managing21.be

Turkije wil dat döner van de Europese Unie de status van een traditionele specialiteit zou krijgen. Daarvoor heeft het land bij de Europese Commissie een aanvraag ingediend. Maar Duitsland heeft tegen het Turkse verzoek echter formeel bezwaar aangetekend. Door een erkenning als een traditionele specialiteit zou de Turkse snack dezelfde status genieten als onder meer de Napolitaanse pizza of de Spaanse jamón serrano.

Turkije vraagt bij de döner niet om een status van een beschermde geografische aanduiding, zoals dat bij Champagne of Feta het geval is,  maar om het minder vergaande keurmerk van traditionele specialiteit. Dat label richt zich op traditionele bereidingswijzen en ingrediënten, ongeacht hun herkomst. Toch kan zo’n status vergaande gevolgen hebben. In de Turkse aanvraag staat bijvoorbeeld nauwkeurig beschreven hoe döner moet worden gesneden en bereid. Wanneer de ingrediënten van de döner uit rund of vlees bestaan, mogen alleen plakken tussen drie en vijf millimeter dik worden gebruikt. Bij een kipdöner is een dikte van één tot twee centimeter verplicht.

Turkije had in april bij de Europese Commissie een aanvraag ingediend om döner de status van een beschermd product toe te kennen. Door deze bescherming zou de naam döner alleen nog mogen worden gebruikt door producenten die zich strikt houden aan een vastgestelde bereidingswijze en productspecificaties.

Juist die vereisten lijken de oorzaak van de spanning tussen Duitse en Turkse producenten. In Duitsland is döner kebab uitgegroeid tot het populairste streetfood van het land, vaak met regionale aanpassingen op het gebied van recept en snijwijze. Maar die varianten zouden door de Turkse aanvraag mogelijk niet meer zijn toegestaan. Daarom zou het Duitse ministerie van voedsel en landbouw bij de Europese Commissie een bezwaar tegen de beschermingsaanvraag hebben ingediend.

Het Duitse ministerie zou gehandeld hebben op basis van een aantal signalen uit de Duitse voedingssector. Het bezwaar zou daarbij niet zozeer de visie van de Duitse regering weerspiegelen, maar wel het standpunt van de Duitse producenten van döner kebab vertegenwoordigen.

De procedure gaat nu een nieuwe fase in. De Europese Commissie zal daarbij beoordelen of het bezwaar ontvankelijk is en vervolgens bemiddelen tussen Turkije en Duitsland. De partijen krijgen zes maanden de tijd om tot een akkoord te komen. Als er een compromis wordt bereikt, moet dat binnen een maand aan de Europese Commissie worden gemeld. Uiteindelijk ligt de beslissing over de registratie volledig bij de Europese Commissie.

Het Franse defensieconcern Thales zal dit jaar een hogere omzet kunnen realiseren dan voorheen werd verwacht. Dat is te danken aan de sterke resultaten die het bedrijf tijdens de eerste jaarhelft, gedragen door de stijgende militaire uitgaven in Europa, heeft laten registreren.

Thales, de grootste leverancier van defensie-elektronica in Europa, liet tijdens de eerste helft van dit jaar een bedrijfswinst van 1,25 miljard euro optekenen. Dat betekende een stijging met 12,7 procent tegenover dezelfde periode vorig jaar. De groei lag net boven de marktverwachtingen, mede dankzij sterke prestaties van de divisies divisies luchtvaart en defensie.

De omzet kwam uit op een niveau van 10,27 miljard euro. Dat betekende een stijging met 8,1 procent tegenover de eerste helft van vorig jaar. Het aantal nieuwe orders daalde weliswaar met 4 procent tot 10,35 miljard euro, maar die inkrimping wordt verklaard door het feit dat vorig jaar een aantal grote contracten kon worden binnengehaald. Hoewel de omzet iets onder de verwachtingen bleef, overtrof het ordervolume de prognoses van analisten. Die gingen gemiddeld uit van een halfjaaromzet van 10,35 miljard euro, nieuwe orders van 9,02 miljard euro en een bedrijfswinst van 1,22 miljard euro.

Het bedrijf verwacht nu een jaaromzet tussen 21,8 miljard euro en 22 miljard euro. Daarmee zou Thales tegenover vorig jaar een omzetgroei tussen 6 procent en 7 procent laten optekenen. Eerder werd uitgegaan van een groei tussen 5 procent en 6 procent. Tevens wordt gerekend op een winstmarge tussen 12,2 procent en 12,4 procent.

Beperkte impact

Het aandeel van Thales is dit jaar al met ongeveer 78 procent gestegen, gesteund door een golf van stijgende defensie-uitgaven in Europa sinds de uitbraak van de oorlog in Oekraïne. Die ontwikkeling onderstreept de roep om meer Europese zelfredzaamheid op het gebied van defensie. De Franse president Emmanuel Macron kondigde eerder deze maand aan dat hij het defensiebudget van Frankrijk tegen 2027 wil verdubbelen. Dat is drie jaar eerder dan oorspronkelijk was gepland.

“Die stap ondersteunt duidelijk de groeidynamiek van het bedrijf”, benadrukte Patrice Caine, chief executive van Thales. “De versnelde investeringen uit het Franse defensiebudget zullen bijdragen tot een verdere verbetering van de operationele prestaties van het bedrijf.”

