrika 64,8 procent van de bevolking zich geen gezond dieet kon veroorloven. Daarna volgen Azië (35,1 procent), Latijns-Amerika en de Caraïben (27,7 procent), Oceanië (20,1 procent) en Noord-Amerika en Europa (4,8 procent).

In landen met een laag inkomen en een lager middeninkomen liep de groep mensen die zich geen gezonde voeding kon veroorloven tussen 2019 en 2022 nog verder op. “Deze uitkomst maakt duidelijk dat het economisch herstel na het einde van de covid-pandemie ongelijk verdeeld was”, wordt in het rapport nog opgemerkt. “Meer gevanceerde economieën bleken daarbij beter in staat om schokken in de toeleveringsketen en de wereldwijde inflatiedruk op de prijzen van voedselgrondstoffen het hoofd te bieden.”

Ongelijke vooruitgang

In het rapport wordt nog opgemerkt dat de prijzen voor voeding aanzienlijk zijn gestegen. In 2020 werd daarbij een groei met 6 procent genoteerd, maar het jaar nadien liep dat verder op tot 11 procent. Die impact kon echter worden gecompenseerd in landen waar een robuuste inkomensgroei kon worden opgetekend en waar het aandeel van voeding in het huishoudelijk budget beperkt bleef. Dit was vooral het geval in landen met een hoger inkomen en grotere fiscale ruimte. “Deze ongelijke vooruitgang maakt het volgens het rapport moeilijker om de duurzame doelstellingen, waarbij de hongersnood tegen eind dit decennium wereldwijd zou moeten zijn overwonnen, te bereiken”, wordt in het rapport opgemerkt.

“Het is noodzakelijk om de transformatie van de agrovoeding-systemen te versnellen, hun veerkracht ten opzichte van de belangrijkste factoren te versterken en ongelijkheden aan te pakken om ervoor te zorgen dat gezonde diëten voor iedereen betaalbaar en beschikbaar zijn”, beklemtoonde Torero. “Maar het is ook cruciaal dat er garanties worden geboden dat mensen toegang kunnen krijgen tot gezonde diëten.”

De wereldwijde gemiddelde kosten van een gezond dieet stegen twee jaar geleden tot 3,96 dollar aankoopkracht-pariteit, een maatstaf die de koopkracht in de verschillende economieën vergelijkt. Er werden daarbij echter grondige regionale verschillen opgetekend, waarbij Noord-Amerika met een totaal van 2,96 dollar de beste score liet optekenen. Aan het andere eind van het spectrum stond Oost-Azië met een bedrag van 5,34 dollar. Daartussen bevonden zich Afrika (3,74 dollar), Azië (4,20 dollar), Latijns-Amerika (4,56 dollar), Oceanië (3,46 dollar) en Europa (3,75 dollar). Er zijn echter ook een aantal aanzienlijke subregionale variaties. West-Europa laat daarbij een score van 3,01 dollar optekenen, terwijl in Zuid-Europa een bedrag van 4,15 dollar wordt genoteerd.

In landen met een lager middeninkomen kunnen in totaal 1,677 miljard mensen zich geen gezond dieet veroorloven. Datzelfde geldt voor 503 miljoen mensen in landen met een laag inkomen. Samen vormen zij 77 procent van de wereldbevolking die zich geen gezond dieet kan veroorloven. “Mensen die zich het goedkoopste gezonde dieet in hun land niet kunnen veroorloven, hebben waarschijnlijk te maken met minstens enige mate van voedselonzekerheid”, wordt nog in het rapport gewaarschuwd. “Deze groep loopt dan ook het risico om in een chronische hongersnood te vervallen.”

Meer over dit onderwerp:

• Wereldwijde voedselmarkt heeft waarde van 9,12 biljoen dollar bereikt
• In Zuid-Korea wordt 98 procent van het voedselafval gerecycleerd
• In 59 landen nog altijd van een acute hongersnood sprake
• In strijd tegen honger is de klok vijftien jaar achteruit gezet
• Klimaatverandering is in wereldwijde hongersnood belangrijke factor

In de Europese Unie werden vorig jaar 48,3 miljoen ton aardappelen geoogst. Dat betekent een stijging tegenover het jaar voordien, toen een oogst van 47,5 miljoen ton werd opgetekend. Over een langere periode is er echter sprake van een duidelijke achteruitgang van de Europese aardappelteelt. Dat blijkt uit een rapport van Eurostat, het Europese bureau voor de statistiek.

“Sinds het begin van deze eeuw is de Europese aardappelproductie duidelijk ingekrompen”, geeft Eurostat aan. “Over die periode is er sprake van een daling met 36,7 procent. Dit betekent dat de aardappelproductie in de Europese Unie 27,9 miljoen ton lager lag dan bij de start van de eeuw.”

De aardappel neemt in het Belgische menu – van de Belgische frites tot de Spaanse tortilla de patata en Italiaanse gnocchi – een bijzonder cruciale plaats in. Maar toch blijkt de plant bij de telers en consumenten een gedeelte van zijn populariteit te hebben verloren. Die terugval moet volgens experts aan diverse factoren – zoals de strengere regelgeving van de Europese Unie over pesticiden, veranderingen in het Europese klimaat en een verschuiving in de gewoonten van de consumenten – worden toegeschreven.

De aardappel vormt een belangrijke pijler van het Europese menu. – Foto: Pixabay/James Hills

“Het Europese klimaat heeft de jongste periode een aantal radicale veranderingen getoond”, betoogt Berta Redondo, secretaris-generaal van de sectororganisatie Europatat. “De droogte van twee jaar geleden was daarvan een belangrijk signaal, net zoals de buitensporige regenval in West-Europa gedurende de herfst van vorig jaar en de lente van dit jaar.”

Daarnaast heeft volgens Redondo ook de regelgeving van de Europese Unie een belangrijke impact gehad op de aardappelteelt. “Dat is vooral het gevolg van de strengere beperkingen die op het gebruik van pesticiden – vooral op producten die belangrijk zijn voor de bestrijding van ongedierte in de aardappelteelt – werden opgelegd”, merkt ze op. “De Europese boeren hebben hierdoor steeds minder hulpmiddelen om plagen en plantenziekten te bestrijden.”

Vijf jaar geleden besliste de Europese Unie om alle buitentoepassingen van drie neonicotinoïden – imidacloprid, thiamethoxam en clothianidin – te verbieden. Er was immers vastgesteld dat die producten schadelijke effecten op bestuivers hadden. Een jaar later werd ook een verlenging van de vergunning voor ethoprofos, een stof die wordt gebruikt om ritnaalden te bestrijden, door de Europese Unie afgewezen. Daarbij werd gewezen op de toxiciteit van het bestrijdingsmiddel.

Jonge consumenten

Redondo wees er verder op dat ook de stijgende productiekosten, voor onder meer brandstoffen en energie, zwaar op de aardappeltelers wegen. Die problemen werden bovendien door de inval van Rusland in Oekraïne verergerd. “Al deze problemen zouden de landbouwers kunnen dwingen om op het verbouwen van minder risicovolle gewassen over te stappen”, merkte de secretaris-generaal van Europatat op.

