In Indonesië dreigt onder meer de export van garnalen zwaar door de invoerheffingen in de Verenigde Staten te worden getroffen. De invoerheffingen zouden de export met bijna één derde kunnen doen dalen. De Indonesische garnalen-telers kijken inmiddels echter naar onder meer China om de dreigende daling te compenseren.

Oorspronkelijk had de Amerikaanse president Donald Trump aangekondigd om op de import van goederen uit Indonesië een belasting van 32 procent te zullen heffen. Dat tarief kon door onderhandelingen uiteindelijk tot 19 procent worden gereduceerd, maar ook dat dreigt de Indonesische garnalentelers onder grote druk te zetten.

“Nu de Verenigde Staten druk uitoefent op de Indonesische export, is iedereen op zoek naar nieuwe kansen om te diversifiëren en minder afhankelijk te worden van de Amerikaanse markt”, betogen vertegenwoordigers van de Indonesische garnalentelers. De Verenigde Staten zijn veruit de grootste afzetmarkt voor Indonesische garnalen en kochten vorig jaar 60 procent. De export van Indonesische garnalen naar de Verenigde Staten haalde vorig jaar een waarde van 1,68 miljard dollar.

Volgens Andi Tamsil, voorzitter van de Indonesische vereniging van garnalentelers, kunnen de nieuwe heffingen de export dit jaar met 30 procent doen dalen, waardoor het inkomen van een miljoen werknemers in gevaar komt. “Zelfs na de overeenkomst in juli stellen veel Amerikaanse klanten hun aankopen nog uit”, benadrukte Budhi Wibowo, voorzitter van een Indonesische koepelorganisatie voor visserijbedrijven. De nieuwe tarieven zetten Indonesië op een achterstand tegenover Ecuador – de grootste producent van kweekgarnalen ter wereld – dat in de Verenigde Staten slechts een invoerheffing van 15 procent betaalt.

China is de grootste importeur van garnalen ter wereld, maar Indonesië leverde traditioneel liever aan de Verenigde Staten, waar immers hogere prijzen kunnen worden aangerekend. Voor de introductie van de Amerikaanse invoerheffingen ging slechts 2 procent van de Indonesische garnalen-export naar China. Nu werkt de sector echter hard om zijn producten op de Chinese markt te promoten. In juni reisde al een Indonesische delegatie naar Guangzhou om importeurs, restauranteigenaren en ecommerce-platforms te ontmoeten. Meer bezoeken staan gepland.

“China importeert ongeveer één miljoen ton garnalen per jaar”, werpen de Indonesische garnalentelers op. “Het zou bijzonder interessant zijn om een gedeelte van die markt te kunnen veroveren.” Volgens Budhi Wibowo kan Indonesië daarnaast inzetten op markten in het Midden-Oosten, Zuid-Korea, Taiwan en de Europese Unie. Daarbij wordt erop gewezen dat Indonesië inmiddels dicht bij een vrijhandelsakkoord met de Europese Unie staat.

Het Amerikaanse ministerie van transport heeft nieuwe regels voorgesteld die het mogelijk moeten maken drones in te zetten buiten het directe zicht van de bestuurder. Dat is een cruciale stap om commerciële toepassingen, zoals pakketbezorging, op grote schaal mogelijk te maken. Sean Duffy, Amerikaans minister van transport, benadrukte dat deze nieuwe regels de Amerikaanse dominantie op het gebied van drones zullen bevestigen.

Volgens de huidige regels moeten de operatoren van drones voor elke vlucht buiten het zicht een afzonderlijke ontheffing of vrijstelling aanvragen. “Het schrappen van die vereiste zal het gebruik van drone-technologie aanzienlijk uitbreiden”, beklemtoonde Duffy. “Onder meer sectoren zoals de productie, de landbouw, energie, filmproductie en het vervoer van producten – waaronder levensreddende geneesmiddelen – kunnen hiervan profiteren.”

Het voorstel bevat nieuwe eisen voor fabrikanten, operators en aanbieders van verkeersbeheer voor drones om botsingen met andere drones en bemande vliegtuigen te voorkomen. “Dit gaat de manier veranderen waarop mensen en goederen door het luchtruim bewegen”, beklemtoonde Duffy. “Mogelijk krijgen consumenten binnenkort een Amazon-pakket of een koffie van Starbucks met een drone bezorgd. Het bedrijfsleven heeft deze regel nodig om deze technologie efficiënt en effectief te kunnen inzetten.”

Amazon hervatte eerder dit jaar testvluchten voor dronebezorging op twee locaties in Texas en Arizona. Het bedrijf wil tegen eind 2030 jaarlijks 500 miljoen pakketten per drone bezorgen.

Volgens het voorstel zouden de vluchten van de drones plaatsvinden op een hoogte van maximaal 400 voet (ongeveer 122 meter) vanaf vooraf goedgekeurde locaties van de Federal Aviation Administration (FAA). Daarbij moeten de operatoren precies aangeven waar de drones mogen vliegen. Verder moet ook het vermoedelijke aantal dagelijkse vluchten worden doorgegeven, zodat de toezichthouder de drukte in het betrokken luchtgebied kan inschatten. Daarnaast moeten ook locaties worden aangegeven waar de drones kunnen vertrekken, aankomen en pakketten of ladingen kunnen ontvangen of afleveren.

Tenslotte moeten ook noodprocedures bij een mogelijk verlies aan communicatie worden voorzien. Wanneer het contact met een drone – onder meer door storing of signaalverlies – wegvalt, moet er een vooraf opgesteld plan zijn om de situatie veilig af te handelen. Mogelijkheden daarbij zijn een automatische terugkeer naar de basis, een gecontroleerde landing of de activering van een zweefmodus.