Tegelijk volgt Thales – net zoals veel andere Europese ondernemingen – de mogelijke gevolgen van internationale handelsconflicten, met name voor de civiele activiteiten.

Pascal Bouchiat, financieel directeur van Thales, schat dat Amerikaanse invoerheffingen slechts een beperkte impact zullen hebben op de bedrijfsvoering. “Als er wederzijdse heffingen van 10 procent tussen de Verenigde Staten en Europa worden ingevoerd, zou de impact dit jaar op enkele tientallen miljoenen euro’s neerkomen”, gaf Bouchiat aan.

Meer dan de helft van de omzet van Thales wordt gegenereerd door de divisie defensie, die zijn vrijgesteld van dergelijke tarieven. Bouchiat benadrukte bovendien dat de bedrijfsstructuur van Thales, die divisies in verschillende landen heeft, de grensoverschrijdende blootstelling van het Franse concern beperkt. De bestaande risico’s hebben vooral betrekking op het vliegtuigonderhoud tussen Europa en de Verenigde Staten en de export van bankpassen vanuit Mexico naar de Verenigde Staten.

“Wij zijn redelijk goed beschermd tegen invoerheffingen,” beklemtoonde Bouchiat. “We kunnen gebruikmaken van alternatieve importregelingen, waarmee we de invoerheffingen in de Verenigde Staten aanzienlijk kunnen beperken.” Indien de tarieven op de Mexicaanse export sterk zouden stijgen, zou Thales de productie van bankkaarten kunnen verplaatsen van de fabriek in Mexico naar andere locaties, bijvoorbeeld Singapore, om op die manier de Amerikaanse markt te blijven bedienen.

Het Japanse energieconcern Kansai Electric Power begint met een geologisch onderzoek naar de mogelijke vervanging van een reactor in de kerncentrale van Mihama in Tsuruga aan Japanse Zee. Dat heeft Nozomu Mori, voorzitter van Kansai Electric Power, aangekondigd. Indien het plan zou doorgaan, krijgt Japan zijn eerste nieuwe kernreactor sinds de ramp met de centrale van het elektriciteitsbedrijf Tepco in Fukushima.

Op dit moment is in de kerncentrale van Mihama, gelegen in de prefectuur Fukui, alleen Reactor Drie operationeel. De twee andere reactoren werden buiten gebruik gesteld. Sinds de ingebruikname van Reactor Drie in de kerncentrale Tomari van Hokkaido Electro Power in 2009 is er in Japan geen nieuwe reactor meer gebouwd. Mori benadrukte dat Kansai Electric Power tijdens het onderzoek rond de eventuele bouw van een nieuwe reactor een open communicatie zou hanteren en een samenwerking wil opzetten met de lokale bevolking.

In 2010 kondigde Kansai Electric al aan een verouderde reactor te willen vervangen. Er werd ook een eerste onderzoek gestart. Maar de plannen moesten na de ramp met de centrale van Fukushima, veroorzaakt door een zware aardbeving en tsunami, in 2011 worden opgeborgen.

Na de ramp keerde de Japanse publieke opinie zich sterk tegen kernenergie als nationale energiebron. De Japanse overheid benadrukte herhaaldelijk dat er geen plannen waren voor de bouw van nieuwe reactoren of een vervanging van bestaande installaties. Maar aangezien de vraag naar elektriciteit in Japan naar verwachting zal toenemen, overwegen de overheid en de energiesector toch nieuwe of grotere installaties te voorzien om de zekerheid op de levering van elektriciteit te garanderen. In het herziene energieplan, dat in februari werd gepresenteerd, gaf de Japanse regering aan opnieuw op kernenergie te willen rekenen.

Door de strengere veiligheidsnormen die na de ramp zijn ingevoerd door de Japanse nucleaire toezichthouder, zal het geplande onderzoek waarschijnlijk volledig opnieuw moeten worden gestart. Indien de locatie geschikt wordt bevonden, zal Kansai Electric een basisontwerp moeten opstellen en ter goedkeuring aan de toezichthouder voorleggen. Pas nadien kan eventueel met de bouw worden begonnen.

De Japanse overheid stimuleert de vervanging van oudere kernreactoren door nieuwe installaties, die veiliger worden geacht. Kansai Electric werkt daarvoor samen met Mitsubishi Heavy Industries en andere partners aan de ontwikkeling van een geavanceerde lichtwaterreactor, die beter bestand is tegen natuurrampen en terroristische dreigingen.

De Amerikaanse importheffingen op auto’s hebben het toekomstperspectief van de wereldwijde automobielindustrie drastisch veranderd, maar toch blijven de Verenigde Staten verreweg de belangrijkste markt voor Aziatische merken zoals Toyota, Honda, Hyundai of Nissan. Dat hebben een aantal analisten tegenover het persbureau Reuters gezegd. Er wordt aan toegevoegd dat zowel Toyota als Hyundai minstens 40 procent van hun omzet uit Noord-Amerika halen.

