In de Verenigde Staten zegt nog amper 54 procent van de volwassen bevolking alcohol te consumeren. Dat is het laagste niveau in bijna negentig jaar. Dat blijkt uit een studie van het onderzoeksbureau Gallup. Tegelijkertijd groeit het aantal Amerikanen dat gelooft dat ook een matig alcoholgebruik een slechte invloed heeft op de menselijke gezondheid. Voor het eerst is dit nu de persoonlijke opvatting van een meerderheid van de bevolking.

Tussen 1997 en 2023 rapporteerde minstens 60 procent van de Amerikanen alcohol te gebruiken. Maar vorig jaar werd een terugval tot 58 procent opgetekend. Dit jaar werd een verdere daling tot 54 procent gemeld. In de Amerikaanse geschiedenis werd voordien zelden een consumptieniveau van minder dan 60 procent gemeld. Bij de eerste peiling van Gallup in 1939 werd een niveau van 58 procent opgetekend. Nadien werd alleen nog in 1958 een dieptepunt van 55 procent geregistreerd. In 1981 werd een absoluut hoogtepunt van 71 procent genoteerd.

De opeenvolgende dalingen van de voorbije jaren komen overeen met recent onderzoek dat suggereert dat zelfs kleine hoeveelheden alcohol schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid. Dit staat haaks op eerdere aanbevelingen dat matig drinken mogelijk beschermende voordelen bood. Bij vrouwen is de daling duidelijker, want daar werd sinds 2023 een daling van 62 procent naar 51 procent opgetekend. Bij mannen was er over dezelfde periode sprake van een inkrimping van 62 procent naar 57 procent.

Jonge volwassenen waren tien jaar geleden al minder geneigd alcohol te drinken, maar die trend versnelt. In 2023 gaf nog 59 procent van de Amerikaanse jonge volwassenen aan alcohol te consumeren. Dat cijfer is nu echter tot 50 procent gedaald. Daarmee ligt hun consumptie lager dan die van middelbare en oudere volwassenen, hoewel ook bij die groepen minder mensen aangeven alcohol te drinken dan twee jaar geleden.

De daling van het alcoholgebruik lijkt volgens Gallup niet te worden veroorzaakt door een overstap naar andere genotsmiddelen, zoals recreatieve marihuana, die nu in ongeveer de helft van de Amerikaanse staten legaal is. Hoewel het marihuanagebruik hoger ligt dan tien jaar geleden, werd de voorbije vier jaar een status-quo opgetekend. “De consumptie van marihuana lijkt dan ook geen rol te hebben in de keuze om niet te drinken.”

Gezondheid

Voor de eerste keer zegt een meerderheid van 53 procent dat een matige consumptie van alcohol – een of twee dranken per dag – slecht is voor de gezondheid. Nog slechts 6 procent van de ondervraagden is van mening dat een matige consumptie van alcohol een gezondheidsvoordeel biedt, terwijl 37 procent denkt dat het geen verschil maakt. Het geloof dat matig alcoholgebruik ongezond is, groeide van 28 procent in 2018 en 39 procent in 2023 naar 45 procent vorig jaar. Tussen 2001 en 2011 geloofde ongeveer 25 procent dat alcohol een slechte invloed had op de gezondheid. Een even grote groep vermoedde tijdens diezelfde periode een gunstige impact.

Jonge volwassenen zijn ook het meest geneigd te denken dat drinken schadelijk is. In 2001 was ongeveer 30 procent van de jongeren overtuigd van de schadelijke impact van een matige alcoholconsumptie. Bij ouderen werd slechts een score van 21 procent genoteerd. Momenteel is ongeveer 66 procent van de jongeren van mening dat een matige alcoholconsumptie schadelijk is voor de menselijke gezondheid. Oudere volwassenen zijn ook nu nog minder overtuigd van die schadelijke invloed, maar hun bezorgdheid neemt langzaam toe.

Verder werd vastgesteld dat bij vrouwen 60 procent van een schadelijke invloed overtuigd is. Bij mannen valt dat cijfer terug tot 47 procent. Gallup merkt daarnaast op dat er op het gebied van etniciteit, opleiding en inkomen slechts kleine verschillen kunnen worden geregistreerd.

In de Amerikaanse alcoholconsumptie kon volgens Gallup bovendien een verschuiving worden opgemerkt. Nog slechts 24 procent van de drinkers bevestigde de voorbije vierentwintig uur alcohol te hebben geconsumeerd. Dat is een absoluut laagterecord. Anderzijds merkte 40 procent van de drinkers op dat de laatste consumptie meer dan een week geleden gebeurde. Dat is het hoogste percentage dat sinds het begin van deze eeuw kon worden gemeld.

Gemiddeld erkenden de ondervraagden de zeven dagen voordien 2,8 dranken te hebben geconsumeerd. Dat is het laagste cijfer dat sinds 1996 werd opgetekend. In 2003 werd daarbij nog een piekhoogte van 5,1 dranken per week gemeld.

Sovcomflot, het grootste scheepvaartbedrijf en de belangrijkste exploitant van de Russische tankervloot, heeft tijdens de eerste helft van dit jaar een zwaar verlies moeten melden. Het negatieve resultaat is het gevolg van de westerse sancties, die steeds zwaarder wegen op de activiteiten van het Russische scheepvaartbedrijf.