Drones moeten verder altijd voorrang geven aan bemande vliegtuigen die hun positie uitzenden en mogen geen verstoring veroorzaken bij luchthavens. De Transportation Security Administration (TSA) eist dat de vluchtcoördinatoren en andere betrokkenen een veiligheidsbeoordeling ondergaan. Ook moet het strafblad van de betrokkenen worden nagekeken. Sommige congresleden en lokale bestuurders maken zich over een mogelijk misbruik van drones bij grote evenementen, zoals het wereldkampioenschap voetbal in de Verenigde Staten, bekommerd.

Michael Robbins, chief executive van de Association for Uncrewed Vehicle Systems International, noemde het voorstel een cruciale stap voor de introductie van drone-operaties die de veiligheid verbeteren, commerciële diensten transformeren en de hulpdiensten ondersteunen.

Een aantal verouderde Europese energiecentrales op steenkool of gas maken zich op voor een hightech toekomst. Grote technologiebedrijven zoals Microsoft en Amazon willen deze locaties immers ombouwen tot datacenters, waarbij ze op een directe toegang tot elektriciteit en water zouden kunnen rekenen.

Energiebedrijven zoals het Franse Engie, het Duitse RWE en het Italiaanse Enel hopen te profiteren van de snelgroeiende energievraag door kunstmatige intelligentie. Ze willen oude centrales transformeren tot datacenters en daarbij lucratieve, langlopende leveringscontracten voor elektriciteit afsluiten met de nieuwe exploitanten.

Voor nutsbedrijven biedt deze herbestemming een manier om de hoge kosten van een sluiting te compenseren en tegelijkertijd toekomstige investeringen in hernieuwbare energie veilig te stellen. Voor grote technologiebedrijven zijn deze locaties aantrekkelijk door de bestaande toegang tot elektriciteit en koelwater, twee belangrijke knelpunten waarmee de sector van artificiële intelligentie moet afrekenen. “Alle puzzelstukken vallen hier samen,” verduidelijkt Bobby Hollis, vicepresident energie bij Microsoft.

Volgens Lindsay McQuade, energie­directeur bij Amazon, verloopt de vergunningverlening voor datacenters op bestaande industriële locaties doorgaans sneller, omdat een groot deel van de infrastructuur al aanwezig is. Nutsbedrijven kunnen het terrein verhuren of zelf het datacenter bouwen en exploiteren, terwijl ze langdurige leveringscontracten afsluiten met techbedrijven.

Deze contracten gaan verder dan alleen de verkoop van onbenut land. “Ze bieden stabiele inkomsten met hoge marges”, zegt Simon Stanton, verantwoordelijke wereldwijde partnerships bij RWE. “Het draait om de langdurige relatie die wordt opgebouwd, waardoor de risico’s kunnen worden verlaagd en investeringen in infrastructuur kunnen worden onderbouwd.” Volgens cijfers van de organisatie Beyond Fossil Fuels zullen de 153 resterende elektriciteitscentrales op steenkool en bruinkool in de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk uiterlijk in 2038 de deuren sluiten. Sinds 2005 zijn in dat gebied al 190 centrales stilgelegd.

Nieuwe inkomstenbronnen

Contracten voor datacenters kunnen voor nutsbedrijven financieel bijzonder aantrekkelijk zijn. Technologiebedrijven betalen voor duurzame elektriciteit tot wel 20 euro per megawattuur extra. Met datacenters die honderden megawatts tot meer dan een gigawatt verbruiken, kan een dergelijke duurzame premie in langlopende contracten honderden miljoenen tot zelfs miljarden euro’s opleveren.

Een opkomend concept is het energiepark, waarbij een datacenter gekoppeld wordt aan projecten met hernieuwbare energie, met het elektriciteitsnet als noodvoorziening.

Engie wil zijn geïnstalleerde capaciteit aan hernieuwbare energie tegen eind dit decennium naar 92 gigawatt verdubbelen. Het bedrijf heeft wereldwijd veertig locaties voor de ontwikkeling van datacenters – waaronder gesloten centrales op steenkool of gas – geselecteerd. Ook bedrijven zoals EDP Global, Electricité de France (EDF) en Enel bieden oude locaties voor een herontwikkeling tot datacenter aan.

Voor technologiebedrijven draait alles om snelheid. In Europa kan het tot tien jaar duren om een nieuwe aansluiting op het elektriciteitsnet te realiseren, terwijl herbestemde centrales veel sneller toegang tot energie en water bieden. Europa blijft op het gebied van datacenter-capaciteit, met door deze trage vergunningstrajecten, achter bij de Verenigde Staten en Azië. Exploitanten kunnen de benodigde duurzame stroom rechtstreeks bij nutsbedrijven met langlopende contracten afnemen of op de energiemarkt aankopen.

“Technologiebedrijven zijn bereid extra te betalen voor projecten die sneller operationeel zijn,”, beklemtoont Sam Huntington, analist bij S&P Global Commodity Insights.

De Verenigde Staten haasten zich om kernreactoren op de maan en Mars te installeren, Bedoeling is om het eerste systeem nog voor het einde van dit decennium te lanceren. Dat staat in een boodschap van Sean Duffy, waarnemend directeur van de Amerikaanse National Aeronautics & Space Administration (Nasa) en tevens Amerikaans minister van transport. De Nasa moet daarbij op zoek naar een expert in kernenergie, die binnen een periode van zes maanden twee commerciële voorstellen moet selecteren.