Die dominante positie van de Verenigde Staten lijkt volgens de analisten voorlopig niet te veranderen. “China mag dan inmiddels de grootste automarkt ter wereld zijn, maar wordt steeds meer gedomineerd door binnenlandse producenten van elektrische voertuigen”, zeggen de analisten. “

Aziatische autofabrikanten met sterke marges en een breed aanbod van hybride modellen – zoals Toyota, Hyundai, Kia en in mindere mate Honda – kunnen volgens de analisten de impact van Amerikaanse tarieven beter weerstaan. Zij zouden zelfs marktaandeel kunnen winnen ten koste van zwakkere spelers zoals Nissan. Vertegenwoordigers van verscheidene autobouwers lieten tegenover Reuters verstaan dat zij ondanks de nieuwe invoerheffingen niet van plan zijn hun Amerikaanse activiteiten af te bouwen. Wel maakten ze gewag van toenemende uitdagingen.

Voor Toyota waren de Verenigde Staten vorig jaar de grootste afzetmarkt ter wereld. Het Japanse concern verkocht in de Verenigde Staten vorig jaar 2,3 miljoen voertuigen. Dat vertegenwoordigde ruim een vijfde van de wereldwijde verkoop. Op het gebied van omzet was Noord-Amerika vorig boekjaar na Japan de belangrijkste regio ter wereld. Hyundai boekte vorig jaar in Noord-Amerika zijn hoogste omzet in bijna tien jaar. Ongeveer 60 procent van de winsten van Hyundai zouden, mede dankzij de hogere autoprijzen, in de Verenigde Staten zijn gerealiseerd.

Hyundai heeft zich inmiddels stevig in de Amerikaanse markt verankerd. Politieke spanningen tussen China en Zuid-Korea en de opkomst van Chinese fabrikanten van elektrische wagens hebben Hyundai de voorbije periode in China met een verlies aan marktaandeel geconfronteerd. Dat zette het Zuid-Koreaanse mark aan om zijn aandacht nadrukkelijker op de Verenigde Staten te richten. “Na jaren van investeren begint Hyundai nu erkenning te krijgen in Amerika,” getuigde een woordvoerder van de autobouwer. “We laten die markt niet los.”

Blufpoker

De vraag naar hybride voertuigen stijgt in de Verenigde Staten, omdat veel consumenten twijfels hebben over de actieradius, prijs en laadinfrastructuur van volledig elektrische auto’s. Volgens Vincent Sun, analist bij Morningstar, zijn zuinige modellen zoals hybrides daarom een belangrijke groeifactor. Toyota, Hyundai en Kia hebben op dit vlak een sterke troef in handen.

Tot nu toe hebben de meeste Aziatische autofabrikanten prijsverhogingen in de Verenigde Staten weten te vermijden. Analisten verwachten dat vooral de sterkere merken die strategie blijven aanhouden, ondanks de druk op de winstmarges. De focus verschuift naar het veroveren van marktaandeel ten koste van concurrenten met lagere marges, zoals Nissan en Stellantis. “Het wordt een spel van blufpoker,” benadrukte Kim Sung-rae, analist bij Hanwha Investment & Securities. “Wie het langst stand houdt, komt als winnaar uit de strijd.”

Op de lange termijn zouden de tarieven kunnen leiden tot consolidatie in de sector of tot versterking van bestaande allianties. Zo vragen beleggers zich af of Nissan door de druk opnieuw toenadering zal zoeken tot Honda, nadat eerdere fusiegesprekken dit jaar mislukten. Ook Mazda en Subaru zouden eveneens meer opnieuw meer op Toyota, dat in deze merken een belang van respectievelijk 5,1 procent en 21 procent heeft, kunnen gaan leunen.

Volgens de Japan Automobile Manufacturers Association (Jama) hebben Japanse autofabrikanten sinds de jaren tachtig van de voorbije eeuw in de Verenigde Staten al ruim 66 miljard dollar geïnvesteerd. Die investeringen werden over ongeveer twee dozijn fabrieken gespreid. Recent kondigde Hyundai bovendien aan in de Verenigde Staten een bedrag van 21 miljard dollar, onder meer voor de bouw van een nieuwe staalfabriek, te zullen investeren. Tevenswil het bedrijf zijn productiecapaciteit in de Verenigde Staten tot 1,2 miljoen voertuigen per jaar opvoeren.

Volgens Justinas Liuima, analist bij onderzoeksbureau Euromonitor International, zullen Japanse en Zuid-Koreaanse autobouwers in de Verenigde Staten waarschijnlijk meer investeren in lokale productiecapaciteit en toeleveringsketens om hun positie op de Amerikaanse markt veilig te stellen. “Ze kunnen daarbij van een ander aspect van het Amerikaanse protectionisme – de hoge invoertarieven op Chinese elektrische voertuigen – profiteren. De Chinese elektrische wagens vormen in de Verenigde Staten nauwelijks concurrentie.”

China exporteert slechts mondjesmaat auto’s naar de Verenigde Staten, mede door de invoertarieven van 100 procent op Chinese elektrische voertuigen die door de Amerikaanse regering onder president Joe Biden waren ingesteld. Toch zijn investeringen in de Verenigde Staten volgens toplui van de Japanse automobielindustrie geen eenvoudige oplossing. De hoge kosten, vooral voor arbeid, drukken op de winstgevendheid. Volgens Julie Boote, analist bij Pelham Smithers Associates, zouden de Amerikaanse invoerheffingen op langere termijn wel een impact kunnen hebben.