Sovcomflot leed tijdens de eerste zes maanden van dit jaar een nettoverlies van 435 miljoen dollar. Tijdens dezelfde periode vorig jaar kon nog een winst van 324 miljoen dollar worden gemeld. De omzet daalde met 39 procent tot 618 miljoen dollar, terwijl de winst uit de scheepvaartactiviteiten tot 306 miljoen dollar werd gehalveerd. De operationele winst kelderde met 55 procent tot 263 miljoen dollar.

Sovcomflot was ooit eigenaar van de grootste vloot Aframax-olietankers in de wereld. Sinds de aanscherping van de sancties door de Verenigde Staten en de Europese Unie wegens de inval van Rusland in Oekraïne, is Sovcomflot echter sterk in zijn activiteiten beperkt.

In januari schrapte de Verenigde Staten de licentie van het bedrijf om zijn vloot te exploiteren en legde blokkades op tientallen schepen, waardoor sommige vaartuigen werkloos moesten blijven liggen en de vrachttarieven onder druk kwamen te staan. Alleen al de waardevermindering van deze maatregelen zou volgens Andrei Chernov, analist bij Freedom Finance Global, het Russische scheepvaartconcern 29,8 miljard roebel (371 miljoen dollar) hebben gekost. De Europese Unie ontzegde de schepen van Sovcomflot bovendien de toegang tot haar havens. Dit beperkte verder de routes van Sovcomflot.

“Begin juni stonden in totaal 426 tankers van de Russische zogenaamde schaduwvloot – een netwerk van schepen dat werd ingezet om westerse beperkingen op olie-export te omzeilen – onder sancties van de Verenigde Staten, de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk”, gaf het Institute for Energy and Finance aan. “Deze schepen vertegenwoordigden een gezamenlijke tonnenmaat van 31,4 miljoen ton en vormen ongeveer 55 procent van de totale Russische schaduwvloot. Een groot gedeelte van deze vaartuigen zijn volgens het instituut feitelijk uitgeschakeld voor de wereldwijde oliemarkt.

Het tekort werd geruime tijd opgevangen door Griekse rederijen, die Russische olie bleven vervoeren tegen prijzen die ruim onder de vastgelegde limiet van de Europese Unie van 60 dollar per vat lagen. Inmiddels heeft de Europese Commissie echter beslist om het prijsplafond voor Russische olie verder te verlagen tot 47,6 dollar per vat. Deze ingreep kan volgens het Institute for Energy and Finance een veel zwaardere klap betekenen voor de oliesector en de staatsinkomsten van Rusland.

 “Reders zouden opnieuw weigeren Russische olie te vervoeren,” schreven de analisten, “Het zou immers financieel niet langer aantrekkelijk zijn om Russische olie te vervoeren. Het vervangen van deze capaciteit door schepen uit de Russische schaduwvloot zal eveneens moeilijker worden. Rusland heeft momenteel immers te weinig schepen die niet door de westerse sancties worden geraakt. Door de dalende olie-export zullen ook de inkomsten van de Russische overheid verder worden uitgehold.”

Het Panamakanaal bereidt zich voor om in het eerste kwartaal van volgend jaar een openbare aanbesteding te lanceren voor de bouw en exploitatie van twee nieuwe havens binnen de kanaalzone. Dat hebben een aantal waarnemers gemeld. De projecten maken deel uit van een bredere uitbreidingsstrategie van de kanaalautoriteiten. 

Met de uitbreiding wil het Panamakanaal de dienstverlening rond de vrachtbehandeling – waaronder overslag, opslag en gastransport – vergroten. Tevens moet het plan bijdragen aan de zekerheid van de zoetwatervoorziening, die voor de kanaaloperaties van cruciaal belang is. Het Panamakanaal is immers volledig afhankelijk van zoetwaterreservoirs om de sluizen te vullen. Door de groeiende trafieken en de klimaatverandering dreigt er een tekort aan water. Het uitbreidingsplan bevat daarom ook projecten die de beschikbaarheid van water veilig moeten stellen.

“Er is een grote vraag naar faciliteiten en terminals,” zei Ricaurte Vásquez, directeur van de Panama Canal Authority. Verdere details over de plannen heeft hij echter niet gemeld. Eerder had de Panama Canal Authority bekend gemaakt de volgende vijf jaar ongeveer 8,5 miljard dollar te willen investeren in modernisering en uitbreiding van de infrastructuur van het kanaal.

Een belangrijk onderdeel van de plannen bestaat uit de bouw van een grote dam om de rivier Indio af te sluiten en een nieuw waterreservoir te creëren. Dat reservoir moet extra zoet water leveren om de werking van het Panamakanaal veilig te stellen, want bij elke sluisbeweging moeten miljoenen liters water gebruikt.

Dit project ligt inmiddels bij het Panamese Hooggerechtshof, nadat getroffen gemeenschappen een rechtszaak tegen de plannen aanspanden. Zij voelen zich immers door de aanleg van het reservoir bedreigd. Volgens deze lokale gemeenschappen zou er door de aanleg met mogelijke overstromingen, een verlies aan land en gevolgen voor het leefmilieu rekening moeten worden gehouden. Het Panamese Hooggerechtshof moet zich over de wettelijkheid en de gevolgen van de plannen uitspreken.