Met het nieuwe initiatief zou Sean Duffy een gezamenlijk Chinees-Russisch project de loef willen afsteken. “Sinds maart 2024 hebben China en Rusland minstens drie keer een gezamenlijk plan aangekondigd om tegen het midden van het volgende decennium een reactor op de maan te plaatsen”, benadrukte Duffy. “Het eerste land dat deze ambities zou kunnen waarmaken, zou een zogenaamde keep-out zone kunnen claimen, waardoor de Amerikaanse plannen voor een vestiging op de maan of de planeet Mars zouden kunnen worden bemoeilijkt.

Het idee om kernenergie buiten de aarde te gebruiken is niet nieuw. Sinds 2000 heeft de NASA ongeveer 200 miljoen dollar geïnvesteerd in de ontwikkeling van kleine, lichte systemen voor kernsplijting. “Geen van die projecten heeft echter geleid tot systemen die klaar waren voor lancering”, gaf Duffy nog aan. De meest recente poging werd in 2023 geregistreerd. Daarbij werden drie contracten – elk ter waarde van 5 miljoen dollar – aangekondigd. Het project was gericht op de opwekking van een vermogen van 40 kilowatt. Dat is voldoende om dertig huishoudens tien jaar lang van elektriciteit te voorzien.

In tegenstelling tot zonnekracht kan een kernreactor vierentwintig uur per dag energie leveren. Dat betekent een groot voordeel tijdens de wekenlange maannachten of tijdens stofstormen op Mars. Technologische vooruitgang heeft de systemen bovendien compacter en lichter gemaakt. De NASA legde in december 2024 officieel vast dat kernenergie op Mars gebruikt zal worden.

Deadline 

Volgens input vanuit de industrie moet de energievoorziening een niveau van minstens 100 kilowatt halen om een langdurige menselijke aanwezigheid op de maan of de planeet Mars te ondersteunen. Dit vermogen moet niet alleen basisvoorzieningen zoals levensondersteuning – zuurstof, temperatuurregeling – dekken, maar ook communicatieapparatuur en mijnbouwmachines voor de winning van grondstoffen, zoals het delven van ijs voor water en brandstof, ondersteunen. Bedoeling is zoveel mogelijk gebruik te maken van grondstoffen die ter plaatse kunnen worden gewonnen, zodat vanop de aarde met ruimteschepen minder zware cargo’s moeten worden meegenomen.

Om de infrastructuur voor energievoorziening uit te bouwen, zal er volgens de Nasa van een heavy class lander – een groot landingsvaartuig dat maximaal vijftien ton naar het oppervlak van de maan of Mars kan brengen – gebruik gemaakt moeten worden. Die capaciteit is nodig om zowel de reactor als ondersteunende systemen en beschermende structuren mee te voeren.

Het Artemis-programma van de Nasa, dat een terugkeer naar de maan beoogt en daar een permanente aanwezigheid bij de zuidpool moet garanderen, kampt met aanhoudende vertragingen. De planning voor Artemis 3, die voor een eerste bemande landing moet zorgen, is naar 2027 verschoven. Volgens velen is die datum echter onrealistisch, aangezien het geplande landingsvaartuig, het Starship van Spacex, nog lang niet klaar is. China hoopt zijn eerste bemande maanmissie in 2030 te kunnen uitvoeren en heeft de voorbije jaren bewezen zijn deadlines beter te kunnen halen dan de Verenigde Staten.

Meer over dit onderwerp:

• Rusland zet samenwerking internationaal ruimtestation verder
• Astroscale verwerft Amerikaans patent voor aanpak ruimtepuin
• Tests met eerste Australische draagraket van start gegaan
• Intuitive Machines sluit contract van 9,8 miljoen dollar voor ruimtesleper
• Ispace en Bridgestone ontwikkelen banden voor maanjeep
• Alaska Satellite Facility gaat ruimtegegevens distribueren
• Firefly Aerospace levert reeks maanjeeps voor Nasa
• Northrop ambieert sleutelrol in Amerikaanse Golden Dome
• Eutelsat boekt jaaromzet van 1,24 miljard euro
• Nasa beslist om Lunar Trailblazer definitief af te schrijven

Een recordaantal Chinese ondernemingen wil dit jaar een notering op de Amerikaanse beurs. Strenge binnenlandse noteringsregels en de kans op hogere waarderingen overtuigen de betrokken bedrijven om de grillige relaties tussen China en de Verenigde Staten, evenals Amerikaanse oproepen tot streng toezicht, te trotseren. Dat blijkt uit een rapport van het advocatenkantoor K&L Gates.

In de eerste helft van dit jaar maakten zesendertig – vooral kleine en middelgrote – Chinese bedrijven in de Verenigde Staten hun beursdebuut. Vorig jaar werd een recordaantal van vierenzestig Chinese noteringen op de Amerikaanse beurs geregistreerd. Een groot aantal van de betrokken bedrijven gingen via zogeheten special purpose acquisition companies (spac) – lege entiteiten die start-ups overnemen – naar de beurs.

Op de Nasdaq wachten nog meer dan veertig Chinese bedrijven op hun, waaronder een aanbieder van mobiele advertentiediensten en een producent van traditionele Chinese geneesmiddelen, op hun beursdebuut blijkt uit Chinese documenten. Indien alle plannen worden doorgezet, zou het jaarlijkse record aan Chinese beursintroducties in de Verenigde Staten opnieuw worden verbroken.“Het is een gezond jaar voor Chinese beursintroducties in de Verenigde Staten”, merkt David Bartz, partner bij K&L Gates, op. “Mogelijk wordt het een recordjaar.”