Wereldwijde prijsstijgingen van basisvoedingsmiddelen worden steeds vaker veroorzaakt door extreme weersomstandigheden als gevolg van de klimaatverandering. Dat blijkt uit onderzoek onder leiding van wetenschappers aan het Barcelona Supercomputing Center. De studie legt een direct verband tussen extreme klimaatfenomenen en scherpe prijsstijgingen van voedsel. Dit onderstreept de toenemende gevoeligheid van voedselsystemen voor milieuschokken.

Eerder onderzoek richtte zich vooral op de manier waarop langdurige hitte en verminderde opbrengsten op termijn tot een algemene voedselinflatie leiden. Maar de nieuwe studie toont dat specifieke voedingsmiddelen veel sterkere prijsstijgingen op de korte termijn kunnen doormaken. Deze prijsstijgingen dragen vervolgens bij tot de bredere inflatiecijfers.

Onder meer steeg de prijs van olijfolie in Europa vorig jaar met 50 procent, nadat Zuid-Spanje in 2022 en 2023 met langdurige droogteperiodes werd geconfronteerd. In India leidde een hittegolf in mei vorig jaar tot een stijging van de prijzen voor uien met 89 procent. In Zuid-Korea liepen de prijzen na een recordhitte in de zomer voor boerenkool met 70 procent op. Ook in Japan stegen de rijstprijzen in september met 48 procent, nadat het land in augustus door een hittegolf was getroffen. In China werden groenten gemiddeld 30 procent duurder. Als gevolg van droogte liepen in de Amerikaanse staten Californië en Arizona tijdens de maand november 2022 de prijzen voor groenten met maar liefst 80 procent op.

“Een groot gedeelte van deze weersomstandigheden was historisch gezien volledig ongekend,” benadrukte onderzoeksleider Maximilian Kotz, klimaatspecialist bij het Barcelona Supercomputing Center. “De temperaturen lagen ver buiten het bereik van de situaties die zouden kunnen worden verwacht in een stabiel klimaat dat niet door menselijke uitstoot is beïnvloed.”

Frequenter

Uit het onderzoek blijkt dat de stijgingen van de voedselprijzen vaak slechts enkele maanden na de extreme weersomstandigheden volgen. Dat patroon zal volgens de onderzoekers waarschijnlijk vaker optreden naarmate de klimaatverandering verergert. “Het is duidelijk dat extreme weersomstandigheden nu al intenser en frequenter zijn dan dertig tot veertig jaar geleden”, beklemtoonde Kotz. “We verwachten dat die trend zich voortzet zolang de uitstoot van broeikasgassen blijft stijgen. Als het voedselsysteem blijft reageren zoals momenteel het geval is, kunnen we soortgelijke, mogelijk zelfs meer extreme en meer onvoorspelbaardere prijsstijgingen verwachten.”

De onderzoekers stellen verder dat prijsstijgingen zich door de wereldwijde handelsketens verspreiden. In het Verenigd Koninkrijk  kende de prijs van chocolade een sterke opstoot, nadat de cacaoprijzen door droogte en extreme hitte in Ghana en Ivoorkust een verdrievoudiging hadden gekend.”

In een commentaar op de studie gaf Raj Patel, voedingsspecialist bij de University of Texas, aan dat klimaatgedreven prijsstijgingen door speculatie en slecht beleid vaak nog worden verergerd. Hij wijst op het voorbeeld van Rusland, waar een hittegolf in 2010 tot bosbranden en stijgende tarweprijzen leidde. De Russische overheid legde vervolgens een exportverbod op, waardoor de wereldwijde tarweprijs sterk omhoog werd gedreven. Dit leidde uiteindelijk tot broodrellen in onder meer Mozambique. “In inflatie van de voedselprijzen is een politiek fenomeen”, benadrukte Patel.

Landen zoals het Verenigd Koninkrijk, die sterk afhankelijk zijn van import, zijn volgens Anna Taylor, directeur van de Britse Food Foundation bijzonder kwetsbaar voor klimaatschokken op andere locaties in de wereld. De bevindingen van de studie roepen volgens de onderzoekers ook voor de centrale banken vragen op.

“De prijsstijgingen van voedsel bemoeilijken de beteugeling van de algemene inflatie”, werpt Kotz daarbij op. “Dat geldt vooral voor opkomende economieën, waar voeding een groot deel van de consumentenkorf vertegenwoordigt. Deze abnormaal hoge temperaturen hebben een directe impact op de inflatiecijfers. De belangrijkste drijfveer is voedsel. Dat sijpelt vervolgens door naar de rest van de economie.”

Tot slot waarschuwen de onderzoekers dat vooral arme huishoudens het slachtoffer zijn van de hogere kosten. “Die bevolkingsgroepen moet immers vaak op minder voedzame voeding overschakelen”, beklemtoont Anna Taylor. “Vooral de consumptie van groenten en fruit zijn bijzonder gevoelig voor prijsstijgingen.”

Als ze hun beleid niet aanpassen, dreigen de centrale banken overvallen te worden door klimaatschokken op de arbeidsmarkt. Dat blijkt uit een rapport van de London School of Economics. Zelfs bij een relatief gunstig verloop van de klimaatverandering – met een temperatuurverhoging die beperkt blijft tussen 1,5 graad Celsius en 2 graden Celsius – moet volgens het rapport rekening worden gehouden met een daling van de arbeidsproductiviteit. Dat geldt vooral voor sectoren, zoals de landbouw en de bouwsector, die voor hitte gevoelig zijn.

