Het European Space Agency (ESA) wil de private sector stimuleren om toeristische ruimteprojecten op te zetten. Het nieuw initiatief vormt een onderdeel van het EDA-beleid om de haalbaarheid van ruimteprojecten te onderzoeken. Aan geïnteresseerde Europese bedrijven wordt gevraagd een dossier met voorstellen rond ruimtetoeristen binnen te sturen.

De ESA wil uiteindelijk drie voorstellen selecteren voor een diepgaander onderzoek. Elk van de betrokken bedrijven krijgt 150.000 euro om zijn plannen verder uit te werken. Daarbij wordt gekeken naar het ontwerp van de ruimtetuigen, de inhoud van de missie, de technische en economische haalbaarheid.

De ESA is de voorbije jaren steeds meer geïnteresseerd geraakt in het ruimtetoerisme, nadat studies hadden uitgewezen dat ook commerciële ruimtevaart mogelijkheden biedt. Het is echter de eerste keer dat de ESA met private bedrijven wil samenwerken bij het ontwikkelen van bemande ruimtetuigen.

Bij de productie van de Airbus A380 zijn nog meer problemen aan het licht gekomen. Dat meldt het Duitse weekblad Der Spiegel. Het magazine stelt dat al begin dit jaar gebreken opdoken aan het achterste deel van de rompconstructie. Dat gedeelte van de Airbus-structuur zou niet stevig genoeg zijn geweest. 

Het Europese vliegtuigconcern heeft volgens Der Spiegel begin maart besloten om de betrokken sectie, die uit geavanceerde kunststof is vervaardigd en onder meer de stuurinrichting van het toestel omvat, te versterken. Het onderdeel in kwestie is van Spaanse makelij.

Na de aanhoudende problemen met de A380 heeft Airbus volgens Der Spiegel besloten om in de fabriek in Hamburg een toezichthouder in te zetten. Deze gevolmachtigde staat in direct contact met de leiding van het concern. Hij moet maatregelen nemen om de achterstand in de productie in te lopen. Als eerste maatregel heeft hij volgens het magazine een verlenging van de arbeidstijd ingevoerd.

Airbus stelt dat Der Spiegel de zaak heeft opgeblazen. “Het betreft een oud probleem dat al lang is opgelost,” aldus de constructeur.

Ruimtetoeristen zullen in de toekomst ook een wandelingetje kunnen maken buiten het International Space Station (ISS) maken. Dat heeft het bedrijf Space Adventures, aanbieder van commerciële ruimtereizen, bekend gemaakt. Deelnemers kunnen daarbij anderhalf uur buiten het ruimtestation verblijven. Het kost hen wel vijftien miljoen euro, bovenop de basisprijs van twintig miljoen euro voor het basispakket. 

De geïnteresseerde toeristen zullen wel een gespecialiseerde opleiding van een maand moeten volgen, buiten de medische en fysische tests en het inoefenen van hun verblijf in de Russische Soyuz-ruimtependel en het ruimtestation. Die basistraining duurt ongeveer zes maanden. Op dit ogenblik duurt een commerciële vlucht met Space Adventures tien dagen. Daarvoor werd in het verleden ongeveer twintig miljoen dollar voor gevraagd. Door de ruimtewandeling zou de missie verlengd worden met zes tot acht dagen en heeft voor de deelnemer een extra prijskaartje van vijftien miljoen dollar.

De eerste ruimtewandeling werd in 1965 uitgevoerd door de Russische kosmonaut Alexei Leonov. “Sindsdien hebben minder dan tweehonderd anderen het genoegen kunnen smaken om een wandeling in de ruimte te kunnen maken,” aldus Eric Anderson, topman van Space Adventures. Alexei Krasnov, directeur van de afdeling bemande ruimtevaart van de Russiche ruimtevaartorganisatie, voegt er aan toe dat het met de vooropgestelde training ook voor burgerpassagiers van het ruimtestation mogelijk moet zijn om een ruimtewandeling te maken.

Space Adventures heeft tot nu toe drie toeristen daadwerkelijk naar de ruimte gestuurd. In 2001 was de primeur weggelegd voor de Amerikaan Dennis Tito, in 2002 gevolgd door de Zuid-Afrikaan Mark Shuttleworth. Vorig jaar oktober werd de Amerikaan Greg Olsen de derde ruimtetoerist uit de geschiedenis. De Japanse industrieel Daisuke Enomoto zou in september in de voetsporen van Tito, Shuttlewordth en Olsen moeten treden.