Sinds de Chinese regering in 2023 de regels voor beursnoteringen heeft aangescherpt, is het voor Chinese ondernemingen lastiger geworden om in eigen land naar de beurs te gaan. Dat maakt de spac-route in de Verenigde Staten, onder meer door de bredere Amerikaanse kapitaalmarkt, aantrekkelijker. Bankiers en advocaten zien een beursgang in de Verenigde Staten als een gok dat de politieke druk om een Chinese toegang tot de grootste kapitaalmarkt van de wereld te beperken, slechts een beperkte impact zal hebben.

Een van de kanshebbers voor een Amerikaanse beursgang is Xinghui Car Technology, een Chinese fabrikant van racewagens. “De Amerikaanse kapitaalmarkt is een van de grootste ter wereld”, merkte Song Wenfang, voorzitter van Xinghui, eerder op. “Er is veel liquiditeit beschikbaar en er wordt een eenvoudige toegang tot financiering geboden.” Xinghui zou worden overgenomen door de spac UY Scuti, die op de Nasdaq staat genoteerd.

Volgens de United States-China Economic and Security Review Commission stonden in maart meer dan honderd Chinese bedrijven genoteerd in de Verenigde Staten aan de beurs genoteerd. Deze ondernemingen vertegenwoordigden samen ongeveer 1 biljoen dollar aan beurswaarde. De grootste Chinese beursintroductie in de Verenigde Staten is tot nu toe de tearoom-keten Chagee, die met een bedrag van 411 miljoen dollar zijn debuut op de Nasdaq liet optekenen. 

“Steeds meer bedrijven in de aanmeldingsfase zijn start-ups zonder winst of zelfs zonder omzet, vooral in de technologiesector, die via een spac sneller kapitaal willen ophalen”, betoogde zegt Karen Mu, analist bij Alliance Global Partners. Vorig jaar werden er op de Amerikaanse beurzen al 57 spacs genoteerd. Dat vertegenwoordigde nagenoeg een verdubbeling tegenover het jaar voordien. Momenteel worden op de Amerikaanse beurzen al 76 spacs genoteerd.

Hoge drempels

De toenemende Chinese interesse is ook in de Amerikaanse politieke wereld opgevallen. Een aantal Amerikaanse politici riepen in mei nog op om de Chinese bedrijven van de Amerikaanse beurzen te schrappen. Daarbij werd gewezen naar een mogelijke bedreiging van de Amerikaanse nationale veiligheid. Inmiddels heeft de Amerikaanse Securities & Exchange Commission de wettelijke vereisten voor beurskandidaten aangescherpt. Daarbij werd expliciet naar Chinese bedrijven verwezen.

De uittocht naar de Verenigde Staten wordt mede gedreven door de hoge drempels die in China zelf voor beursintroducties worden gehanteerd. Deze criteria zijn afgestemd op sectoren die aansluiten bij de Chinese nationale ontwikkelingsstrategie. Op de hoofdbeurs geldt een minimale omvang of winstgevendheid, terwijl bedrijven op de technologiebeurzen moeten bijdragen aan zelfvoorziening of voldoen aan productiviteitsnormen.

“In de Verenigde Staten kan men gewoon naar de beurs als het bedrijf aan de objectieve regels van de toezichthouder voldoet,” zegt Steve Markscheid, analist bij Aerion Capital. “In China is het subjectiever, want daar beoordeelt de toezichthouder of het bedrijf goed genoeg is voor een beursgang.”

Gemiddeld duurt goedkeuring in China negen tot twaalf maanden, tegenover zes tot negen maanden in Hongkong en vier tot zes maanden in New York. “Voor start-ups betekent de trage procedure en hoge lat dat een beursgang in China een onmogelijke missie wordt”, benadrukt Ronald Shuang, partner bij Balloch Holding.

In China heeft de nationale overheid de fabrikanten van elektrische wagens opgeroepen om te stoppen met prijsverlagingen, terwijl ook gevraagd werd de productie te temperen. Opgemerkt wordt dat een aanhoudende deflatie de Chinese economische groep zou kunnen ondermijnen.

De voorbije maanden waarschuwden Chinese functionarissen herhaaldelijk voor een inflatie in sectoren die met een overcapaciteit, zoals elektrische voertuigen, werden geconfronteerd. Er werden immers steeds meer middelen geïnvesteerd tegen een steeds kleiner rendement.

Ook de Chinese president Xi Jinping bracht het probleem te berde. Hij bekritiseerde provinciale overheden voor blinde investeringen in kunstmatige intelligentie, rekenkracht en elektrische wagens. Dit zijn sectoren die door de Chinese overheid als strategisch belangrijke activiteiten worden bestempeld, maar die tegelijk het risico op een overhitting lopen. Xi Jinping wees erop dat de involutie-cyclus, die volgens hem delen van de Chinese economie in zijn greep houdt, moest worden doorbroken.

Enkele grote Chinese autobouwers, waaronder Byd, werden inmiddels door de toezichthouders wegens een aanhoudend overcapaciteit op de vingers getikt. Volgens het adviesbureau Hutong Research hebben overheidsinstanties na de opmerkingen van de Chinese president snel actie ondernomen en beloofd het aanbod terug te schroeven. “Deze ontwikkelingen tonen niet alleen de verhoogde politieke aandacht voor overcapaciteit, maar verduidelijken tevens de omvang die het probleem in de Chinese economie heeft genomen”, geeft Hutong Research aan.