Maar Redondo voegt eraan toe dat ook de veranderende gewoonten van de consument gevolgen hebben gehad voor de aardappelproductie in de Europese Unie. “Jonge consumenten schrappen koolhydraten uit hun dieet of ruilen aardappelen in voor meer exotische alternatieven”, stipte ze aan.

Om dit probleem aan te pakken, lanceerde Europatat in 2020 een promotiecampagne van 3,4 miljoen euro, medegefinancierd door de Europese Commissie, gericht op de populatie millennials in Vlaanderen, Frankrijk en Ierland. De campagne, die nog loopt tot volgend jaar, bevat meer dan driehonderd recepten die zijn ontworpen om aardappelen in een moderne levensstijl te integreren. Bedoeling daarbij is de veelzijdigheid van de plant te laten zien om het imago van traditionele voeding dat op de aardappel weegt, af te schudden.

De grootste aardappelproducent vorig jaar was Duitsland, dat 24 procent van de totale Europese aardappelproductie voor zijn rekening nam, gevolgd door Frankrijk (18 procent) en Nederland (13,4 procent). De Europese Unie telt ongeveer één miljoen aardappeltelers. Roemenië heeft daarin het grootste aandeel (32,4 procent), gevolgd door Polen (25,1 procent), maar in beide landen is er vooral sprake van een kleinschaliger productie.

Meer over dit onderwerp:

• Amerikaan is grootste chips-consument van de wereld
• Landbouw moet nadruk op regeneratieve praktijken leggen
• Digitale media dragen tot innovatie in landbouw bij
• Technologie kan landbouw helpen bij nieuwe teelten
• Griekse landbouwers richten zich op subtropische teelten

Een massale kweek van woestijnsprinkhanen in een gecontroleerde omgeving zou in Afrika voor mens en dier een duurzame bron van eiwitten kunnen vormen. Bovendien zou de activiteit de regio ook zakelijke kansen kunnen bieden. Dat blijkt uit een onderzoek van wetenschappers aan de Makerere University in Oeganda en de Egerton University in Kenia, die een prototype hebben ontwikkeld voor de teelt van woestijnsprinkhanen in gigantische kassen in Homa Bay County in Kenia.

“In Afrika lijden bijna 282 miljoen mensen aan ondervoeding”, merken de onderzoekers op. “Bovendien neemt de bevolking van het continent nog steeds toe. Er is dan ook een dringende behoefte aan duurzamere voedselbronnen, waarbij eetbare insecten een onderdeel van de oplossing zouden kunnen zijn. Onder meer een teelt van sprinkhanen kunnen daartoe bijdragen. Sprinkhanen zijn rijk aan eiwitten en kunnen worden gebruikt om dieren – waaronder pluimvee, varkens en vissen – te voeden. Ook voor de mens is de consumptie van sprinkhanen veilig, op voorwaarde dat er geen besmetting met insecticiden is gebeurd.”

“Het idee van een massale kweek van woestijnsprinkhanen is bedacht om het aanhoudende tekort aan kwalitatief hoogwaardig veevoer aan te pakken en tevens als een rijke bron van eiwitten te worden gebruikt voor de voeding van mensen”, werpt onderzoeksleider Joshua Ogendo, docent gewasbescherming aan de Egerton University, op. 

Woestijnsprinkhanen kunnen voor mens en dier een duurzame bron van eiwitten vormen. – Foto: Pixabay

De onderzoekers benadrukken daarbij dat de massale kweekmethode – die beroep deed op een laboratorium-protocol dat werd ontwikkeld door het International Center of Insect Physiology and Ecology (Icipe) – nu klaar is om te worden getest. De innovatieve aanpak maakt gebruik van de Roof-Park Greenhouse Technology (RPGT), een koepelvormige kas die de creatie van een ??gecontroleerde omgeving, met een optimale temperatuur en vochtigheid, moet garanderen.

De sprinkhanen worden opgesloten in een systeem van kooien die door gaas worden beschermd om te voorkomen dat de dieren kunnen ontsnappen, waardoor een kweek op grote schaal mogelijk wordt. Woestijnsprinkhanen krijgen meestal natuurlijke voedselgewassen – zoals tarwe of gewone bonen – als voeding. Wetenschappers proberen echter ook te werken met gewassen die niet voor menselijke voeding worden gebruikt, zodat een ??duurzame voedselvoorziening kan worden gegarandeerd.

Economische impuls

De onderzoekers hebben voor de industriële exploitatie van woestijnsprinkhanen als voedingsbron het project Locust4Industry opgezet. “De massale kweek van de woestijnsprinkhaan op veldniveau is verankerd in een uniek model dat het mogelijk maakt de technologie door te geven aan lokale gemeenschappen, kleine en middelgrote ondernemingen en industriële partijen in de voedselindustrie en veevoedersector”, legde hij uit. Volgens Ogendo kan de betrokkenheid van lokale gemeenschappen bij het initiatief helpen om de economische ontwikkeling, de creatie van tewerkstelling en een verbetering van de levensomstandigheden te stimuleren.

Chrysantus Mbi Tanga, hoofd van het programma Insects for Food, Feed and other Uses bij Icipe, betoogt dat woestijnsprinkhanen een uitstekend alternatief zijn om te voldoen aan de behoefte aan eiwitten en de mogelijkheid bieden de voedselzekerheid in de regio te verbeteren. Diverse onderzoeken hebben aangetoond dat het gehalte eiwitten, vetten en energie in sprinkhanen minstens even hoog is of zelfs hoger dan in vlees.

“Woestijnsprinkhaan is niet alleen een bron van eiwitten, maar bevat ook verschillende voedingsstoffen, vitaminen en mineralen zoals ijzer, zink en calcium”, benadrukte Tanga. Hij voegde eraan toe dat de opschaling van de massale kweekmethode voor sprinkhanen levensvatbare zakelijke kansen zou kunnen bieden in Sub-Sahara Afrika. 

Tanga benadrukte echter ook dat een massale kweek in kassen met de nodige voorzichtigheid moet worden uitgevoerd. “Een ontsnapping van sprinkhanen uit de kas kan leiden tot een aanzienlijk verlies van oogsten, wat de problemen van voedseltekorten kan verergeren en de voedselzekerheid in de regio in gevaar kan brengen,” waarschuwde hij.

Silvenus Konyole, universitair hoofddocent voedingswetenschappen en voeding aan de Masinde Muliro University of Science and Technology in Kenia, beklemtoonde dat de nieuwe technologie een grote bijdrage zal leveren om de kosten van dierenvoeding, die vooral duur is vanwege zijn eiwitcomponent, te verlagen. Hij voegde eraan toe dat er door het Kenya Bureau of Standards al 

normen zijn ontwikkeld voor het gebruik van insecten als voeding en veevoeder. “Indien deze normen worden nageleefd, is ook de veiligheid van deze voeding gegarandeerd”, wierp Konyole op.

Meer over dit onderwerp:

• Voedselzekerheid blijft voor Zuid-Afrika een groot probleem
• Europa moet duidelijk kader voor duurzame voeding ontwikkelen
• Duurzaam menu is minder complex dan vaak wordt opgemerkt
• Stedelijke landbouw moet Braziliaanse voedselzekerheid versterken
• Kweekvlees biedt ook aan landbouw een aantal opportuniteiten

Zweden kan een nieuw centrum van de Europese wijnproductie worden. De klimaatverandering zorgt immers voor warmere en langere groeiseizoenen. Daarnaast wordt ook gebruik gemaakt van nieuwe druivensoorten, die in deze omgeving goed gedijen. Momenteel heeft Zweden een bescheiden wijnproductie, maar de sector hoopt dat er snel een verdere uitbreiding zal komen.