Daarnaast wordt gewerkt aan een aparte aanbesteding voor de aanleg van een pijpleiding voor vloeibaar petroleumgas (LPG) in de kanaalzone, die mogelijk eveneens volgend jaar van start gaat. Met de aanleg van een pijpleiding streeft de Panama Canal Authority naar eigen zeggen naar een efficiënter en veiliger transport van gas door het kanaalgebied.

De pijpleiding moet daarbij het transport per tanker aanvullen. De vraag naar het transport van gas neemt immers wereldwijd sterk toe. Een pijpleiding zou de logistieke capaciteit van het Panamakanaal vergroten en zou ook de risico’s op ongevallen verminderen. Daarnaast zou de pijpleiding Panama ook toelaten zich als een belangrijke energie-draaischijf op te werpen. Het initiatief past binnen de strategie van de Panama Canal Authority om een meerwaarde te creëren door niet alleen een scheepstransit te verlenen, maar ook energie-infrastructuur aan te bieden.

Geopolitiek

Het Panamakanaal ligt intussen ook geopolitiek onder een vergrootglas. De Amerikaanse president Donald Trump dreigde dit jaar nog de controle over het kanaal over te nemen. Volgens Trump zou die overname noodzakelijk kunnen zijn om de groeiende invloed van China in Panama af te wentelen.

Tegelijkertijd probeert de Panamese president José Mulino vroegtijdig een einde te maken aan een 25 jaar oude concessie aan het concern CK Hutchison uit Hongkong voor de exploitatie van de Panamese havens Balboa en Cristóbal. Deze havens liggen buiten de kanaalzone, maar zijn strategisch van groot belang voor internationale handel en scheepvaart.

Het contract ligt al geruime tijd onder vuur. Onder meer wordt opgemerkt dat de voorwaarden Panama te weinig baten brengen en vooral gunstig zijn voor CK Hutchison. Bovendien wordt aangevoerd dat de aanwezigheid van een Chinees bedrijf in deze cruciale havens de invloed van China in Panama vergroot. Met een vroegtijdige beëindiging van het contract probeert Mulino tegemoet te komen aan binnenlandse kritiek en wil hij de strategische controle van Panama over zijn havens versterken.

CK Hutchison heeft inmiddels bekend gemaakt dat een verkoop van het merendeel van zijn wereldwijde havenactiviteiten – waaronder de Panamese terminals – aan een consortium onder leiding van BlackRock en rederij Mediterranean Shipping Company (MSC) een redelijke kans van slagen heeft. De betrokken activiteiten zouden een waarde hebben van 22,8 miljard dollar.

De lanceerbasis Baikonur in Kazachstan vormde een cruciale draaischijf voor de ruimtevaartindustrie van de voormalige Sovjet-Unie. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie bleef Baikonur ook voor de Russische ruimtevaart cruciaal. Momenteel probeert Kazachstan zijn eigen ruimtevaartindustrie verder uit te bouwen en zich van zijn band met Rusland los te maken.

Kazachstan wil de legendarische kosmodroom van Baikonur, gelegen in de Centraal-Aziatische steppe, nieuw leven inblazen. Het land wil het uitgestrekte complex, dat momenteel grotendeels nog steeds aan Rusland wordt verhuurd – omvormen tot een ultramoderne ruimtehaven voor internationale start-ups.

Momenteel wordt op Baikonur volop gewerkt aan de renovatie van een lanceerplatform. De infrastructuur zal voor de lancering van de Russische Soyuz-5 worden gebruikt. De introductie van de Soyuz-5 is al herhaaldelijk uitgesteld. De eerste testvlucht zou nu voor de maand december zijn gepland.

“Baikonur heeft dringend een modernisering nodig”, werpt Azamat Doszhanov, hoofd van de Kazachse ruimtevaartorganisatie KazCosmos, op. Voor Kazachstan gaat het immers om meer dan een volgende raketlancering. De renovatie van het lanceercomplex vormt de hoeksteen van een bredere gok. De Kazachse regering wil Baikonur, in verval geraakt sinds het Sovjettijdperk, immers ombouwen tot een centrum voor buitenlandse investeringen en commerciële ruimtevaart.

Baikonur, gebouwd in de jaren vijftig, was het kloppend hart van de ruimtevaartindustrie van de Sovjet-Unie. In 1957 werd vanop de basis de Spoetnik, de eerste satelliet die vanop aarde in de ruimte werd gestuurd, gelanceerd. Vier jaar verzorgde de basis ook de lancering van Joeri Gagarin, de eerste mens in de ruimte.

De ligging van Baikonur, relatief dicht bij de evenaar, gaf de basis een strategisch belang, vergelijkbaar met Cape Canaveral voor het Amerikaanse ruimtevaartbureau Nasa in Florida en de Spaceport Kourou van het European Space Agency (ESA) in Frans-Guyana. Na de val van de Sovjet-Unie werd Kazachstan onafhankelijk. Daarop werd de kosmodroom, die momenteel een oppervlakte van 6.799 vierkante kilometer heeft, tot het midden van deze eeuw aan Rusland verhuurd.

De invasie van Rusland in Oekraïne in 2022 betekende echter ook voor Baikonur een kantelpunt. Die invasie leidde tot zware sancties tegen Rusland en de samenwerking met de westerse ruimtevaartsector werd abrupt beëindigd. Het Russische ruimtevaartbureau Roscosmos trok zich terug uit Frans-Guyana en hield in Baikonur zelfs zesendertig satellieten van het Britse concern OneWeb gegijzeld. “Na dat incident willen nog maar weinig partijen vanuit Baikonur lanceren”, verduidelijkt Nurlan Aselkan, hoofdredacteur van het Kazachse tijdschrift Space Research and Technology.