In de hypercompetitieve Chinese markt verwachten consumenten extreem lage prijzen. Bedrijven verlagen daarom vaak hun tarieven tot de kostprijs, soms zelfs nog lager,  om marktaandeel te veroveren. De sector van de elektrische wagens vormt hierop geen uitzondering. Byb heeft herhaaldelijk de prijs van zijn instapmodel Seagull verlaagd, dat nu wordt aangeboden voor 55.800 yuan (6.800 euro). Dat bedrag ligt bijna 20 procent onder de adviesprijs. Concurrent Great Wall Motors bracht in juni een nieuwe versie van zijn Ora 3 uit tegen een prijs die ongeveer 20 procent lager lag dan de tarieven die in september werden gehanteerd.

Overleving

He Xiaopeng, topman van XPeng, voorspelde begin dit jaar dat de concurrentie dit jaar nog heviger zal worden en dat sommige fabrikanten de prijsstrijd niet zullen overleven. China heeft inmiddels een wet uitgevaardigd om de prijsoorlogen te bestrijden. Het voorstel versterkt de mogelijkheden van de overheid om prijsplafonds te stellen, oneerlijke prijspraktijken te bestraffen en involutie-achtige concurrentie – zoals het manipuleren van prijzen via marktdominantie of grootschalige dumping – tegen te gaan,

Toch betwijfelen sommige analisten of de maatregelen ver genoeg gaan. Antonia Hmaidi, analist bij de denktank Merics, wijst erop dat tot nu toe voor overinvesteringen in strategische sectoren niemand echt is gestraft. Bovendien zouden veel producenten van elektrische wagens verlieslatend zijn en nauw verweven zijn met lokale overheden die faillissement willen voorkomen. Volgens Hmaidi zou het Chinese overschot kunnen worden weggewerkt door de export naar het buitenland nog verder op te drijven, maar dit zou wel de spanningen met handelspartners verergeren. 

De massale toestroom van Chinese elektrische wagens in de Europese Unie baart de Europese beleidsmakers nu al zorgen over de concurrentiepositie van hun eigen autofabrikanten. Vorig jaar introduceerde de Europese Unie invoertarieven tot 45 procent op Chinese elektrische wagens. Dat leidde tot irritaties bij de Chinese overheid. Een recente top tussen China en de Europese Unie leverde echter geen doorbraak op. Chinese producenten weken uit naar plugin-hybrides en heroverden in juni een marktaandeel van 10 procent in Europa. Daarmee herstelden ze het aandeel dat ze ook al voor de invoer van de heffingen bezaten.

Recent besprak het politbureau van de Chinese Communistische Partij de economische vooruitzichten voor het volgende jaar. Hoewel de anti-involutiecampagne niet expliciet werd genoemd, werd wel gehamerd op de noodzaak om wanordelijke concurrentie in de nationale economie aan banden te leggen.

In Maleisië staan de producenten van palmolie voor een belangrijk dilemma. Vele boeren worden immers geconfronteerd met verouderende plantages, maar beslissen om het vervangen van de oude bomen uit omdat ze geen inkomsten willen verliezen gedurende de periode dat nieuwe exemplaren moeten groeien. Hierdoor dreigt de productie van palmolie in Maleisië drastisch te zullen slinken, waardoor de prijzen van het product voor miljarden consumenten over de hele dreigen op te lopen.

Producenten moeten ermee rekening houden dat nieuwe bomen pas drie tot vijf jaar na de aanplanting vruchten beginnen te dragen. Het kan nog een aantal extra jaren duren om een maximale opbrengst te breiden. De overheidssubsidies om herbeplanting te stimuleren zijn niet meer zo royaal als vroeger en blijken vaak onvoldoende om tijdelijk in het levensonderhoud van de boerenfamilies te voorzien.

Palmolie vertegenwoordigt meer dan de helft van de wereldwijde productie van plantaardige olie. Maleisië en Indonesië hebben in de wereldwijde aanvoer van palmolie een gezamenlijk aandeel van 85 procent. Na decennia met een stijgende productie bevindt de markt zich nu echter op een kantelpunt. De gezamenlijke export uit beide landen dreigt sterk te vertragen door de stagnerende productie, terwijl Indonesië bovendien meer palmolie inzet voor de productie van biodiesel.

Hoewel de financiële markten de vertraging al hebben ingecalculeerd, groeit het bewijs dat plantages van kleinschalige boeren er slechter aan toe zijn dan gedacht. Oude, minder productieve bomen worden vaak niet vervangen, wat het aanbod verder onder druk zet. Kleine boeren bezitten ongeveer 40 procent van alle plantages in Maleisië en Indonesië, waardoor hun rol in de toeleveringsketen cruciaal is. Geraamd wordt dat de gezamenlijke export van beide landen de volgende vijf jaar met mogelijk 20 procent zou kunnen dalen.

“De productie door de kleine boeren wordt mogelijk overschat, omdat de staat van de bomen en het tempo van herbeplanting slechter zijn dan de officiële cijfers doen vermoeden”, merken experts op. Het areaal met bomen die de leeftijd van twintig jaar zijn gepasseerd en daarmee voorbij hun productieve hoogtepunt zijn geraakt, blijkt snel te groeien. Uitstel van herbeplanting en hogere verplichtingen voor biodiesel in Indonesië betekenen dat de export van de twee producenten verder zal teruglopen.

Experts schatten dat meer dan de helft van de bomen op Maleisische kleinschalige plantages ver voorbij hun piekproductie zijn. Dat aandeel ligt beduidend hoger dan het aandeel van 37 procent dat door de Maleisische overheid wordt aangegeven.

“De toevoer van palmolie wordt krapper”, zeggen de experts. “Dit is niet alleen een probleem in Maleisië, maar ook in Indonesië. Hoewel de Indonesische palmindustrie jonger is, zullen ook daar binnen vijf jaar dezelfde problemen opduiken.”