Scandinavië staat niet bekend als een eersteklas wijnregio. Een grotere droogte, een toenemende hitte en andere extreme weersomstandigheden dwingen traditionele wijnbouwgebieden echter om hun methoden te herzien. Hierdoor kent het karakter van de Zweedse wijnbouw een verschuiving. Tot nu toe bestond de sector vooral uit kleinschalige amateurs, maar er is een duidelijke transformatie merkbaar naar een industrie met groeiende ambities.

Zweden heeft een wijnalaam met een oppervlakte van 150 hectare. – Foto: Pixabay/Yves Bernardi

“De Zweedse wijnproductie geniet een duidelijk momentum”, benadrukt oenoloog Felix Åhrberg, directeur van de Kullabergs Vingård, een wijngaard met een oppervlakte van 14 hectare. Twee jaar geleden realiseerde Kullabergs Vingård een productie van meer dan 30.000 flessen. De productie omvatte vooral witte wijnen, waarvan een groot deel werd geëxporteerd naar chique restaurants in Europa en Japan. 

Wijnranken zijn goed in staat hitte en droogte te verdragen en landbouw zonder irrigatie wordt in delen van Europa traditioneel beoefend. Maar het voorbije decennium zijn de temperaturen op de planeet tot een absolute piek gestegen. Er wordt bovendien verwacht dat de opwarming van de aarde zich nog verder zal doorzetten. Dat kan een negatieve impact hebben op de wijn. Zelfs de kleinste weersveranderingen kunnen de gehaltes suiker, zuur en tannine van druiven veranderen. Gebieden die voor bepaalde druivensoorten ooit perfect geschikt waren, kunnen door de gewijzigde omstandigheden met meer uitdagingen worden geconfronteerd. Extreme hitte doet druiven sneller rijpen, wat leidt tot eerdere oogsten die de kwaliteit kunnen verminderen. Een rijpingsproces dat te lang aansleept, dreigt tot sterkere en minder evenwichtige wijnen te leiden.

De voorbije jaren zijn er in noordelijke regio’s meer wijnranken geplant. Er zijn inmiddels commerciële wijngaarden in Noorwegen, Denemarken en het westen van de Verenigde Staten. Wijnregio’s breiden zich uit naar koelere zones. Het Verenigd Koninkrijk verwacht dat zijn areaal wijnranken de volgende tien jaar zal verdubbelen, aangewakkerd door de vraag naar zijn mousserende wijnen. “Deze regio’s vormen de nieuwe grens van de wijnproductie”, benadrukt Ahrberg. “Druiven groeien het best op hun koelste grens.”

De temperaturen in het zuiden van Zweden zijn de voorbije drie decennia met ongeveer 2 graden Celsius gestegen vergeleken met de dertig jaar voordien. Het Zweedse groeiseizoen is bovendien met ongeveer twintig dagen aangegroeid.

Ziektebestendig

De wijdverbreide adoptie van nieuwe variëteiten ziektebestendige druiven is eveneens een pijler van de toenemende wijnproductie in Zweden. De meeste Zweedse wijngaarden hebben de druivensoort Solaris geplant. De Solaris werd in 1975 in Duitsland ontwikkeld, is aangepast aan het koelere klimaat en is beter bestand tegen ziekten. Hierdoor kunnen de meeste wijngaarden het gebruik van pesticiden vermijden.

“Solaris kan in Zweden als een nationale druivensoort worden bestempeld”, zeggen de oenologen Emma Berto en Romain Chichery, wijnmakers bij de Thora Vingård op het Zweedse schiereiland Bjäre. “Zweden kent minder extreme klimaatincidenten dan in Frankrijk, waar warmere winters ervoor kunnen zorgen dat druivenranken vroege knoppen produceren die gevoelig zijn voor vorst, en hevige hagelbuien een jaar werk in minuten kunnen vernietigen. In Zweden is er ook meer kans om te experimenteren dan in landen, zoals Frankrijk, die door tradities en regelgevingen worden gedomineerd.”

Maar werken in koelere en vochtigere omstandigheden betekent wel dat nieuwe methoden moesten worden gehanteerd. Terwijl wijngaarden in warme klimaten hun druiven zouden beschermen met een dikker bladerdak, moet in een koeler klimaat een tegenovergestelde strategie worden gehanteerd. Bladeren worden van de onderkant van de plant geplukt om meer zonlicht bij de druiven te laten komen en de luchtvochtigheid te verminderen.

“Traditionele wijnlanden zoals Italië, Griekenland en Spanje zullen door de klimaatverandering met nieuwe problemen moeten afrekenen”, zegt ook de Spaanse wijnspecialist Iban Tell Sabate”, eveneens actief op de Kullabergs Vingård. “In die regio’s is niet voldoende water beschikbaar, terwijl de winters te warm zijn. Met de opwarming van de aarde zit de Zweedse wijnbouw in een goede positie. De Zweedse wijnen zijn ook van uitstekende kwaliteit.”

Experts wijzen er wel op dat de jonge Zweedse wijnindustrie nog een oplossing moet zoeken om zijn product bij consumenten over de hele wereld te krijgen. “In tegenstelling tot Frankrijk en andere traditionele wijnlanden is er voor de sector in Zweden geen steun van de overheid”, voeren zij aan. “Wijnmakerijen worden streng gereguleerd en kunnen vanwege het Zweedse staatsmonopolie op de verkoop van alcohol niet rechtstreeks aan de consumenten verkopen. De Zweedse overheid ziet de mogelijkheden van de wijnindustrie nog niet. Politici zijn niet geïnteresseerd omdat ze alcohol nog steeds als een maatschappelijk probleem zien.”

De wijnmakers hopen dat die opinie zal veranderen naarmate de wijngaarden uitbreiden. Hoewel het Zweedse areaal wijnranken snel groeit, is er nog altijd sprake van een oppervlakte van ongeveer 150 hectare. Dat is bijzonder bescheiden in vergelijking met grote wijnlanden zoals Spanje (bijna 1 miljoen hectare) en Frankrijk (meer dan 800.000 hectare).

Meer over dit onderwerp:

• Bomengordels moeten wijngaarden helpen beschermen
• Klimaatverandering kan voor veel wijngebieden fataal worden
• Burkina Faso ziet in wijnbouw nieuwe economische pijler
• India gaat reclame voor alcohol strenger aanpakken
• Oudste wijn ter wereld in Spaanse graftombe teruggevonden

De lidstaten van de Europese Unie integreren de uitdagingen van de klimaatverandering steeds vaker in hun voedingsrichtlijnen, maar economische en culturele verschillen tussen de landen staan ??nog steeds een algehele consensus over duurzame en gezonde diëten in de weg. Dat zeggen wetenschappers aan de Universidad de Alcalá (Spanje).