Speciale economische zone

Momenteel zijn op Baikonur nog slechts drie van de tien lanceerplatformen actief. Eén platform wordt voor het programma Soyuz-2 ingezet. De twee andere platforms worden gebruikt voor de Proton-M, een zware draagraket die langzaam wordt uitgefaseerd vanwege zijn sterk vervuilende brandstof.

Het programma Soyuz-5 – beheerd door de Russisch-Kazachse joint-venture Baiterek – geldt als de grootste hoop voor Baikonur. De middelzware draagraket moet zes tot acht keer per jaar satellieten en sondes in een lage baan rond de aarde brengen. Toch plaatsen waarnemers een aantal kanttekeningen.

“Ik zie geen Europese of westerse bedrijven die voor een lancering op Baikonur zouden opteren”, beklemtoont Bart Hendrickx, specialist in Russische ruimtevaart aan de Universiteit Gent. “De Russische ruimtevaartsector lijdt zwaar onder de sancties. Veel satellietprojecten liggen stil door een gebrek aan westerse onderdelen. Zelfs de Kazachse ruimtevaartmaatschappij Kazakhstan Garysh Sapary, die samenwerkt met Airbus, heeft het gebruik van Baikonur stopgezet.

Voor Kazachstan draait het om meer dan louter techniek. Het land wil zich immers economisch en geopolitiek losmaken van Rusland. Ideeën voor een eigen lichte draagraket circuleren al langer, maar investeerders blijven terughoudend. “Dit is een doodlopend scenario voor beide partijen”, zegt Sergej Sopov, oprichter van de Space Research Agency Kazakhstan. “Moskou is slechts huurder van de site en steekt geen geld in onderhoud of ontwikkeling.” Rusland concentreert zich intussen op zijn eigen nieuwe ruimtehaven Vostochny in het verre oosten. 

Toch zien waarnemers toch enige hoop. Kazachstan is inmiddels op Baikonur opnieuw alleen eigenaar van een aantal lanceerplaatsen. Daarmee kan de Kazachse regering rechtstreekse onderhandelingen met buitenlandse partijen starten. 

Om investeerders te lokken plant de regering in de regio een speciale economische zone voor nationale en internationale ruimtevaartprojecten. Olzhas Bektenov, premier van Kazachstan, bevestigde gesprekken met onder meer het Indiase Skyroot, het Chinese Deep Blue Aerospace en diverse Europese bedrijven, waaronder de Duitse startups Hympulse en Rocket Factory Augsburg. De overheid wil belastingvoordelen, vereenvoudigde douaneprocedures en langetermijncontracten aanbieden aan ondernemingen die zich in Baikonur of in de nabijgelegen stad Kyzylorda vestigen.

Toch heerst er ook scepsis. “Behalve woestijn en enkele infrastructuurwerken heeft Kazachstan weinig te bieden”, werpen een aantal waarnemers op. De stad Baikonur en de twee luchthavens blijven bovendien onder Russische controle en zijn al langere tijd inactief.

China toont intussen wél concrete interesse. De Russische president Xi Jinping beloofde vorig jaar een bedrag van ruim 13 miljoen  euro voor gezamenlijke ruimtevaartprojecten. Daarmee zou Baikonur voor het eerst in decennia buitenlandse operators kunnen aantrekken. Daarmee dreigt het land echter met een nieuwe afhankelijkheid, dit keer van China, geconfronteerd te worden.

De Chinese spoorwegen hebben een nieuwe technologie ontwikkeld om de sonische knal van hun magneetzweeftreinen – die snelheden tot 600 kilometer per uur halen – te onderdrukken. Daarbij wordt teruggegrepen naar het concept van geluidsdempers die het lawaai van een schot uit een vuurwapen moeten opvangen.

De maglev-treinen zweven boven de rails in plaats van over de sporen te rijden. Deze eigenschap maakt deze treinen aanzienlijk sneller dan conventionele hogesnelheidstreinen, die doorgaans maximaal 300 kilometer per uur halen. Maar die hogere snelheid veroorzaakt ook een probleem. Bij het passeren van tunnels wordt immers lucht als een zuiger samengeperst, wat bij de uitgang een tunnelboom – een harde schokgolf – oplevert.

Deze knallen kunnen tot anderhalve kilometer verderop hoorbaar zijn en zelfs risico’s opleveren voor de constructie van gebouwen. Om dergelijke problemen te voorkomen stellen Chinese ingenieurs voor om aan de tunnelmonden over een afstand van honderd meter poreuze structuren te plaatsen. Die laten de opgesloten lucht ontsnappen zonder dat er een knal ontstaat.

Volgens tests zou het systeem de schokgolven met 96 procent – vergelijkbaar met de werking van een geluiddemper op een vuurwapen – verminderen. Een geluidsdemper vertraagt namelijk de uitstromende gassen die vrijkomen bij een schot door ze door verschillende kamers te leiden. Daardoor verspreidt de energie zich over een groter oppervlak en neemt de geluidsexplosie sterk af.

Wereldwijd zijn er momenteel slechts zeven maglev-diensten, meestal op korte trajecten zoals luchthaven-verbindingen, actief. Maar de treinfabrikant China Railway Rolling Stock Corporation (CRRC), wil het systeem binnen vijf jaar ook op commerciële ultra-hogesnelheidslijnen toepassen. 