In Indonesië was in oktober vorig jaar slechts 10 procent gerealiseerd van de doelstellingen die in 2016 naar voor werden geschoven om over een periode van tien jaar 2,5 miljoen hectare te herbeplanten. Inmiddels is ruim een derde van de oliepalmen – zowel bij kleine boeren als op industriële plantages – op of voorbij de productieve leeftijd. Volgend jaar zal het areaal met bomen ouder dan 21 jaar volgens het Indonesische staatsbedrijf Riset Perkebunan Nusantara (RPN) met 11 procent toenemen.

Inkrimping

Op basis van schattingen van sectororganisaties in beide landen kan de gezamenlijke export tegen 2030 tot ongeveer 37 miljoen ton dalen. Daarmee zou de productie tegenover vorig jaar met een vijfde zijn ingekrompen. Voor Indonesië wordt zelfs een daling van bijna een derde verwacht.

Wereldwijd zal de vraag naar palmolie tegen het midden van deze eeuw met 50 miljoen ton toenemen. Dat vertegenwoordigt een jaarlijkse productiegroei van minstens 2 procent. Maar door verouderde bomen en een trage herbeplanting ligt de verwachte groei op slechts 1,5 procent per jaar. Dit vormt een schril contrast met de decennia van explosieve groei in het verleden. De krapper wordende markt voor palmolie drijft ook de prijzen van alternatieven op basis van onder meer soja, raapzaad en zonnebloemen op. 

De prijsverhouding tussen palmolie en sojaolie is in korte tijd omgeslagen. In 2023 was palmolie gemiddeld nog 160 dollar per ton goedkoper dan sojaolie. Voor klanten betekende palmolie op dat ogenblik de goedkopere optie. Maar vorig jaar was palmolie al gemiddeld 39 dollar per ton duurder worden dan sojaolie. Door de krapte op de markt is palmolie binnen de sector alvast tijdelijk een premiumproduct geworden, terwijl het product traditioneel een goedkope plantaardige olie vertegenwoordigde.

Uit interviews met een aantal kleinschalige Maleisische boeren blijkt dat de meesten hun bomen niet vervangen zolang de prijzen hoog zijn. Vele boeren hebben immers geen ander inkomen en stellen de herbeplanting dan ook zo lang mogelijk uit. De kleinschalige plantages werden meestal in de jaren negentig van de voorbije eeuw en het begin van deze eeuw aangelegd, waardoor het areaal nu ongeveer 25 jaar oud is en eigenlijk vervangen moeten worden.

Maar niet alleen de plantages verouderen, ook bij de boeren moet er een duidelijke vergrijzing worden vastgesteld. De kinderen van de palmolieboeren zijn in veel gevallen naar de stad uitgeweken, waardoor ook de nodige arbeidskracht ontbreekt. De herbeplantingsgraad in Maleisië ligt al jaren op ongeveer 2 procent. Dat is amper de helft van het overheidsdoel. Zelfs met een overheidssubsidie voor de helft van de kosten, schuwen veel boeren extra leningen. In Indonesië zijn de subsidies verdubbeld, maar bureaucratische hindernissen maken het moeilijk het geld te ontvangen.

De Zwitserse fabrikanten van luxehorloges dreigen een belangrijk slachtoffer te worden van de belastingen die de Amerikaanse president Donald Trump heeft opgelegd aan de invoer Zwitserse producten. De sector voerde vorig jaar voor 26 miljard Zwitserse frank (33 miljard dollar) uit, maar staat al onder druk van een sterke Zwitserse frank en een dalende wereldwijde vraag. De export van Zwitserse horloges lijkt door de problemen af te stevenen op het laagste niveau sinds de coronapandemie begin dit decennium.

Zwitsers producten die in de Verenigde Staten worden ingevoerd, moeten een importheffing van 39 procent betalen. “De impact van deze heffingen kan voor tal van merken in Zwitserland, verwoestend zijn”, benadrukt Jean-Philippe Bertschy, analist bij het bureau Vontobel. Nick Hayek, topman van Swatch, heeft inmiddels de Zwitserse president Karin Keller-Sutter opgeroepen om met zijn Amerikaanse collega Donald Trump over een beperking van die heffingen te gaan praten.

De Verenigde Staten zijn de belangrijkste buitenlandse markt voor Zwitserse horloges. Volgens de Fédération de l’Industrie Horlogère Suisse vertegenwoordigen de Verenigde Staten 16,8 procent van de export – ter waarde van 4,4 miljard frank – van Zwitserse horloges. 

Nick Hayek, chief executive van de Zwitserse Swatch Group, beklemtoonde in een reactie dat zijn bedrijf zich aan deze nieuwe situatie probeert aan te passen. “Swatch – de grootste Zwitserse horlogemaker gemeten naar verkoopaantallen – heeft leveringen naar de Verenigde Staten vervroegd om op de heffingen te anticiperen, richt zich op Amerikaanse klanten die in het buitenland reizen en heeft de prijzen verhoogd”, benadrukte Hayek.

Donald Trump wil met zijn invoerheffingen onder meer de productie van goederen naar de Verenigde Staten te halen, maar dat is voor de Zwitserse horlogemakers bijzonder moeilijk. Zwitserse horloges moeten immers voor 60 procent in Zwitserland worden vervaardigd. “Wij produceren alles in Zwitserland, niet in China”, beklemtoonde Hayek. “Dit brengt hoge kosten met zich mee. Bijkomende invoerrechten van 39 procent, kunnen door de sector niet meer worden geabsorbeerd. De prijzen gaan dus zeker omhoog.” Hayek gaf daarbij echter geen exacte percentages mee.