Recent nog heeft ook Oostenrijk zijn voedingsrichtlijnen bijgewerkt, waarbij ook specifieke aandacht werd gevraagd voor de impact van de klimaatverandering en aanbevelingen voor vegetariërs werden gedaan. Oostenrijk is echter niet het enige land dat duurzaamheid en gezondheid in evenwicht probeert te brengen bij de ondersteuning die aan burgers wordt geboden bij de keuze van voedselopties. Duitsland, Denemarken, Nederland, Spanje en Zweden hebben de voorbije jaren soortgelijke stappen gezet.”

Deze aanpak is in lijn met de visie van World Health Organization (WHO). Tedros Adhanom Ghebreyesus, directeur-generaal van de internationale gezondheidsorganisatie, stuurde in december vorig jaar de recente Klimaatconferentie in Dubai aan op een overschakeling naar meer plantaardige diëten. De Food & Agriculture Organization (FAO) meldde dat inmiddels meer dan honderd landen nationale voedingsrichtlijnen hebben ontwikkeld om gezonde eetpatronen te promoten.

Plantaardige voeding vormt een belangrijke pijler van een duurzaam en gezond dieet. – Foto: Pixabay/Spencer Wing

“Hoewel alle lidstaten van de Europese Unie aanbevelingen rond klimaat en voeding hebben gedaan, blijken er vaak verschillen in de nationale visie op duurzaamheid en consumptie, vaak beïnvloed door lokale voedselculturen en tradities”, merkt Manuel Franco, epidemioloog aan de Universidad de Alcalá, op. “Het voedingsgedrag heeft niet alleen veel te maken met cultuur en gastronomie, maar ook met de maatschappij en de economie waarin we leven.”

Bij het opstellen van voedingsrichtlijnen komt volgens Franco een spanning tussen verschillende parameters – onder meer economie, gezondheid en duurzaamheid – naar boven. “Dit leidt tot politieke beslissingen waarbij soms aan specifieke aspecten prioriteit wordt verleend”, merkt hij op. Deze verschillen kunnen onder meer in de richtlijnen voor consumptie worden aangetroffen. In Oostenrijk wordt slechts één portie vis per week gesuggereerd, maar in Spanje, de grootste visproducent van de Europese Unie, worden minstens drie porties per week aanbevolen. Het zou dan ook niet acceptabel zijn – zowel cultureel als economisch – om aan Spanjaarden te vragen om uit het oogpunt van duurzaamheid minder vis te consumeren.

“Ook op het gebied van alcohol blijken aanzienlijke verschillen”, betoogt Franco. “Griekenland maakte daarbij in 2017 nog gewag van een mediterraan dieet waarin ook voor een matige wijnconsumptie plaats werd gemaakt. Soms worden beslissingen alleen genomen op basis van gezondheid, maar soms krijgen cultuur en gastronomie voorrang op de wetenschap.”

Plantaardig

Wel kan volgens Franco in de herziene voedingsrichtlijnen van de lidstaten vaak een een sterkere nadruk op plantaardige opties, ten koste van vlees en zuivelproducten, worden opgetekend. “Inspanningen om de inname van dierlijke producten te verminderen zijn op het vlak van gezondheid en leefmilieu betekent een enorme stap voorwaarts”, beklemtoont de epidemioloog.

De herziene aanbevelingen van Oostenrijk adviseren om vlees en vis te beperken tot één maaltijd per week. Eventueel zou van beide nog een extra portie per week mogelijk zijn. Dit komt neer op 32,25 gram vlees per dag. In landen zoals Finland, Frankrijk en Polen liggen die aanbevolen portie echter twee keer hoger. Ook Duitsland heeft in maart zijn richtlijnen bijgewerkt om plantaardige voeding sterk te bevoordelen en waarbij aangeraden wordt om de consumptie van vlees te beperken. In Nederland werd in 2015 aanbevolen om de consumptie van vlees te beperken of te vermijden.

Italië hanteert op dat vlak een gematigder aanpak. In de Italiaanse richtlijnen van 2018 wordt opgemerkt dat een aantal dierlijke producten nog steeds noodzakelijk zijn om voedingstekorten te voorkomen. Zweden riep 2015 op om de consumptie van vlees te beperken, maar stelde zich gematigder op tegenover het verbruik van zuivelproducten. “Boter heeft op het leefmilieu een grotere impact dan oliën, maar kan tegelijkertijd bijdragen tot een rijk agrarisch landschap en het behoud van een grotere biodiversiteit”, werd er daarbij opgemerkt.

Naarmate de voedingsrichtlijnen evolueren, wordt het volgens Franco cruciaal dat ook de maatschappij die nieuwe trends volgt. De epidemioloog stipte aan dat investeringen in overheidsaanbestedingen, onder meer in schoolkantines, de gemakkelijkste manier zijn om gezonde en duurzame diëten dichter bij burgers te brengen. Het World Wildlife Fund Europe riep eveneens op tot een groter aantal publieke maatregelen om milieuvriendelijke diëten te stimuleren. De organisatie schoof daarbij een aantal praktische stappen, zoals prijsverlagingen voor plantaardige producten en het verbeteren van de etikettering van de promotie van dierenwelzijn, naar voor.

“Een beleid dat alleen op bewustwording vertrouwt, zal geen gedragswijziging generen”, betoogde de natuurvereniging. “Politici moeten hun verantwoordelijkheid nemen en mogen die opdracht niet alleen maar naar de burgers doorschuiven.”

Franco zelf benadrukte bij het streven naar duurzaamheid ook het aspect van sociale rechtvaardigheid. Hij wees er daarbij op dat de beste voedselopties voor alle burgers, ongeacht hun economische en sociale status, toegankelijk moeten zijn. “Diëten en ziektes die met voedingsgewoonten zijn verbonden, worden nog altijd met ongelijkheid geconfronteerd en zijn aan sociale klassen gelinkt.

Meer over dit onderwerp:

• Ook bijenkolonies hebben een evenwichtig dieet nodig
• Inheemse voedselproductie biedt economische en ecologische baten
• Klimaatverandering dreigt visserij in Noordpoolgebied te beïnvloeden
• Cacaofabrieken kunnen dreigende chocoladecrisis helpen aanpakken
• Organische nanozymes belangrijk voor voeding en landbouw

In de Europese Unie werd vorig jaar 107 miljoen hectoliter wijn geconsumeerd. Dat betekende een daling met 1,8 procent tegenover het jaar voordien. In vergelijking met het gemiddelde over de voorbije tien jaar is er echter sprake van een terugval met meer dan 5 procent. Dat blijkt uit een rapport van de Organisation Internationale de la Vigne et du Vin (OIV). Opgemerkt wordt dat de terugval moet worden toegeschreven aan meerdere uitdagingen waarmee de sector wordt geconfronteerd.

Opgemerkt dat de dalende wijnconsumptie niet uitsluitend in Europa moet worden opgemerkt. De wereldwijde wijnconsumptie viel vorig jaar immers met 2,6 procent tot 221 miljoen hectoliter terug. Daarmee liet de sector het laagste verbruik sinds 1996 optekenen. Daarbij wordt gewezen op de impact van nieuwe gezondheidstrends, ongunstige weersomstandigheden, stijgende kosten, het verlies aan interesse bij het jongere publiek en de concurrentie van andere categorieën.

“Het algemene beeld voor de wereldwijde wijnsector is vrij somber”, voert de internationale wijnorganisatie aan. “Het voorbije jaar werd de wereldwijde wijnhandel gedefinieerd door de aanhoudende effecten van de wereldwijde inflatiedruk die zich sinds twee jaar laat voelen.”