Vliegtuigfabrikanten schakelen steeds meer over van aluminium naar lichtere composietmaterialen, maar dat zou de productie bij staalfabrikanten gevoelig kunnen doen dalen. Dat is de mening van Peter Nenadic, woordvoerder van het Britse Universal Steels and Aluminium Group (USAG), gespecialiseerd in de levering van metaal aan vliegtuigconstructeurs. Maar anderen stellen dat de impact van composiet om verschillende redenen heel beperkt zal blijven. 

“Composietmaterialen zijn de toekomst,” vertelde Nenadic aan het persbureau Reuters tijdens de luchtvaartshow in het Engelse Farnborough. “De basisstructuur zal steeds meer bestaan uit composietmateriaal. Die zijn immers lichter dan aluminium en genieten dus de voorkeur van de constructeurs. Lichtere vliegtuigen verbruiken immers minder brandstof en dragen dus bij tot de kostenbesparing van de luchtvaartmaatschappijen.”

Maar niet iedereen is het met Nenadic eens. “Een aantal onderdelen kunnen alleen maar in metaal vervaardigd worden,” benadrukte een niet nader genoemde concurrent. “Bovendien maakt de metaalsector het kleine verlies vanwege de gedeeltelijke overschakeling naar composiet meer dan goed door de groeiende behoefte aan vliegtuigen. De komst van de composietmaterialen betekent alleen maar dat de groei van de metaalsector iets kleiner blijft.”

Aluminium haalde eerder dit jaar op de London Metal Exchange een prijs van 3.310 dollar per ton. Dat was een absoluut record. Vandaag is die prijs opnieuw een beetje gezakt naar 2.500 dollar.

De ontwerpers stellen dat de sensoren van Herti zelfs op onverwachte gebeurtenissen kunnen reageren, zoals het kruisen van een ander vliegtuig. “In dat geval onderneemt het toestel onafhankelijk een uitwijkmaneuver,” zeggen ze. “Tijdens één van de testvluchten heeft Herti zelfs zijn ontwerpers verbaasd. Er werd een routinevlucht uitgevoerd boven de Ierse Zee, maar daar ontdekte de Herti-sensoren een voorwerp dat niet thuis hoorde in het water en nam automatisch een gedetailleerde foto van het object.”

Onbemande luchtvaart was lange tijd het speelterrein van militairen, maar het wordt steeds duidelijker dat de technologie ook in de burgerluchtvaart heel wat mogelijkheden biedt. Dat werd duidelijk aangetoond bij het voorstelling van het Britse Herti-project op de luchtvaartshow in het Engelse Farnborough. Dat toont volgens zijn ontwerpers aan welke mogelijkheden de sector heeft en welke diensten de technologie aan de maatschappij kan leveren. 

Het Amerikaanse leger zet tijdens zijn operaties in Irak en Afghanistan geregeld Unmanned Aerial Vehicles (UAV) in. Maar de constructeurs beginnen te beseffen dat ze ook in de burgerluchtvaart klanten kunnen vinden voor hun technologie. UAV-toestellen kunnen immers perfect ingeschakeld worden voor onder meer verkeerscontroles, grensbewaking of het observeren van landbouwteelten en droogtes.

Eén van de meest geavanceerde UAV-modellen is de Herti (High Endurance Rapid Technology Insertion), ontworpen door het Britse BAE Systems. Het Herti-project was lange tijd een absoluut geheim, maar werd in Farnborough voor het eerst aan het grote publiek getoond. Het toestel heeft een vleugelwijdte van twaalf meter, dubbel zo veel als zijn romp. Het toestel kan 25 uur onafgebroken in de lucht blijven en heeft een reikwijdte van meer dan duizend kilometer.

“Voor ons leek de omgeving alleen maar een lege zee,” vertelde Nigel Whitehead, woordvoerder van BAE Sysems. “Maar Herti merkte iets waar we mogelijk meer moesten over weten en dus nam het een foto van het object.” Achteraf bleek het de boei van een kreeftenbak te zijn, maar Whitehead stelt dat het evengoed het hoofd had kunnen zijn van iemand die op een schip overboord was geslagen. “Een menselijke speurder zou dat meer dan waarschijnlijk niet hebben opgemerkt.”

Daar ligt volgens Whitehead het voordeel van UAV-toestellen boven traditionele vliegtuigen. “Computers en sensoren zijn perfect geschikt voor eentoninge en repetitieve opdrachten, die voor mensen bijzonder moeilijk zijn,” benadrukte hij. Het is volgens de BBC dan ook niet verwonderlijk dat de constructeurs niet langer alleen denken aan militaire toepassingen, maar ook aan burgeropdrachten, zoals reddingsacties op zee, maar ook het bestrijden van smokkel en andere criminele activiteiten.

