Afrika dreigt de vuilnisbelt van de wereld te worden. Dat zeggen Afrikaanse ecologen naar aanleiding van een aantal recente milieuschandalen die op het continent aan het licht kwamen. De armoede, corruptie en gebrek aan democratie zijn volgens insiders daarvan de belangrijkste redenen.

“In een periode van globalisatie wordt er alsmaar gesproken over het global village,” voerde de Senegalese ecoloog Haidar al-Ali aan tegenover het persbureau Agence France Presse (AFP). “Maar het lijkt er steeds meer op dat Afrika de septische put wordt van dat werelddorp.” Volgens de Franse milieugroep Robin des Bois wordt er inderdaad vooral nagenoeg niet-recycleerbaar materiaal, zoals oude banden, auto’s en defecte computers, naar Afrika gestuurd.

“Azië krijgt alle recyclagemateriaal dat kan gerecupereerd worden en dat een hoge toegevoegde waarde heeft, zoals koperdraad en metaalafval,” voerde Charlotte Nithart, directeur van Robin des Bois, aan. “In Afrika komen vooral waardeloze en gevaarlijke producten terecht.”

Afrika is een favoriete plek voor de behandeling of het simpel dumpen van dergelijk afval, aangezien een verwerking in de geïndustrialiseerde wereld bijzonder duur is. Volgens Robin des Bois kost het tussen 300 en 500 dollar om een kubieke meter gevaarlijk afval te verwerken. In Afrika is dat zes tot vijftien keer goedkoper, aangezien er dikwijls geen echte verwerking of degelijke opslag mogelijk is.

De Conventie van Basel (1989), die een verbod heeft opgelegd op het dumpen van toxisch afval in landen die daarop niet voorzien zijn, heeft weliswaar een lichte verbetering gebracht, maar het illegaal vervoer blijft volgens Robin des Bois een acuut probleem. “Allerlei zakenlui proberen die regels te ontwijken om geld te besparen,” wordt er aangevoerd.

Haidar al-Ali stelt dat het afval dikwijls wordt aangenomen door corrupte lieden of groepen die geld nodig hebben om wapens te kopen. “Er moeten mensen en middelen gevonden worden om het Afrikaanse leefmilieu te beschermen,” benadrukte hij. Het gebrek aan controle is ook volgens Nithart een belangrijk onderdeel van het probleem. “De controles in de Afrikaanse havens moeten strenger worden en de mazen van het net moeten worden gedicht,” merkte ze op.

Maar volgens haar dragen ook de Europese autoriteiten een verantwoordelijkheid. “Het valt niet te begrijpen dat een Europees land als Nederland met een infrastructuur, een havenbestuur, afvalspecialisten en douane, toch nog altijd een gifschip zoals de Probo Koala kan laten vertrekken,” merkte ze op. “Europa moet niet optreden tegen giftig afval wanneer het aankomt, maar wanneer het vertrekt.”

Een aantal belangrijke mobiele operatoren hebben een overeenkomst gesloten om te onderzoeken hoe het gebruik van schadelijke stoffen bij de productie van mobiele telefoons kunnen beperkt worden. Ook wil de alliance het gebruik van schadelijke en milieu-onvriendelijke materialen stopzetten. 

Het initiatief is afkomstig van onder meer Nokia, Motorola, Panasonic, France Telecom, Intel en Vodafone. Ze willen niet alleen het gebruik en vrijkomen van schadelijke producten tegengaan, maar het ook aantrekkelijker maken om oude mobiele telefoons te recycleren. Tevens willen de bedrijven ook zorgen voor een betere informatieverstrekking, zodat de klant zich bewuster zou worden van zijn leefomgeving.

Greenpeace publiceerde eerder een rapport waaruit bleek dat vooral het Amerikaanse Motorola en de Chinese computerfabrikant Lenovo te weinig rekening houden met het milieu. Beide producenten zouden zich volgens de milieuorganisatie onvoldoende inspannen om producten terug te nemen en te recyclen. Greenpeace was wel tevreden over de milieuprestaties van Nokia en Dell.

De illegale houtkap kost ontwikkelingslanden nagenoeg acht miljard euro per jaar. Bovendien vormt de praktijk een rem op het streven van die landen naar duurzame economische groei. Dat blijkt uit een rapport van de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Er wordt aangestuurd op zwaardere controles. 