Het bedrijf presenteerde recent een prototype van zijn nieuwe hogesnelheidstrein CRRC 600 in Peking. De trein kan een topsnelheid van 600 kilometer per uur worden bereikt. Daarmee wil China zich focussen op een reismarkt die zich tussen de normale hogesnelheidstreinen en vliegtuigen bevindt. Treinen zoals de CRRC 600 zouden op afstanden tot 2.100 kilometer kunnen worden ingezet.

Ingenieurs hadden de treinen al voorzien van een spits toelopende neus die de luchtweerstand verlaagt. Eerder werd ook geëxperimenteerd met schuimkappen aan tunnelmonden om de geluidsgolven te verspreiden. Uit vervolgonderzoek bleek echter dat een honingraatstructuur van honderd meter lang de werking aanzienlijk versterkt.

Het fenomeen van de zogenaamde tunnelbooms bestaat ook bij huidige hogesnelheidstreinen, maar de kracht van de schokgolf neemt fors toe bij hogere snelheden. Waar een conventionele trein doorgaans pas een knal veroorzaakt in een tunnel van zes kilometer of langer, doet een maglev-trein dat al bij een tunnel van nauwelijks twee kilometer.

Rolls-Royce, bouwer van onder meer vliegtuigmotoren, heeft de ambitie om uit te groeien tot het grootste beursgenoteerde bedrijf van het Verenigd Koninkrijk. Dat heeft Tufan Erginbilgic, topman van Rolls-Royce, gezegd. Erginbilgic ziet die doelstelling binnen bereik dankzij de verwachte groei in de vraag naar kleine modulaire kernreactoren. Deze reactoren, bedoeld voor lokale energiecentrales, moeten bijdragen aan de energie-onafhankelijkheid van het land.

Het farmaconcern AstraZeneca is met een beurswaarde van ongeveer 172 miljard pond momenteel het grootste beursgenoteerde van het Verenigde Staten. Om dat niveau te kunnen overtreffen moet Rolls-Royce, dat momenteel een beurswaarde van ongeveer 92 miljard pond heeft, nog wel een lange weg afleggen. Daarbij moet de motorenbouwer ook nog ondernemingen zoals HSBC Holdings (163 miljard pond), Shell (155 miljard pond), Unilever (110 miljard pond) en British American Tobacco (93 miljard pond) voorbijsteken.

Volgens Erginbilgic ligt het potentieel van Rolls-Royce in de civiele kernenergie, waarbij het bedrijf gebruik maakt van de nucleaire technologie die oorspronkelijk voor de Britse onderzeevloot werd ontwikkeld. Rolls-Royce heeft voor de levering van kleine modulaire reactoren inmiddels contracten gesloten met de regeringen van het Verenigd Koninkrijk en Tsjechië. “Geen enkel privébedrijf ter wereld beschikt over onze nucleaire expertise”, stipte Erginbilgic. “Als we wereldwijd geen marktleider worden, hebben we iets verkeerd gedaan.”

Erginbilgic gaat ervan uit dat de wereldwijde markt voor kleine modulaire reactoren een waarde van meer dan 1 biljoen dollar kan bereiken. Hij verwacht dat er tegen het midden van deze eeuw ongeveer vierhonderd reactoren zullen worden geïnstalleerd. “Bovendien moet er rekening worden gehouden dat de noodzaak aan deze kleine modulaire reactoren nog verder zal groeien”, stipt de topman van Rolls-Royce aan. “De technologie moet immers een antwoord kunnen bieden aan de enorme energiebehoefte van datacenters die kunstmatige intelligentie moeten aandrijven.”

De beurskoers van Rolls-Royce heeft sinds het aantreden van Erginbilgic aantreden in januari 2023 een vertienvoudiging laten optekenen. Erginbilgic zette de hervormingen van zijn voorganger Warren East op volle kracht door. Daarmee moest Rolls-Royce herstellen van een aantal zware klappen. Het Britse concern was onder meer geconfronteerd met recordboetes wegens een wereldwijde corruptie. Daarnaast moest Rolls-Royce ook miljarden ponden investeren om problemen met zijn motoren Trent 1000 voor de Boeing 787 Dreamliner op te lossen.

Sinds het aantreden van Erginbilgic heeft Rolls-Royce in de ranglijst van grootste Britse beursgenoteerde bedrijven al ondernemingen zoals British Petroleum, BAE Systems, Barclays en Rio Tinto ingehaald.

De  California Coastal Commission heeft zich unaniem uitgesproken tegen een plan van Spacex om het aantal raketlanceringen vanaf Vandenberg Space Force Base sterk uit te breiden. Daarbij wordt vooral gewezen op bekommernissen rond het leefmilieu en de regelgeving.

“De geluidsoverlast van de lanceringen en zijn gevolgen voor de bevolking, het wildbestand en het vastgoed in Californië zijn buitengewoon zorgwekkend,” benadrukte commissaris Linda Escalante tijdens een hoorzitting over de plannen. “De negatieve effecten op de vrije toegang tot strandgebieden, natuurlijke hulpbronnen en het leefmilieu vereisen een strenge toetsing door de overheid.”