In de Europese Unie is vorig jaar 107 miljoen hectoliter wijn geconsumeerd. – Foto: Pixabay/Leo Hau

Frankrijk, de grootste wijnconsument van Europa, haalde het voorbije jaar een verbruik van 24,4 miljoen hectoliter. Dat betekende een daling met 2,4 procent tegenover het jaar voordien. De Franse wijnmakers vertegenwoordigden vorig jaar ruim 20 procent van de wereldwijde wijnproductie. Dat cijfer vertegenwoordigde wel 8,3 procent meer dan het vijfjarige gemiddelde. Er wordt echter aan toegevoegd dat de Franse producenten nu de overschotten en dalende consumptie aanpakken. De voorbije jaren heeft de Franse overheid wijnproducenten gesteund om overtollige voorraden te vernietigen en wijnstokken te verwijderen.

In Italië, in de lijst met de grootste wijnproducenten van Europa op de tweede plaats gerangschikt, werd het voorbije jaar 21,8 miljoen hectoliter wijn geconsumeerd. Dat betekende een daling met 2,5 procent tegenover het jaar voordien. Ondanks die terugval kende het land volgens het Italiaanse Osservatorio del Vino 29,4 miljoen wijnconsumenten. Dat vertegenwoordigde een status-quo tegenover het jaar voordien. 

De Unione Italiana Vini (UIV) zegt echter diepgaande tekenen van veranderende gewoonten te hebben opgemerkt. “Er zijn duidelijke tekenen dat de Italiaanse wijnconsument een verantwoordelijker gedrag vertoont”, merkt de organisatie op. “Nieuwe wijndrinkers tonen zich ook minder trouw aan de categorie en laten ook voor andere dranken, zoals aperitieven, belangstelling blijken.”

Oplossingen

Uit de cijfers blijkt dat de consumptie in Duitsland ook een daling toonde. Daarbij was er sprake van een inkrimping met 1,6 procent tot 19,1 miljoen hectoliter. Spanje was daarentegen een van de weinige grote markten die het voorbije jaar niet met een dalende consumptie werden geconfronteerd. Het verbruik liep met 1,7 procent op tot 9,8 miljoen hectoliter. Dat cijfer ligt echter nog steeds onder het niveau dat voor de uitbraak van de covid-pandemie werd opgetekend. Zowel in 2018 als 2019 werd een consumptie van meer dan 10 miljoen hectoliter genoteerd.

De sterkste terugval in de Europese wijnconsumptie werd geregistreerd in Portugal en Nederland. In Portugal was er sprake van een achteruitgang met 9,2 procent tot 5,5 miljoen hectoliter, terwijl in Nederland een inkrimping met 9,2 procent tot 3,3 miljoen hectoliter werd opgetekend.

Binnen de Europese Commissie is de High-Level Group on Wine Policy opgericht om de uitdagingen voor de sector, waaronder een dalende consumptie en de klimaatveranderingen, aan te pakken en mogelijke oplossingen te zoeken. Verwacht wordt begin volgend jaar een aantal conclusies en aanbevelingen zullen bekend worden gemaakt.

“De voorbije twee decennia is de wijnsector in de Europese Unie een succesverhaal geweest”, merken woordvoerders van de werkgroep op. “Omgeven door een uitgebreid regelgeving-systeem is de Europese Unie in de wereld toonaangevend geweest. De waarde van de exporten hebben in die periode een verdrievoudiging gekend.”

“Ondanks dit succes en de aanzienlijke bijdrage die de sector aan het bruto binnenlandse product van de Europese Unie heeft geleverd, staat de wijnindustrie nu voor aanzienlijke uitdagingen, te wijten aan een langdurige daling van de binnenlandse consumptie, een verschuiving in consumentenvoorkeuren en een onstabiele en minder geglobaliseerde internationale context die onze belangrijkste exportmarkten beïnvloedt”, wordt er nog opgemerkt. “Bovendien wordt de sector door de klimaatverandering geconfronteerd met steeds meer onvoorspelbare productieomstandigheden en oogsten.”

Meer over dit onderwerp:

• Europa is de grootste alcoholconsument van de wereld
• China is voor Australische wijnen de grootste exportmarkt
• Afslanking alaam van Bordeaux-wijnen achter op schema
• Scheepswrak met lading champagne gevonden in Baltische Zee
• Vorst veroorzaakt miljoenen euro schade in Duitse wijngaarden

De investeringen in Europese foodtechnologie zullen dit jaar een verdere terugval kennen. Oorzaken van die achteruitgang zijn de ongunstige geopolitieke omstandigheden, terwijl ook het durfkapitaal zelf met een tegenvallend klimaat moet afrekenen. Dat staat in een rapport van consulent Forward Fooding. De onderzoekers zien echter wel licht aan het einde van de tunnel, waarbij opnieuw op een toename van de investeringen zou mogen worden gehoopt.

Volgens de studie zal dit jaar een bedrag van 4,7 miljard dollar worden geïnvesteerd in beginnende en groeiende Europese foodtechnologie-bedrijven. Dat weerspiegelt een daling met 30 procent tegenover vorig jaar en een terugval met 70 procent tegen het bedrag van 14,7 miljard dollar dat in 2021 werd opgehaald.

“Door de ongunstige economische omgeving hebben durfkapitalisten het vaak moeilijk om nieuwe financiële bronnen aan te boren”, zegt Max Leveau, mede-oprichter van Forward Fooding. “Durfkapitalisten hebben zelf eveneens hun investeringen beperkt en stellen zich tegenover nieuwe projecten veel kieskeuriger op. Bovendien zijn een aantal bedrijven uit de markt verdwenen. Dat gaat wellicht voorlopig ook niet stoppen. De sector staat voor enkele moeilijke jaren. Vele ondernemingen vinden het moeilijk om nieuwe financiële middelen te vinden en sommigen zullen ongetwijfeld uiteindelijk zonder cash vallen.”

Investeringen in biotechnology zullen de eerstvolgende periode wellicht een langzaam herstel tonen. – Foto: Beyond Meat

Wereldwijd lieten investeringen in foodtechnologie drie jaar geleden een absoluut record optekenen. Er werd dat jaar in totaal 64,1 miljard dollar opgehaald. Daarvan ging 23 procent naar het ecosysteem van Europese startups. Maar de oplopende intrestvoeten en toenemende vragen over de leefbaarheid van sommige startup-modellen zorgden voor een snelle terugval. Het volgende jaar vielen de investeringen dan ook met 50 procent terug. Vorig jaar was er vervolgens een verdere achteruitgang. Die trend heeft zich ook de eerste helft van dit jaar verder doorgezet.

Enerzijds hebben investeerders hun activiteiten beperkt. De activiteit van durfkapitalisten is tijdens de eerste helft van 2024 tot het diepste punt in vijf jaar teruggevallen. “De afwezigheid van grote dossiers die de cijfers van de voorbije jaren hebben opgevoerd, vormt daarbij een belangrijke factor”, benadrukken de onderzoekers. Geraamd wordt dat de investeringen in foodtechnologie-startups dit jaar met 45 procent zullen dalen tot 1,1 miljard dollar. Er wordt aan toegevoegd dat de stijgende intrestvoeten en bredere economische onzekerheden de investeerders voorzichtiger hebben gemaakt.