De Wereldbank voert daarbij aan dat de overheden het probleem van de illegale houtkap strenger moeten aanpakken. Daarbij wordt aangestuurd op een repressievere benadering van witwaspraktijken en belastingontduiking. Tevens moeten de controles op dergelijke praktijken volgens de Wereldbank opgevoerd worden.

In het rapport wordt toegegeven dat de voorbije jaren al enige vooruitgang is geboekt. “Maar desondanks blijkt in zeventien landen nog meer dan de helft van alle houtkap illegaal,” wordt er opgemerkt. In landen zoals Indonesië, Peru en Bolivië zou dat zelfs meer dan tachtig procent bedragen.”

De studie noemt de resultaten van het onderzoek bijzonder schrijnend, aangezien meer dan 90 procent van de arme bevolking op één of andere manier afhankelijk zijn van het bos. “Een goed bosbeheer is dan ook een integraal onderdeel van de strijd tegen armoede en corruptie,” aldus de Wereldbank.

De Duitse autoconstructeur BMW heeft een auto op waterstof geproducerd die klaar is voor massaproductie. Daarmee heeft de Beierse autobouwer een wereldprimeur. Nog dit jaar zouden een honderdtal auto’s geproduceerd worden. Die exemplaren zijn niet bedoeld voor verkoop, maar zullen over de hele wereld tijdelijk ter beschikking gesteld worden van gebruikers.

Auto’s op waterstof produceren geen schadelijke uitlaatgassen en wordt dus gezien als een mogelijke oplossing om bij te dragen tot de strijd tegen de opwarming van de aarde. De auto heeft met één tankbeurt een actieradius van ongeveer 700 kilometer. De BMW 7 Hydrogen rijdt trouwens ook op gewone benzine, zodat hij niet afhankelijk is van de beschikbaarheid van waterstof.

Dat is op dit ogenblik één van de grote problemen van de waterstofmotoren. Er zijn immers nog bijna nergens tankstations zijn waar vloeibare waterstof beschikbaar is. BMW Nederland wil dat volgens het persbureau ANP tijdelijk oplossen met een verplaatsbaar vulstation. Toch zal er een andere oplossing moeten gevonden worden, want een grotere beschikbaarheid van vloeibare waterstof is cruciaal voor de toekomst. Anders is het voor fabrikanten minder aantrekkelijk om auto’s te ontwikkelen die op waterstof rijden.

Steeds meer Europese dierentuinen en safariparken worden het slachtoffer van dieven die uit zijn op exotische dieren om verzamelaars te bevoorraden. Volgens biologen komen daardoor belangrijke kweekprogramma’s is gevaar en bloeit de illegale handel in exotische dieren zoals nooit voordien. 

“Men is niet meer tevreden met een kanarie,” vertelde John Hayward, topman van het Britse National Theft Register, aan het persbureau Associated Press. “Men is uit op exotischer exemplaren.” De voorbije jaren zouden in de Britse dierentuinen gemiddeld één belangrijke diefstal per week gepleegd worden. Daarbij werden dieren gestolen die duizenden dollars waard waren.

De vraag naar exotische dieren zou de druk op de dierenpopulaties nog verhogen. Zo zouden tussen 1994 en 2003 ongeveer 360.000 Afrikaanse grijze papagaaien legaal zijn uitgevoerd, meestal naar Europa. Nog vele duizenden anderen werden illegaal verhandeld. Maar vooral enkele spectaculaire diefstallen uit Engelse dierentuinen hebben voor grote opschudding gezorgd.

Vooral apen, grote exotische vogels en reptielen zijn zeer gegadigd. De voorbije drie jaar zijn uit de ruim 350 Britse zoo’s ongeveer tachtig aapjes verdwenen. Slechts enkele exemplaren werden later teruggevonden. Volgens Hayward zijn een aantal van die dieren door professionelen op bestelling gestolen. “Deze dieren zijn niet tam en men moet weten hoe men ermee moet omgaan,” merkt hij op.

Volgens de European Association of Zoos and Aquaria (EAZA) heeft ongeveer veertig procent van de Europese dierentuinen te lijden onder dergelijke diefstallen. “Het probleem wordt steeds erger,” aldus EAZA-directeur Harry Schram. “Steeds meer dieren krijgen een beschermd statuut, waardoor verzamelaars ondergronds gaan om hun collectie toch aan te kunnen vullen.”