Spacex wil vanop de Vandenberg Space Force Base jaarlijks vijfennegentig lanceringen organiseren. Tot nu toe was er sprake van een vijftigtal lanceringen per jaar. Deze versnelde groei zorgt voor toenemende spanningen tussen het ruimtevaartbedrijf van Elon Musk en de Californische autoriteiten.

Volgens de Californische kustcommissie probeert Spacex mogelijk de reguliere vergunningsprocedures te omzeilen door zich te beroepen op zijn rol als federaal aannemer. Opgemerkt wordt dat de meeste lanceringen in de praktijk commercieel van aard zijn, ook al voert Spacex missies uit voor het Amerikaanse ministerie van defensie. Het Amerikaanse leger stelt daarentegen dat alle lanceringen bijdragen aan de nationale veiligheid. Dat geldt volgens de legertop zelfs voor lanceringen waarbij Spacex satellieten voor de commerciële internetdienst Starlink uitzet.

Uit een rapport van de California Coastal Commission blijkt dat de primaire doelstelling eerder ligt bij de uitbouw van het wereldwijde telecomnetwerk van Spacex. Daarbij wordt erop gewezen dat het bedrijf inmiddels aanzienlijk meer satellieten bezit dan alle landen en bedrijven wereldwijd samen, wat mede de recente waardering van 400 miljard dollar ondersteunt.

Over de gevolgen van de stemming is nog geen duidelijkheid. Als de lanceringen als federale activiteiten worden aangemerkt, kan de Space Force doorgaan zonder toestemming van de kustcommissie. Dan zou het ook volstaan dat er pogingen tot mitigerende afspraken worden gedaan. De luchtmacht was niet aanwezig bij de hoorzitting en de unanieme tegenstem van de commissie verhindert Spacex niet om de lanceringen voort te zetten.

Vertroebelde relaties

“Ik ben eerlijk gezegd teleurgesteld dat de luchtmacht niet met ons in gesprek wilde gaan,” zei commissaris Dayna Bochco. “Ik hoop echt dat we hen alsnog kunnen overtuigen om een monitoring uit te voeren en inzichtelijk te maken op welke manier deze snelle toename van lanceringen niet alleen het leefmilieu, maar ook de leefomgeving van de omwonenden beïnvloedt.”

Het voorstel voorziet bovendien in vierentwintig raketlandingen per jaar, wat tot een bijkomende geluidsoverlast zou kunnen leiden en klachten van kustbewoners zou kunnen veroorzaken. Milieuorganisaties zoals de Surfrider Foundation en de Sierra Club hebben zich uitgesproken tegen de uitbreiding.

Volgens Jennifer Savage van de Surfrider Foundation gaat de Space Force door zonder de noodzakelijke monitoring van de impact op flora en fauna, een controle van de geluidsoverlast of de introductie van mitigerende maatregelen. De commissie wees erop dat in het huidige toezicht duidelijke tekortkomingen, vooral rond de effecten op zeezoogdieren, moeten worden vastgesteld.

De relatie tussen Spacex en de California Coastal Commission is sinds oktober – toen een eerder plan voor vijftig lanceringen per jaar werd afgewezen – vertroebeld. Spacex reageerde op die afwijzing met een federale rechtszaak waarin het bedrijf stelt dat de commissie haar bevoegdheden overschreed en haar beslissing baseerde op de politieke activiteiten van Musk in plaats van op reële milieubezwaren. Die zaak loopt nog.

Volgens woordvoerders van de California Coastal Commission heeft de Amerikaanse luchtmacht onvoldoende informatie verstrekt om te kunnen bepalen of het voorgestelde project in overeenstemming is met het Californische programma voor kustbeheer.

De eigenaars van de Duitse autobouwer Porsche hebben de lancering aangekondigd van een nieuw investeringsfonds, dat zich op activiteiten in de defensiesector moet toespitsen. Daarmee hoopt ook Porsche te kunnen profiteren van de golf van herbewapening die momenteel in Europa kan worden opgemerkt.

“Met zijn investeringen in de defensiesector wil Porsche helpen om onze waarden, democratie en vrijheid te verdedigen”, verklaarden woordvoerders van de Porsche Holding (Porsche SE). “We leven momenteel in een wereld waarin vrijheid en veiligheid niet langer vanzelfsprekend zijn.” Specifiek werd gewezen op Rusland, dat zich volgens de woordvoerders met zijn agressieve oorlog tegen Oekraïne, toenemende spanningen in Azië en een toenemend aantal cyberaanvallen op cruciale infrastructuur als een steeds grotere bedreiging opwerpt.

De Porsche Holding heeft momenteel vooral belangen in de autobouwer Porsche en de Volkswagen Group, wil naar eigen zeggen ook investeerders uit heel Duitsland en Europa aanspreken. De stap naar defensie markeert een symbolisch moment voor de familie Porsche, die sinds de jaren zestig de defensiesector in het algemeen zoveel mogelijk heeft vermeden.

Ferdinand Porsche, oprichter van het automerk Porsche en ontwerper van de iconische Volkswagen Kever, was in het Duitsland van Adolf Hitler een prominente figuur. Hij speelde een sleutelrol in het ontwerp van tanks en hun geschutskoepels en werkte zelfs korte tijd aan het Vergeltungswaffe 2 (V2). Hij werd door die activiteiten ook een vertrouweling van Adolf Hitler. Sindsdien hebben zijn nakomelingen geprobeerd om van dit hoofdstuk uit hun geschiedenis zoveel mogelijk afstand te nemen. 