Swiss Made

Swatch – eigenaar van merken als Omega, Tissot en Longines – verhoogde de prijzen in april al met 5 procent, nadat Trump voor de eerste keer hogere invoerheffingen had aangekondigd. Het bedrijf stuurde toen extra voorraden naar de Verenigde Staten, waardoor Swatch momenteel drie tot zes maanden voorraad in zijn Amerikaanse magazijnen en winkels heeft. Deze voorraad biedt aan het bedrijf een tijdelijke buffer. Volgens Hayek kan de sector in de Verenigde Staten echter vooralsnog steeds op een sterke vraag rekenen.

Jean-Philippe Bertschy waarschuwt echter dat de hogere voorraden slechts tijdelijk lucht geven. “Horloges uit het hoogste marktsegment kunnen extra kosten makkelijker doorberekenen dan exemplaren uit het middenniveau of instapmodellen”, verduidelijkt hij. “De sector zal hopen en bidden dat de heffingen omlaag kunnen naar een niveau van 15 procent, dat ook voor de Europese Unie geldt. Als het niveau op 39 procent blijft, dreigt voor de industrie een rampzalige evolutie.”

De uurwerkindustrie is na de chemische en farmaceutische industrie en de machinebouw de derde grootste exportsector. Horloges vertegenwoordigden vorig jaar 9 procent van de Zwitserse export. “Een voordeel is wel de flexibiliteit in de verkoopkanalen”, stipt Hayek. “Amerikaanse klanten kunnen in het buitenland – onder meer op cruiseschepen of in toeristische hotspots – worden bediend. Klanten zijn mobiel. Toen China luxebelastingen invoerde, weken Chinese kopers uit naar Macau en Hongkong. Amerikanen reizen de hele wereld over. Ze blijven kopen, ook wanneer de prijzen in de Verenigde Staten worden verhoogd.”

Yves Bugmann, voorzitter van de Yves Bugmann, voorzitter van de Zwitserse horlogefederatie, benadrukte dat het label Swiss Made in de genetische industrie van de uurwerkindustrie verweven zit. “Onze geschiedenis en expertise zijn uniek”, stipte hij aan. “Het is ondenkbaar dat we dit opgeven of verwateren. Bugmann benadrukt dat de sector in Amerikaanse retailnetwerken en opleidingen investeert en dat de tarieven ook de Amerikaanse economie indirect zullen schaden.

De Zwitserse regering heeft inmiddels gezegd bereid te zijn een aantrekkelijker aanbod te doen in de handelsgesprekken met de Verenigde Staten.

Geopolitieke schokken hebben op de prijsexplosies op de Britse en Europese elektriciteitsmarkten een veel grotere invloed dan extreme weersomstandigheden. Bovendien blijken deze schokken vooraf voorspelbaar. Dat blijkt uit een onderzoek van wetenschappers aan de Bayes Business School in Engeland en de Università di Bergamo in Italië, gebaseerd op een analyse waarbij tussen 2006 en 2024 data uit twaalf Europese groothandelsmarkten voor elektriciteit werden bestudeerd.

De onderzoekers stelden tijdens die periode twee opvallende en plotselinge prijspieken die volgens de definitie als bubbels kunnen worden omschreven. Een eerste periode werd in oktober 2021 opgetekend. Toen gaf de Russische president Vladimir Poetin opdracht aan Gazprom om de gasleveringen aan Europa terug te schroeven ten gunste van de binnenlandse markt. Een tweede piek situeerde zich in 2022 onmiddellijk na de Russische inval in Oekraïne. Beide gebeurtenissen leidden tot een forse terugval in de aanvoer van aardgas, een cruciale energiebron – vooral tijdens de piekvraag – voor de opwekking van elektriciteit.

“De studie toont dat een toename van één punt op de geopolitieke risico-index de kans op een elektriciteitsbubbel met meer dan 8 procent verhoogt”, verduidelijken de onderzoekers Elisabetta Pellini en Peter Cincinelli. “Dit is een aanzienlijk effect en onderstreept hoe gevoelig de elektriciteitsprijzen voor internationale politieke spanningen – zoals oorlogen, sancties of dreigende conflicten – zijn.” Aangezien elektriciteitsmarkten afhankelijk zijn van aardgas – vaak geïmporteerd uit geopolitiek instabiele regio’s – leiden onzekerheden in die gebieden tot verstoringen in de aanvoer, en dus prijsopdrijving.

Daartegenover staat dat een temperatuurstijging van één graad Celsius de kans op een bubbel slechts met 0,15 procent verhoogt. De verklaring hiervoor is logisch, want bij warm weer stijgt de elektriciteitsconsumptie door toenemend gebruik van airconditioning. Maar deze stijging is veel geleidelijker en voorspelbaarder en het effect op de prijsdynamiek is daardoor kleiner dan bij abrupte geopolitieke verstoringen.

Sterkere wind daarentegen verlaagt de kans op prijsexplosies met 2,28 procent, aangezien hierdoor de productie van windenergie toeneemt. Ook een grotere regenval heeft een dempend effect op de prijsbubbels, aangezien zwaardere neerslag waterkracht en kernenergie ondersteunt. Opmerkelijk genoeg blijkt er geen significant verband te bestaan tussen industriële productie en het ontstaan van prijsbubbels.

Hervormingen

Volgens moeten overheden en energiebedrijven dit onderzoek zien als een extra aansporing om in te zetten op hervormingen en een verduurzaming van de energiemarkt. “We tonen dat elektriciteitsmarkten kwetsbaar zijn voor zowel geopolitieke schokken als klimaatfluctuaties”, stipt Elisabetta Pellini aan. “Overheden kunnen hun burgers beter beschermen en instabiliteit voorkomen door te investeren in hernieuwbare energie, energieopslag en slimme netwerken.”