Bredere waaier

Maar foodtechnologie ervaart ook een aantal wijzingen in de investeringen-modellen die eigen zijn aan de sector. “In het verleden vertegenwoordigden de voedselbezorging en alternatieve proteïnen meer dan 50 procent van alle investeringen in de sector”, werpt Leveau op. “In 2021 was dat aandeel opgelopen tot 68 procent, maar vorig jaar kon nog slechts een niveau van 38 procent worden geregistreerd. Het sectorlandschap ondergaat zeker een verandering en de investeringen gaan naar een bredere waaier van oplossingen, zoals agrarische biotechnologie, de strijd tegen voedselafval, precisielandbouw en functionele goederen.”

“Die evolutie heeft mogelijk te maken met een verschuiving in het type van de investeerders die in de voedingsindustrie actief zijn. Generalistische investeerders – die meer geneigd zijn om op hypes te reageren, zonder vaak een volledig beeld te hebben – zijn uit de sector verdwenen. Zij zijn vaak vervangen door gespecialiseerde investeerders, die echter met een grotere selectiviteit hun projecten uitzoeken. Er is nu ook een sterkere focus op projecten met een grotere impact, terwijl ook gekeken wordt naar garanties dat de bedrijven op het gebied van omzet en cashflow economisch gezond zijn en over de nodige fundamenten voor een verdere groei beschikken.”

“De focus ligt bovendien meer op zakelijke oplossingen dan op bedrijven die zich op eindproducten focussen. Veel investeerders tonen interesse in zakelijke toepassingen op het gebied van ingrediënten en faciliterende technologieën. Zij zoeken naar bedrijven die zich toespitsen op een aantal specifieke aspecten die de smaak, textuur of voedingswaarde van onder meer vleesvervangers of zuivelproducten kunnen verbeteren. Dat is begrijpelijk, want die bedrijven zullen uiteindelijk moeten bijdragen tot de verdeling van superieure voedingsproducten.”

Forward Fooding zegt wel in de toekomst positieve signalen voor de sector te verwachten. De volgende twaalf maanden kan volgens het rapport een langzame heropleving worden verwacht. Volgend jaar zouden de investeringen tot een bedrag van 10,4 miljard dollar oplopen, om het jaar nadien verder te stijgen tot 19,8 miljard dollar. “Daarmee zal het niveau van 2021 worden overschreden”, zegt Leveau. “Maar alleen in de juiste activiteiten zullen die investeringen tot een groei op lange termijn leiden. De sector heeft vooral geduldig en intelligent kapitaal nodig. Investeerders kunnen hier immers niet rekenen op hetzelfde rendement of de snelle uitstap die in fintech of software mogen worden verondersteld.”

Meer over dit onderwerp:

• Nestlé ontwikkelt technologie om vetgehalte zuivelproducten te verminderen
• Oatley meldt sterke prestaties in Europa en Verenigde Staten
• Beyond Meat maakt niet langer gewag van vleesvervangers
• Coca-Cola profiteert van sterke groei in Latijns-Amerika
• Danone werkt met Microsoft samen aan ontwikkeling artificiële intelligentie

De verkoop van champagne loopt achteruit. Dat heeft het Franse concern LVMH Group gezegd. Tijdens de eerste helft van dit jaar zag het bedrijf de champagneverkoop met 15 procent dalen tegenover dezelfde periode vorig jaar. De terugval moet volgens Jean-Jacques Guiony, financieel directeur van de LVMH Group, vooral aan ontevreden klanten worden toegeschreven.

De verkoop van stille en mousserende wijn steeg bij de LVMH Group tijdens de eerste helft van dit jaar met 16 procent tegenover de eerste zes maanden van vorig jaar. De gecombineerde omzet van de champagne en wijnen viel met 12 procent terug tot 1,4 miljard euro. “Champagne is nauw verbonden met feest en geluk,” merkt Guiony op. “Misschien belet de huidige wereldwijde situatie, geopolitiek of macro-economisch, ervoor dat mensen vrolijker worden en flessen champagne openen.”

De champagneverkoop is de eerste helft van dit jaar verder gedaald. – Foto: Pixabay/Andreas Winterer

De achteruitgang is volgens Guiony ook gedeeltelijk te wijten aan de ongunstige weersomstandigheden. “Vorst en een overvloedige regen hebben geleid tot een groter aantal besmettingen met meeldauw, die de productie van de druiven negatief heeft beïnvloed”, stipt Guiony aan. “Maar de economische cycli die door het accommoderende beleid van de Centrale Bank worden beïnvloed, zouden de volgende maanden voor de wijnen tot een beter resultaat kunnen leiden.”

Ondanks de achteruitgang liggen de champagneverkoop bij het Franse concern – dat de merken Dom Pérignon, Krug, Ruinart, Veuve Clicquot en Mercier in handen heeft – wel nog steeds boven het niveau dat voor de uitbraak van de covid-pandemie werd opgetekend. Guiony wees er daarbij op dat de LVMH Group niet de enige champagne-verkoper is die een daling van de vraag moet melden. Hij benadrukte dat de volledige industrie, vooral in Europa, onder zware druk staat. Dat moet worden toegeschreven aan de stijging van de prijzen die voor consumptiegoederen worden gevraagd.

De sectororganisatie Comité Champagne ? die ongeveer 370 champagnehuizen, 16.200 telers en 130 coöperaties in de regio vertegenwoordigt ? benadrukte dat de verkopen sinds hun piek in 2022 een dalende trend vertonen. De totale champagne-verkoop tijdens de eerste helft van het jaar bereikte dit jaar een volume van 106,7 miljoen flessen. Dat betekent een daling met 15,2 procent tegenover dezelfde periode vorig jaar. Daarmee zit de verkoop bijna opnieuw weer op het niveau dat voor de uitbraak van de covid-pandemie werd genoteerd.

“De ongunstige wereldwijde geopolitieke en economische situatie en de wijdverbreide inflatie drukken op de consumptie van de gezinnen”, benadrukte David Chatillon, voorzitter van het Comité Champagne. Ook hij wees erop dat de druivenoogst dit jaar door de slechte weersomstandigheden negatief is beïnvloed.

Feesten

Gezien de geopolitieke en economische spanningen is het niet verrassend om het consumentenvertrouwen aan dalende verkopen, met name dranken die verband houden met feesten, te verbinden. “Seizoensgebondenheid en belangrijke gebeurtenissen spelen zeker een rol in de keuzes die consumenten maken”, merkt Sean Goldsmith, chief executive van drankenretailer The Zero Proof, op.  “De verkoop van wijn en eigenlijk elke alcoholverkoop, is over de hele linie gedaald”, aldus Goldsmith.

“Het voorbije jaar daalde de verkoop van wijn met 3 procent. Daarmee moet de sector voor het derde opeenvolgende jaar een daling melden. Consumenten richten zich meer op hun welzijn. Dat verklaart waarom vele mensen afstappen van de consumptie van wijn. Maar in de alcoholvrije sector kent mousserende wijn nog steeds een sterke verkoop. Dit betekent dat de consumenten nog steeds de vertrouwde bruisende smaak willen.”