De Porsche Holding stelde echter dat de hernieuwde focus op defensie in Europa leidt tot kansen die het bedrijf wil benutten. “Op weg naar een gediversifieerd investeringsplatform houden we de ontwikkelingen in defensie, veiligheid en Europese weerbaarheid nauwlettend in de gaten”, benadrukte Hans Dieter Pötsch, voorzitter van de Porsche Holding. “We willen in onze portfolio een grotere belangstelling voor defensiesector uitbouwen, zonder echter onze kernfocus op mobiliteit en industriële technologie te verliezen.”

De Porsche Holding gaf verder aan dat de investeringen van het fonds zich zullen richten op technologiegedreven gebieden zoals satellietbewaking, censoren, systemen voor verkennings, cyberbeveiliging en logistieke systemen. “Onze kernbedrijven confronteren zich met hun verleden”, merkte een woordvoerder van de holding op.

“Zowel Volkswagen als Porsche zien de omgang met hun geschiedenis als een blijvende taak en blijven zich aan dit proces wijden. Daarom zien wij verantwoordelijkheid niet als een historische last, maar als een opdracht voor het heden. Elke investering van Porsche in defensie en veiligheid draagt bij aan de versterking van Duitsland en Europa. Wij nemen onze historische verantwoordelijkheid ernstig en beoordelen onze investeringen zorgvuldig.”

Naast zijn belangen in de auto-industrie heeft de Porsche Holding al geïnvesteerd in bedrijven die gespecialiseerd zijn in technologieën die zowel voor civiele als militaire toepassingen zijn geschikt. De Duitse holding heeft onder meer belangen in de Duitse raket-startup Isar Aerospace en dronefabrikant Quantum Systems. Volgens de holding zou elke investering in de defensiesector in Duitsland een stimulans voor innovatie kunnen geven die ook de civiele sector ten goede komt. Onder meer Deutsche Telekom zou mogelijk bij het nieuwe defensiefonds betrokken worden.

Tekorten aan bepaalde mineralen zouden de wereldwijde strategieën voor de strijd tegen de klimaatverandering kunnen beperken. Dat blijkt uit een studie onder leiding van wetenschappers aan het Beijing Institute of Technology in China, gebaseerd op de analyse van de wereldwijde en regionale vraag naar veertig cruciale mineralen en de risico’s op tekorten, verspreid over zeventien verschillende technologieën, waaronder zonnekracht, windenergie en biomassa. In totaal werden daarbij 557 verschillende scenario’s voor klimaatmitigatie bestudeerd.

De conclusies van de studie wijzen op de noodzaak van strategieën die zowel emissiereducties als grotere beschikbaarheid van mineralen waarborgen, naast een verbeterde recyclage, de aanwending van alternatieve materialen en internationale samenwerking. Mineralen zoals zilver en tin zijn essentieel voor de decarbonisatie van energiesystemen en moeten helpen om de opwarming van de wereld af te remmen. Bedoeling is immers dat tegen eind deze eeuw de gemiddelde temperatuur op aarde maximaal 1,5 graad tot 2 graden Celsius hoger mag liggen dan voor de aanvang van het industriële tijdperk.

Om de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs te kunnen halen, is een duurzame toegang tot cruciale grondstoffen noodzakelijk. Alleen op die manier kunnen uitstootarme energiebronnen worden ontwikkeld. Onder meer zijn lithium en kobalt essentiële componenten voor elektrische voertuigen en energieopslag, terwijl tellurium en gallium noodzakelijk zijn voor de constructie van zonnepanelen. Een tekort aan deze materialen kan de overgang naar hernieuwbare energie vertragen.

“Uit de analyse blijkt dat in alle scenario’s – zelfs bij verbeteringen in technologie en recyclage – tegen het einde van deze eeuw bij twaalf mineralen tekorten dreigen”, benadrukt onderzoeksleider Yi-Ming Wei, expert grondstoffen aan het Center for Energy and Environmental Policy Research van het Beijing Institute of Technology. “Onder meer moet er rekening worden gehouden met tekorten aan indium, iridium, tin, lithium en zilver.”

“Deze tekorten kunnen in verscheidene sectoren – zoals de opwekking van elektriciteit uit zon en wind, maar ook uit kernenergie – tot problemen leiden”, betoogt Yi-Ming Wei. “Maar ook de opslag van energie in batterijen zou hierdoor kunnen worden afgeremd.” Sommige ontwikkelingslanden – onder meer in het Midden-Oosten, Afrika en Zuid-Azië – zouden volgens de onderzoekers zelfs bij mogelijk vierentwintig mineralen te maken kunnen krijgen met tekorten.

De onderzoekers geven wel aan dat deze tekorten kunnen worden aangepakt door het vervangen van een aantal bestaande technologieën door efficiëntere alternatieven. “Onder meer zou in batterijen kobalt door lithium en ijzerfosfaat kunnen worden vervangen”, verduidelijkt Yi-Ming Wei. “Maar deze alternatieve technologieën zouden op hun beurt tot tekorten bij andere mineralen aanleiding kunnen geven. Om de tekorten aan mineralen te beperken, zal in ieder geval een intensievere handel tussen landen en een hogere efficiëntie bij de recyclage noodzakelijk zijn.”