Schram vertelde daarbij dat de Nederlandse en Belgische politie het probleem gezamenlijk proberen aan te pakken. “Maar dat is een uitzondering,” vertelde hij. “We hebben geen idee over de omvang van diefstallen in Duitsland, Zwitserland en Oost-Europa en nagenoeg geen enkele informatie over Zuid-Europa.”

De gestolen dieren zouden vooral naar Europese verzamelaars gaan. In de Verenigde Staten en Japan gelden immers heel strikte invoerregels voor dieren. Ook het Midden-Oosten wordt volgens Associated Press veel strenger. Een aantal dierentuinen is al overgegaan tot het merken van hun dieren met computerchips.

Erotisch speelgoed is niet veilig. Volgens Greenpeace bevatten ze immers ftalaten, giftige weekmakers die ook in sommig kinderspeelgoed werden aangetroffen en die daarom vorig jaar door de Europese Unie werden verboden voor die sector. Uit het onderzoek van Greenpeace zouden zeven op acht geteste producten – zoals dildo’s en vibrators – ftalaten hebben bevat.

Greenpeace wijst erop dat deze stoffen moeilijk afbreekbaar zijn en al in kleine hoeveelheden schadelijk kunnen zijn. De speelgoedindustrie heeft na de ingreep van de Europese Unie alternatieve stoffen gebruikt. Greenpeace zegt niet te kunnen begrijpen dat die giftige stof nog wel gebruikt mag worden in speelgoed voor volwassenen. De organisatie stelt nog nooit eerder zulke hoge concentraties in geteste producten te hebben aangetroffen.

Onderzoek bij mens en dier heeft volgens Greenpeace aangetoond dat blootstelling aan de stoffen de hormoonhuishouding kan verstoren, afwijkingen aan lever en nieren kan veroorzaken en schadelijk is voor de voortplanting. De organisatie pleit voor een verbod op dergelijke schadelijke stoffen.

Het oppompen van autobanden is in Nederland het duurzaamste idee van dit jaar. Dat is althans de mening van de Nederlandse organisatie ‘Duurzame Dinsdag’. Zij bekroonden daarmee het project ‘Band op Spanning’, dat op grote parkeerterreinen de bandenspanning van auto’s controleert en desnoods de banden een beetje oppompen, waarna de automobilist een informatiekaartje onder de ruitenwisser krijgt. 

Duurzame Dinsdag stelde dit jaar het klimaat en energiebesparing als centraal thema. De jury vond dat Band op Spanning daarop het beste inspeelde. “Meer dan de helft van alle auto’s rijdt immers met een te lage bandenspanning,” aldus het magazine One World. “Dat kost twee tot vijf procent extra brandstof.” Harde banden zijn ook veiliger en minder onderhevig aan slijtage. Band op Spanning komt langs op verzoek van bedrijven, organisaties en evenementen. De organisatie kreeg een geldprijs van 15.000 euro.

De tweede prijs ging naar ‘Lekker en Verantwoord Eten’, waarbij getoond wordt dat lekker eten ook op een duurzame manier kan. De initiatiefnemer probeert leerlingen op school te laten nadenken over de herkomst van hun voeding. Daarbij komt de nadruk te liggen op de productiemethoden en de vervoersafstand. Het initiatief kreeg een geldprijs van 10.000 euro.

Er waren twee eervolle vermeldingen. Een eerste ging naar ‘De Noordelijke Klimaatcompetitie’, een wedstrijd waarin drie woonwijken zoveel mogelijk energie besparen. Ook de ‘Jongeren Klimaattop 2006’, waarbij leerlingen van een aantal scholen de gevolgen van de klimaatverandering voor henzelf en jongeren in ontwikkelingslanden onderzoeken, kreeg een vermelding.

Er zijn door de Europese maritieme inspectiediensten het voorbije jaar bij zeeschepen minder gebreken vastgesteld dan de periode voordien. Nochtans werd er wel meer gecontroleerd. Dat blijkt uit het jaarrapport van het Paris Memorandum of Understanding on Port State Control, een samenwerkingsverband tussen Canada en 24 Europese landen.

Er werden het voorbije jaar 21.302 inspecties en controles uitgevoerd. Dat is een stijging met vijf procent. Maar bij die controles kwamen in totaal 62.434 gebreken aan het licht, wat een daling betekent met 2,6 procent. Er werden vooral gebreken geconstateerd op het vlak van veiligheidsaspecten, zoals reddingsmiddelen, navigatie en brandblussers.