Het aanhoudende effect van de inflatie op de consumentenbestedingen is nog een factor achter de daling van de champagneverkoop. “Nu de kosten overal stijgen, zien de consumenten hun besteedbaar budget voor de aankoop van champagne inkrimpen”, benadrukt Emma Versaw, hoofd van de alcoholdivisie bij het bedrijf Swiftly, gespecialiseerd in retailtechnologie.

“Dit is een tijd waarin consumenten kiezen voor goedkopere of meer betaalbare opties. Dus zoeken ze naar waardemerken of merken die promoties aanbieden”, voert Versaw aan.  “Er zijn misschien niet minder feesten, maar wel is daarmee minder extravagantie gemoeid”, stelt Versaw. “Een fles Moët Hennessey kost doorgaans ongeveer 60 dollar, maar sommige exclusieve flessen kosten meer dan 6.000 dollar. Flessen van Veuve Clicquot kosten gemiddeld tussen de 60 dollar en 120 dollar.

Gezondheid

“Met de politieke verkiezingen en de grote mate van onzekerheid die hierdoor wordt gewekt, wachten de consumenten misschien wel met de aankoop van champagne”, gaf de Amerikaanse therapeut Renée Zavislak, die cliënten met alcoholproblemen behandelt, aan. “Vele mensen zijn te verdrietig om champagne te kopen. Maar er kan ook een andere reden worden gevonden. Het is immers heel denkbaar dat dat vele mensen zich realiseren dat alcoholconsumptie de negatieve gevoelens die verband houden met politieke instabiliteit en milieurampen alleen nog maar erger maken.

“Mensen zijn er eindelijk achter gekomen dat alcohol alleen maar angst en depressie verergert”, benadrukte Zavislak. “Mensen zijn inderdaad te verdrietig om champagne te kopen, maar alleen omdat ze hebben geaccepteerd dat de drank hen alleen maar verdrietiger zal maken. Vele cliënten zijn gestopt met drinken of hebben hun consumptie aanzienlijk teruggeschroefd. Consumenten keren zich steeds vaker af van alcohol ten gunste van alcoholvrije dranken, die vooral bij jongeren een bijzonder populaire keuze zijn geworden. Uit een onderzoek van het bureau NCSolutions blijkt dat 60 procent van de jongeren die tussen 1997 en 2002 zijn geboren, te kennen gaf van plan te zijn hun alcoholconsumptie te verminderen.”

Guiony zei niet te verwachten dat er binnenkort een ommekeer komt en voegde er aan toe dat ook de retailers van producten van de LVMH Group eveneens pessimisme tentoon spreiden. “Voor de tweede helft van het jaar zou ik niet wedden op een grote verbetering van de trends”, werpt Guiony op. “Wel kan worden verwacht dat de tweede helft van het jaar minder slecht zal zijn dan de voorbije zes maanden, maar waarschijnlijk blijven de cijfers negatief.”

Meer over dit onderwerp:

• Alquímico (Colombia) verkozen tot beste bar van de wereld
• Verkopen Rémy Cointreau zijn met 15 procent gedaald
• Johnny Walker brengt gepersonaliseerde fles op de markt
• Prijs Brits bier op één jaar tijd met 4,5 procent gestegen
• Voorzichtige consument vertraagt herstel Chinese alcoholmarkt

Tegen het midden van deze eeuw zal de productie van de Coffee arabica met ongeveer 80 procent afnemen. Het verlies moet aan de klimaatverandering worden toegeschreven. Overschakelen op de productie van Coffea canephora (robusta) kan voor het probleem een mogelijke oplossing bieden. Dat blijkt uit een studie onder leiding van wetenschappers aan het Institute of Food and Agricultural Sciences (Ifas) van de University of Florida, die gedurende vijf jaar op drie locaties in Brazilië de eigenschappen van de twee verschillende soorten hebben getest.

“Wereldwijd drinken consumenten meer dan 2,2 miljard koppen koffie per dag”, zegt onderzoeksleider Felipe Ferrao, professor tuinbouwwetenschappen aan de University of Florida. “Die voorraad wordt wereldwijd door meer dan 100 miljoen boeren geproduceerd. De drank wordt op basis van twee soorten – arabica en robusta – geproduceerd. Historisch gezien geven koffiedrinkers aan arabica-bonen – vanwege hun specifieke smaak en aroma – de voorkeur. Maar door de klimaatverandering zal ongeveer 80 procent van de arabica-productie afnemen. Er zullen dan ook alternatieven moeten worden gevonden.” 

Onderzoeker Felipe Ferrao tussen koffieplanten. – Foto: Cat Wofford/University of Florida-Ifas

Ferrao zegt dat er twee alternatieven kunnen worden gebruikt om het tekort aan arabica-koffie op te vangen. “Men zou de koffieteelt kunnen aanpassen aan deze nieuwe omgeving, maar ook zou men zich kunnen richten op soorten die tegenover de klimaatverandering een grotere veerkracht tentoon spreiden. Uit onderzoek is daarbij gebleken dat robusta-koffie een goede kandidaat zou kunnen zijn om arabica aan te vullen.”

De voorbije decennia is de productie van robusta-koffie met ongeveer 30 procent toegenomen”, verduidelijkt Ferrao. “Dat betekent voor de koffieketen een aanzienlijke verbetering. Over het algemeen produceert robusta meer koffie dan arabica. De soort heeft ook minder input van meststoffen en water nodig. De robusta-plan is ook veel veerkrachtiger. Er zal nu moeten gezocht worden naar oplossingen om te kunnen voldoen aan de vraag naar kwaliteit en productiviteit die de koffieketen vereist. In die zin kunnen genetica en veredeling-studies basiselementen bieden voor een beter begrip van de factoren die de kwaliteit beïnvloeden.”

Grote flexibiliteit

De studie toonde aan dat robusta over een grote flexibiliteit beschikt en in hooggelegen gebieden kan groeien. “De soort combineert een hoog productieniveau met een uitstekende kwaliteit”, benadrukte Ferrao. “Robusta kan bovendien ook een ecologische meerwaarde bieden. De soort levert met minder middelen een grotere productie op en kan zich ook aanpassen aan verschillende weersomstandigheden, maar ook aan nieuwe productiemethodes.”

Nu de tests in Brazilië goede resultaten hebben opgeleverd, willen de wetenschappers achterhalen of de robusta-plant ook in Florida kan groeien. “Florida biedt andere bodemeigenschappen, terwijl ook de neerslag en temperatuur belangrijke verschillen met Brazilië kunnen worden opgemerkt”, benadrukt Ferrao. “Die veranderde omstandigheden zullen ongetwijfeld een invloed hebben op de productie en kwaliteit van de koffie.  Daarnaast is het ook de bedoeling te telen in Pierson (Volusia County), terwijl tevens een indoor productie is voorzien in Noord-Florida.” Indien ook hier positieve resultaten worden verkregen, zou de Amerikaanse staat een nieuw centrum van de wereldwijde koffieproductie kunnen worden.

De voorbije decennia is de teelt van robusta gestaag gegroeid. In het begin van de jaren negentig vertegenwoordigde de soort 25 procent van de wereldwijde koffieproductie, maar dat aandeel is inmiddels tot 40 procent gestegen. Tot nu toe had arabica een duidelijk meerderheidsaandeel in de wereldwijde koffieconsumptie, maar de voorbije jaren heeft robusta een duidelijke inhaalbeweging ingezet. Alleen al wereldwijd werden er het voorbije productiejaar van de robusta wereldwijd 117 miljoen zakken van 60 kilogram geconsumeerd. Dat betekende een stijging met 2,2 procent tegenover het jaar voordien. Tegenover vier jaar geleden was er zelfs sprake van een toename met 4,5 procent.