“Wereldwijd zijn naar schatting 1,2 miljard werknemers in 182 landen kwetsbaar voor klimaatverstoringen”, benadrukt onderzoeksleider Joe Feyertag, beleidsadviseur bij het Centre for Economic Transition Expertise (Cetex) van de London School of Economics. “De studie toont dat centrale banken milieugerelateerde werkgelegenheidsrisico’s in hun beleid en dagelijkse operaties moeten meenemen.”

Hoewel de Europese Centrale Bank en de Bank of England al waarschuwen voor de risico’s van klimaatverandering voor inflatie, economische groei en financiële stabiliteit, neemt de Amerikaanse Federal Reserve juist afstand. Eerder dit jaar trok de Federal Reserve zich terug uit een netwerk van centrale banken en toezichthouders gericht op klimaatzaken, wat vragen oproept over haar betrokkenheid bij het onderwerp.

Volgens het rapport lopen de rijke landen vooral een risico door een afbouw van vervuilende industrieën, terwijl de armere regio’s in Afrika, Azië en Latijns-Amerika een toenemende kwetsbaarheid voor de fysieke gevolgen van klimaatverandering – zoals overstromingen en droogte – zouden vertonen. “Die uiteenlopende risico’s – in combinatie met de vergrijzing en een strenger migratiebeleid – kunnen leiden tot een verdere krapte op arbeidsmarkten in ontwikkelde landen, terwijl de arbeidsreserve in de opkomende economieën zou groeien”, zeggen de onderzoekers.

Feyertag waarschuwt dat de verstoringen ook bestaande ongelijkheden kunnen verdiepen, vooral in landen met starre arbeidsmarkten. Een krappe arbeidsmarkt drijft doorgaans de inflatie op, terwijl een lage productiviteit die trend kan versterken.

De onderzoekers analyseerden de mandaten van 114 centrale banken. Slechts vijftien entiteiten bleken werkgelegenheid als een hoofdstrategie of een nevendoel van dat mandaat naar voor te schuiven. “Dit mandaat biedt de centrale banken nochtans ruimte om actiever in te grijpen”, beklemtoonde Feyertag. “Als het mandaat het toelaat, zouden centrale banken de vraag naar arbeidskrachten in klimaatbestendige en uitstootarme sectoren kunnen stimuleren, waardoor de overgang naar een duurzame economie soepeler zou kunnen laten verlopen.”

De decennialange overexploitatie van de mariene visserijbronnen van West-Afrikaanse landen vormt een van de belangrijkste drijfveren van illegale migratie naar Europa langs dodelijke routes over de Atlantische Oceaan, de Middellandse Zee en de Straat van Gibraltar. Dat blijkt uit een rapport van wetenschappers aan de University of British Columbia.

“Tegenstrijdige belangen verstoren al tientallen jaren het Senegalese visserijwezen”, werpen de onderzoekers op. “Het fenomeen leidt immers tot leeggeplunderde zeeën, economische wanhoop en duizenden mensen die Europa proberen te bereiken, maar daarbij vaak onderweg om het leven komen.” Alleen al vorig jaar kwamen meer dan 10.000 mensen tijdens hun tocht van Afrika naar Europa om het leven. Volgens de organisatie Caminando Fronteras gebruikten 2.000 slachtoffers de route via Senegal en Gambia.

“In Senegal en omringende landen zijn kleine vissen zoals sardines bijzonder schaars geworden”, verduidelijkt onderzoeksleider Daniel Pauly, directeur van het project Sea Around Us aan de de University of British Columbia. “Bovendien worden de resterende voorraden grotendeels toe vismeel verwerkt. Deze vissoorten waren ooit van levensbelang voor de armste bevolkingslagen. Tegelijk zijn ook de visstanden van meer hoogwaardige soorten zoals garnalen, tonijn en inktvis afgenomen. Dat is grotendeels gelinkt aan de export door buitenlandse bedrijven.”

De overbevissing in Senegal begon in de jaren negentig van de voorbije eeuw voelbaar te worden. Na tientallen jaren waarin Europese vissersschepen intensief in de Senegalese wateren visten, begon China zich in de jaren tachtig van de vorige eeuw in het gebied te roeren. Senegalese vissers, die met piroques – traditionele houten boten – werkten, probeerden te overleven door hun vaartuigen te moderniseren. Dankzij het gebruik van motoren, ijsboxen, nylon netten en omvangrijke bemanningen bleef het mogelijk om de concurrentie enigszins aan te gaan.

Toch konden deze ingrepen de dalende visstanden niet stoppen. In de jaren negentig van de voorbije eeuw werd nog jaarlijks ruim 1 miljoen ton vis gevangen. Inmiddels is die voorraad gehalveerd. Uit de studie blijkt dat bijvoorbeeld de Madeirese sardinella, die in de jaren vijftig van de voorbije eeuw nog onderbevist was, inmiddels zwaar overbevist is. Ook andere soorten – zoals horsmakreel, ronde sardinella en chubmakreel – bevinden zich op een kritiek niveau. Ongeveer de helft van de visvangst in de Senegalese Exclusieve Economische Zone (EEZ) is in de voorbije zeventig jaar binnengehaald door buitenlandse vloten. Dat is gevoelig meer dan het Afrikaanse gemiddelde, dat op 40 procent lag.