Vanuit de Verenigde Staten wordt deze zomer een recordaantal vliegtuigverbindingen ingelegd naar Europese steden. Dat blijkt uit een onderzoek van de krant USA Today. In totaal zouden er voor de maand juli in totaal 386 dagelijks rechtstreekse vluchten vanuit de Verenigde Staten naar Europese bestemmingen vertrekken. Dat is 21 procent meer dan in 2003, toen de luchtvaartmaatschappijen hun transatlantische vluchten begonnen op te drijven. 

Frankfurt, Amsterdam en Rome krijgen volgens USA Today de grootste extra trafiek te verwerken. “Op die drie locaties zullen dagelijks extra vijf vluchten vanuit de Verenigde Staten landen,” aldus de krant. “Zelfs Air India heeft vanuit de Verenigde Staten bijkomende vluchten ingelast naar deze steden.” Het zijn nochtans de Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen die de hoofdbrok van deze groeiende trafiek naar zich toehalen. Hun aandeel in transatlantische vluchten naar Europa is opgelopen tot 49 procent, tegenover 45 procent in 2003.

USA Today stelt dat de noodlijdende Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen hun internationale routes drie jaar geleden begonnen uit te bouwen, omdat ze op de binnenlandse markt teveel concurrentie kregen van budgetmaatschappijen, die de prijzen op vele Amerikaanse verbindingen gevoelig deden dalen. Sinds juli vorig jaar is het aantal luchtvaartverbindingen tussen de Verenigde Staten en Europa toegenomen met zeven procent, wat een snellere groei betekent dan voor vluchten vanuit de Verenigde Staten naar Latijns-Amerika of Azië.

De vluchten naar Europa zijn voor Amerikaanse passagiers nochtans gevoelig duurder geworden. Gemiddeld zou voor een ticket enkele richting nu 549 dollar betaald moeten worden, 44 procent meer dan drie jaar geleden. Nochtans hebben Amerikaanse passagiers voor de maand juli zes procent meer tickets naar Europese bestemmingen geboekt dan vorig jaar, ondanks de zwakee positie van de dollar tegenover de euro. De extra trafiek zou de luchtvaartmaatschappijen het voorbije jaar door de grote vraag en de hoge prijzen één miljard dollar extra inkomsten hebben bezorgd.

De luchtvaartmaatschappij stellen dat hun toestellen, ondanks de bijkomende vluchten, volgeboekt blijven. De Amerikaanse reiziger zou volgens analisten de voorkeur geven aan Europese bestemmingen, omdat ze zich daar veiliger voelen dan elders in de wereld. “Bovendien worden ze geïnspireerd door films – zoals ‘The Da Vinci Code’ – die in Europa zijn gesitueerd,” wordt er opgemerkt.

De Amerikaanse zakenman Robert Bigelow heeft vanop een basis in het Russische Oeralgebergte een experimenteel opblaasbaar ruimtetuig laten lanceren. Het experiment moet de aanzet vormen voor de latere realisatie van een commercieel ruimtestation. Dat zou over tien jaar operationeel moeten kunnen zijn en voor verscheidene toepassingen gebruikt kunnen worden. Bigelow wil nog dit jaar een tweede lancering uitvoeren. 

De Genesis I, een opblaasbaar ruimtetuig, werd gelanceerd aan boord van een Dnepr-raket, een omgevormd ballistisch missiel uit de Koude Oorlog. Op een hoogte van ruim 450 kilometer moest de Genesis zichzelf beginnen te ontplooien. De Genesis I vormde de eerste lancering van Bigelow Aerospace, opgericht door immobiliën-magnaat Robert Bigelow, eigenaar van onder meer de hotelketen Budget Suites of America.

Bigelow wil over tien jaar een commercieel ruimtestation starten. Dat zou moeten bestaan uit verschillende opblaarbare Genesis-modules die aan elkaar kunnen worden vastgemaakt en kunnen worden gebruikt als hotel of onderzoekscentrum. Bigelow wil in het project 500 miljoen dollar investeren. Bigelow stelde tegenover het persbureau Assioted Press bijzonder tevreden te zijn over de lancering van het experimentele Genesis-ruimtetuig.

De Genesis I heeft een tiental camera’s aan boord en moet tenminste vijf jaar lang rond de aarde draaien, terwijl het door wetenschappers zal onderzocht worden op zijn duurzaamheid. Het ruimtetuig is bij de lancering drie meter lang en iets meer dan een meter breed, maar moet in een baan om de aarde in omvang verdubbelen. De uiteindelijke operationele Genesis-modules zullen drie keer groter zijn.