In totaal werden 994 schepen omwille van ernstige gebreken aan de ketting gelegd. Dat is een absoluut minimumrecord. Daarnaast kregen 28 schepen een vaarverbod, wat betekent dat zijn niet meer toegelaten worden in de regio waar het Paris Memorandum of Understanding van toepassing is.

Op het vlak van arbeid- en leefomstandigheden kende het aantal gebreken een daling met acht procent. Er werden echter 4.100 inbreuken vastgesteld op milieuvlak. Dat is een stijging met tien procent tegenover vorig jaar. Dat heeft de inspectiediensten ertoe aangezet dit jaar extra controles uit te voeren. Daarbij wordt speciaal gelet op de oliefiltering, de olielogboeken en andere milieumaatregelen.

De Europese autoconstructeurs zijn er voorstander van dat de landen van de Europese Unie hun autobelasting baseren op de uitstoot van koolstofdioxide (CO2). Daarmee zouden milieuvriendelijke auto’s volgens hen goedkoper worden, terwijl energieverslindende modellen juist duurder zouden worden.

Een dergelijk belastingssysteem moet volgens de constructeurs in de plaats komen van een uiteenlopende waaier van nationale aankoopbelastingen. De European Association of Car Makers (ACEA), de organisatie van Europese autofabrikanten, heeft zich geschaard achter een voorstel van het Europese Parlement, dat eveneens een wetgeving in die richting overweegt.

Het broeikasgas koolstofdioxide wordt in grote mate verantwoordelijk gedacht voor de opwarming van de aarde. “Een belasting op de uitstoot van koolstofdioxide zorgt voor de nodige stimulansen voor het invoeren van milieutechnieken,” ACEA-secretaris-generaal Ivan Hodac. Hij voerde aan dat die technieken al bestaan, maar nog moeten geïntroduceerd worden. Wanneer ook de klant omwille van zijn portefeuille naar milieuvriendelijker auto’s vraagt, zal die introductie wellicht vlugger gebeuren.

De Nederlander ligt niet echt wakker van genetische manipulatie. Dat blijkt uit een onderzoek van de stichting iNSnet. De onderzoekers kwamen tot de vaststelling dat armoedebestrijding bij onze noorderburen daarentegen als een belangrijk duurzaamheidsthema wordt beschouwd. De meest gehanteerde duurzame activiteit is de afvalsortering. 

Uit het duurzaamheidsonderzoek van iNSnet blijkt dat Nederlanders wel degelijk bereid zijn om duurzaam te kopen en te leven. Maar dan moet er wel aan een aantal voorwaarden worden voldaan. “Een grote groep kan zeker voor duurzaamheid gestimuleerd worden, mits mensen daar binnen hun gebruikelijke patroon gevolg aan kunnen geven,” stellen de onderzoekers.

Geld speelt daarbij niet de enige rol. De Nederlander is bereid in zee te gaan met duurzaamheid, maar slechts een kleine groep is volgens iNSnet zo gemotiveerd dat ze daar ook extra moeite of geld voor over hebben. Aan duurzame producten worden bovendien dezelfde eisen gesteld als aan andere producten. Kwaliteit moet in verhouding staan tot de prijs en de producten moeten overal verkrijgbaar zijn.

Bovendien wordt door de Nederlandse consument verwacht dat duurzame producten ook als zodanig herkenbaar zijn. Als er weinig duurzaam wordt verkocht, ligt dat volgens de onderzoekers meer aan de aanbieder dan aan de consument. Dat biedt dan ook aanzienlijke mogelijkheden voor marketeers en communicatiespecialisten,” voeren de onderzoekers aan.

Het sociaal volggedrag blijkt bij duurzaamheid een minder grote rol te spelen dan algemeen wordt verondersteld. Weinig respondenten stelden dat ze zich pas duurzaam zouden gedragen als iedereen dat doet. Opmerkelijk is ook dat de Nederlandse consument ook niet echt wakker ligt van genetische manipulatie. Het is het thema dat binnen duurzaamheid als minst belangrijk wordt beschouwd.

Armoedebestrijding wordt daarentegen als het belangrijkste duurzaamheidsthema aangestipt. Als het op daden aankomt, zegt de Nederland in de eerste plaats aan afvalsortering te doen. De grootste stimulans om duurzaam te leven is volgens de ondervraagden het duidelijk maatschappelijk voordeel. Maar weinig Nederlanders zijn daarvoor bereid om minder te reizen en organisaties te steunen. De grootste drempel om aan duurzaamheid te doen is een gebrek aan geld en kennis.