Vissers worden migranten

De klimaatverandering heeft de problemen versterkt. Soorten zoals de sardinella trekken noordwaarts omdat de wateren rond Senegal te warm zijn geworden. Hierdoor is de concurrentie tussen lokale vissers en buitenlandse vloten alleen nog maar toegenomen.

“Buitenlands kapitaal strijkt het grootste deel van de opbrengst op, waardoor Senegalese vissersfamilies in financiële problemen komen,” stipte Cornelia Nauen, voorzitter van de organisatie Mundus Maris, aan. “Door de dalende inkomsten kunnen de eigenaars van de boten hun bemanningsleden minder ondersteunen. Vrouwen die vroeger een belangrijke economische rol speelden binnen vissersfamilies, raken hun inkomsten en invloed kwijt. Ze eindigen vaak als arbeider in een fabriek of in armoede. Migratie wordt daardoor voor steeds meer gezinnen een aantrekkelijk alternatief.”

“Terwijl de vissers in de jaren tachtig van de voorbije eeuw nog anderen hielpen om de gevaarlijke tocht naar de Canarische Eilanden of het Europese vasteland te maken, kiezen ze er nu steeds zelf vaker voor om de oversteek te maken. De talloze aankomsten en verdrinkingen tonen op welke manier complexe factoren daarbij samenkomen. De migratie wordt in de hand gewerkt door de toenemende droogte, overbevissing, klimaatverandering, de hoop op een beter leven, een gebrek aan onderwijs, politieke instabiliteit en een diaspora die als magneet werkt.”

Uit een analyse van getuigenissen over de Senegalese migratie sinds het begin van deze eeuw blijkt dat 59 procent van de betrokkenen buitenlandse visserijvloten als een factor bij de uitwijking naar Europa vernoemt. “Europese en Chinese vissersvloten worden zwaar gesubsidieerd”, beklemtonen de onderzoekers. “Dat stelt hen in staat om ondanks de overbevissing toch door te gaan. Het afbouwen van subsidies voor Europese schepen zou de vispopulaties helpen herstellen, de aanvoer verbeteren en een rem zetten op de noodzaak om elders te vissen. Daarmee zou Europa bovendien ook meer morele autoriteit krijgen om druk uit te oefenen op landen zoals Rusland en China om eveneens hun subsidies terug te schroeven.”

De chemische industrie in Europa staat op de rand van de afgrond. Terwijl landen zoals China, de Verenigde Staten en naties uit het Midden-Oosten fors investeren in nieuwe petrochemische installaties, sluiten in Europa fabrieken op een snel tempo hun deuren. Hoge energieprijzen, een verouderde infrastructuur en een gebrek aan politieke daadkracht dreigen van Europa een netto-importeur van essentiële chemicaliën te maken.

“Europa slaapt zich een industriële neergang in,” waarschuwde Jim Ratcliffe, topman van Ineos, recent. Hij is een van meerdere industrie-magnaten die op een krachtig ingrijpen vanuit de Europese Unie aansturen. De Europese Commissie kondigde recent aan strategische chemicaliën zoals ethyleen en propeen te willen beschermen. Daarbij zou meer staatssteun worden toegelaten, terwijl bij aanbestedingen ook een voorkeur voor Europese producten zou worden ingebouwd. Maar volgens critici komt dit signaal mogelijk te laat.

Krakers – installaties die ruwe oliefracties omzetten in bouwstenen voor plastics en geneesmiddelen – staan centraal in de crisis. Een groot deel van deze installaties is meer dan veertig jaar oud, inefficiënt en draait op dure grondstoffen zoals nafta. Volgens het adviesbureau Wood Mackenzie loopt tot 40 procent van de ethyleen-capaciteit in Europa een risico op sluiting. In een rapport van acht lidstaten van de Europese Unie wordt gewaarschuwd dat deze crisis mogelijk 50.000 arbeidsplaatsen zou kosten.

Bedrijven als Eni, Dow, Shell en TotalEnergies trekken zich gedeeltelijk uit de Europese markt terug of sluiten installaties. Alleen Ineos bouwt momenteel een nieuwe ethaankraker in Antwerpen – de eerste Europese installatie in dertig jaar – met een investering van 4 miljard euro.

Internationale concurrentie

China breidt inmiddels zijn productiecapaciteit razendsnel uit en zal in 2030 naar verwachting drie keer meer ethyleen produceren dan de hele Europese Unie op dit ogenblik doet. Ook het Midden-Oosten en de Verenigde Staten profiteren van goedkopere grondstoffen zoals ethaan – een bijproduct van schaliegas – waarmee ze ethyleen tegen een fractie van de Europese kosten kan worden geproduceerd. Tegelijkertijd bouwen Chinese producenten fabrieken in Zuidoost-Azië om Europese emissieheffingen en importtarieven te omzeilen. Japanse en Zuid-Koreaanse fabrikanten kunnen tegen die concurrentie nauwelijks optornen en draaien sinds 2023 op een lage capaciteit.

De Europese Commissie overweegt wel een zogeheten Critical Chemicals Act, naar analogie van de wetgeving op strategische metalen. Volgens Stéphane Séjourné, Europees commissaris voor industrie, is er hier duidelijk sprake van de bescherming van een economische soevereiniteit. “Het behoud van onze krakers is essentieel”, betoogde hij.