“De Europese Unie moet werk maken van hervormingen die gericht zijn op meer flexibiliteit en grensoverschrijdende elektriciteitshandel. Tegelijkertijd moeten landen hun afhankelijkheid van aardgas verminderen door energiebesparing te stimuleren, intelligente meters uit te rollen en dynamische prijssystemen te introduceren.”

Volgens Peter Cincinelli biedt het model achter het onderzoek ook praktische voordelen. “Het bleek immers mogelijk om prijsexplosies met hoge nauwkeurigheid te voorspellen”, benadrukt hij. “Dit betekent dat het model als een vroegtijdig waarschuwingssysteem voor overheden, toezichthouders en marktspelers kan fungeren.”

Tegelijkertijd waarschuwt Cincinelli voor nieuwe geopolitieke risico’s in de energietransitie. “Hoewel het aandeel hernieuwbare energie groeit, blijft Europa afhankelijk van grondstoffen waarvan de wereldwijde aanvoer sterk geconcentreerd is in landen zoals China en ontwikkelingslanden zoals Tsjaad”, beklemtoont hij. “Daarom moet de Europese productiecapaciteit voor duurzame energie worden uitgebreid. Die capaciteit is momenteel grotendeels uitbesteed aan andere werelddelen, terwijl we in Europa kampen met een tekort aan technisch geschoolde arbeidskrachten en een vergrijzende bevolking.”

Uit de studie blijkt dat de geopolitieke risico per land sterke verschillen kunnen vertonen. Het grootste risico werd opgetekend in het Verenigd Koninkrijk (0,99 punten), gevolgd door Frankrijk (0,53 punten) en Duitsland (0,44 punten). Het kleinste risico werd daarentegen geregistreerd in Portugal (0,02 procent). De onderzoekers waarschuwden wel dat Portugal, net zoals andere Zuid-Europese landen, kwetsbaar is voor extreme hitte.

De duur van de prijspieken vertoont eveneens belangrijke verschillen.Italië en Nederland kenden bubbels van respectievelijk vijftig en vierenveertig weken, terwijl Zweden slechts negen weken werd getroffen. “Dat verschil houdt rechtstreeks verband met de elektriciteitsmix”, werpen de onderzoekers op. “Landen die sterk afhankelijk zijn van aardgas zijn gevoeliger voor prijspieken, terwijl naties met veel waterkracht of kernenergie minder kwetsbaar zijn.”

De Rio Tinto Group werd tijdens de eerste helft van dit jaar met een winstdaling geconfronteerd. Dat heeft het concern bekend gemaakt. De grootste mijnbouwbedrijven ter wereld kampen met stagnerende grondstoffenprijzen, terwijl de handelsonzekerheid rond het beleid van de Amerikaanse president Donald Trump de vraag onder druk zet.

Rio Tinto boekte tijdens de eerste helft van dit jaar een winst van 4,8 miljard dollar. Dat is 16 procent lager dan dezelfde periode vorig jaar. De omzet bleef ongeveer status-quo op 26,87 miljard dollar.

De prijs van ijzererts, de belangrijkste grondstof van Rio Tinto, is tijdens de eerste helft van dit jaar. Tegelijkertijd bedreigt de handelsoorlog van Trump ook de vraag naar andere essentiële metalen zoals aluminium en koper. “Geopolitieke spanningen en handelsbarrières blijven op korte termijn economische risico’s”, beklemtoonde Rio Tinto. Het bedrijf wees ook op aanhoudende zwakte op de vastgoedmarkten in zowel China als de Verenigde Staten.

Rio Tinto blijft sterk afhankelijk van ijzererts, maar gaf aan dat de prijzen voor het product – een belangrijke component van staal – 13 procent op een lager niveau stond dan tijdens de eerste helft van vorig jaar. Ook heeft het bedrijf moeite om de levering van hoogwaardig ijzererts vanuit zijn verouderende mijnen op peil te houden.

Inmiddels heeft Rio Tinto Simon Trott, hoofd van de ijzerertsdivisie van het concern, als nieuwe chief executive aangesteld. Trott moet het bedrijf vereenvoudigen, de kosten terugdringen en de focus leggen op de meest rendabele bedrijfsonderdelen, terwijl tegelijkertijd grote groeiprojecten in uitvoering zijn.

Hoewel het merendeel van de inkomsten uit ijzererts komt, produceert Rio Tinto ook koper, aluminium en lithium. De ambitieuze uitbreiding in lithium – waaronder de overname van Arcadium Lithium ter waarde van 6,7 miljard dollar – heeft de nettoschuld van Rio Tinto opgestuwd naar 14,6 miljard dollar. Het bedrijf herhaalde zijn investeringsverwachting van 11 miljard dollar dit jaar. Daarmee zouden die investeringen het hoogste niveau sinds 2013 laten optekenen. Daarmee wil het bedrijf zijn grondstoffenportefeuille verbreden en de productie van ijzererts op peil houden.

De afvlakkende vraag naar ijzererts in China heeft ervoor gezorgd dat de prijs al geruime tijd onder het niveau van 100 dollar per ton blijft. Deze evolutie drukt op de winstgevendheid. Daarnaast heeft Rio Tinto al eerder aangegeven dat de invoerheffingen van Donald Trump ruim 300 miljoen dollar aan extra kosten hebben veroorzaakt voor de aluminiumdivisie van het bedrijf in Canada.