In de jaren negentig bestudeerde de NASA de technologie ook al voor een mogelijk reis naar de planeet Mars, maar liet het project weer vallen omdat de kostprijs van de opblaasbare modules veel te hoog lag. Bigelow Aerospace hoopt nog dit najaar de Genesis II te kunnen lanceren. Later worden grotere exemplaren getest. In 2012 wordt gehoopt een definitief prototype in de ruimte te kunnen uittesten.

Een groep Franse aandeelhouders zegt een rechtszaak begonnen te zijn tegen het Europese luchtvaartbedrijf EADS. De klacht werd neergelegd bij een Nederlandse rechter, waar de maatschappelijke zetel van het bedrijf is gevestigd. De klacht draait rond de dramatische daling van de EADS-aandelen tijdens de maanden juni, toen het bedrijf bekend maakte vertragingen opgelopen te hebben bij de vliegtuigproductie. 

Airbus-dochter maakte bekend tijdens het eerste halfjaar 117 bestellingen voor vliegtuigen ontvangen te hebben. Dat is een scherpe daling tegenover de 276 orders van de eerste zes maand van het voorbije jaar. Maar Airbus meldde ook de oplevering van 219 toestellen. In Frankrijk zijn dergelijke rechtszaken (class actions) op dit ogenblik verboden, maar hebben in de Verenigde Staten al een doorbraak beleefd. Daarbij krijgt een persoon de mogelijkheid om wettelijke stappen te nemen in naam van andere personen die in een gelijkaardige situatie verkeren.

Frankrijk zou nu echter ook een wet overwegen om class actions toe te laten. Volgens de vereniging van de EADS-aandeelhouders zijn investeerders misleid door de financiële commentaren van EADS. Dit had volgens hen desastreuze financiële consequenties voor de aandeelhouders. Na berichten over de vertragingen bij de productie van de Airbus A380 verloren de EADS-aandelen meer dan een kwart van hun waarde. Bovendien doen er geruchten de ronde over een schandaal met de handel met voorkennis in EADS-aandelen. Dat leidde tot het onslag van EADS-topman Noel Forgeard.

Hopend op een lancering van de shuttle Discovery op hun nationale feestdag (4 juli) blijft een meerderheid van de Amerikanen achter het beleid van de National Aeronautics and Space Administration (NASA) staan. Dat blijkt uit een enquête van het onderzoeksbureau Gallup en de Amerikanse krant USA Today. Maar één op drie ondervraagden is van mening dat het NASA-budget moet worden beperkt of zelfs helemaal geschrapt. 

“De toekomst van het Amerikaanse ruimteprogramma is onduidelijk,” meent USA Today. “Er is geen vergelijking meer mogelijk met de jaren zestig, toen de NASA de ruimterace won door zich helemaal te focussen op een bemande maanlanding. Vandaag wordt de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie geconfronteerd met een brede waaier uitdagingen, zoals het uitvoeren van veilige missies met de shuttles, het afwerken van het dure International Space Station en het ontwikkelen van nieuwe ruimtetuigen voor de verdere exploratie van het heelal.”

Dit laatste zal volgens de krant bepalend zijn voor de rol die de NASA nog kan spelen in de bemande ruimtevaart en of de Verenigde Staten erin zal lukken om opnieuw mensen op de maan te zetten en bemande vluchten zal kunnen organiseren naar de planeet Mars. “Mijn ergste nachtmerrie is dat we langzaam uit de bemande ruimtevaart stappen,” benadrukt ook Roger Launius, directeur van het Amerikaanse National Air and Space Museum. “Er zijn een hele reeks problemen die moeten opgelost worden.”

Naarmate het Amerikaanse begroting een steeds groter tekort vertoont, wordt het volgens Launius steeds moeilijker om het budget van 104 miljard dollar rond te krijgen dat nodig is om Amerikaanse astronauten opnieuw naar de maan te brengen. Marco Cacares van het gespecialiseerde analysebureau Teal Group, voegt er aan toe dat de tegenstrijdige prioriteiten van de NASA zware gevolgen kan hebben. “De NASA krijgt moeilijke, visionaire opdrachten, maar niet de mogelijkheden om die uit te voeren.”

De NASA is echter van mening een plan te hebben dat het nieuwe maanprogramma kan realiseren binnen de bestaande budgetten. De NASA beschikt over jaarlijkse werkmiddelen voor een bedrag van 16,7 miljard dollar. Dat budget is de voorbije vijftien jaar nagenoeg ongewijzigd gebleven.