Toch blijft de kloof groot. Terwijl de productie in Europa gemiddeld 800 dollar per ton kost, ligt dat cijfer in de Verenigde Staten rond de 400 dollar en in het Midden-Oosten zelfs onder de 200 dollar. Volgens analisten zal de chemiesector in Europa weliswaar niet verdwijnen, maar zich wel concentreren in handen van enkele grote partijen. “Alleen groepen die groot genoeg zijn om een prijszetter te zijn, zullen overleven,” beklemtoont Enzo Baglieri, docent aan de Bocconi School of Management.

Sancties van de Verenigde Staten tegen Rusland zouden in de Latijns-Amerikaanse landbouw tot chaos kunnen leiden. Dat hebben een aantal analisten gezegd, verwijzend naar het feit dat veel Latijns-Amerikaanse landbouwbedrijven afhankelijk zijn van de invoer van Russische meststoffen, die onder de Amerikaanse sancties zouden kunnen vallen. Donald Trump, president van de Verenigde Staten, wil met bijkomende sancties Rusland onder druk zetten om de oorlog in Oekraïne te beëindigen.

Latijns-Amerikaanse landbouwers staan voor een moeilijke periode indien de Verenigde Staten aan kopers van Russische exportproducten – zoals meststoffen die essentieel zijn voor handelsgewassen zoals Mexicaanse avocado’s en Braziliaanse soja en maïs – nieuwe sancties zouden opleggen. Voor Brazilië, dat vorig jaar ongeveer een derde van zijn behoefte aan meststoffen dekte met een invoer van 3,7 miljard dollar uit Rusland, is er volgens de experts praktisch geen alternatief om dat gat op te vullen als die aanvoer stopt.

De uitbraak van de oorlog in Oekraïne in 2022 leidde in Latijns-Amerika tot het hamsteren van Russische meststoffen. De prijzen stegen kortstondig, maar de handel is inmiddels genormaliseerd. Er werden weliswaar plannen gekoesterd om de binnenlandse productie van meststoffen in Mexico en Brazilië op te voeren. Door de relatief goedkope Russische import werd daarmee echter weinig vooruitgang geboekt. Volgens de Russische Vereniging van Mestproducenten is de export naar Brazilië – de grootste producent van soja, suiker en koffie in de wereld – tijdens de eerste helft van dit jaar met bijna 30 procent gestegen.

Mark Rutte, secretaris-generaal van de Navo, benadrukte dat Brazilië een van de landen was die vanwege hun handel met Rusland door sancties bijzonder hard getroffen zouden kunnen worden. “Nieuwe sancties tegen Russische meststofimporten zouden de productie van soja en maïs onhoudbaar kunnen maken” benadrukte ook Lucas Beber, vicevoorzitter van Aprosoja, de Braziliaanse vereniging van graantelers.

Ook Mexico importeerde vorig jaar meer dan 580 miljoen dollar aan meststoffen uit Rusland. Daarmee is Rusland voor Mexico de grootste leverancier van grondstoffen. Eventuele Amerikaanse sancties zouden daar voor de boeren dan ook een groot probleem vormen voor boeren. “Sancties zouden in Mexico tot een tekort aan verschillende soorten meststoffen kunnen leiden”, betoogde Raul Urteaga, voormalig directeur internationale zaken bij het Mexicaanse ministerie van landbouw. “Dat geldt onder meer voor ureum, een product dat wordt ingezet bij gewassen zoals maïs, sorghum, tarwe en zelfs avocado.”

Raul Urteage waarschuwde dat de kwaliteit van beschikbare meststoffen door het wegvallen van de Russische import zou dalen. “Dit zou de avocado-oogst verzwakken en ook voor de Amerikaanse consumenten de prijzen doen stijgen”, beklemtoonde hij. De Verenigde Staten nemen meer dan 80 procent van Mexico’s avocado-export af, een markt die vorig jaar meer dan 3 miljard dollar waard was. Urteaga zei dat de prijs van avocado’s zou stijgen als producenten alternatieven moeten gebruiken of meststoffen moeten importeren uit andere bronnen dan Rusland.

Trage vooruitgang

Rusland is ook de grootste meststofleverancier voor Colombia, een belangrijke exporteur van fruit, bloemen en koffie naar de Verenigde Staten. Rusland vertegenwoordigt ongeveer een kwart van de Colombiaanse invoer van meststoffen. De Wereldbank heeft de prijzen van meststoffen bestempeld als een drijvende kracht achter de voedselinflatie in Midden-Amerika, wat bijdraagt aan een kostencrisis die noordwaartse migratie aanwakkert.

Zelfs meststoffen-producenten die geen zaken meer doen met Russische leveranciers, zoals het Amerikaanse Mosaic, vrezen dat verdere handelsonderbrekingen met grote Russische mestproducenten tot meer volatiliteit leiden. “Eventuele gesprekken over een vergelding tegen landen die met Rusland handel drijven, zouden de prijzen verder opdrijven,” beklemtoonde Eduardo Monteiro, directeur van Mosaic in Brazilië. “Geopolitieke spanningen hebben de verkopen aan Braziliaanse boeren voor de volgende oogstcyclus vertraagd, wat de tijdige levering van meststoffen voor belangrijke gewassen zoals soja in gevaar kan brengen.”