Japan, dat decennialang gold als een pacifistische natie met strenge beperkingen op wapenexport, zet een historische stap naar de wereldwijde defensiemarkt. Het Japanse bedrijf Mitsubishi Heavy Industries mag immers een vloot fregatten leveren aan Australië. Hiermee lijkt Japan zijn positie als opkomende wapenexporteur – in een geopolitiek klimaat dat door toenemende spanningen en krappe internationale wapenvoorraden wordt gekenmerkt – te verstevigen.

Analisten waarschuwen echter dat de Japanse beperkingen op het gebied van productie en personeel zal moeten overwinnen om zich te bewijzen als geloofwaardig alternatief voor Amerikaanse, Europese en Zuid-Koreaanse defensiebedrijven. Het fregattencontract van 6,5 miljard dollar dat recent tussen Japan en Australië werd afgesloten, zou sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog de eerste internationale verkoop zijn van een volledig Japans defensieplatform met offensieve capaciteiten.

Het contract moet dienen als een model voor de toekomstige export van Japanse oorlogsschepen, raketten en radarsystemen. “Dit contract betekent voor Japan een grote doorbraak,” beklemtoonde Hirohito Ogi, onderzoeker bij het Institute of Geoeconomics. “Het zal Japanse defensiebedrijven extra motiveren om internationaal nieuwe wapencontracten na te streven.”

Het succes van Mitsubishi Heavy Industries valt samen met wereldwijd stijgende defensiebudgetten, aangejaagd door conflicten in Oekraïne en het Midden-Oosten, samen met pogingen van bondgenoten van Verenigde Staten in de Indo-Pacific om hun legers te versterken tegenover de groeiende macht van China.

Japan staat momenteel alleen export van dodelijke wapens toe indien het ontvangende land niet betrokken is bij een actief conflict. In 2014 hief Japan een zelfopgelegd verbod op bijna alle wapenexporten op. Dat verbod, dat sinds de late jaren zestig van kracht was, had de technologisch sterke Japanse industrie beperkt tot leveringen voor de zelfverdediging van het land. Grote contracten bleven echter uit, vooral nadat Japan in 2016 een Australisch duikbootproject ter waarde van 35 miljard dollar aan Frankrijk verloor.

Volgens Ogi is het verschil nu echter dat de huidige internationale wapenmarkt wordt gekenmerkt door een gebrek aan productiecapaciteit. “De Verenigde Staten kunnen niet voldoen aan alle vragen die hun bondgenoten op militair gebied hebben”, voeren experts aan. “Tegelijkertijd had Japan de capaciteit beschikbaar die Australië op dit ogenblik nodig had.” Daarbij wordt er opgemerkt dat Mitsubishi Heavy Industries onder meer fregatten met een grotere actieradius en een hogere vuurkracht kon leveren dan zijn Duitse concurrent  Thyssenkrupp.

Japan is daarnaast in beeld voor een samenwerking met het project dat Australië, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten (Aukus) hebben opgezet rond de ontwikkeling van autonome duikboten. Volgens Masashi Murano, analist bij het Hudson Institute, krijgt het fregatten-contract een bredere betekenis omdat Japan en Australië waarschijnlijk ook op het gebied van stealth-technologieën gaan samenwerken.

Politiek gevoelig

Japan ontwikkelt ook al samen met het Verenigd Koninkrijk en Italië een gevechtsvliegtuig dat internationaal verkocht moet worden om ontwikkelingskosten terug te verdienen. Tevens beschikt Japan over geavanceerde raketten voor luchtverdediging en ruimtevaarttechnologie. Ook dit kunnen mogelijke toekomstige exportproducten van de Japanse defensiesector worden.

Toch blijft wapenexport in Japan politiek bijzonder gevoelig. Er is immers grondwettelijk vastgelegd dat het land een pacifistische koers moet varen. Daarbij vormt ook de beperkte productiecapaciteit een belangrijke uitdaging. Japanse wapenfabrikanten kunnen immers mogelijk problemen krijgen om voor de export voldoende producten te leveren.

Dit is een gevolg van het feit dat ook de binnenlandse vraag naar wapens toeneemt. Japan wil immers over twee jaar 2 procent van zijn bruto binnenlands product aan defensie besteden. Op dit ogenblik wordt een niveau van 1,8 procent gehanteerd. Hierdoor zal een groot deel van de productiecapaciteit in eerste instantie voor binnenlands gebruik worden gereserveerd, waardoor minder volumes overblijven voor internationale klanten. De Japanse fabrikanten moeten dan ook hun productie opschalen om zowel aan de binnenlandse vraag als aan exportorders te kunnen voldoen.

Yoshinori Kanehana, topman van Kawasaki Heavy Industries, die onder meer de Chinook-helikopter onder licentie van Boeing bouwt, erkende dat het voor Japanse bedrijven niet gemakkelijk is om de productie op te drijven. Om die groei te kunnen realiseren, is immers bijkomend personeel nodig. Maar de Japanse arbeidsmarkt wordt nu al met een grote krapte geconfronteerd.

“Maar als het land zijn leveringsproblemen kan aanpakken, kan Japan een sterke positie in de wereldwijde wapenindustrie uitbouwen”, werpt Corey Wallace, politiek wetenschapper aan de Kanagawa University, op. “Er zijn veel middelgrote militaire mogendheden die zich geen Amerikaans materieel kunnen veroorloven. Japan heeft hierdoor momenteel een uitgelezen kans om in de wapenexport een belangrijke partij te worden.”