Momenteel nemen vijf landen 74 procent van de wereldwijde koffieproductie voor hun rekening. Kleinschalige boeren zorgen voor 60 procent van dit productie.

Meer over dit onderwerp:

• Arabica-koffie vertoont complexe interactie tussen genetica en leefmilieu
• Braziliaanse zwarte bevolkingsgroep toont grotere interesse in koffieteelt
• Meer duidelijkheid over genetische code arabica-koffie
• Consument vraagt meer ethische en kwalitatief hoogstaande koffie
• Finse branderij verkoopt koffie die door artificiële intelligentie is gecreëerd

In Afrika klagen veel landbouwers dat hun grond grotendeels is afgestorven. Daarbij wordt vooral gewezen naar chemische meststoffen, die de grond steeds zuurder maken en daarmee een daling van de productie in de hand zou hebben gewerkt. Maar vele landbouwers hebben niet de financiële middelen om in een verbetering van de grond te investeren.

In Kenia introduceerde de overheid in 2008 voor de eerste keer een subsidie voor meststoffen. Hierdoor werden chemische meststoffen voor kleinschalige boeren meer bereikbaar. Inmiddels moet volgens het Keniaanse ministerie van landbouw ongeveer 63 procent van het nationaal landbouwareaal met zure grond afrekenen. Daarbij werd een daling geregistreerd in de productie van basisproducten zoals maïs en de belangrijkste export van tuinbouw en thee. In 2022 kende de productie van maïs volgens de Food & Agriculture Organization een daling met 4 procent tot 44 miljoen ton.

Afrikaanse landbouwers krijgen de raad opnieuw traditionele methodes te gebruiken. – Foto: FAO/Danfung Dennis

De problemen met de gezondheid van de bodem nemen toe. Het Afrikaanse continent worstelt om zichzelf te voeden. Afrika heeft 65 procent van alle onbebouwde bouwland in de hele wereld, maar heeft volgens de Afrikaanse Ontwikkelingsbank jaarlijks ongeveer 60 miljard dollar uitgegeven aan de import van voedsel. De uitgaven zullen volgend jaar naar verwachting tot 110 miljard dollar oplopen. Die stijging zou te wijten zijn aan de toegenomen vraag en veranderende consumptiegewoonten.

In mei organiseerde Kenia een congres over Afrikaanse bodemgezondheid, waar de invloed van de dalende productie, de klimaatverandering en andere problemen op de voedselzekerheid werd besproken. Landbouw is een belangrijk onderdeel van de economie in Kenia en is goed voor meer dan een kwart van het bruto binnenlandse product. Stephen Muchiri, directeur van de Eastern Africa Farmers Federation, pleitte daarbij voor een terugkeer naar traditionele landbouwpraktijken om de levenloze bodems aan te vullen.

“Anorganische meststoffen waren nooit bedoeld om de basis te vormen voor gewasproductie”, beklemtoonde Muchiri. “Onze landbouwgronden zijn door commerciële ingestelde praktijken uitgeput.” Hij benadrukte daarbij dat de boeren de gewassen op hun land moeten roteren, waarbij ze compostmaterieel van hun vee moeten gebruiken. Dat moet de Afrikaanse landbouwgrond volgens Muchiri weer vruchtbaar maken.

Deskundigen beklemtonen dat bodemzuurheid tot landdegradatie leidt en de beschikbaarheid van planten en essentiële voedingsstoffen verminderen, waardoor de bodem kwetsbaarder wordt voor structuurverval en erosie. Bridget Mugambe, programmacoördinator voor de Alliance for Food Sovereignty in Africa, adviseerde om chemische meststoffen geleidelijk af te schaffen. “Bodemgezondheid gaat verder dan de snelle oplossingen die de chemische meststoffen te bieden hebben”, merkte Mugambe op. Chemische meststoffen hebben onze bodems in Afrika enorm beschadigd. We moeten op een meer holistische manier naar onze bodems kijken.”

De Afrikaanse Unie raadde zijn leden in 2006 aan om meer chemische meststoffen te gebruiken. Op het congres over bodemgezondheid werd een tienjarenplan aangenomen, waarbij tot meer investeringen werd opgeroepen om zowel organische als chemische meststoffen lokaal te produceren en hun gebruik door een hogere productie te verdrievoudigen. Josefa Leonel Correia Sacko, commissaris voor landbouw van de Afrikaanse Unie, wees erop dat het Afrikaanse continent elk jaar meer dan 4 miljard dollar aan bodemvoedingsstoffen verliest.

Organische mest

Kenia is door de lage lokale productie sterk afhankelijk van geïmporteerde meststoffen. De belangrijkste leverancier is de Europese Unie, gevolgd door Saoedi-Arabië en Rusland. De afnemende bodemkwaliteit is voor de voedselzekerheid is echter in heel Afrika een grote bekommernis. In Zimbabwe, ooit als een regionale graanschuur bestempeld, wordt ongeveer 70 procent van de landbouwgrond met een zure bodem geconfronteerd. In een poging om de bodem te versterken, introduceerde de overheid in het verleden chemische meststoffen. Een verkeer gebruik leidde echter tot een afname van organische stof.

“Voordat minerale meststoffen werden geïntroduceerd, hadden onze voorouders de kennis en het begrip dat de toevoeging van organische mest de grond vruchtbaar maakt en gewassen beter laat presteren”, benadrukte Wonder Ngezimana, docent gewaswetenschappen aan de Marondera University of Agricultural Sciences and Technology in Zimbabwe. “Dat is een traditionele norm in Zimbabwe en elders in Afrika, waar mensen op zoek gaan naar allerlei soorten organische stoffen om aan de grond toe te voegen.”

Die organische stoffen omvat dierlijke mest, gras, bladeren en twijgen, gewasresten, as en compost. Maar in Zimbabwe hebben veel boeren vanwege de recente droogte geen vee meer”, gaf Ngezimana aan. “Omdat ze niet genoeg organische stoffen kunnen genereren, hebben boeren hebben moeite om de gezondheid van de grond te behouden.”

De Alliance for a Green Revolution in Africa (Agra) raadde boeren aan om de zuurtegraad van hun grond te testen en kalk te gebruiken om de hoge zuurtegraad om te keren. Maar boeren zeggen dat beide producten beperkt en duur zijn. Bodemtestdiensten zijn beschikbaar bij landbouwinstanties van de overheden, openbare universiteiten en particuliere organisaties. De prijzen voor die voorraden variëren tussen 20 dollar en 40 dollar, maar vele landbouwers zeggen deze kosten niet te kunnen dragen.

Meer over dit onderwerp:

• Kunstmest met stikstof kan klimaatverandering afremmen
• Afvalwater kan mogelijk tot kunstmest worden verwerkt
• Permacultuur mogelijk duurzaam alternatief voor conventionele landbouw
• Type stikstof kan efficiëntie fotosynthese beïnvloeden
• Zuid-Afrika worstelt met gebrek aan voedselveiligheid