Brazilië heeft plannen gepresenteerd om de afhankelijkheid van buitenlandse meststoffen bijna te halveren. Mexico wil de binnenlandse productie van 33 procent naar 80 procent van de lokale vraag opvoeren. De Braziliaanse president Luiz Inácio Lula da Silva en de Mexicaanse leider Claudia Sheinbaum hebben hun respectievelijke staatsoliemaatschappijen Petrobras en Pemex aangespoord om de productie van meststoffen te verhogen.

De vooruitgang verloopt echter traag. In Brazilië zijn de inspanningen belemmerd door onder meer een gebrek aan financiering, mogelijk dure minerale hulpbronnen en hoge aardgasprijzen. “Het probleem zou gedeeltelijk kunnen worden verlicht wanneer Brazil Potash Corp – eens de infrastructuur klaar is en de nodige vergunningen zijn verkregen – begint met de winning van potas in het Amazonegebied”, zeggen de analisten. In Mexico heeft Pemex al jarenlang geworsteld om meststoffen winstgevend te produceren.

Ongeacht mogelijke Amerikaanse en Europese sancties, verwachten de Russische producenten van meststoffen tegen het einde van dit decennium hun wereldwijde marktaandeel tot 25 procent te verhogen. Daarbij wordt vooral gerekend op de verkoop aan belangrijke groeimarkten zoals Brazilië, India en China.

In Rusland heeft de regering een steunpakket van 63 miljard roebel (ongeveer 802 miljoen dollar) aangekondigd om de steenkoolindustrie te ondersteunen. De sector wordt immers geconfronteerd met internationale sancties, dalende prijzen en exportbelemmeringen.

Volgens het plan mogen steenkoolbedrijven de betaling van de belasting op delfstoffenwinning en bepaalde sociale premies tot eind november dit jaar uitstellen. Daarnaast krijgen de ondernemingen uitstel van betaling voor hun belastingschulden. Het Russische ministerie van energie zal bepalen welke bedrijven in aanmerking komen voor de steunmaatregelen.

Het Russische inisterie van financiën benadrukte dat de maatregelen bedoeld zijn om werkkapitaal vrij te maken voor steenkoolproducenten die kampen met verslechterende economische omstandigheden. Het hulppakket moet nog definitief worden goedgekeurd door de regering, aldus het ministerie.

Er wordt al gerichte steun verleend aan bepaalde bedrijven, in de vorm van subsidies, uitstel van terugbetalingen van kredieten en schuldherschikking. Tot nu toe hebben zeven bedrijven – waaronder grote producenten zozals Mechel, Vorkutaugol, SDS-Oegol en Severny Koezbass – individuele steun ontvangen. Gezamenlijk exploiteren deze bedrijven 34 mijnen, 16 verwerkingsinstallaties en 20 ondersteunende industriële sites. Ambtenaren verwachten nog aanvragen van ongeveer veertig andere bedrijven te ontvangen en te beoordelen.

Westerse sancties

De Russische steenkoolindustrie, die lange tijd een belangrijke pijler van de Russische export vertegenwoordigde, is zwaar getroffen door westerse sancties, een dalende wereldwijde vraag en hogere invoertarieven in China, de grootste afzetmarkt voor de Russische steenkoolsector. Eerder al had Dmitry Islamov, Russisch vice-minister van energie, dat meer dan een kwart van de Russische steenkoolbedrijven door de crisis in de sector het risico liep te moeten sluiten. In totaal zouden al 51 ondernemingen – zowel mijnen als dagbouwsites – zijn stilgelegd of op het punt staan hun activiteiten op te schorten.

Begin vorig jaar waren er in de Russische steenkoolwinning 179 bedrijven – waaronder 52 ondergrondse mijnen en 127 dagbouwsites – actief. Islamov gaf tevens aan dat de verliezen in de sector eind vorig jaar 112,6 miljard roebel (ongeveer 1,44 miljard dollar) bedroegen. Hij waarschuwde dat de situatie verder dreigde te verslechteren.

Eerder had Dmitry Lopatin, adjunct-directeur van de afdeling steenkool van het Russische ministerie van energie, al gemeld dat steenkoolbedrijven tijdens de eerste vijf maanden van dit jaar verliezen van 112 miljard roebel (1,43 miljard dollar) hadden geleden.

De totale verliezen van de sector zouden tegen eind dit jaar kunnen oplopen tot een bedrag tussen 300 miljard roebel en 350 miljard roebel. Die som is vergelijkbaar is met de jaarlijkse begrotingen van grote Russische regio’s.

Volgens het ministerie zijn er verschillende factoren die bijdragen aan de crisis. Daarbij wordt onder meer gewezen naar de hoge schuldenlast van de bedrijven uit de sector, die tot 1,2 biljoen roebel is opgelopen. Daarnaast wegen ook de zwakke buitenlandse vraag en de lage steenkoolprijzen op de sector. Tenslotte is er ook de ongunstige wisselkoers van de roebel.

Rekening houdend met deze omstandigheden, moet er volgens het Russisch Nationaal Kredietbeoordelingsbureau rekening mee worden gehouden dat de Russische steenkoolindustrie de volgende twaalf tot achttien maanden een golf van consolidatie zou kunnen doormaken. De dalende exportinkomsten en toenemende financiële druk zouden ertoe kunnen leiden dat kleinere bedrijven door grotere groepen worden opgekocht of een herstructurering ondergaan.