De zeven bemanningsleden van het ruimteveer Discovery, dat zaterdag vanop het Kennedy Space Center in Florida gelanceerd moet worden, lopen een risico van één op honderd om de tocht niet te overleven. Dat is het officiële cijfer dat de NASA geeft, want andere bronnen stellen dat het risico veel hoger ligt. Toch zal de lancering doorgaan, want volgens NASA-topman Michael Griffin is de veiligheid van de astronauten voldoende gegarandeerd. 

Twee toplui van de NASA hebben openlijk gezegd niet akkoord te gaan met de lancering zonder dat het probleem aan de ruimteveren is verholpen. Daarbij wordt verwezen naar de stukken schuimrubber die bij de lancering van de externe brandstoftanks kan loskomen en die de fatale crash van het ruimteveer Columbia drie en een half jaar geleden veroorzaakten. De veiligheidsdirecteur en de hoofdingenieur van de Amerikaanse organisatie wensten te wachten en het probleem op te lossen. NASA-baas Michael Griffin stelde echter dat een lancering op 1 juli om verschillende redenen het verhoogde risico waard is.

Griffin benadrukte dat er wekenlang is gedelibereerd over de beslissing om de lancering al dan niet te laten doorgaan. Discovery-astronaut Mike Fossum gaf tegenover Associated Press echter toe niet helemaal gelukkig te zijn met deze situatie. Zijn collega Stephanie Wilson, die haar ruimtedebuut maakt, voegde er aan toe dat de astronauten zich bewust zijn van het risico. Maar NASA-risicospecialist Michael Stamatelatos merkte op dat het risiconiveau dat de NASA voorop stelt, wellicht onderschat is. “Tot en met het ongeval van Challenger maakte de organisatie gewag van een risiconiveau van één op zevenduizend,” voerde hij aan. “We weten nu dat dit veel te optimistisch was en steunde op onvoldoende informatie.”

Stamatelatos benadrukte dat er teveel onzekerheden zijn om juist te bepalen welke risico’s er dit keer in het spel zijn. “Bij elke studie blijkt dat de risico’s veel hoger liggen dan vooraf werd vooropgesteld,” benadrukte ook Paul Fischbeck, technologie-docent aan de Carnegie Mellon University. “Er kan zoveel meer misgaan dan de ingenieurs zich kunnen indenken. Maar tegelijkertijd worden er ook problemen opgelost, zodat de shuttle steeds veiliger wordt.”

Fischbeck stelde echter moeilijkheden te hebben met de beslissing van de NASA om door te gaan met de lancering. Hij merkte op dat de NASA compleet verrast werd door het feit dat het schuimrubber een gat in het hitteschild van Columbia had geslagen. “De technici dachten dat ze het probleem hadden opgelost, maar ontdekten bij de lancering van Discovery vorige zomer hetzelfde probleem,” voerde hij aan. “Dat zou de NASA-ingenieurs moeten doen nadenken. Ze vliegen met materiaal dat niet goed genoeg werkt.”

Ook NASA-veiligheidschef Bryan O’Conner drukte al zijn bezorgdheid uit. Hij nam afstand van de beslissing om Discovery te lanceren, maar tekende daartegen geen verzet aan omdat de NASA plannen heeft om de bemanning in het internationaal ruimtestation op hulp te laten wachten indien het schild van het ruimteveer zou beschadigd zijn. O’Connor is een voormalige shuttle-commandant en hielp het ongeval met het ruimteveer Challenger onderzoeken. Hij was minder dan een jaar veiligheidschef toen het ruimteveer Columbia verongelukte bij de terugkeer naar de aarde.

Shuttle-programmadirecteur Wayne Hale toonde zich echter voorstander van de lancering. Hij voerde aan dat de gedane aanpassingen aan het schuimrubber in de praktijk moeten worden uitgetest vooraleer er meer gecompliceerde wijzingen worden doorgevoerd. NASA-baas Griffin was van oordeel dat een reddingsoperatie vanuit het ruimtestation voldoende veiligheid garandeert om de lancering te laten doorgaan.

Griffin voerde daarbij aan dat het shuttle-programma meer gevaar loopt dan de astronauten. “Indien we deze lancering niet laten doorgaan, zouden we overhaast tewerk moeten gaan om de resterende zestien lanceringen tegen de einddatum van 2010 nog te kunnen halen,” merkte hij op. “Dat zou een veel groter veiligheidsrisico betekenen.”